text:
Ȝecyndbēc Lēoþ

Us is riht micel        ðæt ƿe rodera ƿeard, ƿereda ƿuldorcininȝ,        ƿordum heriȝen, modum lufien! He is mæȝna sped, heafod ealra        heahȝesceafta, 5 frea ælmihtiȝ. Næs him fruma æfre, or ȝeƿorden,        ne nu ende cymþ ecean drihtnes,        ac he bið a rice ofer heofenstolas. Heaȝum þrymmum soðfæst and sƿiðfeorm        sƿeȝlbosmas heold, 10 þa ƿæron ȝesette        ƿide and side þurh ȝeƿeald ȝodes        ƿuldres bearnum, ȝasta ƿeardum. Hæfdon ȝleam and dream, and heora ordfruman,        enȝla þreatas, beorhte blisse. Ƿæs heora blæd micel! 15 þeȝnas þrymfæste        þeoden heredon, sæȝdon lustum lof,        heora liffrean demdon, drihtenes        duȝeþum ƿæron sƿiðe ȝesæliȝe. Synna ne cuþon, firena fremman,        ac hie on friðe lifdon, 20 ece mid heora aldor. Elles ne onȝunnon ræran on roderum        nymþe riht and soþ, ærðon enȝla ƿeard        for oferhyȝde dƿæl on ȝedƿilde. Noldan dreoȝan lenȝ heora selfra ræd,        ac hie of siblufan 25 ȝodes ahƿurfon. Hæfdon ȝielp micel þæt hie ƿið drihtne        dælan meahton ƿuldorfæstan ƿic        ƿerodes þrymme, sid and sƿeȝltorht. Him þær sar ȝelamp, æfst and oferhyȝd,        and þæs enȝles mod 30 þe þone unræd onȝan        ærest fremman, ƿefan and ƿeccean,        þa he ƿorde cƿæð, niþes ofþyrsted,        þæt he on norðdæle ham and heahsetl        heofena rices aȝan ƿolde. þa ƿearð yrre ȝod 35 and þam ƿerode ƿrað        þe he ær ƿurðode ƿlite and ƿuldre. Sceop þam ƿerloȝan ƿræclicne ham        ƿeorce to leane, helleheafas,        hearde niðas. Heht þæt ƿitehus        ƿræcna bidan, 40 deop, dreama leas,        drihten ure, ȝasta ƿeardas,        þa he hit ȝeare ƿiste, synnihte beseald,        susle ȝeinnod, ȝeondfolen fyre        and færcyle, rece and reade leȝe. Heht þa ȝeond þæt rædlease hof 45 ƿeaxan ƿitebroȝan. Hæfdon hie ƿrohtȝeteme ȝrimme ƿið ȝod ȝesomnod;        him þæs ȝrim lean becom! Cƿædon þæt heo rice,        reðemode, aȝan ƿoldan,        and sƿa eaðe meahtan. Him seo ƿen ȝeleah,        siððan ƿaldend his, 50 heofona heahcininȝ,        honda arærde, hehste ƿið þam herȝe. Ne mihton hyȝelease, mæne ƿið metode,        mæȝyn bryttiȝan, ac him se mæra        mod ȝetƿæfde, bælc forbiȝde. þa he ȝebolȝen ƿearð, 55 besloh synsceaþan        siȝore and ȝeƿealde, dome and duȝeðe,        and dreame benam his feond, friðo        and ȝefean ealle, torhte tire,        and his torn ȝeƿræc on ȝesacum sƿiðe        selfes mihtum 60 strenȝum stiepe. Hæfde styrne mod, ȝeȝremed ȝrymme,        ȝrap on ƿraðe faum folmum,        and him on fæðm ȝebræc yrre on mode;        æðele bescyrede his ƿiðerbrecan        ƿuldorȝestealdum. 65 Sceof þa and scyrede        scyppend ure oferhidiȝ cyn        enȝla of heofnum, ƿærleas ƿerod. Ƿaldend sende laðƿendne here        on lanȝne sið, ȝeomre ȝastas;        ƿæs him ȝylp forod, 70 beot forborsten,        and forbiȝed þrym, ƿlite ȝeƿemmed. Heo on ƿrace syððan seomodon sƿearte,        siðe ne þorfton hlude hlihhan,        ac heo helltreȝum ƿeriȝe ƿunodon        and ƿean cuðon, 75 sar and sorȝe,        susl þroƿedon þystrum beþeahte,        þearl æfterlean þæs þe heo onȝunnon        ƿið ȝode ƿinnan. þa ƿæs soð sƿa ær        sibb on heofnum, fæȝre freoþoþeaƿas,        frea eallum leof, 80 þeoden his þeȝnum;        þrymmas ƿeoxon duȝuða mid drihtne,        dreamhæbbendra. Ƿæron þa ȝesome,        þa þe sƿeȝl buað, ƿuldres eðel. Ƿroht ƿæs asprunȝen, oht mid enȝlum        and orleȝnið, 85 siððan hereƿosan        heofon ofȝæfon, leohte belorene. Him on laste setl, ƿuldorspedum ƿeliȝ,        ƿide stodan ȝifum ȝroƿende        on ȝodes rice, beorht and ȝeblædfæst,        buendra leas, 90 siððan ƿræcstoƿe        ƿeriȝe ȝastas under hearmlocan        heane ȝeforan. þa þeahtode        þeoden ure modȝeþonce,        hu he þa mæran ȝesceaft, eðelstaðolas        eft ȝesette, 95 sƿeȝltorhtan seld,        selran ƿerode, þa hie ȝielpsceaþan        ofȝifen hæfdon, heah on heofenum. Forþam haliȝ ȝod under roderas fenȝ,        ricum mihtum, ƿolde þæt him eorðe        and uproder 100 and sid ƿæter        ȝeseted ƿurde ƿoruldȝesceafte        on ƿraðra ȝield, þara þe forhealdene        of hleo sende. Ne ƿæs her þa ȝiet        nymþe heolstersceado ƿiht ȝeƿorden,        ac þes ƿida ȝrund 105 stod deop and dim,        drihtne fremde, idel and unnyt. On þone eaȝum ƿlat stiðfrihþ cininȝ,        and þa stoƿe beheold, dreama lease,        ȝeseah deorc ȝesƿeorc semian sinnihte        sƿeart under roderum, 110 ƿonn and ƿeste,        oðþæt þeos ƿoruldȝesceaft þurh ƿord ȝeƿearð        ƿuldorcyninȝes. Her ærest ȝesceop        ece drihten, helm eallƿihta,        heofon and eorðan, rodor arærde,        and þis rume land 115 ȝestaþelode        stranȝum mihtum, frea ælmihtiȝ. Folde ƿæs þa ȝyta ȝræs unȝrene;        ȝarsecȝ þeahte sƿeart synnihte,        side and ƿide, ƿonne ƿæȝas. þa ƿæs ƿuldortorht 120 heofonƿeardes ȝast        ofer holm boren miclum spedum. Metod enȝla heht, lifes brytta,        leoht forð cuman ofer rumne ȝrund. Raþe ƿæs ȝefylled heahcininȝes hæs;        him ƿæs haliȝ leoht 125 ofer ƿestenne,        sƿa se ƿyrhta bebead. þa ȝesundrode        siȝora ƿaldend ofer laȝuflode        leoht ƿið þeostrum, sceade ƿið sciman. Sceop þa bam naman, lifes brytta. Leoht ƿæs ærest 130 þurh drihtnes ƿord        dæȝ ȝenemned, ƿlitebeorhte ȝesceaft. Ƿel licode frean æt frymðe        forþbæro tid, dæȝ æresta;        ȝeseah deorc sceado sƿeart sƿiðrian        ȝeond sidne ȝrund. 135 þa seo tid ȝeƿat        ofer timber sceacan middanȝeardes,        metod æfter sceaf scirum sciman,        scippend ure, æfen ærest. Him arn on last, þranȝ þystre ȝenip,        þam þe se þeoden self 140 sceop nihte naman. Nerȝend ure hie ȝesundrode;        siððan æfre druȝon and dydon        drihtnes ƿillan, ece ofer eorðan. ða com oðer dæȝ, leoht æfter þeostrum. Heht þa lifes ƿeard 145 on mereflode        middum ƿeorðan hyhtlic heofontimber. Holmas dælde ƿaldend ure        and ȝeƿorhte þa roderas fæsten;        þæt se rica ahof up from eorðan        þurh his aȝen ƿord, 150 frea ælmihtiȝ. Flod ƿæs adæled under heahrodore        halȝum mihtum, ƿæter of ƿætrum,        þam þe ƿuniað ȝyt under fæstenne        folca hrofes. þa com ofer foldan        fus siðian 155 mære merȝen þridda. Næron metode ða ȝyta ƿidlond ne ƿeȝas nytte,        ac stod beƿriȝen fæste folde mid flode. Frea enȝla heht þurh his ƿord ƿesan        ƿæter ȝemæne, þa nu under roderum        heora ryne healdað, 160 stoƿe ȝestefnde. ða stod hraðe holm under heofonum,        sƿa se halȝa bebead, sid ætsomne,        ða ȝesundrod ƿæs laȝo ƿið lande. Ȝeseah þa lifes ƿeard driȝe stoƿe,        duȝoða hyrde, 165 ƿide æteoƿde,        þa se ƿuldorcyninȝ eorðan nemde. Ȝesette yðum heora onrihtne ryne,        rumum flode, and ȝefetero...        Ne þuhte þa ȝerysne         rodora ƿearde, 170 þæt Adam lenȝ        ana ƿære neorxnaƿonȝes,        niƿre ȝesceafte, hyrde and healdend. Forþon him heahcyninȝ, frea ælmihtiȝ        fultum tiode; ƿif aƿeahte        and þa ƿraðe sealde, 175 lifes leohtfruma,        leofum rince. He þæt andƿeorc        of Adames lice aleoðode,        and him listum ateah rib of sidan. He ƿæs reste fæst, and softe sƿæf,        sar ne ƿiste, 180 earfoða dæl,        ne þær æniȝ com blod of benne,        ac him breȝo enȝla of lice ateah        liodende ban, ƿer unƿundod,        of þam ƿorhte ȝod freolice fæmnan. Feorh in ȝedyde, 185 ece saula. Heo ƿæron enȝlum ȝelice, þa ƿæs Eue,        Adames bryd, ȝaste ȝeȝearƿod. Hie on ȝeoȝoðe bu ƿlitebeorht ƿæron        on ƿoruld cenned meotodes mihtum. Man ne cuðon 190 don ne dreoȝan,        ac him drihtnes ƿæs bam on breostum        byrnende lufu. þa ȝebletsode        bliðheort cyninȝ, metod alƿihta,        monna cynnes ða forman tƿa,        fæder and moder, 195 ƿif and ƿæpned. He þa ƿorde cƿæð: "Temað nu and ƿexað,        tudre fyllað eorðan ælȝrene,         incre cynne, sunum and dohtrum.         Inc sceal sealt ƿæter ƿunian on ȝeƿealde         and eall ƿorulde ȝesceaft. 200 Brucað blæddaȝa         and brimhlæste and heofonfuȝla.         Inc is haliȝ feoh and ƿilde deor         on ȝeƿeald ȝeseald, and lifiȝende,         ða ðe land tredað, feorheaceno cynn,         ða ðe flod ƿecceð 205 ȝeond hronrade.         Inc hyrað eall." þa sceaƿode        scyppend ure his ƿeorca ƿlite        and his ƿæstma blæd, niƿra ȝesceafta. Neorxnaƿonȝ stod ȝod and ȝastlic,        ȝifena ȝefylled 210 fremum forðƿeardum. Fæȝere leohte þæt liðe land        laȝo yrnende, ƿylleburne. Nalles ƿolcnu ða ȝiet ofer rumne ȝrund        reȝnas bæron, ƿann mid ƿinde,        hƿæðre ƿæstmum stod 215 folde ȝefrætƿod. Heoldon forðryne eastreamas heora        æðele feoƿer of þam niƿan        neorxnaƿonȝe. þa ƿæron adælede        drihtnes mihtum ealle of anum,        þa he þas eorðan ȝesceop, 220 ƿætre ƿlitebeorhtum,        and on ƿoruld sende. þæra anne hatað ylde,        eorðbuende, Fison folcƿeras;        se foldan dæl brade bebuȝeð        beorhtum streamum Hebeleac utan. On þære eðyltyrf 225 niððas findað        nean and feorran ȝold and ȝymcynn,        ȝumþeoda bearn, ða selestan,        þæs þe us secȝað bec. þonne seo æftre        Ethiopia land and liodȝeard        beliȝeð uton, 230 ȝinne rice,        þære is Ȝeon noma. þridda is Tiȝris,        seo ƿið þeodscipe, ea inflede,        Assiriæ belið. Sƿilce is seo feorðe,        þa nu ȝeond folc moniȝ ƿeras Eufraten        ƿide nemnað. 235 "ac niotað inc þæs oðres ealles,        forlætað þone ænne beam, ƿariað inc ƿið þone ƿæstm.         Ne ƿyrð inc ƿilna ȝæd." Hniȝon þa mid heafdum        heofoncyninȝe ȝeorne toȝenes        and sædon ealles þanc, lista and þara lara. He let heo þæt land buan, 240 hƿærf him þa to heofenum        haliȝ drihten, stiðferhð cyninȝ. Stod his handȝeƿeorc somod on sande,        nyston sorȝa ƿiht to beȝrornianne,        butan heo ȝodes ƿillan lenȝest læsten. Heo ƿæron leof ȝode 245 ðenden heo his haliȝe ƿord        healdan ƿoldon. Hæfde se alƿalda        enȝelcynna þurh handmæȝen,        haliȝ drihten, tene ȝetrimede,        þæm he ȝetruƿode ƿel þæt hie his ȝionȝorscipe        fyliȝan ƿolden, 250 ƿyrcean his ƿillan,        forþon he him ȝeƿit forȝeaf and mid his handum ȝesceop,        haliȝ drihten. Ȝesett hæfde he hie sƿa ȝesæliȝlice,        ænne hæfde he sƿa sƿiðne ȝeƿorhtne, sƿa mihtiȝne on his modȝeþohte,        he let hine sƿa micles ƿealdan, hehstne to him on heofona rice,        hæfde he hine sƿa hƿitne ȝeƿorhtne, 255 sƿa ƿynlic ƿæs his ƿæstm on heofonum        þæt him com from ƿeroda drihtne, ȝelic ƿæs he þam leohtum steorrum. Lof sceolde he drihtnes ƿyrcean, dyran sceolde he his dreamas on heofonum,        and sceolde his drihtne þancian þæs leanes þe he him on þam leohte ȝescerede        þonne læte he his hine lanȝe ƿealdan. Ac he aƿende hit him to ƿyrsan þinȝe,        onȝan him ƿinn up ahebban 260 ƿið þone hehstan heofnes ƿaldend,        þe siteð on þam halȝan stole. Deore ƿæs he drihtne urum;        ne mihte him bedyrned ƿeorðan þæt his enȝyl onȝan        ofermod ƿesan, ahof hine ƿið his hearran,        sohte hetespræce, ȝylpƿord onȝean,        nolde ȝode þeoƿian, 265 cƿæð þæt his lic ƿære        leoht and scene, hƿit and hioƿbeorht. Ne meahte he æt his hiȝe findan þæt he ȝode ƿolde        ȝeonȝerdome, þeodne þeoƿian. þuhte him sylfum þæt he mæȝyn and cræft        maran hæfde 270 þonne se halȝa ȝod        habban mihte folcȝestælna. Feala ƿorda ȝespæc se enȝel ofermodes. þohte þurh his anes cræft hu he him strenȝlicran        stol ȝeƿorhte, heahran on heofonum;        cƿæð þæt hine his hiȝe speone 275 þæt he ƿest and norð        ƿyrcean onȝunne, trymede ȝetimbro;        cƿæð him tƿeo þuhte þæt he ȝode ƿolde        ȝeonȝra ƿeorðan. "Hƿæt sceal ic ƿinnan?" cƿæð he. "Nis me ƿihtæ þearf hearran to habbanne.        Ic mæȝ mid handum sƿa fela 280 ƿundra ȝeƿyrcean.         Ic hæbbe ȝeƿeald micel to ȝyrƿanne         ȝodlecran stol, hearran on heofne.         Hƿy sceal ic æfter his hyldo ðeoƿian, buȝan him sƿilces ȝeonȝordomes?         Ic mæȝ ƿesan ȝod sƿa he. Biȝstandað me stranȝe ȝeneatas,         þa ne ƿillað me æt þam striðe ȝesƿican, 285 hæleþas heardmode.         Hie habbað me to hearran ȝecorene, rofe rincas;         mid sƿilcum mæȝ man ræd ȝeþencean, fon mid sƿilcum folcȝesteallan.         Frynd synd hie mine ȝeorne, holde on hyra hyȝesceaftum.         Ic mæȝ hyra hearra ƿesan, rædan on þis rice.         Sƿa me þæt riht ne þinceð, 290 þæt ic oleccan         aƿiht þurfe ȝode æfter ȝode æneȝum.         Ne ƿille ic lenȝ his ȝeonȝra ƿurþan." þa hit se allƿalda        eall ȝehyrde, þæt his enȝyl onȝan        ofermede micel ahebban ƿið his hearran        and spræc healic ƿord 295 dollice ƿið drihten sinne,        sceolde he þa dæd onȝyldan, ƿorc þæs ȝeƿinnes ȝedælan,        and sceolde his ƿite habban, ealra morðra mæst. Sƿa deð monna ȝehƿilc þe ƿið his ƿaldend        ƿinnan onȝynneð mid mane ƿið þone mæran drihten. þa ƿearð se mihtiȝa ȝebolȝen, 300 hehsta heofones ƿaldend,        ƿearp hine of þan hean stole. Hete hæfde he æt his hearran ȝeƿunnen,        hyldo hæfde his ferlorene, ȝram ƿearð him se ȝoda on his mode. Forþon he sceolde ȝrund ȝesecean heardes helleƿites,        þæs þe he ƿann ƿið heofnes ƿaldend. Acƿæð hine þa fram his hyldo        and hine on helle ƿearp, 305 on þa deopan dala,        þær he to deofle ƿearð, se feond mid his ȝeferum eallum. Feollon þa ufon of heofnum þurhlonȝe sƿa        þreo niht and daȝas, þa enȝlas of heofnum on helle,        and heo ealle forsceop drihten to deoflum. Forþon heo his dæd and ƿord 310 noldon ƿeorðian,        forþon he heo on ƿyrse leoht under eorðan neoðan,        ællmihtiȝ ȝod, sette siȝelease        on þa sƿeartan helle. þær hæbbað heo on æfyn        unȝemet lanȝe, ealra feonda ȝehƿilc,        fyr edneoƿe, 315 þonne cymð on uhtan        easterne ƿind, forst fyrnum cald. Symble fyr oððe ȝar, sum heard ȝesƿinc        habban sceoldon. Ƿorhte man hit him to ƿite,        (hyra ƿoruld ƿæs ȝehƿyrfed), forman siðe,        fylde helle 320 mid þam andsacum. Heoldon enȝlas forð heofonrices hehðe,        þe ær ȝodes hyldo ȝelæston. Laȝon þa oðre fynd on þam fyre,        þe ær sƿa feala hæfdon ȝeƿinnes ƿið heora ƿaldend. Ƿite þoliað, hatne heaðoƿelm        helle tomiddes, 325 brand and brade liȝas,        sƿilce eac þa biteran recas, þrosm and þystro,        forþon hie þeȝnscipe ȝodes forȝymdon. Hie hyra ȝal besƿac, enȝles oferhyȝd,        noldon alƿaldan ƿord ƿeorþian,        hæfdon ƿite micel, 330 ƿæron þa befeallene        fyre to botme on þa hatan hell        þurh hyȝeleaste and þurh ofermetto,        sohton oþer land, þæt ƿæs leohtes leas        and ƿæs liȝes full, fyres fær micel. Fynd onȝeaton 335 þæt hie hæfdon ȝeƿrixled        ƿita unrim þurh heora miclan mod        and þurh miht ȝodes and þurh ofermetto        ealra sƿiðost. þa spræc se ofermoda cyninȝ,        þe ær ƿæs enȝla scynost, hƿitost on heofne        and his hearran leof, 340 drihtne dyre,        oð hie to dole ƿurdon, þæt him for ȝalscipe        ȝod sylfa ƿearð mihtiȝ on mode yrre. Ƿearp hine on þæt morðer innan, niðer on þæt niobedd,        and sceop him naman siððan, cƿæð se hehsta        hatan sceolde 345 Satan siððan,        het hine þære sƿeartan helle ȝrundes ȝyman,        nalles ƿið ȝod ƿinnan. Satan maðelode,        sorȝiende spræc, se ðe helle forð        healdan sceolde, ȝieman þæs ȝrundes. Ƿæs ær ȝodes enȝel, 350 hƿit on heofne,        oð hine his hyȝe forspeon and his ofermetto        ealra sƿiðost, þæt he ne ƿolde        ƿereda drihtnes ƿord ƿurðian. Ƿeoll him on innan hyȝe ymb his heortan,        hat ƿæs him utan 355 ƿraðlic ƿite. He þa ƿorde cƿæð: "Is þæs ænȝa styde        unȝelic sƿiðe þam oðrum ham         þe ƿe ær cuðon, hean on heofonrice,         þe me min hearra onlaȝ, þeah ƿe hine for þam alƿaldan         aȝan ne moston, 360 romiȝan ures rices.         Næfð he þeah riht ȝedon þæt he us hæfð befælled         fyre to botme, helle þære hatan,         heofonrice benumen; hafað hit ȝemearcod         mid moncynne to ȝesettanne.         þæt me is sorȝa mæst, 365 þæt Adam sceal,         þe ƿæs of eorðan ȝeƿorht, minne stronȝlican         stol behealdan, ƿesan him on ƿynne,         and ƿe þis ƿite þolien, hearm on þisse helle.         Ƿa la, ahte ic minra handa ȝeƿeald and moste ane tid         ute ƿeorðan, 370 ƿesan ane ƿinterstunde,         þonne ic mid þys ƿerode-- Ac licȝað me ymbe         irenbenda, rideð racentan sal.         Ic eom rices leas; habbað me sƿa hearde         helle clommas fæste befanȝen.         Her is fyr micel, 375 ufan and neoðone. Ic a ne ȝeseah laðran landscipe. Liȝ ne asƿamað, hat ofer helle. Me habbað hrinȝa ȝesponȝ, sliðhearda sal        siðes amyrred, afyrred me min feðe;        fet synt ȝebundene, 380 handa ȝehæfte. Synt þissa heldora ƿeȝas forƿorhte,        sƿa ic mid ƿihte ne mæȝ of þissum lioðobendum. Licȝað me ymbe heardes irenes        hate ȝeslæȝene ȝrindlas ȝreate. Mid þy me ȝod hafað 385 ȝehæfted be þam healse,        sƿa ic ƿat he minne hiȝe cuðe; and þæt ƿiste eac        ƿeroda drihten, þæt sceolde unc Adame        yfele ȝeƿurðan ymb þæt heofonrice,        þær ic ahte minra handa ȝeƿeald. Ac ðoliaþ ƿe nu þrea on helle,        (þæt syndon þystro and hæto), 390 ȝrimme, ȝrundlease. Hafað us ȝod sylfa forsƿapen on þas sƿeartan mistas;        sƿa he us ne mæȝ æniȝe synne ȝestælan, þæt ƿe him on þam lande lað ȝefremedon,        he hæfð us þeah þæs leohtes bescyrede, beƿorpen on ealra ƿita mæste. Ne maȝon ƿe þæs ƿrace ȝefremman, ȝeleanian him mid laðes ƿihte        þæt he us hafað þæs leohtes bescyrede. 395 He hæfð nu ȝemearcod anne middanȝeard,        þær he hæfð mon ȝeƿorhtne æfter his onlicnesse. Mid þam he ƿile eft ȝesettan heofona rice mid hluttrum saulum. Ƿe þæs sculon hycȝan ȝeorne, þæt ƿe on Adame,        ȝif ƿe æfre mæȝen, and on his eafrum sƿa some,        andan ȝebetan, 400 onƿendan him þær ƿillan sines,        ȝif ƿe hit mæȝen ƿihte aþencan. Ne ȝelyfe ic me nu þæs leohtes furðor        þæs þe he him þenceð lanȝe niotan, þæs eades mid his enȝla cræfte. Ne maȝon ƿe þæt on aldre ȝeƿinnan, þæt ƿe mihtiȝes ȝodes mod onƿæcen. Uton oðƿendan hit nu monna bearnum, þæt heofonrice, nu ƿe hit habban ne moton,        ȝedon þæt hie his hyldo forlæten, 405 þæt hie þæt onƿendon þæt he mid his ƿorde bebead. þonne ƿeorð he him ƿrað on mode, ahƿet hie from his hyldo. þonne sculon hie þas helle secan and þas ȝrimman ȝrundas. þonne moton ƿe hie us to ȝionȝrum habban, fira bearn on þissum fæstum clomme. Onȝinnað nu ymb þa fyrde þencean! Ȝif ic æneȝum þæȝne        þeodenmadmas 410 ȝeara forȝeafe,        þenden ƿe on þan ȝodan rice ȝesæliȝe sæton        and hæfdon ure setla ȝeƿeald, þonne he me na on leofran tid        leanum ne meahte mine ȝife ȝyldan,        ȝif his ȝien ƿolde minra þeȝna hƿilc        ȝeþafa ƿurðan, 415 þæt he up heonon        ute mihte cuman þurh þas clustro,        and hæfde cræft mid him þæt he mid feðerhoman        fleoȝan meahte, ƿindan on ƿolcne,        þær ȝeƿorht stondað Adam and Eue        on eorðrice 420 mid ƿelan beƿunden,        and ƿe synd aƿorpene hider on þas deopan dalo. Nu hie drihtne synt ƿurðran micle,        and moton him þone ƿelan aȝan þe ƿe on heofonrice        habban sceoldon, rice mid rihte;        is se ræd ȝescyred 425 monna cynne. þæt me is on minum mode sƿa sar, on minum hyȝe hreoƿeð,        þæt hie heofonrice aȝan to aldre. Ȝif hit eoƿer æniȝ mæȝe ȝeƿendan mid ƿihte        þæt hie ƿord ȝodes lare forlæten,        sona hie him þe laðran beoð. 430 Ȝif hie brecað his ȝebodscipe,        þonne he him abolȝen ƿurðeþ; siððan bið him se ƿela onƿended        and ƿyrð him ƿite ȝeȝarƿod, sum heard hearmscearu. Hycȝað his ealle, hu ȝe hi besƿicen! Siððan ic me sefte mæȝ restan on þyssum racentum,        ȝif him þæt rice losað. 435 Se þe þæt ȝelæsteð,        him bið lean ȝearo æfter to aldre,        þæs ƿe her inne maȝon on þyssum fyre forð        fremena ȝeƿinnan. Sittan læte ic hine ƿið me sylfne,        sƿa hƿa sƿa þæt secȝan cymeð on þas hatan helle,        þæt hie heofoncyninȝes 440 unƿurðlice        ƿordum and dædum lare"        Anȝan hine þa ȝyrƿan         ȝodes andsaca, fus on frætƿum,         (hæfde fæcne hyȝe), hæleðhelm on heafod asette         and þone full hearde ȝeband, 445 spenn mid spanȝum;         ƿiste him spræca fela, ƿora ƿorda.         Ƿand him up þanon, hƿearf him þurh þa helldora,         (hæfde hyȝe stranȝne), leolc on lyfte         laþƿendemod, sƿanȝ þæt fyr on tƿa         feondes cræfte; 450 ƿolde dearnunȝa         drihtnes ȝeonȝran, mid mandædum         men besƿican, forlædan and forlæran,         þæt hie ƿurdon lað ȝode. He þa ȝeferde         þurh feondes cræft oððæt he Adam         on eorðrice, 455 ȝodes handȝesceaft,         ȝearone funde, ƿislice ȝeƿorht,         and his ƿif somed, freo fæȝroste,         sƿa hie fela cuðon ȝodes ȝeȝearƿiȝean,         þa him to ȝinȝran self metod mancynnes         mearcode selfa. 460 And him bi tƿeȝin         beamas stodon þa ƿæron utan         ofætes ȝehlædene, ȝeƿered mid ƿæstme,        sƿa hie ƿaldend ȝod, heah heofoncyninȝ        handum ȝesette, þæt þær yldo bearn        moste on ceosan 465 ȝodes and yfeles,        ȝumena æȝhƿilc, ƿelan and ƿaƿan. Næs se ƿæstm ȝelic! Oðer ƿæs sƿa ƿynlic,        ƿlitiȝ and scene, liðe and lofsum,        þæt ƿæs lifes beam; moste on ecnisse        æfter lybban, 470 ƿesan on ƿorulde,        se þæs ƿæstmes onbat, sƿa him æfter þy        yldo ne derede, ne suht sƿare,        ac moste symle ƿesan lunȝre on lustum        and his lif aȝan, hyldo heofoncyninȝes        her on ƿorulde, 475 habban him to ƿæron        ƿitode ȝeþinȝþo on þone hean heofon,        þonne he heonon ƿende. þonne ƿæs se oðer        eallenȝa sƿeart, dim and þystre;        þæt ƿæs deaðes beam, se bær bitres fela. Sceolde bu ƿitan 480 ylda æȝhƿilc        yfles and ȝodes ȝeƿand on þisse ƿorulde. Sceolde on ƿite a mid sƿate and mid sorȝum        siððan libban, sƿa hƿa sƿa ȝebyrȝde        þæs on þam beame ȝeƿeox. Sceolde hine yldo beniman        ellendæda, 485 dreamas and drihtscipes,        and him beon deað scyred. Lytle hƿile        sceolde he his lifes niotan, secan þonne landa        sƿeartost on fyre. Sceolde feondum þeoƿian,        þær is ealra frecna mæste leodum to lanȝre hƿile. þæt ƿiste se laða ȝeorne, 490 dyrne deofles boda        þe ƿið drihten ƿann. Ƿearp hine þa on ƿyrmes lic        and ƿand him þa ymbutan þone deaðes beam        þurh deofles cræft, ȝenam þær þæs ofætes        and ƿende hine eft þanon þær he ƿiste handȝeƿeorc        heofoncyninȝes. 495 Onȝon hine þa frinan        forman ƿorde se laða mid liȝenum:        "Lanȝað þe aƿuht, Adam, up to ȝode?         Ic eom on his ærende hider feorran ȝefered,         ne þæt nu fyrn ne ƿæs þæt ic ƿið hine sylfne sæt.         þa het he me on þysne sið faran, 500 het þæt þu þisses ofætes æte,         cƿæð þæt þin abal and cræft and þin modsefa         mara ƿurde, and þin lichoma         leohtra micle, þin ȝesceapu scenran,         cƿæð þæt þe æniȝes sceattes ðearf ne ƿurde on ƿorulde.         Nu þu ƿillan hæfst, 505 hyldo ȝeƿorhte         heofoncyninȝes, to þance ȝeþenod         þinum hearran, hæfst þe ƿið drihten dyrne ȝeƿorhtne.         Ic ȝehyrde hine þine dæd and ƿord lofian on his leohte         and ymb þin lif sprecan. Sƿa þu læstan scealt         þæt on þis land hider 510 his bodan brinȝað.         Brade synd on ƿorulde ȝrene ȝeardas,         and ȝod siteð on þam hehstan         heofna rice, ufan alƿalda.         Nele þa earfeðu sylfa habban        þæt he on þysne sið fare, 515 ȝumena drihten,        ac he his ȝinȝran sent to þinre spræce. Nu he þe mid spellum het listas læran. Læste þu ȝeorne his ambyhto,        nim þe þis ofæt on hand, bit his and byriȝe. þe ƿeorð on þinum breostum rum, 520 ƿæstm þy ƿliteȝra. þe sende ƿaldend ȝod, þin hearra þas helpe        of heofonrice." Adam maðelode         þær he on eorðan stod, selfsceafte ȝuma:         "þonne ic siȝedrihten, mihtiȝne ȝod,        mæðlan ȝehyrde 525 stranȝre stemne,        and me her stondan het, his bebodu healdan,        and me þas bryd forȝeaf, ƿlitesciene ƿif,        and me ƿarnian het þæt ic on þone deaðes beam        bedroren ne ƿurde, besƿicen to sƿiðe,        he cƿæð þæt þa sƿeartan helle 530 healdan sceolde        se ðe bi his heortan ƿuht laðes ȝelæde. Nat þeah þu mid liȝenum fare þurh dyrne ȝeþanc        þe þu drihtnes eart boda of heofnum. Hƿæt, ic þinra bysna ne mæȝ, ƿorda ne ƿisna        ƿuht oncnaƿan, 535 siðes ne saȝona. Ic ƿat hƿæt he me self bebead, nerȝend user,        þa ic hine nehst ȝeseah; he het me his ƿord ƿeorðian        and ƿel healdan, læstan his lare. þu ȝelic ne bist æneȝum his enȝla        þe ic ær ȝeseah, 540 ne þu me oðieƿdest        æniȝ tacen þe he me þurh treoƿe        to onsende, min hearra þurh hyldo. þy ic þe hyran ne cann, ac þu meaht þe forð faran. Ic hæbbe me fæstne ȝeleafan up to þam ælmihteȝan ȝode        þe me mid his earmum ƿorhte, 545 her mid handum sinum. He mæȝ me of his hean rice ȝeofian mid ȝoda ȝehƿilcum,        þeah he his ȝinȝran ne sende." Ƿende hine ƿraðmod         þær he þæt ƿif ȝeseah on eorðrice         Euan stondan, sceone ȝesceapene,         cƿæð þæt sceaðena mæst 550 eallum heora eaforum         æfter siððan ƿurde on ƿorulde:         "Ic ƿat, inc ƿaldend ȝod abolȝen ƿyrð,        sƿa ic him þisne bodscipe selfa secȝe,        þonne ic of þys siðe cume ofer lanȝne ƿeȝ,        þæt ȝit ne læstan ƿel 555 hƿilc ærende sƿa        he easten hider on þysne sið sendeð. Nu sceal he sylf faran to incre andsƿare;        ne mæȝ his ærende his boda beodan;        þy ic ƿat þæt he inc abolȝen ƿyrð, mihtiȝ on mode. Ȝif þu þeah minum ƿilt, 560 ƿif ƿillende,        ƿordum hyran, þu meaht his þonne rume        ræd ȝeþencan. Ȝehyȝe on þinum breostum        þæt þu inc bam tƿam meaht ƿite beƿariȝan,        sƿa ic þe ƿisie. æt þisses ofetes! þonne ƿurðað þin eaȝan sƿa leoht 565 þæt þu meaht sƿa ƿide        ofer ƿoruld ealle ȝeseon siððan,        and selfes stol herran þines,        and habban his hyldo forð. Meaht þu Adame        eft ȝestyran, ȝif þu his ƿillan hæfst        and he þinum ƿordum ȝetryƿð. 570 Ȝif þu him to soðe sæȝst        hƿylce þu selfa hæfst bisne on breostum,        þæs þu ȝebod ȝodes lare læstes,        he þone laðan strið, yfel andƿyrde        an forlæteð on breostcofan,        sƿa ƿit him bu tu 575 an sped sprecað. Span þu hine ȝeorne þæt he þine lare læste,        þy læs ȝyt lað ȝode, incrum ƿaldende,        ƿeorðan þyrfen. Ȝif þu þæt anȝin fremest,        idesa seo betste, forhele ic incrum herran        þæt me hearmes sƿa fela 580 Adam ȝespræc,        earȝra ƿorda. Tyhð me untryoƿða,        cƿyð þæt ic seo teonum ȝeorn, ȝramum ambyhtsecȝ,        nales ȝodes enȝel. Ac ic cann ealle sƿa ȝeare        enȝla ȝebyrdo, heah heofona ȝehlidu;        ƿæs seo hƿil þæs lanȝ 585 þæt ic ȝeornlice        ȝode þeȝnode þurh holdne hyȝe,        herran minum, drihtne selfum;        ne eom ic deofle ȝelic." Lædde hie sƿa mid liȝenum         and mid listum speon idese on þæt unriht,         oðþæt hire on innan onȝan 590 ƿeallan ƿyrmes ȝeþeaht,         (hæfde hire ƿacran hiȝe metod ȝemearcod),         þæt heo hire mod onȝan lætan æfter þam larum;         forþon heo æt þam laðan onfenȝ ofer drihtnes ƿord         deaðes beames ƿeorcsumne ƿæstm.         Ne ƿearð ƿyrse dæd 595 monnum ȝemearcod!         þæt is micel ƿundor þæt hit ece ȝod         æfre ƿolde þeoden þolian,         þæt ƿurde þeȝn sƿa moniȝ forlædd be þam lyȝenum         þe for þam larum com. Heo þa þæs ofætes æt,         alƿaldan bræc 600 ƿord and ƿillan.         þa meahte heo ƿide ȝeseon þurh þæs laðan læn         þe hie mid liȝenum besƿac, dearnenȝa bedroȝ,         þe hire for his dædum com, þæt hire þuhte hƿitre         heofon and eorðe, and eall þeos ƿoruld ƿlitiȝre,         and ȝeƿeorc ȝodes 605 micel and mihtiȝ,        þeah heo hit þurh monnes ȝeþeaht ne sceaƿode;        ac se sceaða ȝeorne sƿicode ymb þa saƿle        þe hire ær þa siene onlah, þæt heo sƿa ƿide        ƿlitan meahte ofer heofonrice. þa se forhatena spræc 610 þurh feondscipe        (nalles he hie freme lærde): "þu meaht nu þe self ȝeseon,        sƿa ic hit þe secȝan ne þearf, Eue seo ȝode,         þæt þe is unȝelic ƿlite and ƿæstmas,         siððan þu minum ƿordum ȝetruƿodest, læstes mine lare.         Nu scineð þe leoht fore 615 ȝlædlic onȝean         þæt ic from ȝode brohte hƿit of heofonum;         nu þu his hrinan meaht. Sæȝe Adame         hƿilce þu ȝesihðe hæfst þurh minne cime cræfta.         Ȝif ȝiet þurh cuscne siodo læst mina lara,         þonne ȝife ic him þæs leohtes ȝenoȝ 620 þæs ic þe sƿa ȝodes         ȝeȝired hæbbe. Ne ƿite ic him þa ƿomcƿidas,         þeah he his ƿyrðe ne sie to alætanne;         þæs fela he me laðes spræc." Sƿa hire eaforan sculon        æfter lybban: þonne hie lað ȝedoð,        hie sculon lufe ƿyrcean, 625 betan heora hearran hearmcƿyde        ond habban his hyldo forð. þa ȝienȝ to Adame        idesa scenost, ƿifa ƿliteȝost        þe on ƿoruld come, forþon heo ƿæs handȝeƿeorc        heofoncyninȝes, þeah heo þa dearnenȝa        fordon ƿurde, 630 forlæd mid liȝenum,        þæt hie lað ȝode þurh þæs ƿraðan ȝeþanc        ƿeorðan sceolden, þurh þæs deofles searo        dom forlætan, hierran hyldo,        hefonrices þolian moniȝe hƿile. Bið þam men full ƿa 635 þe hine ne ƿarnað        þonne he his ȝeƿeald hafað! Sum heo hire on handum bær,        sum hire æt heortan læȝ, æppel unsælȝa,        þone hire ær forbead drihtna drihten,        deaðbeames ofet, and þæt ƿord acƿæð        ƿuldres aldor, 640 þæt þæt micle morð        menn ne þorfton þeȝnas þolian,        ac he þeoda ȝehƿam hefonrice forȝeaf,        haliȝ drihten, ƿidbradne ƿelan,        ȝif hie þone ƿæstm an lætan ƿolden         þe þæt laðe treoƿ 645 on his boȝum bær,        bitre ȝefylled; þæt ƿæs deaðes beam        þe him drihten forbead. Forlec hie þa mid liȝenum        se ƿæs lað ȝode, on hete heofoncyninȝes,        and hyȝe Euan, ƿifes ƿac ȝeþoht,        þæt heo onȝan his ƿordum truƿian, 650 læstan his lare,        and ȝeleafan nom þæt he þa bysene from ȝode        brunȝen hæfde þe he hire sƿa ƿærlice        ƿordum sæȝde, ieƿde hire tacen        and treoƿa ȝehet, his holdne hyȝe. þa heo to hire hearran spræc: 655 "Adam, frea min,        þis ofet is sƿa sƿete, bliðe on breostum,         and þes boda sciene, ȝodes enȝel ȝod,         ic on his ȝearƿan ȝeseo þæt he is ærendsecȝ         uncres hearran, hefoncyninȝes.         His hyldo is unc betere 660 to ȝeƿinnanne         þonne his ƿiðermedo. Ȝif þu him heodæȝ ƿuht         hearmes ȝespræce, he forȝifð hit þeah,         ȝif ƿit him ȝeonȝordom læstan ƿillað.         Hƿæt scal þe sƿa laðlic strið ƿið þines hearran bodan?         Unc is his hyldo þearf; 665 he mæȝ unc ærendian         to þam alƿaldan, heofoncyninȝe.         Ic mæȝ heonon ȝeseon hƿær he sylf siteð,         (þæt is suð and east), ƿelan beƿunden,         se ðas ƿoruld ȝesceop; ȝeseo ic him his enȝlas         ymbe hƿeorfan 670 mid feðerhaman,         ealra folca mæst, ƿereda ƿynsumast.         Hƿa meahte me sƿelc ȝeƿit ȝifan, ȝif hit ȝeȝnunȝa         ȝod ne onsende, heofones ƿaldend?         Ȝehyran mæȝ ic rume and sƿa ƿide ȝeseon        on ƿoruld ealle 675 ofer þas sidan ȝesceaft,        ic mæȝ sƿeȝles ȝamen ȝehyran on heofnum. Ƿearð me on hiȝe leohte utan and innan,        siðþan ic þæs ofætes onbat. Nu hæbbe ic his her on handa,        herra se ȝoda; ȝife ic hit þe ȝeorne. Ic ȝelyfe þæt hit from ȝode come, 680 broht from his bysene,        þæs me þes boda sæȝde ƿærum ƿordum. Hit nis ƿuhte ȝelic elles on eorðan,        buton sƿa þes ar sæȝeð, þæt hit ȝeȝnunȝa        from ȝode come." Hio spræc him þicce to         and speon hine ealne dæȝ 685 on þa dimman dæd         þæt hie drihtnes heora ƿillan bræcon.         Stod se ƿraða boda, leȝde him lustas on         and mid listum speon, fylȝde him frecne;         ƿæs se feond full neah þe on þa frecnan fyrd         ȝefaren hæfde 690 ofer lanȝne ƿeȝ;         leode hoȝode on þæt micle morð         men forƿeorpan, forlæran and forlædan,         þæt hie læn ȝodes, ælmihtiȝes ȝife         an forleten, heofenrices ȝeƿeald.         Hƿæt, se hellsceaða 695 ȝearƿe ƿiste         þæt hie ȝodes yrre habban sceoldon         and hellȝeþƿinȝ, þone nearƿan nið         niede onfon, siððan hie ȝebod ȝodes         forbrocen hæfdon, þa he forlærde         mid liȝenƿordum 700 to þam unræde         idese sciene, ƿifa ƿliteȝost,         þæt heo on his ƿillan spræc, ƿæs him on helpe         handƿeorc ȝodes to forlæranne. Heo spræc ða to Adame        idesa sceonost 705 ful þiclice,        oð þam þeȝne onȝan his hiȝe hƿeorfan,        þæt he þam ȝehate ȝetruƿode þe him þæt ƿif        ƿordum sæȝde. Heo dyde hit þeah þurh holdne hyȝe,        nyste þæt þær hearma sƿa fela, fyrenearfeða,        fylȝean sceolde 710 monna cynne,        þæs heo on mod ȝenam þæt heo þæs laðan bodan        larum hyrde, ac ƿende þæt heo hyldo        heofoncyninȝes ƿorhte mid þam ƿordum        þe heo þam ƿere sƿelce tacen oðieƿde        and treoƿe ȝehet, 715 oðþæt Adame        innan breostum his hyȝe hƿyrfde        and his heorte onȝann ƿendan to hire ƿillan. He æt þam ƿife onfenȝ helle and hinnsið,        þeah hit nære haten sƿa, ac hit ofetes noman        aȝan sceolde; 720 hit ƿæs þeah deaðes sƿefn        and deofles ȝespon, hell and hinnsið        and hæleða forlor, menniscra morð,        þæt hie to mete dædon, ofet unfæle. Sƿa hit him on innan com, hran æt heortan,        hloh þa and pleȝode 725 boda bitre ȝehuȝod,        sæȝde beȝra þanc hearran sinum:        "Nu hæbbe ic þine hyldo me ƿitode ȝeƿorhte,         and þinne ƿillan ȝelæst to ful moneȝum dæȝe.         Men synt forlædde, Adam and Eue.         Him is unhyldo 730 ƿaldendes ƿitod,         nu hie ƿordcƿyde his, lare forleton.         Forþon hie lenȝ ne maȝon healdan heofonrice,         ac hie to helle sculon on þone sƿeartan sið.         Sƿa þu his sorȝe ne þearft beran on þinum breostum,         þær þu ȝebunden liȝst, 735 murnan on mode,         þæt her men bun þone hean heofon,         þeah ƿit hearmas nu, þreaƿeorc þoliað,         and þystre land, and þurh þin micle mod         moniȝ forleton on heofonrice         heahȝetimbro, 740 ȝodlice ȝeardas.         Unc ƿearð ȝod yrre forþon ƿit him noldon         on heofonrice hniȝan mid heafdum         halȝum drihtne þurh ȝeonȝordom;         ac unc ȝeȝenȝe ne ƿæs þæt ƿit him on þeȝnscipe         þeoƿian ƿolden. 745 Forþon unc ƿaldend ƿearð         ƿrað on mode, on hyȝe hearde,        and us on helle bedraf, on þæt fyr fylde        folca mæste, and mid handum his        eft on heofonrice rihte rodorstolas        and þæt rice forȝeaf 750 monna cynne. Mæȝ þin mod ƿesan bliðe on breostum,        forþon her synt bu tu ȝedon: ȝe þæt hæleða bearn        heofonrice sculon leode forlætan        and on þæt liȝ to þe hate hƿeorfan,        eac is hearm ȝode, 755 modsorȝ ȝemacod. Sƿa hƿæt sƿa ƿit her morðres þoliað, hit is nu Adame        eall forȝolden mid hearran hete        and mid hæleða forlore, monnum mid morðes cƿealme. Forþon is min mod ȝehæled, hyȝe ymb heortan ȝerume,        ealle synt uncre hearmas ȝeƿrecene 760 laðes þæt ƿit lanȝe þoledon. Nu ƿille ic eft þam liȝe near, Satan ic þær secan ƿille;        he is on þære sƿeartan helle hæft mid hrinȝa ȝesponne."        Hƿearf him eft niðer boda bitresta;         sceolde he þa bradan liȝas secan helle ȝehliðo,         þær his hearra læȝ 765 simon ȝesæled.         Sorȝedon ba tƿa, Adam and Eue,         and him oft betuh ȝnornƿord ȝenȝdon;         ȝodes him ondredon, heora herran hete,         heofoncyninȝes nið sƿiðe onsæton;         selfe forstodon 770 his ƿord onƿended.         þæt ƿif ȝnornode, hof hreoƿiȝmod,         (hæfde hyldo ȝodes, lare forlæten),         þa heo þæt leoht ȝeseah ellor scriðan         þæt hire þurh untreoƿa tacen ieƿde         se him þone teonan ȝeræd, 775 þæt hie helle nið         habban sceoldon, hynða unrim;         forþam him hiȝesorȝa burnon on breostum.         Hƿilum to ȝebede feollon sinhiƿan somed,         and siȝedrihten ȝodne ȝretton         and ȝod nemdon, 780 heofones ƿaldend,         and hine bædon þæt hie his hearmsceare         habban mosten, ȝeorne fulȝanȝan,        þa hie ȝodes hæfdon bodscipe abrocen. Bare hie ȝesaƿon heora lichaman;        næfdon on þam lande þa ȝiet 785 sælða ȝesetena,        ne hie sorȝe ƿiht ƿeorces ƿiston,        ac hie ƿel meahton libban on þam lande,        ȝif hie ƿolden lare ȝodes forƿeard fremman. þa hie fela spræcon sorhƿorda somed,        sinhiƿan tƿa. 790 Adam ȝemælde        and to Euan spræc: "Hƿæt, þu Eue, hæfst        yfele ȝemearcod uncer sylfra sið.         Ȝesyhst þu nu þa sƿeartan helle ȝrædiȝe and ȝifre.         Nu þu hie ȝrimman meaht heonane ȝehyran.         Nis heofonrice 795 ȝelic þam liȝe,         ac þis is landa betst, þæt ƿit þurh uncres hearran þanc         habban moston, þær þu þam ne hierde         þe unc þisne hearm ȝeræd, þæt ƿit ƿaldendes         ƿord forbræcon, heofoncyninȝes.         Nu ƿit hreoƿiȝe maȝon 800 sorȝian for þis siðe.         Forþon he unc self bebead þæt ƿit unc ƿite         ƿarian sceolden, hearma mæstne.         Nu slit me hunȝer and þurst bitre on breostum,         þæs ƿit beȝra ær ƿæron orsorȝe         on ealle tid. 805 Hu sculon ƿit nu libban         oððe on þys lande ƿesan, ȝif her ƿind cymð,         ƿestan oððe eastan, suðan oððe norðan?         Ȝesƿeorc up færeð, cymeð hæȝles scur         hefone ȝetenȝe, færeð forst on ȝemanȝ,         se byð fyrnum ceald. 810 Hƿilum of heofnum        hate scineð, blicð þeos beorhte sunne,        and ƿit her baru standað, unƿered ƿædo. Nys unc ƿuht beforan to scursceade,        ne sceattes ƿiht to mete ȝemearcod,        ac unc is mihtiȝ ȝod, 815 ƿaldend ƿraðmod. To hƿon sculon ƿit ƿeorðan nu? Nu me mæȝ hreoƿan        þæt ic bæd heofnes ȝod, ƿaldend þone ȝodan,        þæt he þe her ƿorhte to me of liðum minum,         nu þu me forlæred hæfst on mines herran hete. Sƿa me nu hreoƿan mæȝ 820 æfre to aldre        þæt ic þe minum eaȝum ȝeseah." ða spræc Eue eft,         idesa scienost, ƿifa ƿliteȝost;         hie ƿæs ȝeƿeorc ȝodes, þeah heo þa on deofles cræft         bedroren ƿurde: "þu meaht hit me ƿitan,         ƿine min Adam, 825 ƿordum þinum;        hit þe þeah ƿyrs ne mæȝ on þinum hyȝe hreoƿan        þonne hit me æt heortan deð." Hire þa Adam         andsƿarode: "Ȝif ic ƿaldendes         ƿillan cuðe, hƿæt ic his to hearmsceare        habban sceolde, 830 ne ȝesaƿe þu no sniomor,        þeah me on sæ ƿadan hete heofones ȝod        heonone nu þa, on flod faran,        nære he firnum þæs deop, merestream þæs micel,        þæt his o min mod ȝetƿeode, ac ic to þam ȝrunde ȝenȝe,        ȝif ic ȝodes meahte 835 ƿillan ȝeƿyrcean. Nis me on ƿorulde niod æniȝes þeȝnscipes,        nu ic mines þeodnes hafa hyldo forƿorhte,        þæt ic hie habban ne mæȝ. Ac ƿit þus baru ne maȝon        bu tu ætsomne ƿesan to ƿuhte. Uton ȝan on þysne ƿeald innan, 840 on þisses holtes hleo."        Hƿurfon hie ba tƿa, toȝenȝdon ȝnornȝende         on þone ȝrenan ƿeald, sæton onsundran,         bidan selfes ȝesceapu heofoncyninȝes,         þa hie þa habban ne moston þe him ær forȝeaf         ælmihtiȝ ȝod. 845 þa hie heora lichoman         leafum beþeahton, ƿeredon mid ðy ƿealde,         ƿæda ne hæfdon; ac hie on ȝebed feollon         bu tu ætsomne morȝena ȝehƿilce,         bædon mihtiȝne þæt hie ne forȝeate         ȝod ælmihtiȝ, 850 and him ȝeƿisade         ƿaldend se ȝoda, hu hie on þam leohte forð         libban sceolden. þa com feran         frea ælmihtiȝ ofer midne dæȝ,         mære þeoden, on neorxnaƿanȝ         neode sine; 855 ƿolde neosian         nerȝend usser, bilƿit fæder,         hƿæt his bearn dyde; ƿiste forƿorhte         þam he ær ƿlite sealde. Ȝeƿitan him þa ȝanȝan         ȝeomermode under beamsceade         blæde bereafod, 860 hyddon hie on heolstre,         þa hie haliȝ ƿord drihtnes ȝehyrdon,        and ondredon him. þa sona onȝann        sƿeȝles aldor ƿeard ahsian        ƿoruldȝesceafta, het him recene to        rice þeoden 865 his sunu ȝanȝan. Him þa sylfa oncƿæð, hean hleoðrade        hræȝles þearfa: "Ic ƿreo me her        ƿæda leasne, liffrea min,         leafum þecce. Scyldfull mine         sceaðen is me sare, 870 frecne on ferhðe;         ne dear nu forð ȝan for ðe andƿeardne.         Ic eom eall eall nacod." Him ða ædre ȝod        andsƿarede: "Saȝa me þæt, sunu min,        for hƿon secest ðu sceade sceomiende?         þu sceonde æt me 875 furðum ne anfenȝe,         ac ȝefean eallum. For hƿon ƿast þu ƿean         and ƿrihst sceome, ȝesyhst sorȝe,         and þin sylf þecest lic mid leafum,         saȝast lifceare hean hyȝeȝeomor,         þæt þe sie hræȝles þearf, 880 nymþe ðu æppel         ænne byrȝde of ðam ƿudubeame         þe ic þe ƿordum forbead?" Him þa Adam eft        andsƿarode: "Me ða blæda on hand        bryd ȝesealde, freolucu fæmne,         freadrihten min, 885 ðe ic þe on teonan ȝeþah.         Nu ic þæs tacen ƿeȝe sƿeotol on me selfum.         Ƿat ic sorȝa ðy ma." ða ðæs Euan fræȝn        ælmihtiȝ ȝod: "Hƿæt druȝe þu, dohtor,        duȝeþa ȝenohra, niƿra ȝesceafta         neorxnaƿanȝes, 890 ȝroƿendra ȝifa,         þa þu ȝitsiende on beam ȝripe,         blæda name on treoƿes telȝum,         and me on teonan æte þa unfreme,         Adame sealdest ƿæstme þa inc ƿæron         ƿordum minum 895 fæste forbodene?" Him þa freolecu mæȝ, ides æƿiscmod        andsƿarode: "Me nædre besƿac        and me neodlice to forsceape scyhte         and to scyldfrece, fah ƿyrm þurh fæȝir ƿord,         oðþæt ic fracoðlice 900 feondræs ȝefremede,         fæhðe ȝeƿorhte, and þa reafode,         sƿa hit riht ne ƿæs, beam on bearƿe         and þa blæda æt." þa nædran sceop        nerȝend usser, frea ælmihtiȝ        faȝum ƿyrme 905 ƿide siðas        and þa ƿorde cƿæð: "þu scealt ƿideferhð        ƿeriȝ þinum breostum bearm tredan         bradre eorðan, faran feðeleas,         þenden þe feorh ƿunað, ȝast on innan.         þu scealt ȝreot etan 910 þine lifdaȝas.         Sƿa þu laðlice ƿrohte onstealdest,         þe þæt ƿif feoð, hatað under heofnum         and þin heafod tredeð fah mid fotum sinum.         þu scealt fiersna sætan tohtan niƿre;         tuddor bið ȝemæne 915 incrum orleȝnið         a þenden standeð ƿoruld under ƿolcnum.         Nu þu ƿast and canst, lað leodsceaða,         hu þu lifian scealt." ða to Euan ȝod        yrrinȝa spræc: "Ƿend þe from ƿynne!        þu scealt ƿæpnedmen 920 ƿesan on ȝeƿealde,         mid ƿeres eȝsan hearde ȝenearƿad,         hean þroƿian þinra dæda ȝedƿild,         deaðes bidan, and þurh ƿop and heaf         on ƿoruld cennan þurh sar micel         sunu and dohtor." 925 Abead eac Adame        ece drihten, lifes leohtfruma,        lað ærende: "þu scealt oðerne        eðel secean, ƿynleasran ƿic,         and on ƿræc hƿeorfan nacod niedƿædla,         neorxnaƿanȝes 930 duȝeðum bedæled;         þe is ȝedal ƿitod lices and saƿle.         Hƿæt, þu laðlice ƿrohte onstealdest;         forþon þu ƿinnan scealt and on eorðan þe         þine andlifne selfa ȝeræcan,         ƿeȝan sƿatiȝ hleor, 935 þinne hlaf etan,         þenden þu her leofast, oðþæt þe to heortan         hearde ȝripeð adl unliðe         þe þu on æple ær selfa forsƿulȝe;         forþon þu sƿeltan scealt." Hƿæt, ƿe nu ȝehyrað        hƿær us hearmstafas 940 ƿraðe onƿocan        and ƿoruldyrmðo. Hie þa ƿuldres ƿeard        ƿædum ȝyrede, scyppend usser;        het heora sceome þeccan frea frumhræȝle;        het hie from hƿeorfan neorxnaƿanȝe        on nearore lif. 945 Him on laste beleac        liðsa and ƿynna hihtfulne ham        haliȝ enȝel be frean hæse        fyrene sƿeorde; ne mæȝ þær inƿitfull        æniȝ ȝeferan ƿomscyldiȝ mon,        ac se ƿeard hafað 950 miht and strenȝðo,        se þæt mære lif duȝeðum deore        drihtne healdeð. No hƿæðre ælmihtiȝ        ealra ƿolde Adame and Euan        arna ofteon, fæder æt frymðe,        þeah þe hie him from sƿice, 955 ac he him to frofre let        hƿæðere forð ƿesan hyrstedne hrof        halȝum tunȝlum and him ȝrundƿelan        ȝinne sealde; het þam sinhiƿum        sæs and eorðan tuddorteondra        teohha ȝehƿilcre 960 to ƿoruldnytte        ƿæstmas fedan. Ȝesæton þa æfter synne        sorȝfulre land, eard and eðyl        unspediȝran fremena ȝehƿilcre        þonne se frumstol ƿæs þe hie æfter dæde of        adrifen ƿurdon. 965 Onȝunnon hie þa        be ȝodes hæse bearn astrienan,        sƿa him metod bebead. Adames and Euan        aforan ƿæron freolicu tƿa        frumbearn cenned, Cain and Abel. Us cyðað bec, 970 hu þa dædfruman        duȝeþa stryndon, ƿelan and ƿiste,        ƿillȝebroðor. Oðer his to eorðan        elnes tilode, se ƿæs ærboren;        oðer æhte heold fæder on fultum,        oðþæt forð ȝeƿat 975 dæȝrimes ƿorn. Hie þa drihtne lac beȝen brohton. Breȝo enȝla beseah on Abeles ȝield        eaȝum sinum, cyninȝ eallƿihta,        Caines ne ƿolde tiber sceaƿian. þæt ƿæs torn ƿere 980 hefiȝ æt heortan. Hyȝeƿælm asteah beorne on breostum,        blatende nið, yrre for æfstum. He þa unræden folmum ȝefremede,        freomæȝ ofsloh, broðor sinne,        and his blod aȝeat, 985 Cain Abeles. Cƿealmdreore sƿealh þæs middanȝeard,        monnes sƿate. æfter ƿælsƿenȝe        ƿea ƿæs aræred, treȝena tuddor. Of ðam tƿiȝe siððan ludon laðƿende        lenȝ sƿa sƿiðor 990 reðe ƿæstme. Ræhton ƿide ȝeond ƿerþeoda        ƿrohtes telȝan, hrinon hearmtanas        hearde and sare drihta bearnum,        (doð ȝieta sƿa), of þam brad blado        bealƿa ȝehƿilces 995 sprytan onȝunnon. Ƿe þæt spell maȝon, ƿælȝrimme ƿyrd,        ƿope cƿiðan, nales holunȝe;        ac us hearde sceod freolecu fæmne        þurh forman ȝylt þe ƿið metod æfre        men ȝefremeden, 1000 eorðbuende,        siððan Adam ƿearð of ȝodes muðe        ȝaste eacen. ða ƿorde fræȝn        ƿuldres aldor Cain, hƿær Abel        eorðan ƿære. Him ða se cystleasa        cƿealmes ƿyrhta 1005 ædre æfter þon        andsƿarode: "Ne can ic Abeles        or ne fore, hleomæȝes sið,         ne ic hyrde ƿæs broðer mines." Him þa breȝo enȝla, ȝodspediȝ ȝast        ȝean þinȝade: 1010 "Hƿæt, befealdest þu        folmum þinum ƿraðum on ƿælbedd         ƿærfæstne rinc, broðor þinne,         and his blod to me cleopað and ciȝeð.         þu þæs cƿealmes scealt ƿite ƿinnan         and on ƿræc hƿeorfan, 1015 aƿyrȝed to ƿidan aldre.         Ne seleð þe ƿæstmas eorðe ƿlitiȝe to ƿoruldnytte,         ac heo ƿældreore sƿealh halȝe of handum þinum;         forþon heo þe hroðra oftihð, ȝlæmes ȝrene folde.         þu scealt ȝeomor hƿeorfan, arleas of earde þinum,         sƿa þu Abele ƿurde 1020 to feorhbanan;         forþon þu flema scealt ƿidlast ƿrecan,         ƿinemaȝum lað." Him þa ædre Cain        andsƿarode: "Ne þearf ic æniȝre        are ƿenan on ƿoruldrice,         ac ic forƿorht hæbbe, 1025 heofona heahcyninȝ,         hyldo þine, lufan and freode;         forþon ic lastas sceal ƿean on ƿenum         ƿide lecȝan, hƿonne me ȝemitte         manscyldiȝne, se me feor oððe neah         fæhðe ȝemoniȝe, 1030 broðorcƿealmes.         Ic his blod aȝeat, dreor on eorðan.         þu to dæȝe þissum ademest me fram duȝuðe         and adrifest from earde minum.         Me to aldorbanan ƿeorðeð ƿraðra sum.         Ic aƿyrȝed sceal, 1035 þeoden, of ȝesyhðe         þinre hƿeorfan." Him þa selfa oncƿæð        siȝora drihten: "Ne þearft ðu þe ondrædan        deaðes broȝan, feorhcƿealm nu ȝiet,         þeah þu from scyle freomaȝum feor         fah ȝeƿitan. 1040 Ȝif þe monna hƿelc         mundum sinum aldre beneoteð,         hine on cymeð æfter þære synne         seofonfeald ƿracu, ƿite æfter ƿeorce." Hine ƿaldend on, tirfæst metod,        tacen sette, 1045 freoðobeacen frea,        þy læs hine feonda hƿilc mid ȝuðþræce        ȝretan dorste feorran oððe nean. Heht þa from hƿeorfan meder and maȝum        manscyldiȝne, cnosle sinum. Him þa Cain ȝeƿat 1050 ȝonȝan ȝeomormod        ȝode of ȝesyhðe, ƿineleas ƿrecca,        and him þa ƿic ȝeceas eastlandum on,        eðelstoƿe fæderȝeardum feor,        þær him freolecu mæȝ, ides æfter æðelum        eaforan fedde. 1055 Se æresta ƿæs        Enos haten, frumbearn Caines. Siððan fæsten onȝon mid þam cneomaȝum        ceastre timbran; þæt ƿæs under ƿolcnum        ƿeallfæstenna ærest ealra        þara þe æðelinȝas, 1060 sƿeordberende,        settan heton. þanon his eaforan        ærest ƿocan, bearn from bryde,        on þam burhstede. Se yldesta ƿæs        Iared haten, sunu Enoses. Siððan ƿocan, 1065 þa þæs cynnes        cneoƿrim icton, mæȝburȝ Caines. Malalehel ƿæs æfter Iarede        yrfes hyrde fæder on laste,        oðþæt he forð ȝeƿat. Siððan Mathusal        maȝum dælde, 1070 bearn æfter bearne        broðrum sinum æðelinȝa ȝestreon,        oðþæt aldorȝedal frod fyrndaȝum        fremman sceolde, lif oflætan. Lameh onfenȝ æfter fæder dæȝe        fletȝestealdum, 1075 botlȝestreonum. Him bryda tƿa, idesa on eðle        eaforan feddon, Ada and Sella;        þara anum ƿæs Iabal noma,        se þurh ȝleaƿne ȝeþanc herbuendra        hearpan ærest 1080 handum sinum        hlyn aƿehte, sƿinsiȝende sƿeȝ,        sunu Lamehes. Sƿylce on ðære mæȝðe        maȝa ƿæs haten on þa ilcan tid        Tubalcain, se þurh snytro sped        smiðcræfteȝa ƿæs, 1085 and þurh modes ȝemynd        monna ærest, sunu Lamehes,        sulhȝeƿeorces fruma ƿæs ofer foldan,        siððan folca bearn æres cuðon        and isernes, burhsittende,        brucan ƿide. 1090 þa his ƿifum tƿæm        ƿordum sæȝde Lameh seolfa,        leofum ȝebeddum, Adan and Sellan        unarlic spel: "Ic on morðor ofsloh        minra sumne hyldemaȝa;         honda ȝeƿemde 1095 on Caines         cƿealme mine, fylde mid folmum         fæder Enoses, ordbanan Abeles,         eorðan sealde ƿældreor ƿeres.         Ƿat ic ȝearƿe þæt þam lichryre         on last cymeð 1100 soðcyninȝes         seofonfeald ƿracu, micel æfter mane.         Min sceal sƿiðor mid ȝrimme ȝryre         ȝolden ƿurðan fyll and feorhcƿealm,         þonne ic forð scio." þa ƿearð Adame        on Abeles ȝyld 1105 eafora on eðle        oþer feded, soðfæst sunu,        þam ƿæs Seth noma. Se ƿæs eadiȝ        and his yldrum ðah freolic to frofre,        fæder and meder, Adames and Euan,        ƿæs Abeles ȝield 1110 on ƿoruldrice. þa ƿord acƿæð ord moncynnes:        "Me ece sunu sealde selfa         siȝora ƿaldend, lifes aldor         on leofes stæl, þæs þe Cain ofsloh,         and me cearsorȝe 1115 mid þys maȝotimbre         of mode asceaf þeoden usser.         Him þæs þanc sie!" Adam hæfde,        þa he eft onȝan him to eðelstæfe        oðres strienan bearnes be bryde,        beorn ellenrof, 1120 XXX and C        þisses lifes, ƿintra on ƿorulde. Us ȝeƿritu secȝað þæt her eahtahund        iecte siððan mæȝðum and mæcȝum        mæȝburȝ sine Adam on eorðan;        ealra hæfde 1125 niȝenhund ƿintra and XXX eac,        þa he þas ƿoruld þurh ȝastȝedal        ofȝyfan sceolde. Him on laste Seth        leod ƿeardode, eafora æfter yldrum;        eþelstol heold 1130 and ƿif beȝeat. Ƿintra hæfde fif and hundteontiȝ        þa he furðum onȝan his mæȝburȝe        men ȝeicean sunum and dohtrum. Sethes eafora se yldesta ƿæs        Enos haten; 1135 se nemde ȝod        niðþa bearna ærest ealra,        siððan Adam stop on ȝrene ȝræs        ȝaste ȝeƿeorðad. Seth ƿæs ȝesæliȝ;        siððan strynde seofon ƿinter her        suna and dohtra 1140 ond eahtahund. Ealra hæfde XII and niȝonhund,        þa seo tid ȝeƿearð þæt he friðȝedal        fremman sceolde. Him æfter heold,        þa he of ƿorulde ȝeƿat, Enos yrfe,        siððan eorðe sƿealh 1145 sædberendes        Sethes lice. He ƿæs leof ȝode        and lifde her ƿintra hundniȝontiȝ        ær he be ƿife her þurh ȝebedscipe        bearn astrynde; him þa cenned ƿearð        Cainan ærest 1150 eafora on eðle. Siððan eahtahund and fiftyno        on friðo drihtnes ȝleaƿferhð hæleð        ȝeoȝoðe strynde, suna and dohtra;        sƿealt, þa he hæfde, frod fyrnƿita,        V and niȝonhund. 1155 þære cneorisse ƿæs        Cainan siððan æfter Enose        aldordema, ƿeard and ƿisa. Ƿintra hæfde efne hundseofontiȝ        ær him sunu ƿoce. þa ƿearð on eðle        eafora feded, 1160 maȝo Cainanes,        Malalehel ƿæs haten. Siððan eahtahund        æðelinȝa rim and feoƿertiȝ eac        feorum ȝeicte Enoses sunu. Ealra niȝonhund ƿintra hæfde        þa he ƿoruld ofȝeaf 1165 and tyne eac,        þa his tiddæȝe under rodera rum        rim ƿæs ȝefylled. Him on laste heold        land and yrfe Malalehel siððan        missera ƿorn. Se frumȝara        fif and sixtiȝ 1170 ƿintra hæfde        þa he be ƿife onȝann bearna strynan. Him bryd sunu meoƿle to monnum brohte. Se maȝa ƿæs on his mæȝðe,        mine ȝefræȝe, ȝuma on ȝeoȝoðe,        Iared haten. 1175 Lifde siððan        and lissa breac Malalehel lanȝe,        mondreama her, ƿoruldȝestreona. Ƿintra hæfde fif and hundniȝontiȝ,        þa he forð ȝeƿat, and eahtahund;        eaforan læfde 1180 land and leodƿeard. Lonȝe siððan Ȝeared ȝumum        ȝold brittade. Se eorl ƿæs æðele,        æfæst hæleð, and se frumȝar his        freomaȝum leof. Fif and hundteontiȝ        on fyore lifde 1185 ƿintra ȝebidenra        on ƿoruldrice and syxtiȝ eac        þa seo sæl ȝeƿearð þæt his ƿif sunu        on ƿoruld brohte; se eafora ƿæs        Enoc haten, freolic frumbearn. Fæder her þa ȝyt 1190 his cynnes forð        cneorim icte, eaforan eahtahund;        ealra hæfde V and syxtiȝ,        þa he forð ȝeƿat, and niȝonhund eac        nihtȝerimes, ƿine frod ƿintres,        þa he þas ƿoruld ofȝeaf 1195 ond Ȝeared þa        ȝleaƿum læfde land and leodƿeard,        leofum rince. Enoch siððan        ealdordom ahof, freoðosped folces ƿisa,        nalles feallan let dom and drihtscipe, 1200 þenden he hyrde ƿæs        heafodmaȝa. Breac blæddaȝa,        bearna strynde þreohund ƿintra. Him ƿæs þeoden hold, rodera ƿaldend. Se rinc heonon on lichoman        lisse sohte, 1205 drihtnes duȝuðe,        nales deaðe sƿealt middanȝeardes,        sƿa her men doþ, ȝeonȝe and ealde,        þonne him ȝod heora æhta and ætƿist        eorðan ȝestreona on ȝenimeð        and heora aldor somed, 1210 ac he cƿic ȝeƿat        mid cyninȝ enȝla of þyssum lænan        life feran on þam ȝearƿum        þe his ȝast onfenȝ ær hine to monnum        modor brohte. He þam yldestan        eaforan læfde 1215 folc, frumbearne;        V and syxtiȝ ƿintra hæfde        þa he ƿoruld ofȝeaf, and eac III hund. þraȝe siððan Mathusal heold        maȝa yrfe, se on lichoman        lenȝest þissa 1220 ƿorulddreama breac. Ƿorn ȝestrynde ær his sƿyltdæȝe        suna and dohtra; hæfde frod hæle,        þa he from sceolde niþþum hƿeorfan,        niȝonhund ƿintra and hundseofontiȝ to. Sunu æfter heold, 1225 Lamech leodȝeard,        lanȝe siððan ƿoruld bryttade. Ƿintra hæfde tƿa and hundteontiȝ        þa seo tid ȝeƿearð þæt se eorl onȝan        æðele cennan, sunu and dohtor. Siððan lifde 1230 fif and hundniȝontiȝ,        frea moniȝes breac ƿintra under ƿolcnum,        ƿerodes aldor, and V hund eac;        heold þæt folc teala, bearna strynde,        him byras ƿocan, eaforan and idesa. He þone yldestan 1235 Noæ nemde,        se niððum ær land bryttade        siððan Lamech ȝeƿat. Hæfde æðelinȝa        aldorƿisa V hund ƿintra        þa he furðum onȝan bearna strynan,        þæs þe bec cƿeðaþ. 1240 Sem ƿæs haten        sunu Noes, se yldesta,        oðer Cham, þridda Iafeth. þeoda tymdon rume under roderum,        rim miclade monna mæȝðe        ȝeond middanȝeard 1245 sunum and dohtrum. ða ȝiet ƿæs Sethes cynn, leofes leodfruman        on lufan sƿiðe drihtne dyre        and domeadiȝ, oðþæt bearn ȝodes        bryda onȝunnon on Caines        cynne secan, 1250 ƿerȝum folce,        and him þær ƿif curon ofer metodes est        monna eaforan, scyldfulra mæȝð        scyne and fæȝere. þa reordade        rodora ƿaldend ƿrað moncynne        and þa ƿorde cƿæð: 1255 "Ne syndon me on ferhðe freo        from ȝeƿitene cneorisn Caines,         ac me þæt cynn hafað sare abolȝen.         Nu me Sethes bearn torn niƿiað         and him to nimað mæȝeð to ȝemæccum         minra feonda; 1260 þær ƿifa ƿlite         onƿod ȝrome, idesa ansien,         and ece feond folcdriht ƿera,         þa ær on friðe ƿæron." Siððan hundtƿelftiȝ        ȝeteled rime ƿintra on ƿorulde        ƿræce bisȝodon 1265 fæȝe þeoda,        hƿonne frea ƿolde on ƿærloȝan        ƿite settan and on deað slean        dædum scyldiȝe ȝiȝantmæcȝas,        ȝode unleofe, micle mansceaðan,        metode laðe. 1270 þa ȝeseah selfa        siȝoro ƿaldend hƿæt ƿæs monna        manes on eorðan and þæt hie ƿæron        ƿomma ðriste, inƿitfulle. He þæt unfæȝere ƿera cneorissum        ȝeƿrecan þohte, 1275 forȝripan ȝumcynne        ȝrimme and sare, heardum mihtum. Hreaƿ hine sƿiðe þæt he folcmæȝþa        fruman aƿeahte, æðelinȝa ord,        þa he Adam sceop, cƿæð þæt he ƿolde        for ƿera synnum 1280 eall aæðan        þæt on eorðan ƿæs, forleosan lica ȝehƿilc        þara þe lifes ȝast fæðmum þeahte. Eall þæt frea ƿolde on ðære toƿeardan        tide acƿellan þe þa nealæhte        niðða bearnum. 1285 Noe ƿæs ȝod,        nerȝende leof, sƿiðe ȝesæliȝ,        sunu Lameches, domfæst and ȝedefe. Drihten ƿiste þæt þæs æðelinȝes        ellen dohte breostȝehyȝdum;        forðon him breȝo sæȝde, 1290 haliȝ æt hleoðre,        helm allƿihta, hƿæt he fah ƿerum        fremman ƿolde; ȝeseah unrihte        eorðan fulle, side sælƿonȝas        synnum ȝehladene, ƿidlum ȝeƿemde. þa ƿaldend spræc, 1295 nerȝend usser,        and to Noe cƿæð: "Ic ƿille mid flode        folc acƿellan and cynna ȝehƿilc         cucra ƿuhta, þara þe lyft and flod         lædað and fedað, feoh and fuȝlas.         þu scealt frið habban 1300 mid sunum þinum,         ðonne sƿeart ƿæter, ƿonne ƿælstreamas         ƿerodum sƿelȝað, sceaðum scyldfullum.         Onȝyn þe scip ƿyrcan, merehus micel.         On þam þu moneȝum scealt reste ȝeryman,         and rihte setl 1305 ælcum æfter aȝenum         eorðan tudre. Ȝescype scylfan         on scipes bosme. þu þæt fær ȝeƿyrc         fiftiȝes ƿid, ðrittiȝes heah         and þreohund lanȝ elnȝemeta,         and ƿið yða ȝeƿyrc 1310 ȝefeȝ fæste.         þær sceal fæsl ƿesan cƿiclifiȝendra         cynna ȝehƿilces on þæt ƿudufæsten         ƿocor ȝelæded eorðan tudres;         earc sceal þy mare." Noe fremede        sƿa hine nerȝend heht, 1315 hyrde þam halȝan        heofoncyninȝe, onȝan ofostlice        þæt hof ƿyrcan, micle merecieste. Maȝum sæȝde þæt ƿæs þrealic þinȝ        þeodum toƿeard, reðe ƿite. Hie ne rohton þæs! 1320 Ȝeseah þa ymb ƿintra ƿorn        ƿærfæst metod ȝeofonhusa mæst        ȝearo hlifiȝean, innan and utan        eorðan lime ȝefæstnod ƿið flode,        fær Noes, þy selestan. þæt is syndriȝ cynn; 1325 symle bið þy heardra        þe hit hreoh ƿæter, sƿearte sæstreamas        sƿiðor beatað. ða to Noe cƿæð        nerȝend usser: "Ic þe þæs mine,        monna leofost, ƿære ȝesylle,         þæt þu ƿeȝ nimest 1330 and feora fæsl         þe þu ferian scealt ȝeond deop ƿæter         dæȝrimes ƿorn on lides bosme.         Læd, sƿa ic þe hate, under earce bord         eaforan þine, frumȝaran þry,         and eoƿer feoƿer ƿif. 1335 Ond þu seofone ȝenim         on þæt sundreced tudra ȝehƿilces         ȝeteled rimes, þara þe to mete         mannum lifiȝe, and þara oðerra         ælces tƿa. Sƿilce þu of eallum         eorðan ƿæstmum 1340 ƿiste under ƿæȝbord         ƿerodum ȝelæde, þam þe mid sceolon         mereflod nesan. Fed freolice         feora ƿocre oð ic þære lafe         laȝosiða eft reorde under roderum         ryman ƿille. 1345 Ȝeƿit þu nu mid hiƿum         on þæt hof ȝanȝan, ȝasta ƿerode.         Ic þe ȝodne ƿat, fæsthydiȝne;         þu eart freoðo ƿyrðe, ara mid eaforum.         Ic on andƿlitan nu ofor seofon niht         siȝan læte 1350 ƿællreȝn ufan        ƿidre eorðan. Feoƿertiȝ daȝa        fæhðe ic ƿille on ƿeras stælan        and mid ƿæȝþreate æhta and aȝend        eall acƿellan þa beutan beoð        earce bordum 1355 þonne sƿeart racu        stiȝan onȝinneð." Him þa Noe ȝeƿat,         sƿa hine nerȝend het, under earce bord         eaforan lædan, ƿeras on ƿæȝþæl         and heora ƿif somed; and eall þæt to fæsle         frea ælmihtiȝ 1360 habban ƿolde         under hrof ȝefor to heora ætȝifan,         sƿa him ælmihtiȝ ƿeroda drihten         þurh his ƿord abead. Him on hoh beleac         heofonrices ƿeard merehuses muð         mundum sinum, 1365 siȝora ƿaldend,         and seȝnade earce innan         aȝenum spedum nerȝend usser.         Noe hæfde, sunu Lameches,         syxhund ƿintra þa he mid bearnum         under bord ȝestah, 1370 ȝleaƿ mid ȝeoȝoðe,         be ȝodes hæse, duȝeðum dyrum.         Drihten sende reȝn from roderum         and eac rume let ƿilleburnan         on ƿoruld þrinȝan of ædra ȝehƿære,         eȝorstreamas 1375 sƿearte sƿoȝan.         Sæs up stiȝon ofer stæðƿeallas.         Stranȝ ƿæs and reðe se ðe ƿætrum ƿeold;        ƿreah and þeahte manfæhðu bearn        middanȝeardes ƿonnan ƿæȝe,        ƿera eðelland; 1380 hof herȝode,        hyȝeteonan ƿræc metod on monnum. Mere sƿiðe ȝrap on fæȝe folc        feoƿertiȝ daȝa, nihta oðer sƿilc. Nið ƿæs reðe, ƿællȝrim ƿerum;        ƿuldorcyninȝes 1385 yða ƿræcon        arleasra feorh of flæschoman. Flod ealle ƿreah, hreoh under heofonum        hea beorȝas ȝeond sidne ȝrund        and on sund ahof earce from eorðan        and þa æðelo mid, 1390 þa seȝnade        selfa drihten, scyppend usser,        þa he þæt scip beleac. Siððan ƿide rad        ƿolcnum under ofer holmes hrincȝ        hof seleste, for mid fearme. Fære ne moston 1395 ƿæȝliðendum        ƿætres broȝan hæste hrinon,        ac hie haliȝ ȝod ferede and nerede. Fiftena stod deop ofer dunum        se drenceflod monnes elna;        þæt is mæro ƿyrd! 1400 þam æt niehstan        ƿæs nan to ȝedale, nymþe heof ƿæs ahafen        on þa hean lyft, þa se eȝorhere        eorðan tuddor eall acƿealde,        buton þæt earce bord heold heofona frea,        þa hine haliȝ ȝod 1405 ece upp forlet        edmodne flod streamum stiȝan,        stiðferhð cyninȝ. þa ȝemunde ȝod        mereliðende, siȝora ƿaldend        sunu Lameches and ealle þa ƿocre        þe he ƿið ƿætre beleac, 1410 lifes leohtfruma,        on lides bosme. Ȝelædde þa ƿiȝend        ƿeroda drihten ƿorde ofer ƿidland. Ƿillflod onȝan lytliȝan eft. Laȝo ebbade, sƿeart under sƿeȝle. Hæfde soð metod 1415 eaforum eȝstream        eft ȝecyrred, torhtne ryne,        reȝn ȝestilled. For famiȝ scip        L and C nihta under roderum,         siððan næȝledbord, fær seleste,        flod up ahof, 1420 oðþæt rimȝetæl        reðre þraȝe daȝa forð ȝeƿat. ða on dunum ȝesæt heah mid hlæste        holmærna mæst, earc Noes,        þe Armenia hatene syndon. þær se halȝa bad, 1425 sunu Lameches,        soðra ȝehata lanȝe þraȝe,        hƿonne him lifes ƿeard frea ælmihtiȝ        frecenra siða reste aȝeafe,        þæra he rume dreah þa hine on sunde        ȝeond sidne ȝrund 1430 ƿonne yða        ƿide bæron. Holm ƿæs heononƿeard;        hæleð lanȝode, ƿæȝliðende,        sƿilce ƿif heora, hƿonne hie of nearƿe        ofer næȝledbord ofer streamstaðe        stæppan mosten 1435 and of enȝe ut        æhta lædan. þa fandode        forðƿeard scipes, hƿæðer sincende        sæflod þa ȝyt ƿære under ƿolcnum. Let þa ymb ƿorn daȝa þæs þe heah hlioðo        horde onfenȝon 1440 and æðelum eac        eorðan tudres sunu Lameches        sƿeartne fleoȝan hrefn ofer heahflod        of huse ut. Noe tealde         þæt he on neod hine, ȝif he on þære lade        land ne funde, 1445 ofer sid ƿæter        secan ƿolde on ƿæȝþele. Eft him seo ƿen ȝeleah, ac se feonde ȝespearn        fleotende hreaƿ; salƿiȝfeðera        secan nolde. He þa ymb seofon niht        sƿeartum hrefne 1450 of earce forlet        æfter fleoȝan ofer heah ƿæter        hasƿe culufran on fandunȝa        hƿæðer famiȝ sæ deop þa ȝyta         dæl æniȝne ȝrenre eorðan        ofȝifen hæfde. 1455 Heo ƿide hire        ƿillan sohte and rume fleah. Nohƿeðere reste fand, þæt heo for flode        fotum ne meahte land ȝespornan        ne on leaf treoƿes steppan for streamum,        ac ƿæron steap hleoðo 1460 beƿriȝen mid ƿætrum. Ȝeƿat se ƿilda fuȝel on æfenne        earce secan ofer ƿonne ƿæȝ,        ƿeriȝ siȝan, hunȝri to handa        halȝum rince. ða ƿæs culufre eft        of cofan sended 1465 ymb ƿucan ƿilde. Seo ƿide fleah oðþæt heo rumȝal        restestoƿe fæȝere funde        and þa fotum stop on beam hyre;        ȝefeah bliðemod þæs þe heo ȝesittan        sƿiðe ƿeriȝ 1470 on treoƿes telȝum        torhtum moste. Heo feðera onsceoc,        ȝeƿat fleoȝan eft mid lacum hire,        liðend brohte elebeames tƿiȝ        an to handa, ȝrene blædæ. þa onȝeat hraðe 1475 flotmonna frea        þæt ƿæs frofor cumen, earfoðsiða bot. þa ȝyt se eadeȝa ƿer ymb ƿucan þriddan        ƿilde culufran ane sende. Seo eft ne com to lide fleoȝan,        ac heo land beȝeat, 1480 ȝrene bearƿas;        nolde ȝladu æfre under salƿed bord        syððan ætyƿan on þellfæstenne,        þa hire þearf ne ƿæs. þa to Noe spræc        nerȝend usser, heofonrices ƿeard,        halȝan reorde: 1485 "þe is eðelstol        eft ȝerymed, lisse on lande,         laȝosiða rest fæȝer on foldan.         Ȝeƿit on freðo ȝanȝan ut of earce,         and on eorðan bearm of þam hean hofe         hiƿan læd þu 1490 and ealle þa ƿocre         þe ic ƿæȝþrea on liðe nerede         þenden laȝo hæfde þrymme ȝeþeahtne         þriddan eðyl." He fremede sƿa        and frean hyrde, stah ofer streamƿeall,        sƿa him seo stefn bebead, 1495 lustum miclum,        and alædde þa of ƿæȝþele        ƿraðra lafe. þa Noe onȝan        nerȝende lac rædfæst reðran,        and recene ȝenam on eallum dæl        æhtum sinum, 1500 ðam ðe him to duȝeðum        drihten sealde, ȝleaƿ to þam ȝielde,        and þa ȝode selfum torhtmod hæle        tiber onsæȝde, cyninȝe enȝla. Huru cuð dyde nerȝend usser,        þa he Noe 1505 ȝebletsade        and his bearn somed, þæt he þæt ȝyld on þanc        aȝifen hæfde and on ȝeoȝoðhade        ȝodum dædum ær ȝeearnod        þæt him ealra ƿæs ara este        ælmihtiȝ ȝod, 1510 domfæst duȝeþa. þa ȝyt drihten cƿæð, ƿuldris aldor        ƿord to Noe: "Tymað nu and tiedrað,        tires brucað, mid ȝefean fryðo;         fyllað eorðan, eall ȝeiceað.         Eoƿ is eðelstol 1515 and holmes hlæst         and heofonfuȝlas and ƿildu deor         on ȝeƿeald ȝeseald, eorðe ælȝrene         and eacen feoh. Næfre ȝe mid blode         beodȝereordu unarlice         eoƿre þicȝeað, 1520 besmiten mid synne         saƿldreore. ælc hine selfa         ærest beȝrindeð ȝastes duȝeðum         þæra þe mid ȝares orde oðrum aldor oðþrinȝeð.         Ne ðearf he þy edleane ȝefeon modȝeþance,         ac ic monnes feorh 1525 to slaȝan sece         sƿiðor micle, and to broðor banan,         þæs þe blodȝyte, ƿællfyll ƿeres         ƿæpnum ȝespedeð, morð mid mundum.         Monn ƿæs to ȝodes anlicnesse         ærest ȝesceapen. 1530 ælc hafað maȝƿlite         metodes and enȝla þara þe healdan ƿile         haliȝe þeaƿas. Ƿeaxað and ƿridað,         ƿilna brucað, ara on eorðan;         æðelum fyllað eoƿre fromcynne        foldan sceatas, 1535 teamum and tudre. Ic eoƿ treoƿa þæs mine selle,        þæt ic on middanȝeard næfre eȝorhere        eft ȝelæde, ƿæter ofer ƿidland. Ȝe on ƿolcnum þæs oft and ȝelome        andȝiettacen 1540 maȝon sceaƿiȝan,        þonne ic scurboȝan minne ieƿe,        þæt ic monnum þas ƿære ȝelæste,        þenden ƿoruld standeð." ða ƿæs se snotra         sunu Lamehes of fere acumen         flode on laste 1545 mid his eaforum þrim,         yrfes hyrde (and heora feoƿer ƿif;         nemde ƿæron         Percoba, Olla, Olliua, Olliuani),         ƿærfæst metode,         ƿætra lafe. 1550 Hæleð hyȝerofe         hatene ƿæron, suna Noes         Sem and Cham, Iafeð þridda.         From þam ȝumrincum folc ȝeludon         and ȝefylled ƿearð eall þes middanȝeard         monna bearnum. 1555 ða Noe onȝan         niƿan stefne mid hleomaȝum         ham staðelian and to eorðan him         ætes tilian; ƿon and ƿorhte,         ƿinȝeard sette, seoƿ sæda fela,         sohte ȝeorne 1560 þa him ƿlitebeorhte         ƿæstmas brohte, ȝeartorhte ȝife,         ȝrene folde. ða þæt ȝeeode,         þæt se eadeȝa ƿer on his ƿicum ƿearð         ƿine druncen, sƿæf symbelƿeriȝ,         and him selfa sceaf 1565 reaf of lice. Sƿa ȝerysne ne ƿæs, læȝ þa limnacod. He lyt onȝeat þæt him on his inne        sƿa earme ȝelamp, þa him on hreðre        heafodsƿima on þæs halȝan hofe        heortan clypte. 1570 Sƿiðe on slæpe        sefa nearƿode þæt he ne mihte        on ȝemynd drepen hine handum self        mid hræȝle ƿryon and sceome þeccan,        sƿa ȝesceapu ƿæron ƿerum and ƿifum,        siððan ƿuldres þeȝn 1575 ussum fæder and meder        fyrene sƿeorde on laste beleac        lifes eðel. þa com ærest        Cam in siðian, eafora Noes,        þær his aldor læȝ, ferhðe forstolen. þær he freondlice 1580 on his aȝenum fæder        are ne ƿolde ȝesceaƿian,        ne þa sceonde huru hleomaȝum helan,        ac he hlihende broðrum sæȝde,        hu se beorn hine reste on recede. Hie þa raðe stopon, 1585 heora andƿlitan        in beƿriȝenum under loðum listum,        þæt hie leofum men ȝeoce ȝefremede;        ȝode ƿæron beȝen, Sem and Iafeð. ða of slæpe onbræȝd sunu Lamehes,        and þa sona onȝeat 1590 þæt him cyneȝodum        Cham ne ƿolde, þa him ƿæs are þearf,        æniȝe cyðan hyldo and treoƿa. þæt þam halȝan ƿæs sar on mode,        onȝan þa his selfes bearn ƿordum ƿyrȝean,        cƿæð, he ƿesan sceolde 1595 hean under heofnum,        hleomaȝa þeoƿ, Cham on eorþan;        him þa cƿyde syððan and his fromcynne        frecne scodon. þa nyttade        Noe siððan mid sunum sinum        sidan rices 1600 ðreohund ƿintra        þisses lifes, freomen æfter flode,        and fiftiȝ eac, þa he forð ȝeƿat. Siððan his eaforan        ead bryttedon, bearna stryndon;        him ƿæs beorht ƿela. þa ƿearð Iafeðe        ȝeoȝoð afeded, 1605 hyhtlic heorðƿerod        heafodmaȝa, sunu and dohtra. He ƿæs selfa til, heold a rice,        eðeldreamas, blæd mid bearnum,        oðþæt breosta hord, ȝast ellorfus        ȝanȝan sceolde 1610 to ȝodes dome. Ȝeomor siððan fæder flettȝesteald        freondum dælde, sƿæsum and ȝesibbum,        sunu Iafeðes; þæs teames ƿæs        tuddor ȝefylled unlytel dæl        eorðan ȝesceafta. 1615 Sƿilce Chames suno        cende ƿurdon, eaforan on eðle;        þa yldestan Chus and Chanan        hatene ƿæron, ful freolice feorh,        frumbearn Chames. Chus ƿæs æðelum        heafodƿisa, 1620 ƿilna brytta        and ƿoruldduȝeða broðrum sinum,        botlȝestreona, fæder on laste,        siððan forð ȝeƿat Cham of lice,        þa him cƿealm ȝesceod. Se maȝoræsƿa        mæȝðe sinre 1625 domas sæȝde,        oðþæt his doȝora ƿæs rim aurnen. þa se rinc aȝeaf eorðcunde ead,        sohte oðer lif, fæder Nebroðes. Frumbearn siððan eafora Chuses        yrfestole ƿeold, 1630 ƿidmære ƿer,        sƿa us ȝeƿritu secȝeað, þæt he moncynnes        mæste hæfde on þam mældaȝum        mæȝen and strenȝo. Se ƿæs Babylones        breȝorices fruma, ærest æðelinȝa;        eðelðrym onhof, 1635 rymde and rærde. Reord ƿæs þa ȝieta eorðbuendum        an ȝemæne. Sƿilce of Cames        cneorisse ƿoc ƿermæȝða fela;        of þam ƿidfolce cneorim micel        cenned ƿæron. 1640 þa ƿearð Seme        suna and dohtra on ƿoruldrice        ƿorn afeded, freora bearna,        ær ðon frod cure ƿintrum ƿælreste        ƿerodes aldor. On þære mæȝðe        ƿæron men tile, 1645 þara an ƿæs        Eber haten, eafora Semes;        of þam eorle ƿoc unrim þeoda,        þa nu æðelinȝas, ealle eorðbuend,        Ebrei hatað. Ȝeƿiton him þa eastan        æhta lædan, 1650 feoh and feorme. Folc ƿæs anmod; rofe rincas        sohton rumre land, oðþæt hie becomon        corðrum miclum, folc ferende,        þær hie fæstlice æðelinȝa bearn,        eard ȝenamon. 1655 Ȝesetton þa Sennar        sidne and ƿidne leoda ræsƿan;        leofum mannum heora ȝeardaȝum        ȝrene ƿonȝas, fæȝre foldan,        him forðƿearde on ðære dæȝtide        duȝuðe ƿæron, 1660 ƿilna ȝehƿilces        ƿeaxende sped. ða þær mon mæniȝ        be his mæȝƿine, æðelinȝ anmod,        oðerne bæd þæs hie him to mærðe,        ær seo menȝeo eft ȝeond foldan bearm        tofaran sceolde, 1665 leoda mæȝðe        on landsocne burh ȝeƿorhte        and to beacne torr up arærde        to rodortunȝlum. þæs þe hie ȝesohton        Sennera feld, sƿa þa foremeahtiȝe        folces ræsƿan, 1670 þa yldestan        oft and ȝelome liðsum ȝeƿunedon;        larum sohton ƿeras to ƿeorce        and to ƿrohtscipe, oðþæt for ƿlence        and for ƿonhyȝdum cyðdon cræft heora,        ceastre ƿorhton 1675 and to heofnum up        hlædræ rærdon, strenȝum stepton        stænenne ƿeall ofer monna ȝemet,        mærða ȝeorne, hæleð mid honda. þa com haliȝ ȝod ƿera cneorissa        ƿeorc sceaƿiȝan, 1680 beorna burhfæsten,        and þæt beacen somed, þe to roderum up        ræran onȝunnon Adames eaforan,        and þæs unrædes stiðferhð cyninȝ        steore ȝefremede, þa he reðemod        reorde ȝesette 1685 eorðbuendum        unȝelice, þæt hie þære spæce        sped ne ahton. þa hie ȝemitton        mihtum spedȝe, teoche æt torre,        ȝetalum myclum, ƿeorces ƿisan,        ne þær ƿermæȝða 1690 æniȝ ƿiste        hƿæt oðer cƿæð. Ne meahte hie ȝeƿurðan        ƿeall stænenne up forð timbran,        ac hie earmlice heapum tohlocon,        hleoðrum ȝedælde; ƿæs oðerre        æȝhƿilc ƿorden 1695 mæȝburh fremde,        siððan metod tobræd þurh his mihta sped        monna spræce. Toforan þa        on feoƿer ƿeȝas æðelinȝa bearn        unȝeþeode on landsocne. Him on laste bu 1700 stiðlic stantorr        and seo steape burh samod samƿorht        on Sennar stod. Ƿeox þa under ƿolcnum        and ƿriðade mæȝburh Semes,        oðþæt mon aƿoc on þære cneorisse,        cynebearna rim, 1705 þancolmod ƿer,        þeaƿum hydiȝ. Ƿurdon þam æðelinȝe        eaforan acende, in Babilone        bearn afeded freolicu tu,        and þa frumȝaran, hæleð hiȝerofe,        hatene ƿæron 1710 Abraham and Aaron;        þam eorlum ƿæs frea enȝla bam        freond and aldor. ða ƿearð Aarone        eafora feded, leoflic on life,        ðam ƿæs Loth noma. ða maȝorincas        metode ȝeþunȝon, 1715 Abraham and Loth,        unforcuðlice, sƿa him from yldrum        æðelu ƿæron on ƿoruldrice;        forðon hie ƿide nu duȝeðum demað         drihtfolca bearn. þa þæs mæles ƿæs        mearc aȝonȝen 1720 þæt him Abraham        idese brohte, ƿif to hame,        þær he ƿic ahte, fæȝer and freolic. Seo fæmne ƿæs Sarra haten,        þæs þe us secȝeað bec. Hie þa ƿintra fela        ƿoruld bryttedon, 1725 sinc ætsomne,        sibbe heoldon ȝeara menȝeo. Nohƿæðre ȝifeðe ƿearð Abrahame þa ȝyt        þæt him yrfeƿeard ƿlitebeorht ides        on ƿoruld brohte, Sarra Abrahame,        suna and dohtra. 1730 Ȝeƿat him þa mid cnosle        ofer Caldea folc feran mid feorme        fæder Abrahames; snotor mid ȝesibbum        secean ƿolde Cananea land. Hine cneoƿmæȝas, metode ȝecorene        mid siðedon 1735 of þære eðeltyrf,        Abraham and Loth. Him þa cyneȝode        on Carran æðelinȝa bearn        eard ȝenamon, ƿeras mid ƿifum. On þam ƿicum his fæder Abrahames        feorh ȝesealde, 1740 ƿærfæst hæle;        ƿintra hæfde tƿa hundteontiȝ,        ȝeteled rime, and fife eac,        þa he forð ȝeƿat misserum frod        metodsceaft seon. ða se halȝa spræc,        heofonrices ƿeard, 1745 to Abrahame,        ece drihten: "Ȝeƿit þu nu feran        and þine fare lædan, ceapas to cnosle.         Carran ofȝif, fæder eðelstol.         Far, sƿa ic þe hate, monna leofost,         and þu minum ƿel 1750 larum hyre,         and þæt land ȝesec þe ic þe ælȝrene         yƿan ƿille, brade foldan.         þu ȝebletsad scealt on mundbyrde         minre lifiȝan. Ȝif ðe æniȝ         eorðbuendra 1755 mid ƿean ȝreteð,         ic hine ƿerȝðo on mine sette         and modhete, lonȝsumne nið;         lisse selle, ƿilna ƿæstme         þam þe ƿurðiað. þurh þe eorðbuende         ealle onfoð, 1760 folcbearn freoðo         and freondscipe, blisse minre         and bletsunȝe on ƿoruldrice.         Ƿriðende sceal mæȝðe þinre         monrim ƿesan sƿiðe under sƿeȝle         sunum and dohtrum, 1765 oðþæt fromcyme         folde ƿeorðeð, þeodlond moniȝ         þine ȝefylled." Him þa Abraham ȝeƿat        æhte lædan of Eȝipta        eðelmearce, ȝumcystum ȝod,        ȝolde and seolfre 1770 sƿiðfeorm and ȝesæliȝ,        sƿa him siȝora ƿeard, ƿaldend usser        þurh his ƿord abead, ceapas from Carran;        sohton Cananea lond and leodȝeard. þa com leof ȝode on þa eðelturf        idesa lædan, 1775 sƿæse ȝebeddan        and his suhtrian ƿif on ƿillan. Ƿintra hæfde fif and hundseofontiȝ        ða he faran sceolde, Carran ofȝifan        and cneoƿmaȝas. Him þa feran ȝeƿat        fæder ælmihtiȝes 1780 lare ȝemyndiȝ        land sceaƿian ȝeond þa folcsceare        be frean hæse Abraham ƿide,        oðþæt ellenrof to Sicem com        siðe spediȝ, cynne Cananeis. þa hine cyninȝ enȝla 1785 Abrahame        ieƿde selfa, domfæst ƿereda        and drihten cƿæð: "þis is seo eorðe        þe ic ælȝrene tudre þinum         torhte ƿille ƿæstmum ȝeƿlo         on ȝeƿeald don, 1790 rume rice." þa se rinc ȝode ƿibed ƿorhte        and þa ƿaldende lifes leohtfruman        lac onsæȝde ȝasta helme. Him þa ȝyt ȝeƿat Abraham eastan        eaȝum ƿlitan 1795 on landa cyst,        (lisse ȝemunde heofonƿeardes ȝehat,         þa him þurh haliȝ ƿord siȝora selfcyninȝ         soð ȝecyðde), oðþæt drihtƿeras        duȝuþum ȝeforan þær is botlƿela        Bethlem haten. 1800 Beorn bliðemod        and his broðor sunu forð oferforan        folcmæro land eastan mid æhtum,        æfæste men ƿeallsteapan hleoðu,        and him þa ƿic curon þær him ƿlitebeorhte        ƿonȝas ȝeþuhton. 1805 Abraham þa        oðere siðe ƿibed ƿorhte. He þær ƿordum ȝod torhtum ciȝde,        tiber onsæȝde his liffrean,        (him þæs lean aȝeaf nalles hneaƿlice         þurh his hand metend), 1810 on þam ȝledstyde        ȝumcystum til. ðær ræsbora        þraȝe siððan ƿicum ƿunode        and ƿilna breac, beorn mid bryde,        oðþæt brohþrea Cananea ƿearð        cynne ȝetenȝe, 1815 hunȝer se hearda,        hamsittendum, ƿælȝrim ƿerum. Him þa ƿishydiȝ Abraham ȝeƿat        on Eȝypte, drihtne ȝecoren,        drohtað secan, fleah ƿærfæst ƿean;        ƿæs þæt ƿite to stranȝ. 1820 Abraham maðelode,        ȝeseah Eȝypta hornsele hƿite        and hea byriȝ beorhte blican;        onȝan þa his bryd frea, ƿishydiȝ ƿer,        ƿordum læran: "Siððan Eȝypte        eaȝum moton 1825 on þinne ƿlite ƿlitan         ƿlance moniȝe, þonne æðelinȝa         eorlas ƿenað, mæȝ ælfscieno,         þæt þu min sie beorht ȝebedda,         þe ƿile beorna sum him ȝeaȝnian.         Ic me oneȝan mæȝ 1830 þæt me ƿraðra sum         ƿæpnes ecȝe for freondmynde         feore beneote. Saȝa þu, Sarra,         þæt þu sie sƿeostor min, lices mæȝe,         þonne þe leodƿeras fremde fricȝen         hƿæt sie freondlufu 1835 ellðeodiȝra         uncer tƿeȝa, feorren cumenra.         þu him fæste hel soðan spræce;         sƿa þu minum scealt feore ȝebeorȝan,         ȝif me freoðo drihten on ƿoruldrice,         ƿaldend usser, 1840 an ælmihtiȝ,         sƿa he ær dyde, lenȝran lifes.         Se us þas lade sceop, þæt ƿe on Eȝiptum         are sceolde fremena friclan         and us fremu secan." þa com ellenrof        eorl siðian, 1845 Abraham mid æhtum        on Eȝypte, þær him folcƿeras        fremde ƿæron, ƿine uncuðe. Ƿordum spræcon ymb þæs ƿifes ƿlite        ƿlonce moniȝe, duȝeðum dealle;        him drihtlicu mæȝ, 1850 on ƿlite modȝum        mæneȝum ðuhte, cyninȝes þeȝnum. Hie þæt cuð dydon heora folcfrean        þæt fæȝerro lyt for æðelinȝe        idesa sunnon, ac hie Sarran        sƿiðor micle, 1855 ƿynsumne ƿlite        ƿordum heredon, oðþæt he lædan heht        leoflic ƿif to his selfes sele. Sinces brytta, æðelinȝa helm        heht Abrahame duȝuðum stepan. Hƿæðere drihten ƿearð, 1860 frea Faraone        fah and yrre for ƿifmyne;        þæs ƿraðe onȝeald hearde mid hiƿum        hæȝstealdra ƿyn. Onȝæt hƿæðere        ȝumena aldor hƿæt him ƿaldend ƿræc        ƿitesƿinȝum; 1865 heht him Abraham        to eȝesum ȝeðreadne breȝo Eȝipto,        and his bryd aȝeaf, ƿif to ȝeƿealde;        heht him ƿine ceosan, ellor æðelinȝas,        oðre duȝeðe. Abead þa þeodcyninȝ        þeȝnum sinum, 1870 ombihtscealcum,        þæt hie hine arlice ealles onsundne        eft ȝebrohten of þære folcsceare,        þæt he on friðe ƿære. ða Abraham        æhte lædde of Eȝypta        eðelmearce; 1875 hie ellenrofe        idese feredon, bryd and beȝas,        þæt hie to Bethlem on cuðe ƿic        ceapas læddon, eadȝe eorðƿelan        oðre siðe, ƿif on ƿillan        and heora ƿoruldȝestreon. 1880 Onȝunnon him þa bytlian        and heora burh ræran, and sele settan,        salo niƿian. Ƿeras on ƿonȝe        ƿibed setton neah þam þe Abraham        æror rærde his ƿaldende        þa ƿestan com. 1885 þær se eadȝa eft        ecan drihtnes niƿan stefne        noman ƿeorðade; tilmodiȝ eorl        tiber onsæȝde þeodne enȝla,        þancode sƿiðe lifes leohtfruman        lisse and ara. 1890 Ƿunedon on þam ƿicum,        hæfdon ƿilna ȝeniht Abraham and Loth. Ead bryttedon, oðþæt hie on þam lande        ne meahton lenȝ somed blædes brucan        and heora beȝra þær æhte habban,        ac sceoldon arfæste, 1895 þa rincas þy        rumor secan ellor eðelseld. Oft ƿæron teonan ƿærfæstra ƿera        ƿeredum ȝemæne, heardum hearmpleȝa. þa se halȝa onȝan ara ȝemyndiȝ        Abraham sprecan 1900 fæȝre to Lothe:        "Ic eom fædera þin sibȝebyrdum,         þu min suhterȝa. Ne sceolon unc betƿeonan         teonan ƿeaxan, ƿroht ƿriðian--         ne þæt ƿille ȝod! Ac ƿit synt ȝemaȝas;         unc ȝemæne ne sceal 1905 elles aƿiht,         nymþe eall tela lufu lanȝsumu.         Nu þu, Loth, ȝeþenc, þæt unc modiȝe         ymb mearce sittað, þeoda þrymfæste         þeȝnum and ȝesiððum, folc Cananea         and Feretia, 1910 rofum rincum.         Ne ƿillað rumor unc landriht heora;         forðon ƿit lædan sculon, teon of þisse stoƿe,         and unc staðolƿanȝas rumor secan.         Ic ræd sprece, bearn Arones,         beȝra uncer, 1915 soðne secȝe.         Ic þe selfes dom life, leofa.         Leorna þe seolfa and ȝeþancmeta         þine mode on hƿilce healfe         þu ƿille hƿyrft don, cyrran mid ceape,         nu ic þe cyst abead." 1920 Him þa Loth ȝeƿat        land sceaƿiȝan be Iordane,        ȝrene eorðan. Seo ƿæs ƿætrum ƿeaht        and ƿæstmum þeaht, laȝostreamum leoht,        and ȝelic ȝodes neorxnaƿanȝe,        oðþæt nerȝend ȝod 1925 for ƿera synnum        ƿylme ȝesealde Sodoman and Ȝomorran,        sƿeartan liȝe. Him þa eard ȝeceas        and eðelsetl sunu Arones        on Sodoma byriȝ; æhte sine        ealle lædde, 1930 beaȝas from Bethlem        and botlȝestreon, ƿelan, ƿunden ȝold. Ƿunode siððan be Iordane        ȝeara mæneȝo. þær folcstede        fæȝre ƿæron, men arlease,        metode laðe. 1935 Ƿæron Sodomisc cynn        synnum þriste, dædum ȝedƿolene;        druȝon heora selfra ecne unræd. æfre ne ƿolde þam leodþeaƿum        Loth onfon, ac he þære mæȝðe        monƿisan fleah, 1940 þeah þe he on þam lande        lifian sceolde, facen and fyrene,        and hine fæȝre heold, þeaƿfæst and ȝeþyldiȝ        on þam þeodscipe, emne þon ȝelicost,        lara ȝemyndiȝ, þe he ne cuðe        hƿæt þa cynn dydon. 1945 Abraham ƿunode        eðeleardum Cananea forð. Hine cyninȝ enȝla, metod moncynnes        mundbyrde heold, ƿilna ƿæstmum        and ƿoruldduȝeðum, lufum and lissum;        forþon his lof secȝað 1950 ƿide under ƿolcnum        ƿera cneorisse, foldƿonȝa bearn. He frean hyrde estum on eðle,        ðenden he eardes breac, haliȝ and hiȝefrod;        næfre hleoƿlora æt edƿihtan        æfre ƿeorðeð 1955 feorhberendra        forht and acol, mon for metode,        þe him æfter a þurh ȝemynda sped         mode and dædum, ƿorde and ȝeƿitte,        ƿise þance, oð his ealdorȝedal        oleccan ƿile. 1960 ða ic aldor ȝefræȝn        Elamitarna fromne folctoȝan,        fyrd ȝebeodan, Orlahomar;        him Ambrafel of Sennar        side ƿorulde for on fultum. Ȝeƿiton hie feoƿer þa 1965 þeodcyninȝas        þrymme micle secan suð ðanon        Sodoman and Ȝomorran. þa ƿæs ȝuðherȝum        be Iordane ƿera eðelland        ƿide ȝeondsended, folde feondum. Sceolde forht moniȝ 1970 blachleor ides        bifiende ȝan on fremdes fæðm;        feollon ƿerȝend bryda and beaȝa,        bennum seoce. Him þa toȝeanes        mid ȝuðþræce fife foran        folccyninȝas 1975 sƿeotum suðon,        ƿoldon Sodome burh ƿraðum ƿerian;        þa ƿintra XII norðmonnum ær        niede sceoldon ȝombon ȝieldan        and ȝafol sellan, oðþæt þa leode        lenȝ ne ƿoldon 1980 Elamitarna        aldor sƿiðan folcȝestreonum,        ac him from sƿicon. Foron þa tosomne        (francan ƿæron hlude), ƿraðe ƿælheriȝas. Sanȝ se ƿanna fuȝel under deoreðsceaftum,        deaƿiȝfeðera, 1985 hræs on ƿenan. Hæleð onetton on mæȝencorðrum,        modum þryðȝe, oðþæt folcȝetrume        ȝefaren hæfdon sid tosomne        suðan and norðan, helmum þeahte. þær ƿæs heard pleȝa, 1990 ƿælȝara ƿrixl,        ƿiȝcyrm micel, hlud hildesƿeȝ. Handum bruȝdon hæleð of scæðum        hrinȝmæled sƿeord, ecȝum dihtiȝ. þær ƿæs eaðfynde eorle orleȝceap,        se ðe ær ne ƿæs 1995 niðes ȝenihtsum. Norðmen ƿæron suðfolcum sƿice;        ƿurdon Sodomƿare and Ȝomorre,        ȝoldes bryttan, æt þæm lindcrodan        leofum bedrorene, fyrdȝesteallum. Ȝeƿiton feorh heora 2000 fram þam folcstyde        fleame nerȝan, secȝum ofsleȝene;        him on sƿaðe feollon æðelinȝa bearn,        ecȝum ofþeȝde, ƿillȝesiððas. Hæfde ƿiȝsiȝor Elamitarna        ordes ƿisa, 2005 ƿeold ƿælstoƿe. Ȝeƿat seo ƿæpna laf fæsten secan. Fynd ȝold strudon, ahyðdan þa mid herȝe        hordburh ƿera, Sodoman and Ȝomorran,        þa sæl aȝeald, mære ceastra. Mæȝð siðedon, 2010 fæmnan and ƿuduƿan,        freondum beslæȝene, from hleoƿstole. Hettend læddon ut mid æhtum        Abrahames mæȝ of Sodoma byriȝ. Ƿe þæt soð maȝon secȝan furður,        hƿelc siððan ƿearð 2015 æfter þæm ȝehnæste        hereƿulfa sið, þara þe læddon Loth        and leoda ȝod, suðmonna sinc,        siȝore ȝulpon. Him þa secȝ hraðe        ȝeƿat siðian, an ȝara laf,        se ða ȝuðe ȝenæs, 2020 Abraham secan. Se þæt orleȝƿeorc þam Ebriscan        eorle ȝecyðde, forsleȝen sƿiðe        Sodoma folc, leoda duȝuðe        and Lothes sið. þa þæt inƿitspell        Abraham sæȝde 2025 freondum sinum;        bæd him fultumes ƿærfæst hæleð        ƿillȝeðoftan, Aner and Manre,        Escol þriddan, cƿæð þæt him ƿære        ƿeorce on mode, sorȝa sarost,        þæt his suhtriȝa 2030 þeoƿnyd þolode;        bæd him þræcrofe þa rincas þæs        ræd ahicȝan, þæt his hyldemæȝ        ahreded ƿurde, beorn mid bryde. Him þa broðor þry æt spræce þære        spedum miclum 2035 hældon hyȝesorȝe        heardum ƿordum, ellenrofe,        and Abrahame treoƿa sealdon,        þæt hie his torn mid him ȝeƿræcon on ƿraðum,        oððe on ƿæl feollan. þa se halȝa heht        his heorðƿerod 2040 ƿæpna onfon. He þær ƿiȝena fand, æscberendra,        XVIII and CCC eac        þeodenholdra, þara þe he ƿiste        þæt meahte ƿel æȝhƿylc on fyrd ƿeȝan        fealƿe linde. 2045 Him þa Abraham ȝeƿat        and þa eorlas þry þe him ær treoƿe sealdon        mid heora folcȝetrume; ƿolde his mæȝ huru, Loth alynnan        of laðscipe. Rincas ƿæron rofe,        randas ƿæȝon 2050 forð fromlice        on foldƿeȝe. Hildeƿulfas        hereƿicum neh ȝefaren hæfdon. þa he his frumȝaran, ƿishydiȝ ƿer,        ƿordum sæȝde, þares afera,        him ƿæs þearf micel 2055 þæt hie on tƿa healfe ȝrimme ȝuðȝemot        ȝystum eoƿdon heardne handpleȝan;        cƿæð þæt him se halȝa, ece drihten,        eaðe mihte æt þam spereniðe        spede lænan. 2060 þa ic neðan ȝefræȝn        under nihtscuƿan hæleð to hilde. Hlyn ƿearð on ƿicum scylda and sceafta,        sceotendra fyll, ȝuðflana ȝeȝrind;        ȝripon unfæȝre under sceat ƿerum        scearpe ȝaras, 2065 and feonda feorh        feollon ðicce, þær hlihende        huðe feredon secȝas and ȝesiððas. Siȝor eft ahƿearf of norðmonna        niðȝeteone, æsctir ƿera. Abraham sealde 2070 ƿiȝ to ƿedde,        nalles ƿunden ȝold, for his suhtriȝan,        sloh and fylde feond on fitte. Him on fultum ȝrap heofonrices ƿeard. Herȝas ƿurdon feoƿer on fleame,        folccyninȝas, 2075 leode ræsƿan. Him on laste stod hihtlic heorðƿerod,        and hæleð laȝon, on sƿaðe sæton,        þa þe Sodoma and Ȝomorra        ȝolde berofan, bestrudon stiȝƿitum. Him þæt stiðe ȝeald 2080 fædera Lothes. Fleonde ƿæron Elamitarna        aldorduȝuðe dome bedrorene,        oðþæt hie Domasco unfeor ƿæron. Ȝeƿat him Abraham ða on þa ƿiȝrode        ƿiðertrod seon 2085 laðra monna. Loth ƿæs ahreded, eorl mid æhtum,        idesa hƿurfon, ƿif on ƿillan. Ƿide ȝesaƿon freora feorhbanan        fuȝlas slitan on ecȝƿale. Abraham ferede 2090 suðmonna eft        sinc and bryda, æðelinȝa bearn,        oðle nior, mæȝeð heora maȝum. Næfre mon ealra lifiȝendra her        lytle ƿerede þon ƿurðlicor        ƿiȝsið ateah, 2095 þara þe ƿið sƿa miclum        mæȝne ȝeræsde. þa ƿæs suð þanon        Sodoma folce ȝuðspell ƿeȝen,        hƿelc ȝromra ƿearð feonda fromlad. Ȝeƿat him frea leoda, eorlum bedroren,        Abraham secan, 2100 freonda feasceaft. Him ferede mid Solomia        sinces hyrde; þæt ƿæs se mæra        Melchisedec, leoda bisceop. Se mid lacum com fyrdrinca fruman        fæȝre ȝretan, 2105 Abraham arlice,        and him on sette ȝodes bletsunȝe,        and sƿa ȝyddode: "Ƿæs ðu ȝeƿurðod        on ƿera rime for þæs eaȝum         þe ðe æsca tir æt ȝuðe forȝeaf!         þæt is ȝod selfa, 2110 se ðe hettendra         herȝa þrymmas on ȝeƿeald ȝebræc,         and þe ƿæpnum læt rancstræte forð         rume ƿyrcan, huðe ahreddan         and hæleð fyllan. On sƿaðe sæton;         ne meahton siðƿerod 2115 ȝuðe spoƿan,         ac hie ȝod flymde, se ðe æt feohtan         mid frumȝarum ƿið ofermæȝnes         eȝsan sceolde handum sinum,         and haleȝu treoƿ, seo þu ƿið rodora ƿeard         rihte healdest." 2120 Him þa se beorn        bletsunȝa lean þurh hand aȝeaf,        and þæs hereteames ealles teoðan sceat        Abraham sealde ȝodes bisceope. þa spræc ȝuðcyninȝ, Sodoma aldor,        secȝum befylled, 2125 to Abrahame        (him ƿæs ara þearf). "Forȝif me mennen        minra leoda, þe þu ahreddest         herȝes cræftum ƿera ƿælclommum!         Hafa þe ƿunden ȝold þæt ær aȝen ƿæs         ussum folce, 2130 feoh and frætƿa!         Læt me freo lædan eft on eðel         æðelinȝa bearn, on ƿeste ƿic         ƿif and cnihtas, earme ƿydeƿan!         Eaforan syndon deade, folcȝesiðas,         nymðe fea ane, 2135 þe me mid sceoldon         mearce healdan." Him þa Abraham        andsƿarode ædre for eorlum,        elne ȝeƿurðod, dome and siȝore,        drihtlice spræc: "Ic þe ȝehate,        hæleða ƿaldend, 2140 for þam halȝan,         þe heofona is and þisse eorðan         aȝendfrea, ƿordum minum,         nis ƿoruldfeoh, þe ic me aȝan ƿille,         sceat ne scillinȝ,         þæs ic on sceotendum, 2145 þeoden mæra,         þines ahredde, æðelinȝa helm,         þy læs þu eft cƿeðe þæt ic ƿurde,         ƿillȝesteallum, eadiȝ on eorðan         ærȝestreonum Sodoma rices;         ac þu selfa most heonon 2150 huðe lædan,         þe ic þe æt hilde ȝesloh, ealle buton dæle         þissa drihtƿera, Aneres and Mamres         and Escoles. Nelle ic þa rincas         rihte benæman, ac hie me fulleodon         æt æscþræce, 2155 fuhton þe æfter frofre.         Ȝeƿit þu ferian nu ham hyrsted ȝold         and healsmæȝeð, leoda idesa.         þu þe laðra ne þearft hæleða hildþræce         hƿile onsittan, norðmanna ƿiȝ;         ac nefuȝlas 2160 under beorhhleoþum         blodiȝe sittað, þeodherȝa ƿæle        þicce ȝefylled." Ȝeƿat him þa se healdend         ham siðian mid þy hereteame         þe him se halȝa forȝeaf, Ebrea leod         arna ȝemyndiȝ. 2165 þa ȝen Abrahame         eoƿde selfa heofona heahcyninȝ         haliȝe spræce, trymede tilmodiȝne         and him to reordode: "Meda syndon micla þina! Ne læt þu þe þin mod asealcan, ƿærfæst ƿillan mines! Ne þearft þu þe ƿiht ondrædan, 2170 þenden þu mine lare læstest,        ac ic þe lifiȝende her ƿið ƿeana ȝehƿam        ƿreo and scylde folmum minum;        ne þearft þu forht ƿesan." Abraham þa         andsƿarode, dædrof drihtne sinum,         fræȝn hine dæȝrime frod: 2175 "Hƿæt ȝifest þu me,         ȝasta ƿaldend, freomanna to frofre,        nu ic þus feasceaft eom? Ne þearf ic yrfestol        eaforan bytlian æneȝum minra,        ac me æfter sculon mine ƿoruldmaȝas        ƿelan bryttian. 2180 Ne sealdest þu me sunu;        forðon mec sorȝ dreceð on sefan sƿiðe. Ic sylf ne mæȝ ræd ahycȝan. Ȝæð ȝerefa min fæȝen freobearnum;        fæste mynteð inȝeþancum        þæt me æfter sie 2185 eaforan sine        yrfeƿeardas. Ȝeseoð þæt me of bryde        bearn ne ƿocon." Him þa ædre ȝod         andsƿarode: "Næfre ȝerefan         rædað þine eafora yrfe,        ac þin aȝen bearn 2190 frætƿa healdeð,        þonne þin flæsc liȝeð. Sceaƿa heofon,        and hyrste ȝerim, rodores tunȝel,        þa nu rume heora ƿuldorfæstne ƿlite        ƿide dælað ofer brad brymu        beorhte scinan. 2195 Sƿilc bið mæȝburȝe        meniȝo þinre folcbearnum frome. Ne læt þu þin ferhð ƿesan sorȝum asæled. Ȝien þe sunu ƿeorðeð, bearn of bryde        þurh ȝebyrd cumen, se ðe æfter bið        yrfes hyrde, 2200 ȝode mære. Ne ȝeomra þu! Ic eom se ƿaldend        se þe for ƿintra fela of Caldea        ceastre alædde, feoƿera sumne,        ȝehet þe folcstede ƿide to ȝeƿealde. Ic þe ƿære nu, 2205 maȝo Ebrea,        mine selle, þæt sceal fromcynne        folde þine, sidland maniȝ,        ȝeseted ƿurðan, eorðan sceatas        oð Eufraten, and from Eȝypta        eðelmearce 2210 sƿa mid niðas        sƿa Nilus sceadeð and eft Ƿendelsæ        ƿide rice. Eall þæt sculon aȝan        eaforan þine, þeodlanda ȝehƿilc,        sƿa þa þreo ƿæter steape stanbyriȝ        streamum beƿindað, 2215 famiȝe flodas        folcmæȝða byht." þa ƿæs Sarran         sar on mode, þæt him Abrahame         æniȝ ne ƿearð þurh ȝebedscipe         bearn ȝemæne, freolic to frofre.         Onȝann þa ferhðceariȝ 2220 to ƿere sinum         ƿordum mæðlan: "Me þæs forƿyrnde         ƿaldend heofona, þæt ic mæȝburȝe        moste þinre rim miclian        roderum under eaforum þinum. Nu ic eom orƿena 2225 þæt unc se eðylstæf        æfre ƿeorðe ȝifeðe ætȝædere. Ic eom ȝeomorfrod! Drihten min,        do sƿa ic þe bidde! Her is fæmne,        freolecu mæȝ, ides Eȝyptisc,        an on ȝeƿealde. 2230 Hat þe þa recene        reste ȝestiȝan, and afanda hƿæðer        frea ƿille æniȝne þe        yrfeƿearda on ƿoruld lætan        þurh þæt ƿif cuman." þa se eadeȝa ƿer         idese larum 2235 ȝeðafode,         heht him þeoƿmennen on bedd ȝan         bryde larum. Hire mod astah         þa heo ƿæs maȝotimbre be Abrahame         eacen ƿorden. Onȝan æfþancum         aȝendfrean 2240 halsfæst herian,         hiȝeþryðe ƿæȝ, ƿæs laðƿendo,         lustum ne ƿolde þeoƿdom þolian,         ac heo þriste onȝan ƿið Sarran         sƿiðe ƿinnan. þa ic þæt ƿif ȝefræȝn         ƿordum cyðan 2245 hire mandrihtne         modes sorȝe, sarferhð sæȝde         and sƿiðe cƿæð: "Ne fremest þu ȝerysnu         and riht ƿið me. þafodest þu ȝena        þæt me þeoƿmennen, siððan Aȝar ðe,        idese laste, 2250 beddreste ȝestah,        sƿa ic bena ƿæs, drehte doȝora ȝehƿam        dædum and ƿordum unarlice. þæt Aȝar sceal onȝieldan, ȝif ic mot for þe        mine ƿealdan, Abraham leofa. þæs sie ælmihtiȝ, 2255 drihtna drihten,        dema mid unc tƿih." Hire þa ædre         andsƿarode ƿishidiȝ ƿer         ƿordum sinum: "Ne forlæte ic þe,         þenden ƿit lifiað bu, arna lease,        ac þu þin aȝen most 2260 mennen ateon,        sƿa þin mod freoð." ða ƿearð unbliðe         Abrahames cƿen, hire ƿorcþeoƿe         ƿrað on mode, heard and hreðe,         hiȝeteonan spræc fræcne on fæmnan.         Heo þa fleon ȝeƿat 2265 þrea and þeoƿdom;         þolian ne ƿolde yfel and ondlean,         þæs ðe ær dyde to Sarran,         ac heo on sið ȝeƿat ƿesten secan.         þær hie ƿuldres þeȝn, enȝel drihtnes         an ȝemitte 2270 ȝeomormode,         se hie ȝeorne fræȝn: "Hƿider fundast þu,         feasceaft ides, siðas dreoȝan? þec Sarre ah." Heo him ædre        andsƿarode: "Ic fleah ƿean, ƿana         ƿilna ȝehƿilces, 2275 hlæfdiȝan hete,        hean of ƿicum, treȝan and teonan. Nu sceal teariȝhleor on ƿestenne        ƿitodes bidan, hƿonne of heortan        hunȝer oððe ƿulf saƿle and sorȝe        somed abreȝde." 2280 Hire þa se enȝel         andsƿarode: "Ne ceara þu feor heonon         fleame dælan somƿist incre,        ac þu sece eft, earna þe ara,        eaðmod onȝin dreoȝan æfter duȝeðum,        ƿes drihtenhold. 2285 þu scealt, Aȝar,        Abrahame sunu on ƿoruld brinȝan. Ic þe ƿordum nu minum secȝe,        þæt se maȝorinc sceal mid yldum ƿesan        Ismahel haten. Se bið unhyre,        orlæȝȝifre, 2290 and ƿiðerbreca        ƿera cneorissum, maȝum sinum;        hine moniȝe on ƿraðe ƿinnað         mid ƿæpenþræce. Of þam frumȝaran        folc aƿæcniað, þeod unmæte. Ȝeƿit þu þinne eft 2295 ƿaldend secan;        ƿuna þæm þe aȝon!" Heo þa ædre ȝeƿat         enȝles larum hire hlafordum,         sƿa se halȝa bebead, ȝodes ærendȝast,         ȝleaƿan spræce. þa ƿearð Abrahame         Ismael ȝeboren, 2300 efne þa he on ƿorulde         ƿintra hæfde VI and LXXX.         Sunu ƿeox and ðah, sƿa se enȝel ær         þurh his aȝen ƿord, fæle freoðoscealc,         fæmnan sæȝde. þa se ðeoden         ymb XIII ȝear, 2305 ece drihten,         ƿið Abrahame spræc: "Leofa, sƿa ic þe lære,         læst uncre ƿel treoƿrædenne! Ic þe on tida ȝehƿone duȝuðum stepe. Ƿes þu dædum from ƿillan mines! Ic þa ƿære forð 2310 soðe ȝelæste,        þe ic þe sealde ȝeo frofre to ƿedde,        þæs þin ferhð bemearn. þu scealt halȝian        hired þinne. Sete siȝores tacn        soð on ȝehƿilcne ƿæpnedcynnes,        ȝif þu ƿille on me 2315 hlaford habban        oððe holdne freond þinum fromcynne. Ic þæs folces beo hyrde and healdend,        ȝif ȝe hyrað me breostȝehyȝdum         and bebodu ƿillað min fullian. Sceal monna ȝehƿilc 2320 þære cneorisse        cildisc ƿesan ƿæpnedcynnes,        þæs þe on ƿoruld cymð, ymb seofon niht        siȝores tacne ȝeaȝnod me,        oððe of eorðan þurh feondscipe        feor adæled, 2325 adrifen from duȝuðum. Doð sƿa ic hate! Ic eoƿ treoƿiȝe,        ȝif ȝe þæt tacen ȝeȝaþ soðȝeleafan. þu scealt sunu aȝan, bearn be bryde þinre,        þone sculon burhsittende ealle Isaac hatan. Ne þearf þe þæs eaforan sceomiȝan, 2330 ac ic þam maȝorince        mine sylle ȝodcunde ȝife        ȝastes mihtum, freondsped fremum. He onfon sceal blisse minre        and bletsunȝe, lufan and lisse. Of þam leodfruman 2335 brad folc cumað,        breȝoƿearda fela rofe arisað,        rices hyrdas, ƿoruldcyninȝas        ƿide mære." Abraham ða         ofestum leȝde hleor on eorðan,         and mid hucse beƿand 2340 þa hleoðorcƿydas         on hiȝe sinum, modȝeðance.         He þæs mældæȝes self ne ƿende         þæt him Sarra, bryd blondenfeax         brinȝan meahte on ƿoruld sunu;         ƿiste ȝearƿe 2345 þæt þæt ƿif huru         ƿintra hæfde efne C,         ȝeteled rimes. He þa metode oncƿæð         missarum frod: "Lifȝe Ismael         larum sƿilce, þeoden, þinum,        and þe þanc ƿeȝe, 2350 heardrædne hyȝe,        heortan stranȝe, to dreoȝanne        dæȝes and nihtes ƿordum and dædum        ƿillan þinne." Him þa fæȝere         frea ælmihtiȝ, ece drihten,         andsƿarode: 2355 "þe sceal ƿintrum frod         on ƿoruld brinȝan Sarra sunu,        soð forð ȝan ƿyrd æfter þissum        ƿordȝemearcum. Ic Ismael        estum ƿille bletsian nu,        sƿa þu bena eart 2360 þinum frumbearne,        þæt feorhdaȝa on ƿoruldrice        ƿorn ȝebide, tanum tudre. þu þæs tiða beo! Hƿæðre ic Isace,        eaforan þinum, ȝeonȝum bearne,        þam þe ȝen nis 2365 on ƿoruld cumen,        ƿilla spedum duȝeða ȝehƿilcre        on daȝum ƿille sƿiðor stepan        and him soðe to modes ƿære         mine ȝelæstan, haliȝe hiȝetreoƿa,        and him hold ƿesan." 2370 Abraham fremede         sƿa him se eca bebead, sette friðotacen         be frean hæse on his selfes sunu,         heht þæt seȝn ƿeȝan heah ȝehƿilcne,         þe his hina ƿæs ƿæpnedcynnes,         ƿære ȝemyndiȝ, 2375 ȝleaƿ on mode,         ða him ȝod sealde soðe treoƿa,         and þa seolf onfenȝ torhtum tacne.         A his tir metod, domfæst cyninȝ,         duȝeðum iecte on ƿoruldrice;         he him þæs ƿorhte to, 2380 siððan he on fære         furðum meahte his ƿaldendes         ƿillan fremman. þa þæt ƿif ahloh         ƿereda drihtnes nalles ȝlædlice,         ac heo ȝearum frod þone hleoðorcƿyde         husce beleȝde 2385 on sefan sƿiðe.         Soð ne ȝelyfde, þæt þære spræce         sped folȝode. þa þæt ȝehyrde         heofona ƿaldend, þæt on bure ahof         bryd Abrahames hihtleasne hleahtor,         þa cƿæð haliȝ ȝod: 2390 "Ne ƿile Sarran         soð ȝelyfan ƿordum minum. Sceal seo ƿyrd sƿa þeah forð steallian        sƿa ic þe æt frymðe ȝehet. Soð ic þe secȝe,        on þas sylfan tid of idese bið        eafora ƿæcned. 2395 þonne ic þas ilcan        oðre siðe ƿic ȝesece,        þe beoð ƿordȝehat min ȝelæsted. þu on maȝan ƿlitest, þin aȝen bearn,        Abraham leofa!" Ȝeƿiton him þa ædre         ellorfuse 2400 æfter þære spræce         spedum feran of þam hleoðorstede,         haliȝe ȝastas, lastas leȝdon,         (him ƿæs Lothes mæȝ sylfa on ȝesiððe),         oðþæt hie on Sodoman, ƿeallsteape burȝ,         ƿlitan meahton. 2405 Ȝesaƿon ofer since         salo hlifian, reced ofer readum ȝolde.         Onȝan þa rodera ƿaldend, arfæst ƿið Abraham sprecan,         sæȝde him unlytel spell: "Ic on þisse byriȝ         bearhtm ȝehyre, synniȝra cyrm        sƿiðe hludne, 2410 ealoȝalra ȝylp,        yfele spræce ƿerod under ƿeallum habban;        forþon ƿærloȝona sint, folces firena hefiȝe. Ic ƿille fandiȝan nu, maȝo Ebrea,        hƿæt þa men don, ȝif hie sƿa sƿiðe        synna fremmað 2415 þeaƿum and ȝeþancum,        sƿa hie on þƿeorh sprecað facen and inƿit;        þæt sceal fyr ƿrecan, sƿefyl and sƿeart liȝ        sare and ȝrimme, hat and hæste        hæðnum folce." Ƿeras basnedon         ƿitelaces, 2420 ƿean under ƿeallum,         and heora ƿif somed. Duȝuðum ƿlance         drihtne ȝuldon ȝod mid ȝnyrne,         oðþæt ȝasta helm, lifes leohtfruma         lenȝ ne ƿolde torn þroƿiȝean,         ac him to sende 2425 stiðmod cyninȝ         stranȝe tƿeȝen aras sine,         þa on æfentid siðe ȝesohton         Sodoma ceastre. Hie þa æt burhȝeate         beorn ȝemitton sylfne sittan         sunu Arones, 2430 þæt þam ȝleaƿan ƿere         ȝeonȝe þuhton men for his eaȝum.         Aras þa metodes þeoƿ ȝastum toȝeanes,         ȝretan eode cuman cuðlice,         cynna ȝemunde riht and ȝerisno,         and þam rincum bead 2435 nihtfeormunȝe.         Him þa nerȝendes æðele ærendracan         andsƿarodon: "Hafa arna þanc,         þara þe þu unc bude! Ƿit be þisse stræte        stille þencað sæles bidan,        siððan sunnan eft 2440 forð to morȝen        metod up forlæt." þa to fotum Loth         þam ȝiestum hnah,         and him ȝeorne bead reste and ȝereorda         and his recedes hleoƿ and þeȝnunȝe.         Hie on þanc curon 2445 æðelinȝes est,         eodon sona, sƿa him se Ebrisca         eorl ƿisade, in undor edoras.         þær him se æðela ȝeaf, ȝleaƿferhð hæle,         ȝiestliðnysse fæȝre on flette,         oðþæt forð ȝeƿat 2450 æfenscima.         þa com æfter niht on last dæȝe.         Laȝustreamas ƿreah, þrym mid þystro         þisses lifes, sæs and sidland.         Comon Sodomƿare, ȝeonȝe and ealde,         ȝode unleofe 2455 corðrum miclum         cuman acsian, þæt hie behæfdon         herȝes mæȝne Loth mid ȝiestum.         Heton lædan ut of þam hean hofe         haliȝe aras, ƿeras to ȝeƿealde,         ƿordum cƿædon 2460 þæt mid þam hæleðum         hæman ƿolden unscomlice,         arna ne ȝymden. þa aras hraðe,        se ðe oft ræd onȝeat, Loth on recede,        eode lunȝre ut, spræc þa ofer ealle        æðelinȝa ȝedriht 2465 sunu Arones,        snytra ȝemyndiȝ: "Her syndon inne        unƿemme tƿa dohtor mine.         Doð, sƿa ic eoƿ bidde (ne can þara idesa         oƿðer ȝieta þurh ȝebedscipe         beorna neaƿest) 2470 and ȝesƿicað þære synne.         Ic eoƿ sylle þa, ær ȝe sceonde         ƿið ȝesceapu fremmen, unȝifre yfel         ylda bearnum. Onfoð þæm fæmnum,         lætað frið aȝon ȝistas mine,         þa ic for ȝode ƿille 2475 ȝemundbyrdan,         ȝif ic mot, for eoƿ." Him þa seo mæniȝeo        þurh ȝemæne ƿord, arlease cyn,        andsƿarode: "þis þinceð ȝerisne        and riht micel, þæt þu ðe aferiȝe         of þisse folcsceare. 2480 þu þas ƿerðeode         ƿræccan laste freonda feasceaft         feorran ȝesohtest, ƿineþearfende.         Ƿilt ðu, ȝif þu most, ƿesan usser her         aldordema, leodum lareoƿ?" þa ic on Lothe ȝefræȝn 2485 hæðne heremæcȝas        handum ȝripan, faum folmum. Him fylston ƿel ȝystas sine,        and hine of ȝromra þa, cuman arfæste,        clommum abruȝdon in under edoras,        and þa ofstlice 2490 anra ȝehƿilcum        ymbstandendra folces Sodoma        fæste forsæton heafodsiena. Ƿearð eal here sona burhƿarena blind. Abrecan ne meahton reðemode        reced æfter ȝistum, 2495 sƿa hie fundedon,        ac þær frome ƿæron ȝodes spellbodan. Hæfde ȝistmæȝen stiðe strenȝeo,        styrnde sƿiðe ƿerode mid ƿite. Spræcon ƿordum þa fæle freoðoscealcas        fæȝre to Lothe: 2500 "Ȝif þu sunu aȝe        oððe sƿæsne mæȝ, oððe on þissum folcum         freond æniȝne eac þissum idesum         þe ƿe her on ƿlitað, alæde of þysse leodbyriȝ,         þa ðe leofe sien, ofestum miclum,         and þin ealdor nere, 2505 þy læs þu forƿeorðe         mid þyssum ƿærloȝan. Unc hit ƿaldend heht         for ƿera synnum Sodoma and Ȝomorra         sƿeartan liȝe, fyre ȝesyllan         and þas folc slean, cynn on ceastrum         mid cƿealmþrea 2510 and his torn ƿrecan.         þære tide is neah ȝeþrunȝen.         Ȝeƿit þu nerȝean þin feorh foldƿeȝe.         þe is frea milde." Him þa ædre Loth        andsƿarode: "Ne mæȝ ic mid idesum        aldornere mine 2515 sƿa feor heonon         feðeȝanȝe siðe ȝesecan.         Ȝit me sibblufan and freondscipe         fæȝre cyðað, treoƿe and hyldo         tiðiað me. Ic ƿat hea burh         her ane neah, 2520 lytle ceastre.         Lyfað me þær are and reste,         þæt ƿe aldornere on Siȝor up         secan moten. Ȝif ȝit þæt fæsten         fyre ƿillað steape forstandan,         on þære stoƿe ƿe 2525 ȝesunde maȝon         sæles bidan, feorh ȝeneriȝan." Him þa freondlice enȝlas arfæste        andsƿaredon: "þu scealt þære bene,        nu þu ymb þa burh sprycest, tiða ƿeorðan.         Tenȝ recene to 2530 þam fæstenne;         ƿit þe friðe healdað and mundbyrde.         Ne moton ƿyt on ƿærloȝum         ƿrecan torn ȝodes, sƿebban synniȝ cynn,         ær ðon þu on Sæȝor þin bearn ȝelæde         and bryd somed." 2535 þa onette        Abrahames mæȝ to þam fæstenne. Feðe ne sparode eorl mid idesum,        ac he ofstum forð lastas leȝde,        oðþæt he ȝelædde bryd mid bearnum        under burhlocan 2540 in Sæȝor his. þa sunne up, folca friðcandel,        furðum eode, þa ic sendan ȝefræȝn        sƿeȝles aldor sƿefl of heofnum        and sƿeartne liȝ ƿerum to ƿite,        ƿeallende fyr, 2545 þæs hie on ærdaȝum        drihten tyndon lanȝe þraȝe. Him þæs lean forȝeald ȝasta ƿaldend! Ȝrap heahþrea on hæðencynn. Hlynn ƿearð on ceastrum, cirm arleasra        cƿealmes on ore, 2550 laðan cynnes. Liȝ eall fornam þæt he ȝrenes fond        ȝoldburȝum in, sƿylce þær ymbutan        unlytel dæl sidre foldan        ȝeondsended ƿæs bryne and broȝan. Bearƿas ƿurdon 2555 to axan and to yslan,        eorðan ƿæstma, efne sƿa ƿide        sƿa ða ƿitelac reðe ȝeræhton        rum land ƿera. Strudende fyr        steapes and ȝeapes, sƿoȝende leȝ,        forsƿealh eall ȝeador 2560 þæt on Sodoma byriȝ        secȝas ahton and on Ȝomorra. Eall þæt ȝod spilde, frea mid þy folce. þa þæt fyrȝebræc, leoda lifȝedal,        Lothes ȝehyrde bryd on burȝum,        under bæc beseah 2565 ƿið þæs ƿælfylles. Us ȝeƿritu secȝað þæt heo on sealtstanes        sona ƿurde anlicnesse. æfre siððan se monlica        (þæt is mære spell) stille ƿunode,        þær hie stranȝ beȝeat 2570 ƿite, þæs heo ƿordum        ƿuldres þeȝna hyran ne ƿolde. Nu sceal heard and steap on þam ƿicum        ƿyrde bidan, drihtnes domes,        hƿonne doȝora rim, ƿoruld ȝeƿite. þæt is ƿundra sum, 2575 þara ðe ȝeƿorhte        ƿuldres aldor. Him þa Abraham ȝeƿat        ana ȝanȝan mid ærdæȝe        þæt he eft ȝestod þær ƿordum ær        ƿið his ƿaldend spræc frod frumȝara. He ȝeseah from foldan up 2580 ƿide fleoȝan        ƿælȝrimne rec. Hie þæs ƿlenco onƿod        and ƿinȝedrync þæt hie firendæda        to frece ƿurdon, synna þriste,        soð oferȝeaton, drihtnes domas,        and hƿa him duȝeða forȝeaf, 2585 blæd on burȝum. Forþon him breȝo enȝla ƿylmhatne liȝ        to ƿræce sende. Ƿaldend usser        ȝemunde ƿærfæst þa Abraham arlice,        sƿa he oft dyde leofne mannan. Loth ȝenerede, 2590 mæȝ þæs oðres,        þa seo mæneȝeo forƿearð. Ne dorste þa        dædrof hæle for frean eȝesan        on þam fæstenne lenȝ eardiȝean,        ac him Loth ȝeƿat of byriȝ ȝanȝan        and his bearn somed 2595 ƿælstoƿe fyrr        ƿic sceaƿian, oðþæt hie be hliðe        heare dune eorðscræf fundon. þær se eadeȝa Loth ƿærfæst ƿunode,        ƿaldende leof, dæȝrimes ƿorn        and his dohtor tƿa. 2600 Hie dydon sƿa;        druncnum eode seo yldre to        ær on reste heora beȝa fæder. Ne ƿiste blondenfeax hƿonne him fæmnan to bryde        him bu ƿæron, on ferhðcofan        fæste ȝenearƿod 2605 mode and ȝemynde,        þæt he mæȝða sið ƿine druncen        ȝeƿitan ne meahte. Idesa ƿurdon eacne,        eaforan brohtan ƿillȝesƿeostor        on ƿoruld sunu heora ealdan fæder. þara æðelinȝa 2610 modor oðerne        Moab nemde, Lothes dohter,        seo on life ƿæs ƿintrum yldre. Us ȝeƿritu secȝeað, ȝodcunde bec,        þæt seo ȝinȝre hire aȝen bearn        Ammon hete. 2615 Of þam frumȝarum        folces unrim, þrymfæste tƿa        þeoda aƿocon. Oðre þara mæȝða        Moabitare eorðbuende        ealle hatað, ƿidmære cynn,        oðre ƿeras nemnað, 2620 æðelinȝa bearn,        Ammonitare. Ȝeƿat him þa mid bryde        broðor Arones under Abimelech        æhte lædan mid his hiƿum. Hæleðum sæȝde þæt Sarra his        sƿeostor ƿære, 2625 Abraham ƿordum        (bearh his aldre), þy he ƿiste ȝearƿe        þæt he ƿinemaȝa, on folce lyt        freonda hæfde. þa se þeoden his        þeȝnas sende, heht hie brinȝan        to him selfum. 2630 þa ƿæs ellþeodiȝ        oðre siðe ƿif Abrahames        from ƿere læded on fremdes fæðm. Him þær fylste þa ece drihten,        sƿa he oft dyde, nerȝend usser. Com nihtes self, 2635 þær se ƿaldend læȝ        ƿine druncen. Onȝan þa soðcyninȝ        þurh sƿefn sprecan to þam æðelinȝe        and him yrre hƿeop: "þu Abrahames        idese ȝename, bryde æt beorne.         þe abreȝdan sceal 2640 for þære dæde         deað of breostum saƿle þine." Him symbelƿeriȝ sinces brytta        þurh slæp oncƿæð: "Hƿæt, þu æfre,        enȝla þeoden, þurh þin yrre ƿilt         aldre lætan, 2645 heah beheoƿan,         þæne þe her leofað rihtum þeaƿum,         bið on ræde fæst, modȝeþance,         and him miltse to þe seceð?         Me sæȝde ær þæt ƿif hire         ƿordum selfa 2650 unfricȝendum,         þæt heo Abrahames sƿeostor ƿære.         Næbbe ic synne ƿið hie, facna æniȝ         ȝefremed ȝena." Him þa ædre eft        ece drihten, soðfæst metod,        þurh þæt sƿefn oncƿæð: 2655 "Aȝif Abrahame        idese sine, ƿif to ȝeƿealde,         ȝif þu on ƿorulde lenȝ, æðelinȝa helm,         aldres recce. He is ȝod and ȝleaƿ,         mæȝ self ƿið ȝod sprecan, ȝeseon sƿeȝlcyninȝ.         þu sƿeltan scealt 2660 mid feo and mid feorme,         ȝif ðu þam frumȝaran bryde ƿyrnest.         He abiddan mæȝ, ȝif he ofstum me         ærendu ƿile þeaƿfæst and ȝeþyldiȝ         þin abeodan, þæt ic þe lissa         lifiȝendum ȝiet 2665 on daȝum læte         duȝuþa brucan sinces ȝesundne." þa slæpe tobræȝd forht folces ƿeard. Heht him fetiȝean to ȝesprecan sine,        spedum sæȝde eorlum Abimeleh,        eȝesan ȝeðread, 2670 ƿaldendes ƿord. Ƿeras him ondredon for þære dæde        drihtnes handa sƿenȝ æfter sƿefne. Heht sylf cyninȝ him þa Abraham to        ofstum miclum. þa reordode        rice þeoden: 2675 "Maȝo Ebrea,        þæs þu me ƿylle ƿordum secȝean,         hu ȝeƿorhte ic þæt, siððan þu usic under,         Abraham, þine on þas eðelturf         æhta læddest, þæt þu me þus sƿiðe         searo renodest? 2680 þu ellþeodiȝ         usic ƿoldest on þisse folcsceare         facne besyrƿan, synnum besmitan,         sæȝdest ƿordum þæt Sarra þin         sƿeostor ƿære, lices mæȝe,         ƿoldest laðlice 2685 þurh þæt ƿif on me         ƿrohte alecȝean, ormæte yfel.         Ƿe þe arlice ȝefeormedon,         and þe freondlice on þisse ƿerþeode         ƿic ȝetæhton, land to lissum.         þu us leanast nu, 2690 unfreondlice         fremena þancast!" Abraham þa        andsƿarode: "Ne dyde ic for facne        ne for feondscipe ne for ƿihte þæs         ic þe ƿean uðe. Ac ic me, ȝumena baldor,         ȝuðbordes sƿenȝ 2695 leodmaȝum feor         lare ȝebearh, siððan me se halȝa         of hyrde frean, mines fæder         fyrn alædde. Ic fela siððan         folca ȝesohte, ƿina uncuðra,         and þis ƿif mid me, 2700 freonda feasceaft.         Ic þæs færes a on ƿenum sæt         hƿonne me ƿraðra sum ellþeodiȝne         aldre beheoƿe, se ðe him þas idese eft         aȝan ƿolde. Forðon ic ƿiȝsmiðum         ƿordum sæȝde 2705 þæt Sarra min         sƿeostor ƿære æȝhƿær eorðan         þær ƿit earda leas mid ƿealandum         ƿinnan sceoldon. Ic þæt ilce dreah         on þisse eðyltyrf, siððan ic þina,         þeoden mæra, 2710 mundbyrde ȝeceas.         Ne ƿæs me on mode cuð, hƿæðer on þyssum folce         frean ælmihtiȝes eȝesa ƿære,         þa ic her ærest com. Forþon ic þeȝnum         þinum dyrnde and sylfum þe        sƿiðost micle 2715 soðan spræce,        þæt me Sarra bryde laste        beddreste ȝestah." þa onȝan Abimæleh         Abraham sƿiðan ƿoruldȝestreonum         and him his ƿif aȝeaf. Sealde him to bote,         þæs þe he his bryd ȝenam, 2720 ȝanȝende feoh         and ȝlæd seolfor and ƿeorcþeos.         Spræc þa ƿordum eac to Abrahame         æðelinȝa helm: "ƿuna mid usic         and þe ƿic ȝeceos on þissum lande        þær þe leofost sie, 2725 eðelstoƿe,        þe ic aȝan sceal. Ƿes us fæle freond,        ƿe ðe feoh syllað!" Cƿæð þa eft raðe         oðre ƿorde to Sarran         sinces brytta: "Ne þearf ðe on edƿit         Abraham settan, 2730 ðin freadrihten,        þæt þu flettpaðas, mæȝ ælfscieno,        mine træde, ac him hyȝeteonan        hƿitan seolfre deope bete. Ne ceara incit duȝuða of ðisse eðyltyrf        ellor secan, 2735 ƿinas uncuðe,        ac ƿuniað her." Abraham fremede         sƿa hine his aldor heht, onfenȝ freondscipe         be frean hæse, lufum and lissum.         He ƿæs leof ȝode. Forðon he sibbe         ȝesæliȝ dreah 2740 and his scippende         under sceade ȝefor, hleoƿfeðrum þeaht,         her þenden lifde. þa ȝien ƿæs yrre         ȝod Abimelehe for þære synne         þe he ƿið Sarrai and ƿið Abrahame         ær ȝefremede, 2745 þa he ȝedælde         him deore tƿa, ƿif and ƿæpned.         He þæs ƿeorc ȝehleat, frecne ƿite.         Ne meahton freo ne þeoƿe heora breȝoƿeardas         bearnum ecan monrim mæȝeð,         ac him þæt metod forstod, 2750 oðþæt se halȝa         his hlaforde Abraham onȝan         arna biddan ecne drihten.         Him enȝla helm ȝetiȝðode,         tuddorsped onleac folccyninȝe         freora and þeoƿra, 2755 ƿera and ƿifa;         let ƿeaxan eft heora rimȝetel         rodora ƿaldend, ead and æhta. ælmihtiȝ ƿearð milde on mode,        moncynnes ƿeard, Abimeleche,        sƿa hine Abraham bæd. 2760 þa com feran        frea ælmihtiȝ to Sarrai,        sƿa he self ȝecƿæð, ƿaldend usser,        hæfde ƿordbeot leofum ȝelæsted,        lifes aldor eaforan and idese. Abrahame ƿoc 2765 bearn of bryde,        þone breȝo enȝla, ær ðy maȝotudre        modor ƿære eacen be eorle,        Isaac nemde. Hine Abraham on        mid his aȝene hand beacen sette,        sƿa him bebead metod, 2770 ƿuldortorht ymb ƿucan,        þæs þe hine on ƿoruld to moncynne        modor brohte. Cniht ƿeox and þaȝ,        sƿa him cynde ƿæron æðele from yldrum. Abraham hæfde ƿintra hundteontiȝ        þa him ƿif sunu 2775 on þanc ȝebær. He þæs ðraȝe bad, siððan him ærest        þurh his aȝen ƿord þone dæȝƿillan        drihten bodode. þa seo ƿyrd ȝeƿearð        þæt þæt ƿif ȝeseah for Abrahame        Ismael pleȝan, 2780 ðær hie æt sƿæsendum        sæton bu tu, haliȝ on hiȝe,        and heora hiƿan eall, druncon and drymdon. þa cƿæð drihtlecu mæȝ, bryd to beorne:        "Forȝif me, beaȝa ƿeard, min sƿæs frea,         hat siðian 2785 Aȝar ellor         and Ismael lædan mid hie!         Ne beoð ƿe lenȝ somed ƿillum minum,         ȝif ic ƿealdan mot. Næfre Ismael         ƿið Isace, ƿið min aȝen bearn         yrfe dæleð 2790 on laste þe,         þonne þu of lice aldor asendest." þa ƿæs Abrahame ƿeorce on mode        þæt he on ƿræc drife his selfes sunu,        þa com soð metod freom on fultum,        ƿiste ferhð ȝuman 2795 cearum on clommum. Cyninȝ enȝla spræc to Abrahame,        ece drihten: "Læt þe aslupan        sorȝe of breostum, modȝeƿinnan,         and mæȝeð hire, bryde þinre!         Hat bu tu aƿeȝ 2800 Aȝar feran         and Ismael, cniht of cyððe!         Ic his cynn ȝedo brad and bresne         bearna tudre, ƿæstmum spediȝ,         sƿa ic þe ƿordum ȝehet." þa se ƿer hyrde        his ƿaldende, 2805 draf of ƿicum        dreoriȝmod tu, idese of earde        and his aȝen bearn. "Sƿeotol is and ȝesene        þæt þe soð metod on ȝesiððe is,         sƿeȝles aldor, se ðe siȝor seleð         snytru mihtum 2810 and þin mod trymeð,         ȝodcundum ȝifum.         Forðon ðe ȝiena speoƿ, þæs þu ƿið freond oððe feond         fremman onȝunne ƿordum oððe dædum.         Ƿaldend scufeð, frea on forðƿeȝas         folmum sinum 2815 ƿillan þinne.         þæt is ƿide cuð burhsittendum.         Ic þe bidde nu, ƿine Ebrea,         ƿordum minum, þæt þu tilmodiȝ         treoƿa selle, ƿæra þina,         þæt þu ƿille me 2820 ƿesan fæle freond         fremena to leane, þara þe ic to duȝuðum ðe         ȝedon hæbbe, siððan ðu feasceaft         feorran come on þas ƿerþeode         ƿræccan laste. Ȝyld me mid hyldo,         þæt ic þe hneaƿ ne ƿæs 2825 landes and lissa.         Ƿes þissum leodum nu and mæȝburȝe         minre arfæst, ȝif þe alƿalda,         ure drihten, scirian ƿille,         se ðe ȝesceapu healdeð, þæt þu randƿiȝum        rumor mote 2830 on ðisse folcsceare        frætƿa dælan, modiȝra ȝestreon,        mearce settan." ða Abraham         Abimelehe ƿære sealde         þæt he ƿolde sƿa. Siððan ƿæs se eadeȝa         eafora þares 2835 in Filistea         folce eardfæst, leod Ebrea         lanȝe þraȝe, feasceaft mid fremdum.         Him frea enȝla ƿic ȝetæhte         þæt ƿeras hatað burhsittende         Bersabea lond. 2840 ðær se halȝa         heahsteap reced, burh timbrede         and bearo sette, ƿeobedd ƿorhte,         and his ƿaldende on þam ȝlædstede         ȝild onsæȝde, lac ȝeneahe,         þam þe lif forȝeaf, 2845 ȝesæliȝlic         sƿeȝle under. þa þæs rinces         se rica onȝan cyninȝ costiȝan,         cunnode ȝeorne hƿilc þæs æðelinȝes         ellen ƿære, stiðum ƿordum         spræc him stefne to: 2850 "Ȝeƿit þu ofestlice,         Abraham, feran, lastas lecȝan        and þe læde mid þin aȝen bearn. þu scealt Isaac me onsecȝan, sunu ðinne,        sylf to tibre. Siððan þu ȝestiȝest        steape dune, 2855 hrincȝ þæs hean landes,        þe ic þe heonon ȝetæce, up þinum aȝnum fotum,        þær þu scealt ad ȝeȝærƿan, bælfyr bearne þinum,        and blotan sylf sunu mid sƿeordes ecȝe,        and þonne sƿeartan liȝe leofes lic forbærnan        and me lac bebeodan." 2860 Ne forsæt he þy siðe,         ac sona onȝann fysan to fore.         Him ƿæs frean enȝla ƿord ondrysne         and his ƿaldend leof. þa se eadȝa         Abraham sine nihtreste ofȝeaf.         Nalles nerȝendes 2865 hæse ƿiðhoȝode,         ac hine se halȝa ƿer ȝyrde ȝræȝan sƿeorde,         cyðde þæt him ȝasta ƿeardes eȝesa on breostum ƿunode.         Onȝan þa his esolas bætan ȝamolferhð ȝoldes brytta,         heht hine ȝeonȝe tƿeȝen men mid siðian.         Mæȝ ƿæs his aȝen þridda 2870 and he feorða sylf.         þa he fus ȝeƿat from his aȝenum hofe         Isaac lædan, bearn unƿeaxen,         sƿa him bebead metod. Efste þa sƿiðe         and onette forð foldƿeȝe,         sƿa him frea tæhte 2875 ƿeȝas ofer ƿesten,         oðþæt ƿuldortorht, dæȝes þriddan up         ofer deop ƿæter ord aræmde.         þa se eadeȝa ƿer ȝeseah hlifiȝan         hea dune sƿa him sæȝde ær        sƿeȝles aldor. 2880 ða Abraham spræc        to his ombihtum: "Rincas mine,        restað incit her on þissum ƿicum.         Ƿit eft cumað, siððan ƿit ærende         uncer tƿeȝa ȝastcyninȝe         aȝifen habbað." 2885 Ȝeƿat him þa se æðelinȝ        and his aȝen sunu to þæs ȝemearces        þe him metod tæhte, ƿadan ofer ƿealdas. Ƿudu bær sunu, fæder fyr and sƿeord. ða þæs fricȝean onȝann ƿer ƿintrum ȝeonȝ        ƿordum Abraham: 2890 "Ƿit her fyr and sƿeord,        frea min, habbað; hƿær is þæt tiber,         þæt þu torht ȝode to þam bryneȝielde         brinȝan þencest?" Abraham maðelode        (hæfde on an ȝehoȝod þæt he ȝedæde         sƿa hine drihten het): 2895 "Him þæt soðcyninȝ        sylfa findeð, moncynnes ƿeard,         sƿa him ȝemet þinceð." Ȝestah þa stiðhydiȝ        steape dune up mid his eaforan,        sƿa him se eca bebead, þæt he on hrofe ȝestod        hean landes 2900 on þære stoƿe        þe him se stranȝa to, ƿærfæst metod        ƿordum tæhte. Onȝan þa ad hladan,        æled ƿeccan, and ȝefeterode        fet and honda bearne sinum        and þa on bæl ahof 2905 Isaac ȝeonȝne,        and þa ædre ȝeȝrap sƿeord be ȝehiltum,        ƿolde his sunu cƿellan folmum sinum,        fyre scencan mæȝes dreore. þa metodes ðeȝn, ufan enȝla sum,        Abraham hlude 2910 stefne cyȝde. He stille ȝebad ares spræce        and þam enȝle oncƿæð. Him þa ofstum to        ufan of roderum ƿuldorȝast ȝodes        ƿordum mælde: "Abraham leofa,        ne sleah þin aȝen bearn, 2915 ac þu cƿicne abreȝd         cniht of ade, eaforan þinne!         Him an ƿuldres ȝod! Maȝo Ebrea,         þu medum scealt þurh þæs halȝan hand,         heofoncyninȝes, soðum siȝorleanum         selfa onfon, 2920 ȝinfæstum ȝifum.         þe ƿile ȝasta ƿeard lissum ȝyldan         þæt þe ƿæs leofre his sibb and hyldo         þonne þin sylfes bearn." Ad stod onæled. Hæfde Abrahame metod moncynnes,        mæȝe Lothes, 2925 breost ȝeblissad,        þa he him his bearn forȝeaf, Isaac cƿicne. ða se eadeȝa beƿlat, rinc ofer exle,        and him þær rom ȝeseah unfeor þanon        ænne standan, broðor Arones,        brembrum fæstne. 2930 þone Abraham ȝenam        and hine on ad ahof ofestum miclum        for his aȝen bearn. Abræȝd þa mid þy bille,        bryneȝield onhread, reccendne ƿeȝ        rommes blode, onbleot þæt lac ȝode,        sæȝde leana þanc 2935 and ealra þara sælða        þe he him sið and ær, ȝifena drihten,        forȝifen hæfde.

title: Ȝecyndbēc Lēoþ