extracted_text:
8 класс
Тема: «Умножение и деление
целых чисел и десятичных дробей на двузначное число»
Цель: Формировать и закреплять  вычислительные  навыки
умножения и деления  целых чисел и десятичных дробей на двузначное  число.
Задачи:
1.
Вывести алгоритм умножения и деления чисел ( целых и д/дробей) на двузначное
число, через сравнение ;
2.
Воспитывать внимательность, познавательный  интерес к предмету.
3.
Корригировать мыслительную деятельность через решение задач и упражнений.
Ход урока
I. Организационный
момент
Контроль посещаемости, эмоциональный настрой,
готовность к уроку, сообщение темы и целей урока
II.
Активизация знаний, умений, навыков.
Устный счет
Ø
Уменьшите число 8000 в 100 раз.
Ø
Увеличьте число 3 в 100 раз.
Ø
Во сколько раз число 35 меньше
числа 3500?
Ø
Сколько раз число 15 содержится в
1500?
Ø
Увеличьте число 52 в 10 раз.
Ø
Найдите произведение чисел 14 и
100.
Задачи на умножение и
деление (повторение таблицы
умножения)
III.
Изучение нового материала
1.
Ребята, давайте вспомним алгоритм
умножения на двузначное число на этих примерах:

2.
Работа с учебником: с.42 №128
-
Сравните умножение целого числа и десятичной дроби на двузначное число
-
Сравните деление целого числа и десятичной дроби на двузначное число
3.
Первичное закрепление:  работа у
доски под руководством учителя

206448 :34 =6072             2064,48 : 34 = 60,72
-В
чем отличие деление целого числа и десятичной дроби
IV. Работа с учебником.

Стр. 42 № 129
V.Самостоятельная
работа
7528
х 93 =               159,84 : 72 =
3824
х 29 =               27,36 : 18 =
0,45
х 84 =                6825 : 25 =
6,07
х 72 =                2236 : 43 =
VII. Итог урока, выставление оценок
-
Что больше всего вас заинтересовало на уроке, что удивило?
-Что
понравилось больше всего?

7528 х 93 =
159,84 : 72 =
3824 х 29 =
27,36 : 18 =
0,45 х 84 =
6825 : 25 =
6,07 х 72 =
2236 : 43 =

7528 х 93 =
159,84 : 72 =
3824 х 29 =
27,36 : 18 =
0,45 х 84 =
6825 : 25 =
6,07 х 72 =
2236 : 43 =

7528 х 93 =
159,84 : 72 =
3824 х 29 =
27,36 : 18 =
0,45 х 84 =
6825 : 25 =
6,07 х 72 =
2236 : 43 =

7528 х 93 =
159,84 : 72 =
3824 х 29 =
27,36 : 18 =
0,45 х 84 =
6825 : 25 =
6,07 х 72 =
2236 : 43 =

7528 х 93 =
159,84 : 72 =
3824 х 29 =
27,36 : 18 =
0,45 х 84 =
6825 : 25 =
6,07 х 72 =
2236 : 43 =

7528 х 93 =
159,84 : 72 =
3824 х 29 =
27,36 : 18 =
0,45 х 84 =
6825 : 25 =
6,07 х 72 =
2236 : 43 =

7528 х 93 =
159,84 : 72 =
3824 х 29 =
27,36 : 18 =
0,45 х 84 =
6825 : 25 =
6,07 х 72 =
2236 : 43 =

7528 х 93 =
159,84 : 72 =
3824 х 29 =
27,36 : 18 =
0,45 х 84 =
6825 : 25 =
6,07 х 72 =
2236 : 43 =

7528 х 93 =
159,84 : 72 =
3824 х 29 =
27,36 : 18 =
0,45 х 84 =
6825 : 25 =
6,07 х 72 =
2236 : 43 =

7528 х 93 =
159,84 : 72 =
3824 х 29 =
27,36 : 18 =
0,45 х 84 =
6825 : 25 =
6,07 х 72 =
2236 : 43 =

7528 х 93 =
159,84 : 72 =
3824 х 29 =
27,36 : 18 =
0,45 х 84 =
6825 : 25 =
6,07 х 72 =
2236 : 43 =

7528 х 93 =
159,84 : 72 =
3824 х 29 =
27,36 : 18 =
0,45 х 84 =
6825 : 25 =
6,07 х 72 =
2236 : 43 =

7528 х 93 =
159,84 : 72 =
3824 х 29 =
27,36 : 18 =
0,45 х 84 =
6825 : 25 =
6,07 х 72 =
2236 : 43 =

7528 х 93 =
159,84 : 72 =
3824 х 29 =
27,36 : 18 =
0,45 х 84 =
6825 : 25 =
6,07 х 72 =
2236 : 43 =

7528 х 93 =
159,84 : 72 =
3824 х 29 =
27,36 : 18 =
0,45 х 84 =
6825 : 25 =
6,07 х 72 =
2236 : 43 =

7528 х 93 =
159,84 : 72 =
3824 х 29 =
27,36 : 18 =
0,45 х 84 =
6825 : 25 =
6,07 х 72 =
2236 : 43 =

7528 х 93 =
159,84 : 72 =
3824 х 29 =
27,36 : 18 =
0,45 х 84 =
6825 : 25 =
6,07 х 72 =
2236 : 43 =

7528 х 93 =
159,84 : 72 =
3824 х 29 =
27,36 : 18 =
0,45 х 84 =
6825 : 25 =
6,07 х 72 =
2236 : 43 =

7528 х 93 =
159,84 : 72 =
3824 х 29 =
27,36 : 18 =
0,45 х 84 =
6825 : 25 =
6,07 х 72 =
2236 : 43 =

7528 х 93 =
159,84 : 72 =
3824 х 29 =
27,36 : 18 =
0,45 х 84 =
6825 : 25 =
6,07 х 72 =
2236 : 43 =

7528 х 93 =
159,84 : 72 =
3824 х 29 =
27,36 : 18 =
0,45 х 84 =
6825 : 25 =
6,07 х 72 =
2236 : 43 =

7528 х 93 =
159,84 : 72 =
3824 х 29 =
27,36 : 18 =
0,45 х 84 =
6825 : 25 =
6,07 х 72 =
2236 : 43 =

7528 х 93 =
159,84 : 72 =
3824 х 29 =
27,36 : 18 =
0,45 х 84 =
6825 : 25 =
6,07 х 72 =
2236 : 43 =

7528 х 93 =
159,84 : 72 =
3824 х 29 =
27,36 : 18 =
0,45 х 84 =
6825 : 25 =
6,07 х 72 =
2236 : 43 =

7528 х 93 =
159,84 : 72 =
3824 х 29 =
27,36 : 18 =
0,45 х 84 =
6825 : 25 =
6,07 х 72 =
2236 : 43 =

7528 х 93 =
159,84 : 72 =
3824 х 29 =
27,36 : 18 =
0,45 х 84 =
6825 : 25 =
6,07 х 72 =
2236 : 43 =

7528 х 93 =
159,84 : 72 =
3824 х 29 =
27,36 : 18 =
0,45 х 84 =
6825 : 25 =
6,07 х 72 =
2236 : 43 =

7528 х 93 =
159,84 : 72 =
3824 х 29 =
27,36 : 18 =
0,45 х 84 =
6825 : 25 =
6,07 х 72 =
2236 : 43 =

7528 х 93 =
159,84 : 72 =
3824 х 29 =
27,36 : 18 =
0,45 х 84 =
6825 : 25 =
6,07 х 72 =
2236 : 43 =

7528 х 93 =
159,84 : 72 =
3824 х 29 =
27,36 : 18 =
0,45 х 84 =
6825 : 25 =
6,07 х 72 =
2236 : 43 =

file_name: 8 класс УМНОЖЕНИЕ И ДЕЛЕИЕ ЦЕЛЫХ ЧИСЕЛ И ДЕСЯТИЧНЫХ ДРОБЕЙ НА ДВУЗНАЧНОЕ ЧИСЛО.doc


extracted_text:
Игра с мячом: «Вчера — завтра»
Цель: Употребление глаголов в настоящем и будущем времени, .
Автоматизация звуков в словах. Активизация словаря по теме.
Логопед с ребёнком кидают друг другу мяч и называют что было вчера
и что будет завтра.
Вчера я работал, а завтра — … (буду работать)
Вчера я строил, а завтра — … (буду строить)
Вчера я шил, а завтра -…(буду шить)
Вчера я стирал, а завтра — … (буду стирать)
Вчера я продавал, а завтра — …(буду продавать)
Вчера я красил, а завтра — … (буду красить)

file_name: Игра с мячом.doc

alt: Игра с мячом: «Вчера — завтра»

title: Игра с мячом


extracted_text:
Утверждаю»

                              «      »_______________2009 года
                                                                                Директор
МОУ «Синекинчерская ООШ»

                                    ____________В.Н. Борцов

Информация
по итогам 1 четверти по МОУ « Синекинчерская ООШ»

Класс

Кол-во учащихся

Кол-во отличников

Кол-во ударников

% качества знаний

Кол-во неуспевающих

Средний балл

1 класс

4

Не аттестованы

2 класс

11

Не аттестованы

3 класс

3

-

2

66,6%

-

4,25

4 класс

3

-

3

100%

-

5

5 класс

3

-

1

33,3%

-

4,17

6 класс

5

-

2

40%

-

4,16

7 класс

9

-

1

11,1%

-

4,7

8 класс

5

1

1

40%

-

4,9

9 класс

8

-

3

37,5%

-

4,26

Итого по школе

39

1

13

46,85%

-

4,5

file_name: Итоги 1 четверти  в РОО.doc

title: Итоги 1 четверти  в РОО


extracted_text:
Муниципальное
бюджетное учреждение дополнительного образования
«Рыбновский
районный Детско-юношеский Центр туризма»

Принята на заседании
«Утверждаю» педагогического совета                               Директор МБУ
ДО РР ДЮЦТ
Протокол
№4 от 01.08.2023                          ______________ Новиков С.В.

Приказ №37 от 01.08.2023

Образовательный проект
 «Туризм для самых маленьких»

Автор: педагог-организатор
МБУ ДО РР ДЮЦТ
Воронина Анастасия Сергеевна

г.
Рыбное, 2023

ПАСПОРТ
ПРОЕКТА
Тип проекта: практико-ориентированный проект,
реализуемый в одном дошкольном учреждении – краткосрочный (2 часа), но,
учитывая то, что планируется охватить как можно больше детских садов, проект
будет реализовываться на протяжении 2 месяцев.
Срок реализации: сентябрь – октябрь.
Участники: Дети старших и подготовительных к школе
групп.
Цель проекта: научить дошкольников первоначальным
туристским навыкам.
Задачи
проекта
Образовательные:

•
Изучить основные виды туризма;
•
Обучить дошкольников правилам поведения в походе;
•
Изучить, как правильно собрать туристское снаряжение, как
пользоваться компасом.
Воспитательные:

•
Воспитывать нравственные качества ребенка: дружелюбие, заботливое
отношение к природе, доброжелательность, отзывчивость;
•
Воспитывать в детях самостоятельность, чувство взаимовыручки и
взаимопонимания.
Развивающие:

•
Способствовать физическому развитию ребенка, его оздоровлению;
•
Способствовать развитию интеллекта ребенка;
•
Способствовать развитию творческих способностей дошкольника.
Актуальность: в настоящий
момент в нашем учреждении реализуются программы «Юный турист», «Туристенок»,
«Пешеходный туризм» для детей школьного возраста. Для того, чтобы дети с самого
раннего возраста имели представление о том, что такое туризм и могли осознанно
заниматься им в будущем, нужно обучать их основам туризма еще в дошкольном
возрасте.
Туризм в детском
саду будет одновременно содействовать решению ряда задач воспитания через
игровую деятельность: физическому, интеллектуальному развитию ребенка;
формированию экологического и нравственно-патриотического поведения,
формированию навыков здорового образа жизни; становлению межличностных
дружеских отношений.
Совершая тематические прогулки,
экскурсии, походы, ребенок знакомится с окружающим миром, изучает свою малую Родину.

В походах патриотические переживания и
порывы осуществляются с особой силой, оставляют глубокий след в маленькой душе.

Ближайшее окружение дошкольника и
познание окружающего мира начинается на прогулках по территории детского сада.
 Впоследствии, прогулкам можно придать
вид более правдоподобно туристский: приобрести туристическую палатку, походную
аптечку, компасы, рюкзаки, коврики, пластиковые мини-лыжи, снегоступы по
количеству детей, участвующих в походе, пополнить атрибуты для спортивных и подвижных
игр на воздухе, что значительно повысит интерес детей к туризму.
 Кроме того, для полноценной связи ДОУ с
семьей, повышения их компетентности в вопросах укрепления физического и
психического здоровья детей, предлагается разработать прогулки-походы за
территорию ДОУ совместно с родителями.
Проблема: Туристическую деятельность, как одну из
форм работы в оздоровлении дошкольников, используют крайне редко: считается,
что туризм – это дело общеобразовательной школы.
Ожидаемый
результат:
•
Изучены основные виды туризма;
•
Дошкольники знают, как вести себя в походе;
•
Дошкольники знают, как правильно собрать туристское снаряжение,
как пользоваться компасом;
•
Сформированы нравственные качества ребенка: доброжелательность,
отзывчивость, бережное отношение к природе.
Пути реализации проекта: Ведущим способом
организации деятельности является игра: игра-тренировка, игра-соревнование,
игра-путешествие.
Дошкольный туризм является мощнейшим
фактором оздоровления детей дошкольного возраста, так как характеризуется
общедоступностью и рекомендован практически каждому ребенку при отсутствии у
него серьезных патологий.
Этапы
проекта:
1.   Предварительный
этап.
 Разработка проекта. Подготовка необходимой литературы,
снаряжения.
2.   Реализация
проекта:
▪ «Мы
– туристы» – основы туристской и общефизической подготовки.
▪ Игра-путешествие
«В поисках клада».
3.   Подведение
итогов и презентация проекта.
Оборудование и материалы: рюкзак, котелок, фонарик,
фотоальбом, утюг детский, спичечный коробок, компас, аптечка, мяч, магнитная
кукла с одеждой, обручи, бревно, кегли, тросы, карабины, сундук с сюрпризом.

1. Теоретический блок

Изучаемая тема

Формы контроля

1.О туризме и туристах.

Дидактическая    игра  «Угадай
      и расскажи».

2. Наш веселый рюкзачок.

Стихотворение
  «Что возьмем с собой в поход?» Игры: «Одень куклу»; «Собери рюкзак».

3.Мы идем в поход.

Игра в мяч
«Съедобное-несъедобное»; «Собери пазл»,
  загадки,  стихи с договариванием.

4.Путешествуем по карте

«Сломанные     часы»     -     определить
стороны света

 «Мы
– туристы» – основы туристской и общефизической подготовки.

Содержание
Тема 1. О туризме и туристах.
  Что такое туризм. Кто такой турист. Виды туризма. Времена
года. Истории о путешествиях, стихи про туризм.
Практическая подготовка: Дидактическая игра «Угадай
и расскажи».
Тема 2. Наш веселый рюкзачок.
Как собраться правильно в поход? Туристическое снаряжение.
Личное снаряжение. Должности в походе.
Практическая
подготовка: Стихотворение «Что возьмем с собой в поход?»  Игры:
«Одень куклу»; «Собери рюкзак».

Тема 3. Мы идем в поход.
Правила безопасности в походе. Питание в походе (Ягоды.
Съедобные и ядовитые; Грибы. Съедобные и ядовитые). Правила поведения в лесу.

Практическая подготовка: Игра в мяч
«Съедобное-несъедобное», «Собери пазл», загадки, стихи с договариванием.
Тема 4. Путешествуем по карте.
Топографическая карта. План маршрута. Первое знакомство с
компасом.
Практическая подготовка: Определить стороны света по
компасу.

2. Практический блок
«Игра-путешествие
«В поисках клада»

1.     Подготовительная
часть: проверка теоретических знаний, подготовка туристического снаряжения.
2.     Поляна
знаний:
❖
Игра в мяч «Съедобное-несъедобное»;
❖
Собери пазл «Правила поведения в лесу»;
❖
Туристические загадки;
❖
Стихи про туризм с договариванием.
Переход с песней 3. Полоса препятствий:
❖
Переправа (параллельная переправа);
❖
Лягушки (прыжки из обруча в обруч);
❖
По мостику (пройти по бревну);
❖
Единая команда (змейкой, сцепившись карабинами, обойти кегли).
❖
Координаты по карте (с помощью компаса определить направление
движения);
4.
Поиски клада.

3. Подведение итогов
Реализация проекта поможет развить у
дошкольников кругозор, умение анализировать свои действия и действия других в
различных ситуациях, готовность к природоохранной деятельности, сформировать
коммуникативные качества, навыки сохранения и укрепления своего здоровья.
Планируется реализовать проект в 5-6 ДОУ
г.Рыбное (до 30 дошкольников в одном ДОУ).
С целью отслеживания результатов
эффективности будет проводиться мониторинг, включающий игровые задания, игровые
упражнения. Итоговый продукт – презентация, видеоролик.

file_name: день туризма в дс (1).pdf

alt: Тип проекта : практико-ориентированный проект, реализуемый в одном дошкольном учреждении – краткосрочный (2 часа), но, учитывая то, что планируется охватить как можно больше детских садов,…

alt: Оборудование и материалы: рюкзак, котелок, фонарик, фотоальбом, утюг детский, спичечный коробок, компас, аптечка, мяч, магнитная кукла с одеждой, обручи, бревно, кегли, тросы, карабины, сундук с…

alt: Подведение итогов Реализация проекта поможет развить у дошкольников кругозор, умение анализировать свои действия и действия других в различных ситуациях, готовность к природоохранной деятельности, сформировать коммуникативные…

intro: Проект реализуется с целью популяризации туризма среди дошкольников

другое

group: Педагогика

title: Образовательный проект "Туризм для самых маленьких"


extracted_text:
Роль педагога дополнительного образования.
Роль педагога
дополнительного образования по формированию всесторонне развитого, готового к
трудовой деятельности подрастающего поколения обуславливает ведущую позицию
педагогических коллективов в едином многогранном процессе профессиональной
ориентации, осуществляемой школой, семьей, всей общественностью. Педагог
дополнительного образования помогает школьникам осознать им склонности и
способности, направляет развитие их профессиональных интересов. Педагог
дополнительного образования должен уметь в зависимости от педагогической
ситуации, от своих собственных возможностей, интересов и способностей
школьников подобрать комплекс педагогических средств, методов воздействия на
личность, чтобы достичь цели профориентации, реализовать тот широкий круг задач
подготовки молодежи к выбору профессии, которые призвана решать школа. И в то
же время профессиональная ориентация содействует рациональному распределению
трудовых ресурсов общества в соответствии с интересами, склонностями,
возможностями личности и потребностями народного хозяйства в кадрах
определенных профессий. Профессиональная ориентация - это государственная по
масштабам, экономическая по результатам, социальная по содержанию,
педагогическая по методам сложная многогранная проблема.  Каждый педагог
дополнительного образования в той или иной мере должен уметь планировать свою
работу. Можно привести в пример следующие основные советы:
1.
Понять цель данной работы: определить цель-максимум и цель-минимум в работе с
данным классом, с данной группой или в данной школе (психологическом центре).
2.
Выделить перечень основных проблем и приоритетных направлений работы (с учетом
специфики данной группы).
3.
Расписать все занятия по дням и часам.
4.
Разбросать все темы по этим дням
5. Составить перечень
практических методик, иллюстрирующих теоретические вопросы (желательно, чтобы
по времени они занимали даже большую часть, чем «теория» - это важно для работы
со школьниками).
6.
Разбросать практические занятия по дням, соотнеся их с теоретическими
проблемами (важен принцип «чередования»: немного теории - практика, немного
теории - практика...).
7.
Подобрать разные методики: тесты, опросы, анкеты, игры, игровые упражнения,
разбор ситуаций, дискуссионные формы работы и т.п.
(использовать
принцип «разнообразия»: кому-то больше нравится работать с тестами, кому-то -
больше играть...).
8.
Подобрать несколько теоретических вопросов и практических методик «про запас»
(на случай, когда вдруг какие-то темы и методики в данном классе «не пойдут»
или когда какие-то методики и процедуры пройдут слишком быстро и останется
свободное время, которое «нечем заполнить»).
9.
Составить небольшие конспекты для всего курса.
Педагог
дополнительного образования выполняет следующие функции:
1.
Осуществляет комплекс мероприятий по воспитанию, образованию, развитию и
социальной защите личности в учреждениях и по месту жительства обучающихся
(воспитанников, детей).
2. Изучает психолого
-педагогические особенности личности обучающихся и её микросреды, условия
жизни.
3.
Выявляет интересы и потребности, трудности и проблемы, конфликтные ситуации,
отклонения в поведении обучающихся и своевременно оказывает им социальную
помощь и поддержку.
4.
Выступает посредником между личностью обучающихся и учреждением, семьей,
средой, специалистами различных социальных служб и административных органов.
5.
Определяет задачи, формы, методы социально-педагогической работы, способы
решения личных и социальных проблем, принимает меры по социальной защите и
социальной помощи, реализации прав и свобод личности обучающихся .
6.
Организует различные виды социально ценной деятельности обучающихся,
мероприятия, направленные на развитие социальных инициатив, реализацию
социальных проектов и программ, участвует в их разработке и утверждении.
7.
Способствует установлению гуманных, нравственно здоровых отношений в социальной
среде.
8.
Содействует созданию обстановки психологического комфорта и безопасности
личности обучающихся, обеспечивает охрану их жизни и здоровья.
9.
Взаимодействует с учителями, родителями обучающихся (законными
представителями), специалистами социальных служб, семейных и молодежных служб
занятости, с благотворительными организациями и др. в оказании помощи
обучающимся (воспитанникам, детям), нуждающимся в опеке и попечительстве, с
ограниченными физическими возможностями, девиантным поведением, а также
попавшим в экстремальные ситуации.
Педагог дополнительного должен:
·
быть
доброжелательным и чутким;
·
чувствовать
потребности и интересы детей;
·
иметь высокий
уровень интеллектуального развития;
·
иметь широкий
круг интересов и умений;
·
быть готовым к
выполнению самых различных обязанностей, связанных с обучением детей;
·
иметь живой и
активный характер;
·
обладать чувством
юмора (но без сарказма);
·
проявлять
гибкость, быть готовым к пересмотру своих взглядов и постоянному
самосовершенствованию;
·
иметь творческое,
возможно нетрадиционное, личное мировоззрение.
В наше время социальных
потрясений на педагога дополнительного образования ложится огромная
ответственность за личность ребенка, так как пока именно образовательное
учреждение дополнительного образования в большей степени способствует ее
становлению.
Учреждение
дополнительного образования детей - особое учреждение, которое должно стать не
просто местом обучения детей, а пространством разнообразных форм общения.

file_name: Роль педагога дополнительного образования..docx

alt: Разбросать все темы по этим дням 5

alt: Определяет задачи, формы, методы социально-педагогической работы, способы решения личных и социальных проблем, принимает меры по социальной защите и социальной помощи, реализации прав и свобод личности…

alt: В наше время социальных потрясений на педагога дополнительного образования ложится огромная ответственность за личность ребенка, так как пока именно образовательное учреждение дополнительного образования в большей…


extracted_text:
Мектеп жасына дейінгі балалардың  ойлау қабілетін дамытуда
          «ертегі терапиясы» әдісінің маңызы
Мақсаты: «Ертегі терапия» туралы ұғым беру,
маңыздылығын ашу, «Ертегі терапияның» түрлерімен
таныстыру, әр бір
оқиғаны,
әрбір кейіпкерді, әрбір бейнеленген сюжетті түсіне отырып,
шыққан қорытындыны ұғыну, тиімділерін
тәжірибеде пайдалану.
Міндеттері: мектепке дейінгі ұйымда «ертегі
терапиясын» пайдалану арқылы балаларды байланыстыра сөйлеуге
үйрету. Мектеп жасына дейінгі балаларға «ертегі терапиясын»
қолдану арқылы креативті ойлауын дамыту. Театр арқылы бала
шығармашылығын дамыту. Психокоррекциялық жұмыстың
маңыздылығы.
Әдіс-тәсілдері:
1.
Ертегіні әңгімелеу.
Бұл әдіс баланың елестете алу қабілетін, қиялын
дамытады. Балаға бұл ертегіні қатысқан немесе
қатыспаған кейіпкердің атынан баяндап беруді
ұсынуға болады.
2.
Ертегіні қайта жазу немесе
толықтыру. Ертегінің мазмұны немесе
оқиғаның шиеленісуі, аяқталуы ұнамаған
кезде қолданылатын әдіс. Ертегіні қайта жазып немесе
кейіпкерлерін өзгертіп, бала өзінің бойындағы
өзгерістерді көрсетіп, шешімін таппай жүрген
жағдайларды шешіп, өз ішіндегі толғаныстардан босай алады.
3.
Қуыршақтар
арқылы ертегіні сахналау. Бұл баланың қимыл –
қозғалыстарын неғұрлым шынайы етіп,
қуыршақтың мінез – құлқын да шынайы сомдай
алуына көмектеседі. Қуыршақтармен жұмыс жасау
арқылы бала өз бойындағы өзгерістер мен эмоцияларды
жағдайларға байланысты көзрсете алмайтын жақтарын
көрсетуге мүмкіндік алады.
4.
Ертегіні құрастыру.
Кез–келген қиял–ғажайып ертегілерде мазмұнның даму
заңдылықтары бар. Басты кейіпкер бір отбасында дүниеге келіп,
қиындықтарға тап болып, ол кедергілерді жеңеді
және үйіне оралады. Сонымен, ертегі барысында кейіпкердің
өмірі ғана сипатталмай, жеке тұлғаның
қалыптасу кезеңі айтылады.
Қазіргі таңда қоғам
мүддесіне лайықты, жан-жақты жетілген ертеңгі
қоғам иегері боларлық азамат тәрбиелеп өсіру,
отбасының, балабақшаның, барша жұртшылықтың
міндеті болып отыр.

Бүгінгі күн талабы жалпы білім
беру жүйесіне, соның ішінде мектепке дейінгі ұйымдардың
білім мазмұны мен тәрбиелеу  әдістеріне үлкен
міндеттер жүктеуде.  Қазақстан Республикасы Президенті
Н.Ә.Назарбаевтың «Қазақстанның үшінші
жаңғыруы: жаһандық бәсекеге қабілеттілік»
атты Қазақстан халқына Жолдауында толыққанды
мектепке дейінгі білім беруді қалыптастыруға кірісу қажеттігі
нақты көрсетілген. Осыған сәйкес мектепке дейінгі білім
беру мен тәрбиенің басты мақсаты – баланың өз
тұлғалық мүмкіндіктерін жүзеге асыру үшін
барлық жағдайды тудыру, баланың даралығын ашу,
оның айқындалуына, дамуына, тұрақтануына көмек
беру. Әрбір бала қайталанбайтын, ешкімге ұқсамайтын
даралық ретінде қалыптасуы тиіс.
 «Ертегі терапиясы» – психотерапияның
құрамдас бөлігі. Баланың
ертегі сюжетіне әсерленуі, кейіпкердің қиыншылықтарына
алаңдауы оның келешекте өз алдында пайда болатын
кедергілерден қиналмай өтуіне іштей дайындығын туындатады.
Практикалық психологияның «ертегі терапия»
бағыты – баланың жақсылық пен жамандықты
айыруына, мінез-құлықтық стереотиптерді тануына
көмектесіп, адамдардың өмірде алдынан шығатын сан
түрлі қиыншылықты ең соңында жеңе аларына
деген сенімін нығайтады.
«Ертегі терапиясын» адамның рухани жан дүниесіне үйлесе
отырып тәрбиелейді. Көптеген адамдар «ертегі терапиясын» балалармен
ғана жүргізу керек деп айтады. Соның ішінде мектеп жасына
дейінгі балалармен. Бірақта, психологиялық қызмет барысында
«ертегі терапиясын» қолданғанда адамның жасы мүлдем
шектелмейді.
«Жан тұрмысы өркендеу үшін, яғни
ойы, ақылы кеңейіп, құлқы түзеліп, тілі баю
үшін жас балаға ертегі тым қымбат нәрсе», - деп
М.Жұмабаев айтып кеткендей, ертегінің бала тәрбиесінде алар
орны ерекше. Болашақта логикасы,
шығармашылығы дамыған, еліміздің іргесін берік
қалайтын жастар тәрбиелегіміз келсе, ертегіге ерекше
көңіл бөлейік.
Жалпы психологтар бала тәрбиелеу
мәселесінде құрғақ ақыл айтудың,
ескеру мен дауыс көтерудің жарамсыз екендігін толықтай
дәлелдеді. Бұлар
жаһанданулық қоғамға қадам басқан
жаңа ғасыр үшін көнерген, өз күшін
жоғалтқан әдістер деп танылған. Есесіне, «ертегі
терапиясы» арқылы баланың санасын өздігінен
кері нәрселерге қарсы тұрарлық күш беру шарт
деген тәсілді ұсынады. «Сабағыңды жақсы
оқы, қолыңды жумай дастарқанға отырушы болма,
ата-анаңды сыйла, үлкенмен керіспе» дейтін ескертпелер баласы бар
үйде күнде он рет қайталанады. Мың сан
қайталанулардан соң бала санасы ести тұра мұндай
ескертпелерді мүлдем қабылдамайтын күйге жетіп, тек өз
білгенінше әрекет етеді. Өйткені, ол сабақты жақсы
оқымаса не боларын немесе ата-анасын құрметтемеудің
ақыры немен аяқталарын білмейді.
Ал, «ертегі терапия» ең бірінші
оған болашақ туралы сұрақтарға жауап береді,
ертегінің финалында болатын нәтижелерден ол келешек туралы ой
түйеді.
Мысалы: ертегідегі үнемі жуынатын
мысықтың баланы тазалыққа үндейтін әдіске
жұмылдырылғанын айтады. Мұндай ерікті энергиялар баланы жалқаулықтан
арашалайтын көрінеді.
Орыстың «Шалқан» деп аталатын
шағын ертегісі бар. Бәрімізге
белгілі, отағасы – шалдың еккен шалқаны өте үлкен
боп өседі де, күз келіп, егінді жинау науқанында
шалқанды жерден суырып алу айтарлықтай қиындыққа
соқтырады. Шал, кемпірі, қызы келіп тартқылағанмен,
жерден суырылар болмаған шалқанды иті, мысығы, ең
соңында олар тұратын үйдің жертөлесін мекен
ететін тышқан келіп көмектескенде ғана жұлынады.
Ертегінің айтпағы – ауызбіршілік. Олардың бір-біріне көмектесу
себептері – туыстығы мен бір үйді мекен еткен татулығы.
Демек, бір отбасы, бір үйде тұратындар бір-біріне
әрқашан да қамқор болуы керек деген ойды
аңғарамыз. Орыс психологтары осы ертегіні естіген алты жасқа
дейінгі көптеген қыз балалар шешесіне үй шаруасында
көмектесуге талпынса, ұл балалар жөргектегі бауырын
жұбатуға талпынғанын айтады.
«Ертегі терапиямен» жұмыс жасау тек
мамандарға тән емес, бұл ата-ана үшін де міндетті
нәрсе. Айталық, «Мақта
қыз» ертегісін арнайы қойылым етіп тамашалайтын қара
көздеріміз аз болса, психологтар орыс отбасыларында баланың
көңілін көтеру мақсатында көптеген ертегілерді
арнайы қойылым ретінде үнемі қайталап тұратынын айтады.
Ертегі – отбасы үшін тек тыңдауға ғана емес,
қойылым ретінде де сахналауға да ыңғайлы.
Әкелерге – Ерназар, шешелерге – мыстан кемпір, ұлдары – алтын
сақасын іздеген бала болып ертегі сомдаған шаңырақ
қандай бақытты. Бұл отбасындағы өсіп келе
жатқан бүлдіршіндер үшін «ертегі
терапиясы» ғана емес, ересектер үшін де таптырмас
татулықтың көрінісі болып табылады.
Әдетте, ертегіні отбасында әже немесе ана
айтады. Көп жағдайда ертегіге әке араласпайды. Ал, «ертегі
терапиясы» айтарлықтай әсер етуінде отбасы
мүшелерінің түгел дерлік қойылымға қатысуы
бүлдіршін үшін аса үлкен қуаныш. Ол ертегінің
өзі үшін қойылғанын аңғарады. Және
түрлі персонаждардың ойнап жүрген туыстарының
өзін жақсы көретінін аңғарады. Осылайша
өткен әрбір сәт баланың кеудесіне жақсылық
дәнін себеді. Орыс психологтары бұл мәселені ертерек
ұғынды. Балабақшада осы әдісті біраз
жылдан бері қолданып келемін. Айталық,
мақтаншақтығының кесірінен аузындағы ірімшігінен
айрылып қалатын қарға мен қу түлкі туралы
ертегіні қойылымға айналдырып түсіндіргенде, балаларды
қарғаның рөлінде сомдату арқылы оны тапқырлыққа
баулимыз.
Қазақ халқының
жас  ұрпаққа  тәрбие берудегі
тиімді құралдарының бірі - ертегі. Ертегілердің
мазмұнында халықтың тыныс-тіршілігі,
әдет-ғұрыптары мен дәстүрлері, бақыт
жолындағы күресі, адамдардың өзара
қарым-қатынастары мен мінез-құлықтары,
адамдардың еңбексүйгіштігі, өз халқына,
Отанға, туып-өскен табиғатқа деген
сүйіспеншіліктері бейнеленген.
Т.Барласұлы ертегінің адам баласына
тәлім-тәрбиелік, рухани маңызы жөнінде айта келіп: «Ертегі - рухани
тәрбиенің мәні аса зор, көзіміз көріп,
қүлағымыз ести алмайтын, тек ақылмен ажыратып,
жүрекпен ғана түйсіне алатын материалдық
әлеммен бірге шегі жоқ рухани әлем болмысының
біртұтас түсінікті баян етілген көрінісі», -
деп анықтама береді.
Ресейлік жазушы А.Н.Толстой «Ертегі – біз
ұсақтап жинақтайтын, халықтың ұлы рухани
мәдениеті, және де ертегі арқылы біздің алдымыздан
халықтың мыңжылдық тарихы ашылады»,- деген екен. Көбінесе ертегілердің тәрбиелік
құралы екеніне ата-аналар, яғни үлкендер сенбей жатады.
Бұған К.Д.Ушинский көңіл бөліп былай деп жазды:
«Халық ертегісінде балалардың ұлы және орындалған
жыры бар  – халық балаларға өз армандарын айтады,
асып кетсе, халықтың өзі осы арманға жартылай сенеді».
А.С.Макаренко балаларға ертегілерді қолдану әдістемелері
туралы былай деді: «Кішкентай балаларға ертегілерді айтуда көптеген
ертегілерді
қысқартуға, тілін өзгертуге, ертегіні
толық түсінушілікке әкелуге болады және солай ету
керек».
Әрі қарай А.С.Макаренко
ата-аналарға ертегілерді таңдағанда оның идеялық
көркем әдеби мағынасына көңіл бөлу
керектігін айтады: «Балаларға арналған ең жақсы
ертегілер, әрқашан жануарлар туралы ертегілер болып табылады. Орыс халық ертегілерінің байлығында
мұндай ертегілер өте көп және олар өте
жақсы ертегілер. Сол сияқты басқа халықтар да
ертегілерге бай». А.С.Макаренконың бұл сөздерінің
қазақ халық ертегілеріне де толық қатысы бар.
Атақты педагог В.А.Сухомлинский балаларға ертегілердің
үлкен эмоционалды әсері бар екенін айтып, келесідегідей жазды:
«Бала фантастикалық бейнесі бар сөздерді естігенде немесе
айтқанда, бала жүрегі аблығады». В.А.Сухомлинский
жазған кезде оның ойына ерекше көңіл бөлу керек:
«Мен мектептегі оқуды
тыңдағаннан бөлек, ертегіні ойлап шығарусыз
елестете алмаймын».
«Ертегі терапиясын» жүргізу – адамзат
дамуындағы тәрбиелік психологияның ең бір көне
әдістерінің бірі және қазіргі заманғы ғылым
тәжірибиесіндегі жаңа, жас әдістердің бірі болып
табылады. Ертегі
терапиясы  тәрбие арқылы баланың
көзқарасын бағдарлау және ішкі әлемінен хабардар
болу тәсілдері. Ер Төстік ертегісінде балақайларымыз
достықтың үлкен үлгісін көреді. Оған
көмек қолын созған Көлтауысар мен Желаяқ секілді
алыптардың еңбегі тек достықты ғана насихаттамайды,
ерекше болмыстары арқылы баланың тапқырлық
деңгейін де жоғарылатады. Ер Төстік бала жер бетінде
көптеген патшалықтарды көрсе, жерастында да көптеген
патшалықтардың қонағы болды. Бұл бала
психологиясына Отан ұғымын сіңіреді, белгілі бір
мемлекеттің заңнамаларына бағыну мәселесін
ұғындырады.
 Е.В.Чехтың
пікірі бойынша «ертегі терапиясының» бірнеше түрін белгілеуге
болады: ертегіні айту, ертегіні сурет арқылы салу, ертегі
терапиялық диагностика, ертегі құрау, қуыршақ
жасау, ертегіні қою және тағы басқа.
«Ертегі терапиясы» тек ата-ана үшін
емес, ұстаз үшін де топпен жұмыс жүргізу барысында
өте тапқыр әдіс болмақ. Адам баласында нашар деп бағаланатын көптеген мінездер бар.
Соның бірі – жалқаулық. Жалқаулықты
қаралайтын ертегілер мол болғанымен, дені баянға
құрылады. Ертегіні тыңдау бір басқа да, оны
сомдаудың жөні бір басқа. Жалқаудың рөлін
ойнаушы бала өзі қайталап отырған болмыстың шын
мәнінде кім екенін түбегейлі ұғынады да, ондай
одағай әрекеттерді қайталамауға тырысады.
Т.Д.Зинкевич-Евстигнеева «ертегі терапиясын»
төмендегідей түсіндіреді:
- емдеу (психотерапиялық болып табылатын
баланың ішкі білімін ашу);
- мағына іздеу үдерісі (әлем туралы
білімнің мағынасын ашу);
- шынайы өмірдегі және ертегідегі
оқиғалар мен тәртіптердің арасындағы
байланыстың білімі;
- мәселелік оқиғаларды
объективтілеу;
- баланы тәрбиелеу және оған білім
беру.
«Ертегі терапияның» бір ұтымдылығы
– бала тілімен жеткізілуінде, баланың ой ауқымына тән
оқиғалар дәрежесінде ситуация құруында. Бала ертегі тыңдау арқылы
өзін-өзі емдеп, түрлі шығармашылық
қабілетінің ашылуына мүмкіндік алады. Барлық
ертегілерде басты кейіпкердің еркін өмірге қол жеткізуі,
Отанының тәуелсіз дамуы басты мұрат ретінде бағаланса,
ертегі арқылы балақайлар өздік кеңістік пен еркіндік
ұғымын түйсінеді.
«Ертегі терапиясының» жетекші идеялары
болып:
-
өміріндегі
мүмкіндіктері мен өмірінің
құндылығын, өзіндік потенциалдарын сезіну;
-
оқиға мен
амалдардың себеп-салдарын түсіну;
-
қоршаған
ортаны түйсінудің әртүрлі стильдерін танып-білу;
-
қоршаған ортамен
өзара жасанды әрекет ету;
-
үндестік пен күшті
сезіну.
Әрбір жағдайда, әрбір
кеңес беру кезіне сәйкес келетін ертегілер таңдалып алынады
немесе арнайы құрастырылады. Бұл «ертегі терапияның»
оқыту тақырыбы болады. Әртүрлі
образдағы ертегілер клиентке әртүрде ұсынылады:
ертегіні талдау, ертегіні айтып беру, шығарма, қуыршақ
дайындау, драматизация, сурет салу, ойындар,
медитация және т.б.
Ертегі терапиясымен әсер ету
ертегінің бес түрінің көмегімен жүзеге асады:
-
Дидактикалық.
-
Психотерапиялық.
-
Медиативті.
-
Көркемдік.
-
Психокоррекциялық.
 «Ертегі терапиясы» арқылы балаға
мынадай қасиеттерді сіңіруге болады:
-
Баланың
шығармашылығы дамиды.
-
Ойлау қабілеті
дамиды.
-
Баланың бойында
тапқырлық дамиды.
-
Өз ойын жеткізе білу.

-
Рөлге ене білу.
-
Сөйлеу
мәдениеті және т.б. қасиеттері дамиды.
Қазіргі таңдағы көптеген
зерттеулердің нәтижелеріне сүйенер болсақ, «ертегі
терапиясы» емдік мақсаттағы терапия екенін
түсіндіріп, дәлелдеп отыр. Оларға қысқаша
тоқталып кетер болсақ:
-
Әлеуметтік ортада туындап
отыратын көңіл-күйдегі агрессивті сезімдерден босаңсу. Сурет салу, живопись,
түрлі-түсті бояулар
мен глинаны пайдалана отырып,
мүсіндер жасау – адам бойындағы психикалық қысымдардан
босаңсуына пайдасын тигізетін ең бір зиянсыз әдіс.
-
Психотерапияны
жүргізудің вербальды түріне қарағанда,
көптеген бейнелердің көмегімен ішкі уайымдаулар мен санасыз
түрде кикілжіңге түсу себептерін сыртқа шығару
оңайырақ болады. Яғни,
терапияның тиімді әрі пайдалы жақтары осыдан байқалады.
Сонымен қатар терапия барысын алға, жағымды жағынан
ілгерілеуін тездетеді.
-
Терапия жүргізу
процесінде диагностикалық жұмыстармен интерпретация жасаудың
негізгі мүмкіндіктерін нақты беріп отырады. Баланың жасап шығарған шығармашылық
туындыларының шындықтағы бар нәрсе екенін ол өзі
жоққа шығара алмайды. Баланың шығармашылық
жұмысының стилі мен мазмұны ол жөнінде
көптеген ақпарат беріп отырады.
-
Көптеген арыла алмай
жүрген ойлар мен қиын ауыр сезімдермен жұмыс жүргізуге
болады. Кейбір уақыттарда үдемелі сезімдер мен қандай да бір
наным-сенімдердің себептерін  анықтаудың, оны
түсіндіре алудың бірден-бір жолы – осы вербальды емес
әдіс арқылы қарым-қатынас жасау болып табылады.
-
Терапиялық
өзара қарым-қатынасты нығайтуға көмегін
тигізеді. Топ мүшелерінің шығармашылық
жұмыстарындағы кейбір элементтерінің ұқсас келуі
өзара жағымды сезімдер мен бір-біріне деген эмпатияның
қалыптасуын тездетеді.
-
Іштей өзін-өзі
реттей алушылық пен өзін-өзі бақылай алу
сезімінің пайда болуына әсерін тигізеді.
-
Өз сезімдеріне зейін
қоя отырып, көңіл бөлуін дамытады және
нығайтады.
Балалар ертегіге ене отырып, нақты
жағдайда шығармашылық конструктивті
өзгерістің жаңа мүмкіндіктерін ашады және
өзіне күш жинап, өздеріне жаңа ресурс аша отырып,
өз өміріндегі оқиғаларға ауысады, басқаша
ойлай бастайды, басқа қырынан қарай бастайды және
оның конструктивті әлеуметтік моделіне  кіріседі.
«Ертегі
терапиясының» когнитивті және шығармашылық
аспектілері ерекше маңызды. Ертегіге талдау жасау (когнитивті
талдау) рухани құндылықтарға жанасуды, күнделікті
жағдайларға қатысты  көзқарасты
өзгертеді немесе едәуір байытады. Қиялдың
шығармашылық энергиясын – шығарма, сурет салу,
қуыршақтар дайындау, ертегіні
драматизациялау (шығармашылық аспектілер) арқылы
шығаруға мүмкіндік береді. Барлық осы күштер
өз өмірін конструктивті өзгертуге көмегін тигізеді.
Көптеген зерттеу жұмыстары
көрсеткендей - ертегідегі теңестірулер,
яғни, баланың  күйіне тікелей әсерін тигізеді. Ғажайып
әсерлер жеке тұлғаның өзіндік, жекелік
ресурстарын белсендіре түседі. Көптеген образдар,
қоршаған ортамен өзара қарым-қатынас
орнатудың жаңа мүмкіндіктерін ашады, адам санасын оятып,
белсендіреді.
Мектеп жасына дейінгі  баланың
даралығын ашу үшін «ертегі терапиясын» қолдана отырып,
оның танымдық ойлауын дамытудың маңызы зор.
Атақты педагог А.Сухомлинский: «Бала кезде 3 жастан он екі жасқа
дейінгі аралықта әр адам өзінің рухани дамуына
қасиетті нәрсенің бәрінде ертегіден алады» - деген.
Ертегі – баланы тәрбиелеуге арналса, «ертегі
терапиясы» сол тәрбие арқылы баланы жөнге салу, онын
көзқарасын бағдарлау және ішкі әлемінен хабардар
болу тәсілдері.
«Ертегі терапиясы» арқылы сенімсіз,
агресивті, қорқынышы басым балалармен жұмыс істеуге болады,
олармен: ұят, өтірік, кінәні сезіну және т.б.
қиындықтарда қолданылады. Сонымен қатар, «ертегі
терапия» үдерісі балаға өз қиындықтарын
түсінуге, талқылауға және де сол
қиындықтарды шешудің түрлі жолдарын көруге
мүмкіндік береді.
«Ертегі терапиясын» мектеп жасына дейінгі
балаларға қолдану  барлық уақытта оларға
мерекелік көңіл-күй сыйлайды. Егер де ертегіні өте
жоғары деңгейде ұйымдастыра білсе, кейбір қиын
мәселелерге қатысты жүргізілетін терапиялық
жұмыстар да өзінің көмегін тигізеді.
«Ертегі терапиясын» қолдану
арқылы баланың креативті ойлауын дамытудың маңызы зор.
Креативтік ойлау балалардың ертегідегі проблемаларды шешу
дағдыларына ықпал ете отырып, нұсқаларды зерделеп,
ертегі мазмұнын сындарлы, әрі креативті етіп
құрастыруына мүмкіндік береді. Креативтілік
ағылшынның «Creativity» сөзінен аударғанда
шығармашылық деген мағынаны береді. Креативтілік –
жаңаны құрумен байланысты әрекет нәтижесі,
шығармашылық өнім.
Бүгінгі таңда
тұлғаның креативтілігі - бұл өте маңызды
және сапалы қасиет. Тұлғаның креативтілігі кез
келген деңгейде, кез келген сатыда өріс алып келеді. Егер адам
басқа адамдардан ерекше болып көрініп, жаңа
түсініктермен ойлауға тырысқысы келсе, онда ол
адамға  креативтілігін дамыту қажет. Бірақ бұл
жағдайға қол жеткізу күрделі үрдіс және
оған адамның қалауы мен ниеті болуы маңызды.
Бастапқы кезеңдерде креативтілікті
тек қана дарынды балаларда ғана дамытуға болады деген
пікірлер қалыптасып, кейін шығармашылық ойлауды
кез-келген  балада дамытуға болатыны дәлелденген. Бұл
баланың креативті ойлауын дамытуға байланысты тапсырмалар мен
жаттығулардың жауаптарында қате жауаптың болмауымен
түсіндіріледі. Баланың жеке тәжірибесі және оның
негізгі әрекет ету формалары дамытудың негізгі факторы болып
табылады. Креативтілікті дамытуға қолайлы, яғни
сенситивті кезең 3-5 жас болып келеді. Бұл жас ерекшелікте жалпы
шығармашылық қабілет ретінде креативтіліктің
алғашқы көріністері қалыптаса бастайды.
«Ертегі терапиясының» бір
ұтымдылығы – бала тілімен жеткізілуінде, баланың ой
ауқымына тән оқиғалар дәрежесінде ситуация
құруында. Бала ертегі тыңдау арқылы
өзін-өзі емдеп, түрлі шығармашылық
қабілетінің ашылуына мүмкіндік алады. Барлық
ертегілерде басты кейіпкердің еркін өмірге қол жеткізуі,
Отанының тәуелсіз дамуы басты мұрат ретінде бағаланса,
ертегі арқылы балақайлар өздік кеңістік пен еркіндік
ұғымын түйсінеді.
Театр әр балаға қуаныш,
қызық, ұмытылмас әсер сыйлайды. Балалардың
эстетикалық талғамын, қиялын дамытады. Қазақ
халқының өнер жұлдыздарының бірі Ш.Айманов «Театр
- адамдарды туыс қылатын шығармашылық отбасы, сахна
өнері - тіл жетпес құдыретті өмір шындығын білу,
яғни адамның сахнаны сүймеуі мүмкін емес» - деген
болатын.
Балалар тілін дамытуда, олардың өмірге
деген көркемдік көзқарастарын қалыптастыруда
театрландырылған қойылымдар ерекше рөл атқарады.
Балалар кейіпкерлерді ойнай отырып, олардың іс-әрекеттері мен
мінез-құлықтарын береді және ойын арқылы тілдерін
дамыта отырып, адамгершілік жақсы қасиеттері қалыптасады.
Сондықтан да, театр қойылымдары балабақша тәрбиеленушілері
үшін маңызын уақытта жоймақ емес. Осы орайда мектеп
жасына дейінгі балалардың ертегі терапиясы арқылы креативті ойлауын
дамыту жұмыстарының
мазмұндық-құрылымдық моделі жасалды.
Мектеп жасына дейінгі балалармен жұмыста
креативті ойлауын дамытуға төмендегідей бұрыннан таныс емес,
яғни ойдан шығарылған ертегілерді
ұйымдастыруға болады.
Қазір балабақшаларда балалармен ертегілер
мен әдеби шығармаларды рөлмен ойнау, қойылымдар
қою жұмыстары жақсы жүргізілуде.
Мектепке
дейінгі ұйымда ертегі терапиясын пайдалану арқылы балаларды
байланыстыра сөйлеуге үйрету.
Ертегінің рухани тәрбиелік
мәні зор. Ол балаға рухани
ляззат беріп, қиялға қанат бітіретін, жас баланың
рухының өсіп жетілуіне қажетті нәрсенің мол
қоры бар рухани азық»,-деп атап көрсеткен. Сондықтанда
да баланың жан-жақты қалыптасуы үшін мектеп жасына
дейінгі бүлдіршіндердің бойына жақсы, жағымды
қасиеттерді сіңіре білу маңызды болып табылады.
Театрландырылған ойындар сюжеттік-
рөлдік ойындардан тек желісі ғана емес, сондай-ақ ойнау
іс-әрекетінің сипатымен ерекшеленетіндігі іс-тәжірибемізден
белгілі.
Театрландырылған ойындар - «ойын –
қойылымдары» болып саналады, бұл жерде балаларға
арналған көркемдік шығармаларды сахналық
қойылымдарға айналдырып, оларды кейіпкер ретінде қатыстырудың
маңызы зор. Баланы сахнада кейіпкер
ретінде ойната отырып, оның жеке тұлғасын жан-жақты
дамыту. Оның бойында әдебиетке, мәдениетке, өнерге
деген құштарлықты ояту. Эмоционалдық-психикалық күйінің
жағымды болуына жағдай жасау, мимикалық
қабілеттің дамуы мен эмоцияны жеткізе білуі, ішкі «Мені» мен
сыртқы жеке адамдық қасиетінің үйлесімділігін
қалыптастыру және дамыту болып табылады. Бүлдіршіндер сахнада шағын рөлдерде
ойнау арқылы байланыстыра сөйлеуге, әдемі киініп,
жинақы жүруге, үлкендермен және өзге де
балалармен тіл табыса білуге үйренеді.
Жетілген диалог балалардың өз
пікірін жеткізе білуге жетелейді. Ойын барысында ойын ситуациясына бейімделу,
алғашқы да жекелеген элементерді, кейінен рөлді
толығымен ойнау арқылы баланың ой-өрісі,қиялы
дамиды. Рөлді ойнау арқылы
өз кейіпкерін алдына елестетіп қана қоймай, бала оның
әрекеттерін, сезімдерін сезінеді. Осындай эмоциялық күйлер баланы бұрын
байқамаған өмір көріністеріне таң
қалдырып,өз сезімін мимика,ым-ишара,тағы басқа
көріністер арқылы біреуге үйретеді.
Театрландырылған ойындар
балалардың ой-өрісін кеңейтеді, балаларды
әңгімеге араласуға, спектакль туралы ата-аналарына,
жолдастарына әңгімелеп беруге итермелейді. Бұның
бәрі сөйлеу қабілетінің дамуына, диалог түрінде
сөйлеуге өзі алған әсерін монолог түрінде
сөйлеп жеткізуге септігін тигізеді.
Ф.А.Сохина: «Байланыстырып сөйлеу
дегеніміз – белгілі бір ойды жүйелі, анық, грамматикалық
тұрғыдан алғанда дұрыс және бейнелі түрде
жеткізу болып табылады» деп қарастырады. Сонымен байланыстырып сөйлеу – отбасында және
балабақшада іске асатын бала тілінің дамуының
тиімділігінің көрсеткіші. Баланың сөйлеу әрекетін
дамыту, ең алдымен оқыту үрдісінде тілдің
лексикалық, грамматикалық білім нормаларын игертуге байланысты
болса, екіншіден, сөйлеу икемділігі пен дағдылары сөйлеу
әрекетінің оқу, тыңдау, айту жазумен байланысты болады.
Сондықтанда қатысымдық икемділік пен дағды сөйлеу
қарым- қатынастың түрткісіне мақсат-міндеттеріне
орай жүргізіліп, екінші жағынан әлеуметтік нормалар,
яғн тіл мәдениетінің негізінде ұйымдастыру болып
табылады.
Баланың тілін дамытуда мынадай жұмыс
түрлерін жүргізуге болады:
-
Айналадағы бар,
күнделікті өмірде пайдаланып жүрген заттарды (киім - кешек,
ыдыс-аяқ, тағам, үй жиһаздарын) көрсетіп, атын
сұрап айтқызу.
-
Осы заттардың
қайдан, неден (ағаштан, шыныдан, жүннен, темірден
жасалғандығын) түсіндіру.
-
Ойыншықтары жайында,
жақсы көретін ертегісі туралы әңгімелесу.

«Ертегі
арқылы бала шығармашылығын дамыту»
Мектепке дейінгі жастағы баланы
тәрбиелеу мен дамыту ісіне байланысты мақсаттарды шешуде театр
ерекше рөл атқарады. Театрландырылған ойындар
сюжетті-рөлдік ойындардан тек желісі ғана емес, сондай-ақ
ойнау іс-әрекетінің сипатымен ерекшеленеді. Театрландырылған
ойындар ойын- қойылымдары болып саналады, өйткені олар әдеби
шығармалар түрінде белгілі бір мазмұнға ие,
сондықтан балалар кейіпкерлерді ойнайды.
Бірінші кіші тобынан бастап балалар
тәрбиешінің көмегімен халық әндерімен кішігірім
тақпақтарды, өлеңдерді, кіші сахна көріністерін
ойнайды, екінші кіші тобында театр ойыншықтарын пайдалана отырып,
мұны одан әрі жалғастырады, ересек тобында театр
іс-әрекеті өз бетінше болады.
Театрландырылған
әрекет бұл – эмоция – ынталандыру - сөйлеу әрекеті.
Бала тәрбиесінде әр түрлі
театрдын алатын орны ерекше.
Қуыршақ театры баланың
дүние танымын қалыптастыруда үлкен рөл атқарады.
Ең көп тараған түрі -
ойыншықтар театры. Бұнда
балалар қысқа тақпақтарды жаттап, оның
өзіне тән орындау кезінен бастап-ақ кішкене көлемді
спектакльдер ойнайды. Ондағы адамдар рөлін ойыншықтар
орындайды.
Орамал театрын әр түрлі
материалдардан жасауға болады. Қуыршақтар қолмен
басқарылады. Театр қуыршағының биіктігі баланың
биіктігігіндей болу керек. Оның негізі -  үшбұрышты орамал.
Бір бұрышы қуыршақтың басына, екі бұрыштары
рәзинке арқылы баланың саусақтарына бекітіледі.
Бұл қуыршақтар әнмен, бимен, ойынмен көрсету
арқылы шығармашылықтарын дамытады.
Саусақ театры. Саусақтардың көмегімен
қандайда болмасын ертегіні немесе өлең-тақпақ
шумағын саханалау болып табылады. Саусақ театры арқылы
баланың сөйлеуге деген талпынысы, қабілеті дамып, ынтасы
артады және шығармашылық әрекетіне жол ашылады.
Үстел-үсті театры. Мұнда үстелде құламай
тұратын және қозғалтқанда еш кедергісіз
жүретін ойыншықтар қолданылады. Үстел үстіндегі
қуыршақтар театрдың бірнеше түрі бар: әр
түрлі биіктегі конустан, , қораптардан жасалған ойыншықтар;
таяқшадан, қасықтан жасалған театр; «диск театры»,
тоқылған театр, қолғап театры, қыстырғыштар
театры.
 Суреттер
(картиналар) театры. Декорация мен кейіпкердің  суреттері.
Олардың әрекеттері шектелген. Ойнаушының дауыс
ырғағы (интонация) арқылы кейіпкердің
мінез-құлқы көрсетіледі. Сиқырлы
Қорап.
Кітапша театры. Бірін-бірі ауыстыратын иллюстрациялық
оқиғалар көрсетіледі. Кітапшаның беттерін ашу
арқылы жүргізуші әр түрлі сюжеттерді көрсетеді.
 Көлеңке театры. Жарық
өте жақсы түскен экранда адамдар, жануарлар және
құстардың пішіндерінің қозғалысына
қарауды балалар өте жақсы көреді. Ертегі,
әңгіме, өлең, әндерді көлеңке театры
арқылы айтуға болады. Кейіпкерлерді көрсету үшін
экранның арт жағынан ұстайды. Кейіпкерлерді жіп арқылы
қозғалтады. Көрсеткенде қол көрінбеу керек.
Балабақшадағы
театрландырылған іскерлік бағдарламасы 5 бөлімнен
тұрады.
Театрландырылған ойындар. Бұл
ойындар 3-ке бөлінеді:
-
дамытушылық;
-
әсемділік;

-
театрлық.
Ырғақтыиілгішті (ритмопластика) –
бұған кешенді ырғақтылық, музыкалық, иілгіштік
ойындар мен жаттығулар кіреді.
Сөз мәдениеті және
техникасы. Ойындар мен жаттығулар сөйлеу логикасы мен дикциясын,
дұрыс артикуляциясын меңгере білуге, сөйлеу
құрылымын еркін айтуға, тыныс алуын дамытуға бағытталған.
Бұл бөлімге сөздермен айтылатын ойындар кіргізілген.
Жаттығулар 3-ке бөлінеді:
-
тыныс алу және
артикуляциялық;
-
дикциялық және
интонациялық;
-
сөздермен
шығармашылық ойындар.
Театр мәдениеті. Бөлімнің
негізгі тақырыптары: театр өнерінің ерекшеліктері, театр
өнерінің түрлері, қойылымның жасалуы,
сыртқы және ішкі театр, көрермендер мәдениеттілігі.
Ойынның жіктелу түрлері:
драматизация және режиссерлық ойындар.
Драматизациялық ойында бала –
әртіс, интонация, мимика, пантомима арқылы өз бетімен бейне
жасайды, өзіндік әрекет етіп, рөлді ойнайды. Бұрыннан
жасалған сахналық қойылымда бала ойын– драматизациясында
қандай бір сюжетте ойнайды. Ойын драматизациясы көрерменсіз
музыкалық сипатта орындауға болады.
Драматизация түрлері: жануарлар,
адамдар, ертегілер бейнесіндегі кейіпкерлер ойыны; мәтін бойынша
негізделген диалог, монолог, рөлдік ойындар; шығармашылық
көрсетілім; бір немесе бірнеше шығарма арқылы қойылым
қою.
Режиссерлық ойында балалар әрекет
етуші бейне болмайды, өзі режиссер және сахна қоюшы
рөлінде ойнайды, ойыншықтардың орнында болады. Мұнда
бала қозғалмайтын пішіндер және ойыншықтармен
әрекет етеді, сондықтан ойында интонация мен мимика ерекше орын
алады.
Мектепке дейінгі жастағы
балалармен спектакль құру – қызықты әрі пайдалы
әрекет. Барлығы бірігіп жасаған шығармашылық
әрекет белсенді емес балаларды да қызықтырып,
әрекеттенуге, жанындағы балалармен
қарым-қатынасқа түсуіне себепші болады. Мысалы: театр
түрін таңдауда, рөлдерді бөліп беруде.
Қандайда да саханалық
қойылымның алдында балалармен бірнеше кіріспе жұмыс
жүргізіледі:
1. Тәрбиешілер балаларға ертегі,
әңгімелер оқып, не әңгімелеген кезде ертегідегі
кейіпкерлердің мінез-құлқына, дауысының
ырғағына, қимылдарына назар аударылады.
2. Әр кейіпкердің киіміне
көңіл бөлінеді. Қуыршақ театрында
қуыршақтардың киімі өзгертіліп отырады.
3. Сұрақ–жауап арқылы
кейіпкердің қимылын, іс-әрекетін байқап, бағалап
отырады.
4. Қимыл мен сөз арасындағы
байланысын қадағалау үшін талмай жаттығулар жасау
керек.
Осы бағыттағы жұмыста
балалардың эмоциялық жағдайын зерттеп, келесі
нәтижелерге келдім (диаграмма)
Қорыта келе, 2017 жылдың 16
мамырында  Семей қаласының №7 «Ақ бота» КМҚК
базасында  «Театрландырылған әрекет арқылы мектеп жасына
дейінгі балалардың шығармашылық қабілеттерін дамыту»
 облыстық семинар ұйымдастырып өткіздім.
Семинардың мақсаты – мектепке дейінгі мекемелерде
театрландырылған әрекет арқылы шығармашылық
қабілеттерін дамыту. Семинарға Шығыс Қазақстан
облысының мектепке дейінгі мекемелерінің   педагогтары
қатысты.
Және де балабақша
тәрбиешілерінің ұсынысы бойынша «Ертегі терапиясы» атты әдістемелік
құрал құрастырдым.

Пайдаланылған әдебиеттер:
1.
Короткова Л.Д. Сказкотерапия в
школе. Методические рекомендации
– М.: ЦГЛ, 2006.
2.
Зинкевич-Евстигнеева Т.Д.,
Грабенко Т.М. Практикум по креативной терапии. СПб, 1998
3.
Ертегі терапиясы, Төлеген.
А., Қазақстан мектебі, № 8, 2012 жыл.

Аннотация

«Ертегі терапиясы» – психотерапияның
құрамдас бөлігі. Баланың ертегі сюжетіне
әсерленуі, кейіпкердің қиыншылықтарына алаңдауы
оның келешекте өз алдында пайда болатын кедергілерден
қиналмай өтуіне іштей дайындығын туындатады.
Практикалық психологияның «ертегі терапия» бағыты –
баланың жақсылық пен жамандықты айыруына,
мінез-құлықтық стереотиптерді тануына көмектесіп,
адамдардың өмірде алдынан шығатын сан түрлі
қиыншылықты ең соңында жеңе аларына деген сенімін
нығайтады.
Сказкотерапия — это один из методов психологического
воздействия на человека, который способствует развитию личности и коррекции уже
сформировавшихся сугубо индивидуальных проблем. Инструментом данного
направления являются сказки, в которых можно проследить определенный стиль
поведения и варианты решения жизненных ситуаций со стороны. Применение такой методики
не имеет возрастных ограничений и позволяет повлиять как на ребенка, так и на
взрослого человека.

Скачано с
www.znanio.ru

file_name: 17 Сказкотерапия.doc

alt: Т.Барласұлы ертегінің адам баласына тәлім-тәрбиелік , рухани маңызы жөнінде айта келіп: «Ертегі - рухани тәрбиенің мәні аса зор, көзіміз көріп, қүлағымыз ести алмайтын, тек ақылмен…

alt: Е.В.Чехтың пікірі бойынша «ертегі терапиясының» бірнеше түрін белгілеуге болады: ертегіні айту , ертегіні сурет арқылы салу, ертегі терапиялық диагностика, ертегі құрау, қуыршақ жасау, ертегіні қою…

alt: Психотерапиялық. -

alt: Балалар ертегіге ене отырып, нақты жағдайда шығармашылық конструктивті өзгерістің жаңа мүмкіндіктерін ашады және өзіне күш жинап, өздеріне жаңа ресурс аша отырып , өз өміріндегі оқиғаларға…

alt: Баланың сөйлеу әрекетін дамыту, ең алдымен оқыту үрдісінде тілдің лексикалық, грамматикалық білім нормаларын игертуге байланысты болса, екіншіден, сөйлеу икемділігі пен дағдылары сөйлеу әрекетінің оқу, тыңдау,…

alt: Саусақ театры . Саусақтардың көмегімен қандайда болмасын ертегіні немесе өлең-тақпақ шумағын саханалау болып табылады

alt: Пайдаланылған әдебиеттер : 1

title: Сказкотерапия


extracted_text:
2 класс

А 1. Какой  язык является государственным в нашей стране?
1.Английский                            3. Китайский
2. Немецкий                              4. Русский

А 2. Чем занимаются сельские жители?
1. Работают в офисах               3.Разводят домашних
животных
2. Делают станки                     4. Плавят металл

А 3. Что такое рукотворный мир?
1. Всё,  что мы видим вокруг себя               3.Все
предметы, до которых можно дотронуться рукой
2.Всё, что сделано руками человека           4. Все неживые
предметы

А 4. Что относится к живой природе?
1. Дуб                                      3. Вулкан
2.Сосулька                             4. Звезда

А 5. Как называют прибор для измерения температуры?
1. Обогреватель                    3. Часы
2. Компас                              4. Термометр

А 6. Что не загрязняет воздух?
1. Выхлопные газы               3. Заводы
2.Дыхание растений            4. Мусор

А 7. Какое растение является хвойным?
1. Папоротник                     3. Сосна
2. Шиповник                       4. Одуванчик

А 8. Больше всего вредит природе:
1. Вырубка леса                  3. Сбор грибов
2.Посадка деревьев            4. Подкормка птиц

А 9. Какое культурное растение человек использует для
получения ткани?
1. Ячмень                            3. Хмель
2. Лён                                  4.
Гречиху
А 10. Кого разводят на пасеке?
1.Овец                                3. Кур
2. Кроликов                       4. Пчёл

В 1. Укажи явления природы зимнего сезона.
1.Снегопад                          3.Ледоход
2. Листопад                        4. Клёст выводит птенцов

В 2. Какие утверждения верны?
1. Тело птиц покрыто перьями.                3 Рыбы живут в
воде.
2.У насекомых четыре пары ног.             4. У зверей две
конечности.

file_name: 2кл 2 трим ШР.doc

title: вариант кр по окр.миру школа россии 2 класс


extracted_text:
Создание
Ролловера (нажимаемой кнопки).

Порядок
работы:

Нарисовать
     кнопку из простых объектов и текста.
Перевести все
     объекты кнопки в состояние Ролловер.
Изменить
     объекты для состояний Сверху и Снизу
Просмотреть
     ролловер.
Нарисовать
     еще одну кнопку (ролловер) из большего количества объектов.

Описание работы
Ролловеры
являются интерактивными объектами, которые изменяются при нажатии или наведении
на них указателя (например, кнопки в Интернете).

Ролловеры можно
создавать в COREL с помощью объектов.
Нарисуем
будущую кнопку из двух прямоугольников со скругленными углами и надписью, как
на рисунке 1:

Рисунок 1.
Кнопка (Ролловер)

Затем выделим
все объекты, и нажмем в строке меню Эффекты > Ролловер > Создать
ролловер. (если пункт Создать ролловер неактивен, убедитесь, что в
меню Вид не стоит галочка напротив пункта Включить ролловер).
После этого приступим к редактированию кнопки (ролловера): Эффекты >
Ролловер > Редактировать ролловер. Откроется дополнительная панель – Интернет
(см. рис. 2) Ролловер может быть в трех состояниях:

Обычное
= Норма: состояние
кнопки по умолчанию, при котором для кнопки не выполняются никакие действия
мышью.
Сверху = Наведение: состояние кнопки при
наведении на нее указателя.
Снизу = Нажатие: состояние кнопки при ее
нажатии.

Рисунок 2. Панель Интернет и состояния
Ролловера

Для
редактирования состояний ролловера можно просматривать эти состояния и их
свойства на панели Интернет.
Выберем
состояние Сверху, и изменим цвет нижнего прямоугольника на голубой.
Выберем
состояние Снизу, и изменим цвет  текста на сиреневый, см. рис.3.

Рисунок 3. Разные состояния кнопки.
Нажмем в панели
Интернет кнопку  Завершить
редактирование ролловера.

Теперь, чтобы
посмотреть состояния кнопки (ролловера) в меню Вид поставим галочку
напротив пункта Включить ролловер), и наведем курсор мышки ролловер, а
также нажмем на него.

Скачано с www.znanio.ru

file_name: 61. Создание Ролловера (нажимаемой кнопки).doc

alt: Создание Ролловера (нажимаемой кнопки)

alt: Нажмем в панели Интернет кнопку

title: Создание Ролловера (нажимаемой кнопки)