extracted_text:
Sana
“     ”_____________________201___-yil.
Mavzu:    Turkiston o‘lkasi 1917-yil
fevral-oktyabr oralig‘ida

O‘quvchilarda shakllantiriladigan tayanch kompetensiyalar elementlari.
A2, A2+
Kommunikativ kompetensiya:
o‘z fikrini og‘zaki va yozma tarzda aniq va tushunarli bayon qila
  oladi, mavzudan kelib chiqib savollarni mantiqan to‘g‘ri qo‘ya olish va javob
  beradi;
ijtimoiy moslasha oladi, o‘zaro muloqotda muomala madaniyatiga
  amal qiladi, jamoaviy hamkorlikda ishlay oladi;
muloqotda suhbatdosh fikrini hurmat qilgan holda o‘z
  pozitsiyasini himoya qila biladi, uni ishontira biladi;
turli ziddiyatli vaziyatlarda o‘z ehtiroslarini boshqaradi,
  muammo va kelishmovchiliklarni hal etishda zarur (konstruktiv) bo‘lgan
  qarorlarni qabul qila oladi.
Axborotlar bilan ishlash kompetensiyasi:
mavjud tarix faniga oida axborot manbalaridan (internet,
  televizor, radio (audiovideo yozuv), telefon, kompyuter, elektron pochta va
  boshq.) foydalana oladi;
media vositalardan zarur bo‘lgan axborotlarni izlab topa olish,
  saralaydi, qayta ishlaydi, uzatadi, saqlaydi, xavfsizligini ta’minlaydi va
  foydalanishda mediamadaniyatga rioya qiladi;
ma’lumotlar bazasini yarata oladi, asosiylarini tanlay oladi va
  ularni tahlil qila biladi;
O‘zini o‘zi rivojlantirish kompetensiyasi:
shaxs
  sifatida doimiy ravishda o‘z-o‘zini rivojlantirib boradi, jismoniy, ma’naviy,
  ruhiy va intellektual kamolotga intiladi;
o‘z xatti-harakatini adekvat baholaydi, o‘zini nazorat qila
  biladi,halollik, to‘g‘rilik kabi sifatlarga ega bo‘ladi.

Darsning blok sxemasi:

№

Darsning qismlari

Belgilangan vaqt.

1.

Tashkiliy qism

3 daqiqa

2.

O`tilgan mavzuni
  takrorlash

12 daqiqa

3.

Yangi mavzu bayoni

14 daqiqa

4.

Mustahkamlash

12 daqiqa

5.

Baholash

2 daqiqa

6.

Uyga vazifa

2 daqiqa

Darsning maqsadi:
-
o‘quvchilarni 10-sinfga mo‘ljallangan ,,O`zbekiston  tarixi “
darsligi bilan tanishtirish;
-      darslikning
maqsadlari va vazifalari haqida tushuncha berish;
-       darslikdagi
materiallarni o‘rganish usullarini tushuntirish;
-
o'quvchilarga o‘rganiladigan ma’lumotlar  haqida  tushunchalar
berish.
Dars materiallari va jihozlari: 10 sinf, O`zbekiston  tarixi
“ darsligi. .
2.,,Mavzuga oid chizmalar
3.Doska, bo‘r, daftar.
4.Tarqatma material: darsda
o‘rganiladigan  asosiy atamalar  va  tushunchalar yozilgan kartochkalar.
I.
Tashkiliy qism:
5.Sinfda o‘quvchilarni
darsga jalb qilib, ishchi muhitni yaratish.
6.Sinf holati
bilan tanishish va davomadni aniqlash
II. Darsning mazmuni:
7.Darslikning dasturi,
maqsadlari va vazifalari.
8.Darslikdagi materiallar
tizimi va uni o'rganish uslubiyati va usullari.
9.O‘rganiladigan ma’lumotlar hayotiy
bog’liqligi..
III. Dars mazmunini  ro‘yobga
chiqarish  ustida  ishlash:
11.
O'qituvchining 10-sinfdagi ,, O`zbekiston  tarixi“
fani vazifalari va xususiyatlari, darslikdagi materiallar tizimi, uni o’rganish
uslubiyati va usullari to‘g‘risida tushuntirish.
Yangi
dars bayoni:
Mustaqillik
– Turkiston xalqlarining asriy orzusi. Tarixiy tajriba shuni ko‘rsatadiki,
bizning ota-bobolarimiz asrlar davomida o‘z oilalari, muqaddas tuproqlari,
diniy e’tiqodlari, urf-odatlari va an’analariga sodiq qolishni ulug‘ ish deb
hisoblashgan. Bu daxlsiz urf-odatlarning buzilmasligi uchun o‘zbek xalqining
ming-minglab sodiq o‘g‘lonlari o‘z hayotlarini qurbon qilganlar, yurt
mustaqilligi uchun bo‘lgan janglarda shahid ketganlar. Turkiston mintaqasi
Rossiya imperiyasi tomonidan bosib olingan vaqtdan beri to‘xtamagan milliy
ozodlik harakati xalqning milliy o‘zligini anglashida, o‘z Vatani va millatining
ozodligi va mustaqilligi uchun uning vatanparvarlik intilishlarini mustahkamlashda
ulkan ta’sir ko‘rsatdi.Ma’lumki, Turkiston jadidlari islohotlarni
bosqichma-bosqich amalga oshirishni, taraqqiyot va rivojlanishga faqat tinchlik
yo‘li bilan, parlament orqali erishishni mo‘ljallagan edilar.
Rossiya
imperiyasi poytaxti Petrogradda bu paytda mitinglar va qo‘zg‘olonlar boshlanib,
u Fevral inqilobi g‘alabasi bilan yakunlandi. Fevral inqilobi Rossiya
imperiyasi hududida samoderjaviyega barham berdi, imperator (podsho)ning
cheksiz hukmronligi tugadi. Rossiya imperatori Nikolay II o‘z ixtiyori bilan
2-mart kuni taxtdan voz kechdi.Petrogradda Davlat dumasining Muvaqqat komiteti
tuzildi. Ishchi va soldat deputatlari Soveti saylandi. 1-mart kuni Moskvada,
mart oyida butun mamlakatda yangi hokimiyat o‘rnatildi. Rossiyadagi Muvaqqat
hukumatga Georgiy Lvov (1917-yil mart – iyul) va Aleksandr Kerenskiy (1917-yil
iyul – oktyabr) boshchilik qilishdi.Fevral inqilobi Turkiston o‘lkasi musulmon
aholisini siyosiy jihatdan uyg‘otishda, demokratik o‘zgarishlarga boshchilik
qilmoqchi bo‘lgan yangi
kuchlarning
siyosat maydoniga chiqishida muhim ahamiyat kasb etdi. Jadidlar vujudga
kelayotgan milliy demokratik kuchlarning o‘zagi bo‘lishdi.
Rossiya
Muvaqqat hukumatining Turkiston komiteti faoliyati. Toshkentda 1917-yil 2-mart
kuni ishchi deputatlari Soveti (Toshkent Soveti) tuzilgan edi. Muvaqqat hukumat
o‘rnatilgach, Turkiston o‘lkasi general-gubernatori va Turkiston harbiy okrugi
qo‘mondoni general A.N.Kuropatkin va uning yordamchilari lavozimlaridan
chetlashtirilib, 31-martda uy qamog‘iga tashlangan ediMuvaqqat hukumat
tomonidan 1917-yil 7-aprelda Turkiston o‘lkasini boshqarish uchun 9 kishidan
iborat Turkiston komiteti tuzildi va Toshkentda faoliyat ko‘rsatdi. Turkiston
komitetiga kadetlar partiyasi vakili Nikolay Shchepkin va eserlar partiyasidan
Vladimir Nakivkin raislik qilishdi. Uning tarkibiga yevropaliklardan tashqari
turkiy xalqlar vakillaridan Muhammadjon Tinishboyev, Alixon Bukeyxonov, Sadri
Maqsudiy, Abdul Aziz Davletshin ham kirgan edi. Biroq ularning deyarli barchasi
Turkistondagi mahalliy sharoitni yaxshi bil-
mas,
buning ustiga kuchsiz siyosatchi edilar. Aslini olganda, Muvaqqat hukumat
Turkiston o‘lkasi general-guberna-torligini Turkiston komitetiga almashtirish
bilan mustamlakachilikdan iborat
o‘lka
boshqaruvini mohiyat e’tibori bilan avvalgicha qoldirdi, faqat uning nomini
o‘zgartirdi, xolos. Bu holat, albatta, sezilmasdan qolmadi va turli holatlarni
keltirib chiqardi. Tez orada Turkiston komiteti bilan mahalliy, siyosiy va
jamoat tashkilotlari hamda sovetlar (Toshsovet) o‘rtasida turli qarama-qarshiliklar
vujudga kelishiga sabab bo‘ldi.
IV.
O‘rganilgan mavzuni mustahkamlash:
1.Savol-javob
va mavzuning asosiy mazmunini takrorlash orqali amalga oshiriladi.
2..Guruhlarda
ishlash  yakunlarini  chiqarish.
V. Dars yakunlarini chiqarish:
O‘qituvchi
o‘quvchilar bajargan yozma va og‘zaki javoblar uchun qo’yilgan baholarni e’lon
qiladi va yuzaga kelgan savollarga javob qaytaradi.
VI. Uyga vazifa:O’rganilgan
mavzu savollariga javoblar tayyorlash.
O`quv – tarbiyaviy  ishlar  bo`yicha direktor
o`rinbosarining imzosi: ________________

Sana
“     ”_____________________201___-yil.
Mavzu:    Turkistonda sovet hokimiyatining
majburiy tarzda o‘rnatilishi hamda bolsheviklar diktaturasi

O‘quvchilarda shakllantiriladigan tayanch kompetensiyalar elementlari.
A2, A2+
Kommunikativ kompetensiya:
o‘z fikrini og‘zaki va yozma tarzda aniq va tushunarli bayon qila
  oladi, mavzudan kelib chiqib savollarni mantiqan to‘g‘ri qo‘ya olish va javob
  beradi;
ijtimoiy moslasha oladi, o‘zaro muloqotda muomala madaniyatiga
  amal qiladi, jamoaviy hamkorlikda ishlay oladi;
muloqotda suhbatdosh fikrini hurmat qilgan holda o‘z
  pozitsiyasini himoya qila biladi, uni ishontira biladi;
turli ziddiyatli vaziyatlarda o‘z ehtiroslarini boshqaradi,
  muammo va kelishmovchiliklarni hal etishda zarur (konstruktiv) bo‘lgan
  qarorlarni qabul qila oladi.
Axborotlar bilan ishlash kompetensiyasi:
mavjud tarix faniga oida axborot manbalaridan (internet,
  televizor, radio (audiovideo yozuv), telefon, kompyuter, elektron pochta va
  boshq.) foydalana oladi;
media vositalardan zarur bo‘lgan axborotlarni izlab topa olish,
  saralaydi, qayta ishlaydi, uzatadi, saqlaydi, xavfsizligini ta’minlaydi va
  foydalanishda mediamadaniyatga rioya qiladi;
ma’lumotlar bazasini yarata oladi, asosiylarini tanlay oladi va
  ularni tahlil qila biladi;
O‘zini o‘zi rivojlantirish kompetensiyasi:
shaxs
  sifatida doimiy ravishda o‘z-o‘zini rivojlantirib boradi, jismoniy, ma’naviy,
  ruhiy va intellektual kamolotga intiladi;
o‘z xatti-harakatini adekvat baholaydi, o‘zini nazorat qila
  biladi,halollik, to‘g‘rilik kabi sifatlarga ega bo‘ladi.

Darsning blok sxemasi:

№

Darsning qismlari

Belgilangan vaqt.

1.

Tashkiliy qism

3 daqiqa

2.

O`tilgan mavzuni
  takrorlash

12 daqiqa

3.

Yangi mavzu bayoni

14 daqiqa

4.

Mustahkamlash

12 daqiqa

5.

Baholash

2 daqiqa

6.

Uyga vazifa

2 daqiqa

Darsning maqsadi:
-
o‘quvchilarni 10-sinfga mo‘ljallangan ,,O`zbekiston  tarixi “
darsligi bilan tanishtirish;
-      darslikning
maqsadlari va vazifalari haqida tushuncha berish;
-       darslikdagi
materiallarni o‘rganish usullarini tushuntirish;
-
o'quvchilarga o‘rganiladigan ma’lumotlar  haqida  tushunchalar
berish.
Dars materiallari va jihozlari: 10 sinf, O`zbekiston  tarixi
“ darsligi. .
2.,,Mavzuga oid chizmalar
3.Doska, bo‘r, daftar.
4.Tarqatma material: darsda
o‘rganiladigan  asosiy atamalar  va  tushunchalar yozilgan kartochkalar.
I.
Tashkiliy qism:
5.Sinfda o‘quvchilarni
darsga jalb qilib, ishchi muhitni yaratish.
6.Sinf holati
bilan tanishish va davomadni aniqlash
II. Darsning mazmuni:
7.Darslikning dasturi,
maqsadlari va vazifalari.
8.Darslikdagi materiallar
tizimi va uni o'rganish uslubiyati va usullari.
9.O‘rganiladigan ma’lumotlar hayotiy
bog’liqligi..
III. Dars mazmunini  ro‘yobga
chiqarish  ustida  ishlash:
11.
O'qituvchining 10-sinfdagi ,, O`zbekiston  tarixi“
fani vazifalari va xususiyatlari, darslikdagi materiallar tizimi, uni o’rganish
uslubiyati va usullari to‘g‘risida tushuntirish.
Yangi
dars bayoni:
Rossiyadagi
Oktyabr to‘ntarishi hamda uning Turkiston o‘lkasiga ta’siri.  1917-yil avgust
oxiri – sentyabr boshlarida bolsheviklar Petrograd va Moskva Sovetlarida
ko‘pchilikni egalladi hamda hokimiyatni bosib olish uchun qurolli to‘ntarishga
tayyorgarlik ko‘rdi. 24-oktyabrdan 25-oktyabrga o‘tar kechasi qurollangan
ishchilar, Petrograd garnizonining soldatlari va Boltiq otining matroslari
Qishki saroyga bostirib kirdi va majlis o‘tkazayotgan Muvaqqat hukumat
a’zolarini qamoqqa oldi. Petrogradda ochilgan Butunrossiya Sovetlarining II
syezdida bolsheviklar dastlab so‘l eserlar bilan hamkorlikda Muvaqqat hukumat
ag‘darilganligini qo‘llab-quvvatlab, Tinchlik va yer to‘g‘risida dekretlar
e’lon qildilar.
Vladimir
Ilich Ulyanov (Lenin) boshchiligidagi hukumat – Xalq Komissarlari Soveti
(XKS)ni tuzdilar. Bolsheviklar Petrograd va Moskvada Muvaqqat hukumatga sodiq
kuchlarning qarshiligini shafqatsiz bostirib, Rossiyaning muhim markaziy sanoat
shaharlarida tezlik bilan o‘z hokimiyatlarini o‘rnatishdi.
1917-yil
kuzida Turkistonda hokimiyatning bolsheviklar ta’siridagi Sovetlar qo‘liga
o‘tishi uchun obyektiv shart-sharoit yo‘q edi, bolsheviklarning omma o‘rtasida
ta’siri ham oz bo‘lgan. Bu yerda asosiy siyosiy kuchlar eserlar va milliy
partiyalar edi. Biroq mana shunday murakkab siyosiy sharoitda Turkis-
tondagi
milliy siyosiy kuchlar va ularning yetakchilari bolsheviklarning kuchini
yetarlicha baholamadi hamda unga qarshi kurashga birlasha olmadi.
Toshkentda
1917-yil 15 – 22-noyabrda bo‘lgan Turkiston ishchi va soldat deputatlari
Sovetlarining III o‘lka syezdida so‘l eserlar, bolsheviklar va maksimalistlardan
iborat sovet hukumati – Turkiston o‘lka Xalq Komissarlari Soveti tuzildi.
Hukumatda 8 o‘rin so‘l eserlarga, 7 o‘rin bolsheviklar bilan maksi-
malistlarga
berildi hamda u faqat yevropaliklardan iborat qilib tuzildi. Turkiston o‘lkasi
XKS raisi lavozimini kasbi chizmachi bo‘lgan bolshevik Fyodor Kolesov egalladi,
harbiy komissar qilib izvoshchi Ye.Perev, boshqa komissarlik lavozimlariga ham
o‘rtamiyona ma’lumot olgan kishilar tayinlandi. Hukumat tarkibiga mahalliy
xalqlar vakillaridan biror kishi ham kiritilmadi. Bu tasodifiy
hol emas edi.
Toshkent
shahrida “Sho‘roi Ulamo” tashkilotining tashabbusi bilan 1917-yil 12 –
15-noyabrda “turli musulmon guruhlarining birlashgan kengashi” o‘tkazilib, unda
Sirdaryo va Samarqand viloyatlaridan kelgan vakillar qatnashdi. Kengash kun
tartibida “Turkistonda hokimiyatni tashkil etish” ma salasi tu-
rar
edi. Kengash o‘rinlarining yarmi musulmon aholisi vakillariga beril adigan
koalitsion hukumat tuzishni yoqlab chiqdi. Biroq bolsheviklar o‘zlari bilan
koalitsion hukumat tuzishni orzu qilgan Sherali Lapin boshchiligidagi ulamochilarning
fikrlarini  qat’iy  suratda  rad  etishdi.
Ulamochilarning  bu  talabini milliy demokratik kuchlar ham
qo‘llab-quvvatlamadi.Jadidlar va ularning “Sho‘roi Islomiya” hamda Turkiston
o‘lka musulmonlari Markaziy Kengashi (Milliy Markaz)dagi safdoshlari
Butunturkiston musulmonlari qurultoyini chaqirish va unda Turkistonga
muxtoriyat maqomini berish  taklif
bilan  maydonga  chiqdilar.  Bolsheviklar  eng  avvalo  Turkiston
taraqqiyparvarlari va jadidlariga qarshi shafqatsiz kurash olib bordi.

IV.
O‘rganilgan mavzuni mustahkamlash:
1.Savol-javob
va mavzuning asosiy mazmunini takrorlash orqali amalga oshiriladi.
2..Guruhlarda
ishlash  yakunlarini  chiqarish.
V. Dars yakunlarini chiqarish:
O‘qituvchi
o‘quvchilar bajargan yozma va og‘zaki javoblar uchun qo’yilgan baholarni e’lon
qiladi va yuzaga kelgan savollarga javob qaytaradi.
VI. Uyga vazifa:O’rganilgan
mavzu savollariga javoblar tayyorlash.
O`quv – tarbiyaviy  ishlar  bo`yicha direktor
o`rinbosarining imzosi: ________________

Sana
“     ”_____________________201___-yil.
Mavzu:    Turkiston Muxtoriyati – tub yerli
xalqlar davlatchiligi tarixida yangi bosqich

O‘quvchilarda shakllantiriladigan tayanch kompetensiyalar elementlari.
A2, A2+
Kommunikativ kompetensiya:
o‘z fikrini og‘zaki va yozma tarzda aniq va tushunarli bayon qila
  oladi, mavzudan kelib chiqib savollarni mantiqan to‘g‘ri qo‘ya olish va javob
  beradi;
ijtimoiy moslasha oladi, o‘zaro muloqotda muomala madaniyatiga
  amal qiladi, jamoaviy hamkorlikda ishlay oladi;
muloqotda suhbatdosh fikrini hurmat qilgan holda o‘z
  pozitsiyasini himoya qila biladi, uni ishontira biladi;
turli ziddiyatli vaziyatlarda o‘z ehtiroslarini boshqaradi,
  muammo va kelishmovchiliklarni hal etishda zarur (konstruktiv) bo‘lgan
  qarorlarni qabul qila oladi.
Axborotlar bilan ishlash kompetensiyasi:
mavjud tarix faniga oida axborot manbalaridan (internet,
  televizor, radio (audiovideo yozuv), telefon, kompyuter, elektron pochta va
  boshq.) foydalana oladi;
media vositalardan zarur bo‘lgan axborotlarni izlab topa olish,
  saralaydi, qayta ishlaydi, uzatadi, saqlaydi, xavfsizligini ta’minlaydi va
  foydalanishda mediamadaniyatga rioya qiladi;
ma’lumotlar bazasini yarata oladi, asosiylarini tanlay oladi va
  ularni tahlil qila biladi;
O‘zini o‘zi rivojlantirish kompetensiyasi:
shaxs
  sifatida doimiy ravishda o‘z-o‘zini rivojlantirib boradi, jismoniy, ma’naviy,
  ruhiy va intellektual kamolotga intiladi;
o‘z xatti-harakatini adekvat baholaydi, o‘zini nazorat qila
  biladi,halollik, to‘g‘rilik kabi sifatlarga ega bo‘ladi.

Darsning blok sxemasi:

№

Darsning qismlari

Belgilangan vaqt.

1.

Tashkiliy qism

3 daqiqa

2.

O`tilgan mavzuni
  takrorlash

12 daqiqa

3.

Yangi mavzu bayoni

14 daqiqa

4.

Mustahkamlash

12 daqiqa

5.

Baholash

2 daqiqa

6.

Uyga vazifa

2 daqiqa

Darsning maqsadi:
-
o‘quvchilarni 10-sinfga mo‘ljallangan ,,O`zbekiston  tarixi “
darsligi bilan tanishtirish;
-      darslikning
maqsadlari va vazifalari haqida tushuncha berish;
-       darslikdagi
materiallarni o‘rganish usullarini tushuntirish;
-
o'quvchilarga o‘rganiladigan ma’lumotlar  haqida  tushunchalar
berish.
Dars materiallari va jihozlari: 10 sinf, O`zbekiston  tarixi
“ darsligi. .
2.,,Mavzuga oid chizmalar
3.Doska, bo‘r, daftar.
4.Tarqatma material: darsda
o‘rganiladigan  asosiy atamalar  va  tushunchalar yozilgan kartochkalar.
I.
Tashkiliy qism:
5.Sinfda o‘quvchilarni
darsga jalb qilib, ishchi muhitni yaratish.
6.Sinf holati
bilan tanishish va davomadni aniqlash
II. Darsning mazmuni:
7.Darslikning dasturi,
maqsadlari va vazifalari.
8.Darslikdagi materiallar
tizimi va uni o'rganish uslubiyati va usullari.
9.O‘rganiladigan ma’lumotlar hayotiy
bog’liqligi..
III. Dars mazmunini  ro‘yobga
chiqarish  ustida  ishlash:
11.
O'qituvchining 10-sinfdagi ,, O`zbekiston  tarixi“
fani vazifalari va xususiyatlari, darslikdagi materiallar tizimi, uni o’rganish
uslubiyati va usullari to‘g‘risida tushuntirish.
Yangi
dars bayoni:
Turkiston
Muxtoriyati hukumatining tashkil topishi va faoliyati. 1917-yil 26 –
28-noyabrda Qo‘qon shahrida Butunturkiston o‘lka musulmonlarining favqulodda IV
qurultoyi bo‘lib o‘tdi.Turkistonni boshqarish shakli to‘g‘risidagi masala
qurultoyning diqqat markazida turdi. Bu masala muhokamasida so‘zga
chiqqanlarning ko‘pchiligi Turkistonning muxtor respublika deb e’lon qilinishi
o‘lka aholisining ijtimoiy maqsadlaridan kelib chiqqani va unga mos tushishini
uqtirdi. Muxtoriyat va mustaqillik e’lon qilish fikrini
hamma qo‘llab-quvvatladi.
 Turkiston
o‘lkasining turli shahar va qishloqlarida muxtoriyatni olqishlab, ko‘p ming
kishilik namoyishlar bo‘lib o‘tdi. O‘sha davrda chiqqan gazetalarning
yozishicha, namoyish qatnashchilarining bayroqlarida “Yashasin Muxtoriyatli
Turkiston va uning hukumati!” deb yozilgan so‘zlar hilpirab turardi.Samarqandda
bo‘lib o‘tgan viloyat Sovetlari syezdida yig‘ilganlar Turkiston Muxtoriyatiga
qo‘shilishga qaror qildilar va Millat Majlisi tarkibiga 5 vakil
sayladilar.“Ulug‘ Turkiston” gazetasining yozishicha, 1917-yil dekabrda
Toshkentda 60 000 kishi ishtirok etgan miting o‘tkazildi. Munavvarqori
rahbarligida  uyushtirilgan bu miting qatnashchilari Muxtor Turkiston
hukumatini bir ovozdan ma’qulladilar va Turkistonda endi ushbu muvaqqat
hukumatidan boshqa hech qanday hukumatni tan olmaslikka qaror qilganliklarini
e’lon qildilar.Qizil gvardiyachilar va dashnoqlar tomonidan muxtoriyat hukumatining
tor-mor qilinishini. Qo‘qondagi ommaviy qirg‘inlar. O‘lkadagi ilk demokratik va
xalqchil hukumat bo‘lgan Turkiston Muxtoriyatining faoliyati, afsuski, uzoqqa
cho‘zilmadi. Bolsheviklar va Toshkent Soveti (rahbari: Ivan Tobolin) unga katta
xavf deb qaradilar hamda zudlik bilan tugatishga harakat qildilar.Turkiston o‘lkasi
ishchi, soldat va dehqon deputatlari Sovetlarining favqulodda 1918-yil 19 –
26-yanvarda bo‘lib o‘tgan IV syezdida Turkiston Muxtoriyati hukumatini kuch
bilan tugatishga qaror qilishdi. Turkiston o‘lka XKS 1918-yil 30-yanvar kuni
harbiy harakatlarni boshladi. Turkiston bolsheviklari buning uchun qizil
gvardiyachilardan tashqari armanlarning “Dashnoqsutyun” partiyasi a’zolaridan
tuzilgan qurolli drujinalardan ham keng foydalandi. 30-yanvar kechqurun
Toshkentdan yuborilgan dastlabki harbiy otryadlar Skobelevdan Qo‘qonga to‘p va
pulemyotlar bilan yetib keldi. 31-yanvar tushdan keyin jang harakatlari
boshlandi. 15-fevralda esa shaharda yong‘inlar bo‘ldi.
Dastlabki
jangda muxtoriyatning milliy qo‘shinidan tashqari qo‘qonlik tinch aholi
vakillari ham qatnashdi. Asosan bolta, cho‘kich, tayoq ko‘targan xaloyiqning
soni 10 000 kishiga yetdi. Shunga qaramay, qurolsiz bu kishilar sovet hukumati
harbiy kuchlarining Qo‘qon shahriga qilgan hujumini uch kun davomida mardonavor
qaytardilar.Qo‘qon shahar mirshablar boshlig‘i Kichik Ergash qo‘rboshi
18-fevraldan boshlab amalda muxtoriyat hukumatining rahbariga aylandi.
Turkiston
o‘lkasi
harbiy komissari Ye.Perflev
boshchiligidagi piyoda, otliq va artilleriya qismlaridan iborat 11 eshelon
bolsheviklarning harbiy kuchlariga madad berish uchun Qo‘qonga keldi. Shahar
ustiga uch kun davomida to‘plardan yondiruvchi snaryadlar otildi. Kimyoviy
qurollar ishlatildi. Qizil gvardiyachilar va dashnoqlar shaharda bosqinlar
uyushtirib, uni talon-toroj qilishga kirishdilar. Turkiston Muxtoriyati
hukumati bolsheviklarning qonli hujumlari oqibatida ag‘darib tashlandi. Ammo
Qo‘qon va uning atrofaridagi
tinch aholini talash, o‘ldirish avjiga chiqdi. Faqat Qo‘qonning o‘zida 3 kun
davomida 10 000 kishi o‘ldirildi. Musulmonlar ommaviy ravishda qirg‘in qilindi.
Qo‘qon shahri butkul vayronaga aylantirildi.“Ulug‘ Turkiston” gazetasi chuqur
qayg‘u bilan xabar berganidek, “20- fev ral Xo‘qand (Qo‘qon) tarixining eng
dahshatli kuni edi. Armanilar ayricha faoliyat ko‘rsatganlar...” Gazetadagi
ushbu maqola “Xo‘qand hozir o‘liklar shahri” degan dahshatli ibora bilan
tugaydi.
IV.
O‘rganilgan mavzuni mustahkamlash:
1.Savol-javob
va mavzuning asosiy mazmunini takrorlash orqali amalga oshiriladi.
2..Guruhlarda
ishlash  yakunlarini  chiqarish.
V. Dars yakunlarini chiqarish:
O‘qituvchi
o‘quvchilar bajargan yozma va og‘zaki javoblar uchun qo’yilgan baholarni e’lon
qiladi va yuzaga kelgan savollarga javob qaytaradi.
VI. Uyga vazifa:O’rganilgan
mavzu savollariga javoblar tayyorlash.
O`quv – tarbiyaviy  ishlar  bo`yicha direktor
o`rinbosarining imzosi: ________________

Sana
“     ”_____________________201___-yil.
Mavzu:    Turkiston o‘lkasida sovet
hokimiyati boshqaruv tizimining tuzilishi va iqtisodiyot sohasidagi
o‘zgarishlar

O‘quvchilarda shakllantiriladigan tayanch kompetensiyalar elementlari.
A2, A2+
Kommunikativ kompetensiya:
o‘z fikrini og‘zaki va yozma tarzda aniq va tushunarli bayon qila
  oladi, mavzudan kelib chiqib savollarni mantiqan to‘g‘ri qo‘ya olish va javob
  beradi;
ijtimoiy moslasha oladi, o‘zaro muloqotda muomala madaniyatiga
  amal qiladi, jamoaviy hamkorlikda ishlay oladi;
muloqotda suhbatdosh fikrini hurmat qilgan holda o‘z
  pozitsiyasini himoya qila biladi, uni ishontira biladi;
turli ziddiyatli vaziyatlarda o‘z ehtiroslarini boshqaradi,
  muammo va kelishmovchiliklarni hal etishda zarur (konstruktiv) bo‘lgan
  qarorlarni qabul qila oladi.
Axborotlar bilan ishlash kompetensiyasi:
mavjud tarix faniga oida axborot manbalaridan (internet,
  televizor, radio (audiovideo yozuv), telefon, kompyuter, elektron pochta va
  boshq.) foydalana oladi;
media vositalardan zarur bo‘lgan axborotlarni izlab topa olish,
  saralaydi, qayta ishlaydi, uzatadi, saqlaydi, xavfsizligini ta’minlaydi va
  foydalanishda mediamadaniyatga rioya qiladi;
ma’lumotlar bazasini yarata oladi, asosiylarini tanlay oladi va
  ularni tahlil qila biladi;
O‘zini o‘zi rivojlantirish kompetensiyasi:
shaxs
  sifatida doimiy ravishda o‘z-o‘zini rivojlantirib boradi, jismoniy, ma’naviy,
  ruhiy va intellektual kamolotga intiladi;
o‘z xatti-harakatini adekvat baholaydi, o‘zini nazorat qila
  biladi,halollik, to‘g‘rilik kabi sifatlarga ega bo‘ladi.

Darsning blok sxemasi:

№

Darsning qismlari

Belgilangan vaqt.

1.

Tashkiliy qism

3 daqiqa

2.

O`tilgan mavzuni
  takrorlash

12 daqiqa

3.

Yangi mavzu bayoni

14 daqiqa

4.

Mustahkamlash

12 daqiqa

5.

Baholash

2 daqiqa

6.

Uyga vazifa

2 daqiqa

Darsning maqsadi:
-
o‘quvchilarni 10-sinfga mo‘ljallangan ,,O`zbekiston  tarixi “
darsligi bilan tanishtirish;
-      darslikning
maqsadlari va vazifalari haqida tushuncha berish;
-       darslikdagi
materiallarni o‘rganish usullarini tushuntirish;
-
o'quvchilarga o‘rganiladigan ma’lumotlar  haqida  tushunchalar
berish.
Dars materiallari va jihozlari: 10 sinf, O`zbekiston  tarixi
“ darsligi. .
2.,,Mavzuga oid chizmalar
3.Doska, bo‘r, daftar.
4.Tarqatma material: darsda
o‘rganiladigan  asosiy atamalar  va  tushunchalar yozilgan kartochkalar.
I.
Tashkiliy qism:
5.Sinfda o‘quvchilarni
darsga jalb qilib, ishchi muhitni yaratish.
6.Sinf holati
bilan tanishish va davomadni aniqlash
II. Darsning mazmuni:
7.Darslikning dasturi,
maqsadlari va vazifalari.
8.Darslikdagi materiallar
tizimi va uni o'rganish uslubiyati va usullari.
9.O‘rganiladigan ma’lumotlar hayotiy
bog’liqligi..
III. Dars mazmunini  ro‘yobga
chiqarish  ustida  ishlash:
11.
O'qituvchining 10-sinfdagi ,, O`zbekiston  tarixi“
fani vazifalari va xususiyatlari, darslikdagi materiallar tizimi, uni o’rganish
uslubiyati va usullari to‘g‘risida tushuntirish.
Yangi
dars bayoni:
Bolsheviklarning
o‘lkada yuritgan siyosati hamda Turkiston ASSR va Turkiston Kompartiyasining
tashkil topishi. Bolsheviklar va so‘l eserlar musulmon aholining o‘lkani
boshqarishga bo‘lgan qonuniy huquqini inkor qilib, hokimiyat to‘g‘risidagi
masalani kelishib hal qilish imkoniyatini yo‘qqa chiqardi va shu bilan
Turkiston siyosiy hayotida milliy va demokratik kuchlarning kelgusida
muxolifatga o‘tishini oldindan muqarrar qilib qo‘ydi.Markazdagi bolsheviklar
rahbarlik qilgan sovet hokimiyati chekka o‘lkalar, shu jumladan, Turkistonda
ham “sovet avtonomiyasi” o‘rnatishga qattiq kirishdi. Bu ishni bajarish uchun
sovet Rossiyasi poytaxti Moskvadan ko‘plab partiya va sovet xodimlari Turkiston
o‘lkasiga yuborildi. Sovet hukumatining rahbari V.I. Leninning buyrug‘i bilan
bolshevik Pyotr Kobozev O‘rta Osiyoning favqulodda komissari qilib
jo‘natildi.1918-yil 20-aprel – 1-mayda Toshkentda Turkiston ishchi, soldat,
krestyan, musulmon va dehqon deputatlarining V o‘lka syezdi bo‘lib o‘tdi. Syezd
deputatlari sovet Rossiyasi hukumati rahbarlari V.I. Lenin va I.V. Stalin
ko‘rsatmasi asosida 30-aprelda “Rossiya Sovet federatsiyasining Turkiston Sovet
Respublikasi haqidagi Nizom”ni qabul qildi. Ushbu nizom RSFSR tarkibida
Turkistonda avtonom respublika – Turkiston Avtonom Sovet Sotsialistik
Respublikasi (Turkiston ASSR) tuzilganligini e’lon qildi. Syezdda Turkiston
ASSR Markaziy Ijroiya Komiteti tuzildi va Turkiston ASSR Xalq Komissarlari
Sovetining yangi tarkibi tasdiqlandi.Markaz vakolatli organlarining
Turkistondagi faoliyati hamda ularga qarshi milliy kommunistlar va Musulmonlar
byurosining kurashi. Markaz o‘z siyosatini amalga oshirish uchun maxsus komissiyalar
va byurolar (Turkkomissiya, Turkbyuro, O‘rta Osiyo byurosi va b.) tashkil
qilib, ularni Toshkentga jo‘natdi hamda ushbu vakolatli organlari orqali
Turkiston ASSRni boshqarishga harakat qildi. Markazning bunday shovinistik va
mustamlakachilik siyosatiga qarshi milliy kommunistlar va Musulmonlar byurosi
faol kurash olib bordi.
1919-yil
mart oyida Turkiston Kommunistik partiya sining  II  konferensiyasida RKP (b)
o‘lka Musulmonlar byurosi (Musbyuro) tashkil qilindi. Musulmonlar byurosi
tarkibiga T.Risqulov (rais), N.Xo‘jayev, A.Muhitdinov, Y.Ibragimov, Yu.Aliyev
va boshqalar kiritildi. Musulmonlar byurosi o‘z saf-
larida
milliy kommunistlar va ayrim jadidlarni birlashtirib, sovet rejimining
mustamlakachilik siyosatini tanqid qildi. Uning faoliyatida Munavvarqori va
Abdulla Avloniy ham ishtirok etishdi. Turkistondagi mahalliy kommunistlarning
yetakchilari inqiroz va tanglikdan qutulish uchun o‘lkaning mustaqil hayot
yo‘liga chiqishi dasturini ilgari surdilar.

Turkistondagi
ocharchilik va uning oqibatlari. Turkistonda 1917-yilning qishida boshlangan
ocharchilik bolsheviklarning qattol siyosati natijasida tobora kuchayib borgan.
1918-yil 20-noyabrda Turkiston ASSRda T. Risqulov raisligida ocharchilikka
qarshi kurash Markaziy komissiyasi tuzilgan. Biroq komissiya ixtiyoriga sovet
hukumati tomonidan tegishli miqdorda mablag‘ ajratilmagan. Arxiv hujjatlarining
dalolat berishicha, Farg‘ona vodiysida 1917 – 1923-yillarda ocharchilik
natijasida 1 mln kishi, Samarqand viloyatida 200 000 kishi o‘lib ketgan.
“Harbiy
kommunizm”dan yangi iqtisodiy siyosatga o‘tilishi. Bolsheviklar sovet
hokimiyatining dastlabki davri (1918 – 1920)da yuritgan siyosati “harbiy
kommunizm” deb nomlangan. Uning mohiyati quyidagicha bo‘lgan. Butun sanoat
ishlab chiqarishi davlat qo‘lida jamlanib, qattiq markazlashti-
rish
asosida boshqarilgan; dehqonlar o‘zi yetishtirgan mahsulotning ortiqchasini
davlatga topshirgan (oziq-ovqat razvyorstkasi, ya’ni taqsimoti); davlat esa
oziq-ovqat va sanoat mahsulotlarini taqsimlashni o‘z qo‘liga olgan; bozor
yo‘qotilib pul muomalasi natura (mahsulotlar) bilan almashtirildi; mehnatga
yaroqli
barcha aholi majburiy mehnatga jalb qilindi (mehnat militarizatsiyasi) va b.

IV.
O‘rganilgan mavzuni mustahkamlash:
1.Savol-javob
va mavzuning asosiy mazmunini takrorlash orqali amalga oshiriladi.
2..Guruhlarda
ishlash  yakunlarini  chiqarish.
V. Dars yakunlarini chiqarish:
O‘qituvchi
o‘quvchilar bajargan yozma va og‘zaki javoblar uchun qo’yilgan baholarni e’lon
qiladi va yuzaga kelgan savollarga javob qaytaradi.
VI. Uyga vazifa:O’rganilgan
mavzu savollariga javoblar tayyorlash.
O`quv – tarbiyaviy  ishlar  bo`yicha direktor
o`rinbosarining imzosi: ________________

Sana
“     ”_____________________201___-yil.
Mavzu:    Turkiston ASSRda sovet
hokimiyatiga qarshi qurolli harakatlar

O‘quvchilarda shakllantiriladigan tayanch kompetensiyalar elementlari.
A2, A2+
Kommunikativ kompetensiya:
o‘z fikrini og‘zaki va yozma tarzda aniq va tushunarli bayon qila
  oladi, mavzudan kelib chiqib savollarni mantiqan to‘g‘ri qo‘ya olish va javob
  beradi;
ijtimoiy moslasha oladi, o‘zaro muloqotda muomala madaniyatiga
  amal qiladi, jamoaviy hamkorlikda ishlay oladi;
muloqotda suhbatdosh fikrini hurmat qilgan holda o‘z pozitsiyasini
  himoya qila biladi, uni ishontira biladi;
turli ziddiyatli vaziyatlarda o‘z ehtiroslarini boshqaradi,
  muammo va kelishmovchiliklarni hal etishda zarur (konstruktiv) bo‘lgan
  qarorlarni qabul qila oladi.
Axborotlar bilan ishlash kompetensiyasi:
mavjud tarix faniga oida axborot manbalaridan (internet,
  televizor, radio (audiovideo yozuv), telefon, kompyuter, elektron pochta va
  boshq.) foydalana oladi;
media vositalardan zarur bo‘lgan axborotlarni izlab topa olish,
  saralaydi, qayta ishlaydi, uzatadi, saqlaydi, xavfsizligini ta’minlaydi va
  foydalanishda mediamadaniyatga rioya qiladi;
ma’lumotlar bazasini yarata oladi, asosiylarini tanlay oladi va
  ularni tahlil qila biladi;
O‘zini o‘zi rivojlantirish kompetensiyasi:
shaxs
  sifatida doimiy ravishda o‘z-o‘zini rivojlantirib boradi, jismoniy, ma’naviy,
  ruhiy va intellektual kamolotga intiladi;
o‘z xatti-harakatini adekvat baholaydi, o‘zini nazorat qila
  biladi,halollik, to‘g‘rilik kabi sifatlarga ega bo‘ladi.

Darsning blok sxemasi:

№

Darsning qismlari

Belgilangan vaqt.

1.

Tashkiliy qism

3 daqiqa

2.

O`tilgan mavzuni
  takrorlash

12 daqiqa

3.

Yangi mavzu bayoni

14 daqiqa

4.

Mustahkamlash

12 daqiqa

5.

Baholash

2 daqiqa

6.

Uyga vazifa

2 daqiqa

Darsning maqsadi:
-
o‘quvchilarni 10-sinfga mo‘ljallangan ,,O`zbekiston  tarixi “
darsligi bilan tanishtirish;
-      darslikning
maqsadlari va vazifalari haqida tushuncha berish;
-       darslikdagi
materiallarni o‘rganish usullarini tushuntirish;
-
o'quvchilarga o‘rganiladigan ma’lumotlar  haqida  tushunchalar
berish.
Dars materiallari va jihozlari: 10 sinf, O`zbekiston  tarixi
“ darsligi. .
2.,,Mavzuga oid chizmalar
3.Doska, bo‘r, daftar.
4.Tarqatma material: darsda
o‘rganiladigan  asosiy atamalar  va  tushunchalar yozilgan kartochkalar.
I.
Tashkiliy qism:
5.Sinfda o‘quvchilarni
darsga jalb qilib, ishchi muhitni yaratish.
6.Sinf holati
bilan tanishish va davomadni aniqlash
II. Darsning mazmuni:
7.Darslikning dasturi,
maqsadlari va vazifalari.
8.Darslikdagi materiallar
tizimi va uni o'rganish uslubiyati va usullari.
9.O‘rganiladigan ma’lumotlar hayotiy
bog’liqligi..
III. Dars mazmunini  ro‘yobga
chiqarish  ustida  ishlash:
11.
O'qituvchining 10-sinfdagi ,, O`zbekiston  tarixi“
fani vazifalari va xususiyatlari, darslikdagi materiallar tizimi, uni o’rganish
uslubiyati va usullari to‘g‘risida tushuntirish.
Yangi
dars bayoni:
Turkistonda
istiqlolchilik harakati vujudga kelishining bosh sababi sovet hokimiyatining
o‘lkada yuritgan mustamlakachilik va shovinistik siyosati bo‘ldi. Bolsheviklar
tomonidan amalga oshirilgan dastlabki sotsialistik tadbirlar (korxonalarning
davlat ixtiyoriga o‘tkazilishi, xususiy mulkning bekor qilinishi, oziq-ovqat
razvyorstkasi va g‘alla monopoliyasi, islom dinining cheklanishi va ateizm
targ‘iboti, masjid, xususiy maktab va qozixonalarning bekitilishi, majburiy
mehnatning joriy qilinishi, bozorlarning yopilishi va b.) hamda qizil armiya
jangchilarining talonchilik va bosqinchiliklari istiqlolchilik harakatiga
alohida keskinlik va ko‘lam bag‘ishladi, uning tobora kengayishi va rivojlanishiga
olib keldi.
Harakatning
mohiyati, maqsadlari va ijtimoiy tarkibi. Istiqlolchilik harakatining o‘ziga
xos milliy ko‘rinishi va Turkistonga mos xususiyatlari bo‘lgan. Harakatning
boshdan oxirigacha ustuvor bo‘lgan fikr bu butun Tur-kistonning milliy istiqloli
va mustaqilligi g‘oyasidir. Istiqlolchilik harakati goh kuchayib, goh pasayib
turishiga, unda ishtirok etganlarning tarkibi almashib turganligi va ikkilamchi
manfaatlar o‘zgarib turishiga, obyektiv va subyektiv omillar kuchlar
muvozanatiga turlicha ta’sir qilishiga qaramay, harakatning asosiy maqsadi
Turkiston mustaqilligi uchun kurash bo‘lib qolaverdi.
Harakatning
mohiyatini sovet qo‘mondonligi vakillari ham e’tirof etishga majbur bo‘ldilar.
Turkiston frontining qo‘mondoni M.Frunze: “Bosmachilikka qarshi kurash tamomila
yangi, ayricha xususiyati bo‘lgan, o‘ziga xos dushman bilan kurash demakdir”,
deb yozgan edi. Uning gapiga ko‘ra “Yo‘qolsin sovet hokimiyati!” va “Mustaqil
bir musulmon davlatini tuzamiz!” iboralari harakatning lo‘nda g‘oyasini ifodalardi.Istiqlolchilik
harakatining asosiy harakatlantiruvchi kuchi dehqonlar, chorikorlar,
mardikorlar, hunarmandlar va ziyolilar edi. Turkiston ASSR rahbarlaridan  biri
Turor  Risqulovning  e’tirocha,  harakatga  “asosan  dehqonlar  va
hunarmandlar kelib qo‘shilardi”. Ularning milliy tarkibi asosan tub joy aholisi
–o‘zbeklar, tojiklar, qirg‘izlar, qozoqlar, turkmanlar, qoraqalpoqlardan iborat
edi. O‘zbeklarning miqdori ko‘pchilikni tashkil qilgan. Biroq harakat safarida
ba’zi yevropalik millatlar vakillari, hatto ruslar ham bo‘lib, ular sovet
rejimiga qarshi kurashganlar. Kurashga qo‘zg‘algan xalq harakatini
uyushtirishda qo‘rboshilarning xizmati katta bo‘lgan.
 1919-yilning
kech kuziga kelib Madaminbek qo‘l ostida 30 000 nafarga yaqin yigit qizil
armiyaga qarshi istiqlol janglarini olib bordilar. Bu paytda Shermuhammadbek
qo‘l ostida 20 000, Katta Ergash qo‘rboshida 8000 nafar askar bo‘lgan. Ana shu
uchta lashkarboshi vodiydagi jangovar harakatlarni yo‘naltirib turdilar.
Farg‘ona vodiysiga bolsheviklar tomonidan qo‘shimc ha kuchlarning boshlanishi
natijasida 1920-yil yanvar oyining o‘rtalariga kelib jangovar tashabbus qizil
armiya qo‘liga o‘tdi.
Katta
Ergash qo‘rboshining qo‘shini mag‘lubiyatga uchragach, Shermuhammadbek asosiy
kuchlarini olib Oloy vohasiga chekindi. Madaminbek vaqtdan yutish uchun
Farg‘ona fronti qo‘shinlari qo‘mondonligiga yarash muzokaralari boshlashni
taklif qildi. Natijada Madaminbek bilan 2-Turkiston o‘qchi diviziyasining boshlig‘i
N.Veryovkin-Roxalskiy o‘rtasida 1920-yil 6-martda Skobelev shahrida yarash
bitimi imzolandi. Biroq oradan ko‘p o‘tmay sovet qo‘mondonligi tomonidan
qo‘rboshilar o‘rdasiga yuborilgan Madaminbek noaniq vaziyatda 1920-yil mayda
o‘ldirildi.Turkistondagi harakat 1920-yilning yozi va kuzida o‘zining yangi
bosqichiga qadam qo‘ydi. Farg‘ona vodiysi va Samarqand viloyatidagi vatanparvarlar
bilan bir qatorda endilikda Buxoro va Xorazmda ham bosqinchi qizil armiyaga
qarshi kurash boshlandi. 1920-yil 3-mayda Shermuhammadbek boshchiligida
Turkiston – turk mustaqil islom jumhuriyati  tashkil topdi. Shermuhammadbek
istiqlolchilik harakatiga bosh bo‘ldi.

IV.
O‘rganilgan mavzuni mustahkamlash:
1.Savol-javob
va mavzuning asosiy mazmunini takrorlash orqali amalga oshiriladi.
2..Guruhlarda
ishlash  yakunlarini  chiqarish.
V. Dars yakunlarini chiqarish:
O‘qituvchi
o‘quvchilar bajargan yozma va og‘zaki javoblar uchun qo’yilgan baholarni e’lon
qiladi va yuzaga kelgan savollarga javob qaytaradi.
VI. Uyga vazifa:O’rganilgan
mavzu savollariga javoblar tayyorlash.
O`quv – tarbiyaviy  ishlar  bo`yicha direktor
o`rinbosarining imzosi: ________________

Sana
“     ”_____________________201___-yil.
Mavzu:    Buxoro amirligida islohotlar
uchun kurash hamda qizil armiya tomonidan amir hokimiyatining ag‘darilishi.
BXSRning tashkil topishi va faoliyati

O‘quvchilarda shakllantiriladigan tayanch kompetensiyalar elementlari.
A2, A2+
Kommunikativ kompetensiya:
o‘z fikrini og‘zaki va yozma tarzda aniq va tushunarli bayon qila
  oladi, mavzudan kelib chiqib savollarni mantiqan to‘g‘ri qo‘ya olish va javob
  beradi;
ijtimoiy moslasha oladi, o‘zaro muloqotda muomala madaniyatiga
  amal qiladi, jamoaviy hamkorlikda ishlay oladi;
muloqotda suhbatdosh fikrini hurmat qilgan holda o‘z pozitsiyasini
  himoya qila biladi, uni ishontira biladi;
turli ziddiyatli vaziyatlarda o‘z ehtiroslarini boshqaradi,
  muammo va kelishmovchiliklarni hal etishda zarur (konstruktiv) bo‘lgan
  qarorlarni qabul qila oladi.
Axborotlar bilan ishlash kompetensiyasi:
mavjud tarix faniga oida axborot manbalaridan (internet,
  televizor, radio (audiovideo yozuv), telefon, kompyuter, elektron pochta va
  boshq.) foydalana oladi;
media vositalardan zarur bo‘lgan axborotlarni izlab topa olish,
  saralaydi, qayta ishlaydi, uzatadi, saqlaydi, xavfsizligini ta’minlaydi va
  foydalanishda mediamadaniyatga rioya qiladi;
ma’lumotlar bazasini yarata oladi, asosiylarini tanlay oladi va
  ularni tahlil qila biladi;
O‘zini o‘zi rivojlantirish kompetensiyasi:
shaxs
  sifatida doimiy ravishda o‘z-o‘zini rivojlantirib boradi, jismoniy, ma’naviy,
  ruhiy va intellektual kamolotga intiladi;
o‘z xatti-harakatini adekvat baholaydi, o‘zini nazorat qila
  biladi,halollik, to‘g‘rilik kabi sifatlarga ega bo‘ladi.

Darsning blok sxemasi:

№

Darsning qismlari

Belgilangan vaqt.

1.

Tashkiliy qism

3 daqiqa

2.

O`tilgan mavzuni
  takrorlash

12 daqiqa

3.

Yangi mavzu bayoni

14 daqiqa

4.

Mustahkamlash

12 daqiqa

5.

Baholash

2 daqiqa

6.

Uyga vazifa

2 daqiqa

Darsning maqsadi:
-
o‘quvchilarni 10-sinfga mo‘ljallangan ,,O`zbekiston  tarixi “
darsligi bilan tanishtirish;
-      darslikning
maqsadlari va vazifalari haqida tushuncha berish;
-       darslikdagi
materiallarni o‘rganish usullarini tushuntirish;
-
o'quvchilarga o‘rganiladigan ma’lumotlar  haqida  tushunchalar
berish.
Dars materiallari va jihozlari: 10 sinf, O`zbekiston  tarixi
“ darsligi. .
2.,,Mavzuga oid chizmalar
3.Doska, bo‘r, daftar.
4.Tarqatma material: darsda
o‘rganiladigan  asosiy atamalar  va  tushunchalar yozilgan kartochkalar.
I.
Tashkiliy qism:
5.Sinfda o‘quvchilarni
darsga jalb qilib, ishchi muhitni yaratish.
6.Sinf holati
bilan tanishish va davomadni aniqlash
II. Darsning mazmuni:
7.Darslikning dasturi,
maqsadlari va vazifalari.
8.Darslikdagi materiallar
tizimi va uni o'rganish uslubiyati va usullari.
9.O‘rganiladigan ma’lumotlar hayotiy
bog’liqligi..
III. Dars mazmunini  ro‘yobga
chiqarish  ustida  ishlash:
11.
O'qituvchining 10-sinfdagi ,, O`zbekiston  tarixi“
fani vazifalari va xususiyatlari, darslikdagi materiallar tizimi, uni o’rganish
uslubiyati va usullari to‘g‘risida tushuntirish.
Yangi
dars bayoni:
Buxoro
hukmdori Amir Sayid Olimxon (1881 – 1944) e’tirof etishicha, Muvaqqat hukumat
Bu-xoro davlatining mustaqilligini tan olgan. Amir hukumati Afg‘oniston va
boshqa davlatlar bilan aloqalar o‘rnatgan. Rossiya-Buxoro munosabatlarida ham
o‘zgarishlar yuz bergan. Buxoroda ish olib borgan Rossiya imperiyasining
siyosiy agentligi Rossiya hukumatining rezidenti deb ataladigan bo‘ldi. Shuningdek,
Buxoro amirligi hududidagi rus manzilgohlarida ham ishchi va soldat deputatlari
Sovetlari paydo bo‘lib, siyosiy beqarorlik va tartibsizliklar kelib chiqqan. Bu
holat Buxoro amirligidagi siyosiy ahvolga ham o‘z ta’sirini ko‘rsatgan.Yosh
buxoroliklar partiyasi dastlab mavjud amirlik tuzumi doirasida
demokratik
islohotlar o‘tkazish, konstitutsiyaviy monarxiya o‘rnatish orqali amirning
mutlaq hokimiyatini cheklab qo‘yish tarafdori bo‘lishgan. Petrogradda 1917-yili
bo‘lgan Fevral inqilobi Yosh buxoroliklar ichida kuchlar nisbatining qayta
guruhlanishini tezlashtirdi. Asta-sekin isloh qilish tarafdorlari bo‘lgan eski
jadidlarga Abdulvohid Burhonov-Munzim (1875 – 1934) va Sad riddin Ayniy (1878 –
1954) hamda islohot sohasida faol harakatlarni qo‘llovchi yosh jadidlarga
Abdurauf Fitrat (1886 – 1938) va Fayzulla Xo‘jayev (1896 – 1938) yetakchilik
qildi. Buxoro amiri Sayid Olimxon 1917-yil 7-aprelda Buxoroda turli islohotlar
o‘tkazish to‘g‘risidagi farmonni imzoladi. Biroq, farmonni quvvatlash maqsadida
Yosh buxoroliklar tomonidan poytaxt Buxoro shahrida 8-aprelda bo‘lgan namoyish
amir tomonidan bostirildi. 14-aprelda farmon bekor qilindi. Yosh buxoroliklar
amirlikda ta’qib ostiga olindi.Kolesovning Buxoroga bosqini va uning oqibatlari.

Rossiyasi
bilan Buxoro amirligi o‘rtasidagi siyosiy vaziyat keskinlashdi. 1917-yil
2-dekabrda Yangi Buxoro (hozirgi Kogon)da bo‘lib o‘tgan amirlik hududidagi rus
manzilgohlari ishchi va soldat deputatlari Sovetlarining II syezdida Buxoroda
amirlik tuzumini ag‘darib tashlab, hokimiyatni Fayzulla
Xo‘jayev
boshchiligidagi Yosh buxoroliklarga berishga qaror qilindi. Turkiston o‘lkasi
XKS raisi Fyodor Kolesov boshchiligidagi 3500 kishidan iborat harbiy kuchlar
1918-yil 1-martda Yangi Buxoroga yetib keldi. Fayzulla Xo‘jayev raisligida yosh
buxoroliklarning 7 kishidan iborat inqilobiy qo‘mitasi (revkom) tuzildi. 2-mart
kuni Eski Buxoro shahriga hujum boshlandi. Buxoro shahri yaqinidagi Fathobodda
bo‘lgan dastlabki to‘qnashuvda amir Olimxon qo‘shinlari yengilsa ham
keyinchalik buxoroliklar Kolesov otryadini qurshab olishdi. Karma nadan Qorako‘lgacha
bo‘lgan 170 km masofadagi temiryo‘l izlari amir sarboz lari tomonidan buzib
tashlandi. Buxoroliklar shahar himoyasiga qo‘zg‘aldi. F.Kolesov 5-mart kuni
kechqurun Toshkent tomonga chekinishga buyruq beradi. 17-martda Kolesov otryadi
bilan Samarqandga yetib keldi.Bir necha kun davom etgan muzokaralardan keyin
1918-yil 25-martda sovet Turkistoni bilan Buxoro amirligi o‘rtasida Qiziltepa
bitimi imzolandi.
Amir
nomidan bitimni bosh zakotchi Mirza Salimbek imzoladi. Kolesovning
tajovuzkorona hujumi sharmandalarcha barbod bo‘lsa ham, o‘z mustaqilligini
himoya qilgan Buxoro amirligi bosqinchi qizil askarlarning o‘z hududidagi
harbiy harakatlari uchun javobgar deb hisoblandi hamda katta miqdorda tovon
to‘lashi belgilandi. Shuningdek, Kolesov otryadi Buxoro, Karmana va Xatirchida
talon-toroj qilingan katta boylik bilan Toshkentga qaytdi. Bu hodisalar amir
hay’atiga boshchilik qilgan taniqli davlat arbobi va mashhur tarixchi Mirza
Salimbekning “Tarixi Salimiy” asarida o‘z aksini topgan.

IV.
O‘rganilgan mavzuni mustahkamlash:
1.Savol-javob
va mavzuning asosiy mazmunini takrorlash orqali amalga oshiriladi.
2..Guruhlarda
ishlash  yakunlarini  chiqarish.
V. Dars yakunlarini chiqarish:
O‘qituvchi
o‘quvchilar bajargan yozma va og‘zaki javoblar uchun qo’yilgan baholarni e’lon
qiladi va yuzaga kelgan savollarga javob qaytaradi.
VI. Uyga vazifa:O’rganilgan
mavzu savollariga javoblar tayyorlash.
O`quv – tarbiyaviy  ishlar  bo`yicha direktor
o`rinbosarining imzosi: ________________

Sana
“     ”_____________________201___-yil.
Mavzu:    Xiva xonligidagi ahvol hamda xon
hokimiyatining ag‘darilishi. XXSRning tuzilishi va turli islohotlar

O‘quvchilarda shakllantiriladigan tayanch kompetensiyalar elementlari.
A2, A2+
Kommunikativ kompetensiya:
o‘z fikrini og‘zaki va yozma tarzda aniq va tushunarli bayon qila
  oladi, mavzudan kelib chiqib savollarni mantiqan to‘g‘ri qo‘ya olish va javob
  beradi;
ijtimoiy moslasha oladi, o‘zaro muloqotda muomala madaniyatiga
  amal qiladi, jamoaviy hamkorlikda ishlay oladi;
muloqotda suhbatdosh fikrini hurmat qilgan holda o‘z
  pozitsiyasini himoya qila biladi, uni ishontira biladi;
turli ziddiyatli vaziyatlarda o‘z ehtiroslarini boshqaradi,
  muammo va kelishmovchiliklarni hal etishda zarur (konstruktiv) bo‘lgan
  qarorlarni qabul qila oladi.
Axborotlar bilan ishlash kompetensiyasi:
mavjud tarix faniga oida axborot manbalaridan (internet,
  televizor, radio (audiovideo yozuv), telefon, kompyuter, elektron pochta va
  boshq.) foydalana oladi;
media vositalardan zarur bo‘lgan axborotlarni izlab topa olish,
  saralaydi, qayta ishlaydi, uzatadi, saqlaydi, xavfsizligini ta’minlaydi va
  foydalanishda mediamadaniyatga rioya qiladi;
ma’lumotlar bazasini yarata oladi, asosiylarini tanlay oladi va
  ularni tahlil qila biladi;
O‘zini o‘zi rivojlantirish kompetensiyasi:
shaxs
  sifatida doimiy ravishda o‘z-o‘zini rivojlantirib boradi, jismoniy, ma’naviy,
  ruhiy va intellektual kamolotga intiladi;
o‘z xatti-harakatini adekvat baholaydi, o‘zini nazorat qila
  biladi,halollik, to‘g‘rilik kabi sifatlarga ega bo‘ladi.

Darsning blok sxemasi:

№

Darsning qismlari

Belgilangan vaqt.

1.

Tashkiliy qism

3 daqiqa

2.

O`tilgan mavzuni
  takrorlash

12 daqiqa

3.

Yangi mavzu bayoni

14 daqiqa

4.

Mustahkamlash

12 daqiqa

5.

Baholash

2 daqiqa

6.

Uyga vazifa

2 daqiqa

Darsning maqsadi:
-
o‘quvchilarni 10-sinfga mo‘ljallangan ,,O`zbekiston  tarixi “
darsligi bilan tanishtirish;
-      darslikning
maqsadlari va vazifalari haqida tushuncha berish;
-       darslikdagi
materiallarni o‘rganish usullarini tushuntirish;
-
o'quvchilarga o‘rganiladigan ma’lumotlar  haqida  tushunchalar  berish.
Dars materiallari va jihozlari: 10 sinf, O`zbekiston  tarixi
“ darsligi. .
2.,,Mavzuga oid chizmalar
3.Doska, bo‘r, daftar.
4.Tarqatma material: darsda
o‘rganiladigan  asosiy atamalar  va  tushunchalar yozilgan kartochkalar.
I.
Tashkiliy qism:
5.Sinfda o‘quvchilarni
darsga jalb qilib, ishchi muhitni yaratish.
6.Sinf holati
bilan tanishish va davomadni aniqlash
II. Darsning mazmuni:
7.Darslikning dasturi,
maqsadlari va vazifalari.
8.Darslikdagi materiallar
tizimi va uni o'rganish uslubiyati va usullari.
9.O‘rganiladigan ma’lumotlar hayotiy
bog’liqligi..
III. Dars mazmunini  ro‘yobga
chiqarish  ustida  ishlash:
11.
O'qituvchining 10-sinfdagi ,, O`zbekiston  tarixi“
fani vazifalari va xususiyatlari, darslikdagi materiallar tizimi, uni o’rganish
uslubiyati va usullari to‘g‘risida tushuntirish.
Yangi
dars bayoni:
Islohotlar
amalga oshirilishini nazorat qilish uchun 30 kishidan iborat Idorai mashruta
tashkil qilindi. 8-aprel kuni mamlakatni boshqarish uchun Xivada xon huzurida
qozikalon Bobooxun Salimov boshchiligida Majlis va Husaynbek devonbegi
Matmurodov raisligida Nozirlar Sho‘rosi
tashkil
topdi. Bu bilan Xiva xonligida qisqa muddatga bo‘lsa ham konstitutsion
monarxiya o‘rnatildi. 1917-yil mayda Yosh xivaliklar partiyasi rahbari
Polvonniyoz Yusupov boshchiligidagi delegatsiya Muvaqqat hukumat vakillari
bilan muzokara o‘tkazish uchun Toshkentga keldi. Biroq Asfandiyorxon Muvaqqat
hukumatning Xivadagi vakili general Mirbadalov boshchiligidagi harbiy kuchlarga
tayanib, iyun oyida Majlisni tarqatib yubordi. Xon o‘ziga ma’qul kishilardan
Ortiq Oxun va Is’hoqxo‘ja Xo‘jayev boshchiligida yangi tarkibdagi Majlis va Nozirlar
Sho‘rosini shakllantirdi.Yosh xivaliklardan shafqatsiz o‘ch olishga kirishildi.
Husaynbek Matmurodov boshchiligidagi Majlisning 17 nafar sobiq a’zosi qamoqqa
olindi va ke yinchalik qatl etildi. 1917-yil noyabrda Asfandiyorxon rus
kazaklari yordamida Majlisni butunlay tugatdi. Xonning istibdod tuzumi bilan
kurashda mag‘lubiyatga uchragan Yosh xivaliklar mamlakat hududidan chiqib
ketishga majbur bo‘ldi. Xonlikda vaziyatning keskinlashib borishi. Xiva xonligi
mustaqilligiga sovet Rossiyasi tomonidan tashqi xavfni his etgan xon mudofaa
choralarini ko‘rishga intildi. Asfandiyorxon tomonidan 1918-yil Junaidxon Xiva
xonligi qurolli kuchlari qo‘mondoni qilib tayinlandi. Junaidxonning asl ismi
Qurbon Mamed Sardor bo‘lib, u turkmanlarning yovmut urug‘iga mansub bo‘lgan.
 Xiva
xonligi hududining bir qismida Amudaryo bo‘limi (markazi – Petro-Aleksandrovsk;
hozirgi To‘rtko‘l) tashkil qilingan bo‘lib, u Turkiston general-gubernatorligi
tarkibiga kirgan. Fevral inqilobidan keyin To‘rtko‘lda ham sovet hokimiyati
o‘rnatildi. To‘rtko‘lda turgan sovet qo‘mondonligining harbiy kuchlari doimiy
ravishda Xiva xonligi hududiga tajovuz solib turdi. Xonga qarshi muxolifatda
turgan Yosh xivaliklarning aksariyat qismi ham bu yerdan boshpana
topdi.1918-yil 30-oktyabrda Xivada bo‘lgan saroy ƪtnasi oqibatida
Asfandiyorxon o‘ldirildi. Taxtga marhum xonning katta akasi, zamondoshlarining
ƪkricha bo‘shang va irodasiz Said Abdullaxon (1918 – 1920) o‘tirdi,
hukumat boshlig‘i Davlatmurod mahram bo‘ldi. Biroq yangi xon davlat ishlari
bilan shug‘ullanmas edi. Hokimiyat Junaidxon qo‘lida markazlashdi. Junaidxon
sovet hokimiyatining ashaddiy dushmani bo‘lgan.Junaidxon qo‘shinlari 1918-yil
noyabrda Amudaryodan o‘tib, To‘rtko‘lga hujum qildi. Qizil askarlarga qarshi
keskin janglar bo‘lib, u 1,5 yilcha davom etdi. 1919-yil 9-aprelda Xiva
yaqinidagi Taxta qishlog‘ida Junaidxon bilan sovet hokimiyati vakillari
o‘rtasida shartnoma imzolandi. Taxta shartnomasi sifatida tarixga kirgan bu
bitimda Xiva xonligi mustaqilligi sovet hokimiyati tomonidan tan olindi. Biroq
sovet Rossiyasi va Turkistonning bolshevik rahbarlari Xiva xonligidagi barcha
muxolif kuchlarni jipslashtirishga zo‘r berib intildi.
Xiva
xonligi hududining bir qismida Amudaryo bo‘limi (markazi – Petro-Aleksandrovsk;
hozirgi To‘rtko‘l) tashkil qilingan bo‘lib, u Turkiston general-gubernatorligi
tarkibiga kirgan. Fevral inqilobidan keyin To‘rtko‘lda ham sovet hokimiyati
o‘rnatildi. To‘rtko‘lda turgan sovet qo‘mondonligining harbiy kuchlari doimiy
ravishda Xiva xonligi hududiga tajovuz solib turdi. Xonga qarshi muxolifatda
turgan Yosh xivaliklarning aksariyat qismi ham bu yerdan boshpana
topdi.1918-yil 30-oktyabrda Xivada bo‘lgan saroy ƪtnasi oqibatida
Asfandiyorxon o‘ldirildi. Taxtga marhum xonning katta akasi, zamondoshlarining
ƪkricha bo‘shang va irodasiz Said Abdullaxon (1918 – 1920) o‘tirdi,
hukumat boshlig‘i Davlatmurod mahram bo‘ldi. Biroq yangi xon davlat ishlari
bilan shug‘ullanmas edi. Hokimiyat Junaidxon qo‘lida markazlashdi. Junaidxon
sovet hokimiyatining ashaddiy dushmani bo‘lgan.Junaidxon qo‘shinlari 1918-yil
noyabrda Amudaryodan o‘tib, To‘rtko‘lga hujum qildi. Qizil askarlarga qarshi
keskin janglar bo‘lib, u 1,5 yilcha davom etdi. 1919-yil 9-aprelda Xiva
yaqinidagi Taxta qishlog‘ida Junaidxon bilan sovet hokimiyati vakillari
o‘rtasida shartnoma imzolandi. Taxta shartnomasi sifatida tarixga kirgan bu
bitimda Xiva xonligi mustaqilligi sovet hokimiyati tomonidan tan olindi. Biroq
sovet Rossiyasi va Turkistonning bolshevik rahbarlari Xiva xonligidagi barcha
muxolif kuchlarni jipslashtirishga zo‘r berib intildi.
IV.
O‘rganilgan mavzuni mustahkamlash:
1.Savol-javob
va mavzuning asosiy mazmunini takrorlash orqali amalga oshiriladi.
2..Guruhlarda
ishlash  yakunlarini  chiqarish.
V. Dars yakunlarini chiqarish:
O‘qituvchi
o‘quvchilar bajargan yozma va og‘zaki javoblar uchun qo’yilgan baholarni e’lon
qiladi va yuzaga kelgan savollarga javob qaytaradi.
VI. Uyga vazifa:O’rganilgan
mavzu savollariga javoblar tayyorlash.
O`quv – tarbiyaviy  ishlar  bo`yicha direktor
o`rinbosarining imzosi: ________________

Sana
“     ”_____________________201___-yil.
Mavzu:    BXSR va XXSRda qizil armiyaga
qarshi kurash

O‘quvchilarda shakllantiriladigan tayanch kompetensiyalar elementlari.
A2, A2+
Kommunikativ kompetensiya:
o‘z fikrini og‘zaki va yozma tarzda aniq va tushunarli bayon qila
  oladi, mavzudan kelib chiqib savollarni mantiqan to‘g‘ri qo‘ya olish va javob
  beradi;
ijtimoiy moslasha oladi, o‘zaro muloqotda muomala madaniyatiga
  amal qiladi, jamoaviy hamkorlikda ishlay oladi;
muloqotda suhbatdosh fikrini hurmat qilgan holda o‘z
  pozitsiyasini himoya qila biladi, uni ishontira biladi;
turli ziddiyatli vaziyatlarda o‘z ehtiroslarini boshqaradi,
  muammo va kelishmovchiliklarni hal etishda zarur (konstruktiv) bo‘lgan
  qarorlarni qabul qila oladi.
Axborotlar bilan ishlash kompetensiyasi:
mavjud tarix faniga oida axborot manbalaridan (internet,
  televizor, radio (audiovideo yozuv), telefon, kompyuter, elektron pochta va
  boshq.) foydalana oladi;
media vositalardan zarur bo‘lgan axborotlarni izlab topa olish,
  saralaydi, qayta ishlaydi, uzatadi, saqlaydi, xavfsizligini ta’minlaydi va
  foydalanishda mediamadaniyatga rioya qiladi;
ma’lumotlar bazasini yarata oladi, asosiylarini tanlay oladi va
  ularni tahlil qila biladi;
O‘zini o‘zi rivojlantirish kompetensiyasi:
shaxs
  sifatida doimiy ravishda o‘z-o‘zini rivojlantirib boradi, jismoniy, ma’naviy,
  ruhiy va intellektual kamolotga intiladi;
o‘z xatti-harakatini adekvat baholaydi, o‘zini nazorat qila
  biladi,halollik, to‘g‘rilik kabi sifatlarga ega bo‘ladi.

Darsning blok sxemasi:

№

Darsning qismlari

Belgilangan vaqt.

1.

Tashkiliy qism

3 daqiqa

2.

O`tilgan mavzuni
  takrorlash

12 daqiqa

3.

Yangi mavzu bayoni

14 daqiqa

4.

Mustahkamlash

12 daqiqa

5.

Baholash

2 daqiqa

6.

Uyga vazifa

2 daqiqa

Darsning maqsadi:
-
o‘quvchilarni 10-sinfga mo‘ljallangan ,,O`zbekiston  tarixi “
darsligi bilan tanishtirish;
-      darslikning
maqsadlari va vazifalari haqida tushuncha berish;
-       darslikdagi
materiallarni o‘rganish usullarini tushuntirish;
-
o'quvchilarga o‘rganiladigan ma’lumotlar  haqida  tushunchalar
berish.
Dars materiallari va jihozlari: 10 sinf, O`zbekiston  tarixi
“ darsligi. .
2.,,Mavzuga oid chizmalar
3.Doska, bo‘r, daftar.
4.Tarqatma material: darsda
o‘rganiladigan  asosiy atamalar  va  tushunchalar yozilgan kartochkalar.
I.
Tashkiliy qism:
5.Sinfda o‘quvchilarni
darsga jalb qilib, ishchi muhitni yaratish.
6.Sinf holati
bilan tanishish va davomadni aniqlash
II. Darsning mazmuni:
7.Darslikning dasturi,
maqsadlari va vazifalari.
8.Darslikdagi materiallar
tizimi va uni o'rganish uslubiyati va usullari.
9.O‘rganiladigan ma’lumotlar hayotiy
bog’liqligi..
III. Dars mazmunini  ro‘yobga
chiqarish  ustida  ishlash:
11.
O'qituvchining 10-sinfdagi ,, O`zbekiston  tarixi“
fani vazifalari va xususiyatlari, darslikdagi materiallar tizimi, uni o’rganish
uslubiyati va usullari to‘g‘risida tushuntirish.
Yangi
dars bayoni:
BXSR
hududida qizil armiyaga qarshi kurash va xalq qo‘zg‘olonlarining boshlanishi.
Qizil armiyaning Buxoro va Xorazm mamlakatlari hududlariga tajovuzkorona
bostirib kirishi davomida qilgan talonchiliklari, zo‘rliklari, qon to‘kishlari
ommaviy noroziliklarni keltirib chiqargan asosiy sabablardan
bo‘ldi.
Buxoro va Xorazm aholisi o‘z mamlakatlariga bostirib kirgan bosqinchi qizil
armiya askarlariga qarshi milliy ozodlik kurashiga qo‘zg‘aldi. Bu hududlarda
vatanparvarlar harakati kengayib, keng quloch otdi. Buxoroda
amirlik tuzumi ag‘darilgach, 1920-yil kuziga kelib qizil armiyaga qarshi kurash
olib borgan qo‘rboshilar guruhlari, shahar va tumanlarda ko‘tarilgan
qo‘zg‘olonlar mamlakatning barcha hududi – g‘arbiy,  markaziy, sharqiy
qismlarida boshlanib, ommaviy tus oldi. 1920-yil sentyabr
oyida
Sharqiy Buxoroga kelgan sobiq amir Olimxon katta kuchlar to‘plab, qizil
armiyaga qarshi kurashga rahbarlik qildi. G‘arbiy Buxoro hududida Mulla
Abdulqahhor, Sharqiy Buxoro hududida Ibrohimbek va Davlatmandbek kabi
qo‘rboshilar harakatga rahbarlik qilishdi. 1921-yil mart oyida bir qator janglarda
mag‘lubiyatga uchragan Olimxon Afg‘oniston davlati hududiga o‘tib ketishga
majbur bo‘ldi. Biroq bu paytda Sharqiy Buxoroda qizil armiyaga qarshi ommaviy
xalq qo‘zg‘olonlari ko‘tarildi.
Buxoro
qo‘rboshilarining milliy ozodlik kurashi.  Qisqa muddat davomida Mulla
Abdulqahhor boshchiligida poytaxt Buxoro tumanlarida lashkar to‘plandi va qizil
armiyaga qarshi jangovar harakatlar olib borildi. Shu ningdek, Mulla
Abdulqahhor rahbarligida Buxoro, Karmana va Nurota viloyatlarida o‘nlab
qo‘rboshi guruhlari faoliyat ko‘rsatdi. Uning qo‘l ostida Buxoroning g‘arbiy
qismida 20 nafar qo‘rboshi birlashgan. Ular orasida Hamro Polvon, Hayit Amin,
O‘rmon Polvon, Oston Qorovulbegi kabi shoƝrkonlik qo‘rboshilar ham
bo‘lgan.
Mulla
Abdulqahhor yigitlari bilan qizil askarlar o‘rtasida 1924-yil yozi va kuzida
G‘ijduvon tumanining G‘ishti va Kattag‘amxo‘r qishloqlarida, Nurota
tog‘larida,  ShoƝrkon  tumaniga  tutash  Qizilqumning  Jilvon  qumliklarida,
Bog‘iafzal va Vardonze qishloqlarida qattiq to‘qnashuvlar bo‘ldi. Mulla
Abdulqahhor qo‘rboshi Qizilqumda qizil askarlarga qarshi bo‘lgan janglarning
birida 1924-yilning oxirida halok bo‘ldi.Ibrohimbek qo‘l ostidagi Sharqiy
Buxoro hududida o‘zining boshqaruv usulini amalga oshirdi. Joylarda yangi
Buxoro hukumati tugatilib, uning o‘rniga amirlik davridagi boshqaruv usuli
joriy qilingan. Bundan Turkistonda ish olib borayotgan markaziy hukumat
vakillari tashvishga tushadilar. Shuning uchun ham Turkiston fronti siyosiy
boshqarmasi tomonidan Ibrohimbek bilan boshqa qo‘rboshi guruhlari o‘rtasida
nizo chiqarish uchun tavsiyalar beriladi. Ibrohimbek qo‘rboshi ko‘p yillar
davomida Sharqiy Buxoroda qizil armiyaga qarshi Ɲdokorona
kurashdi.Buxorodagi istiqlolchilik harakati rahbarlari o‘rtasida Turkiyadan
kelgan generallar – Anvar  va  Salim Posho alohida ajralib turadi. Anvar Posho
1921-yil oktyabrda Kavkaz dan Buxoro shahriga kelgach, 9-noyabrda Qarshi
yaqinidagi  Qiliko‘l  atroƝda  Mulla  Naⱶs qo‘rboshi bilan
uchrashib, maxsus bayonot bilan chiqadi hamda turkistonliklar va bu
xoroliklarning sovet rejimi va qizil armiyaga qarshi muqaddas kurashiga
qo‘shilganligini e’lon qiladi. Anvar Poshoning sa’y-harakatlari bilan Sharqiy
Buxoroda birlashgan qismlar bunyod etildi va u turk zobitlari bilan
mustahkamlandi, g‘arbcha qo‘mondonlik uslubi joriy qilinadi. Anvar Posho
1922-yil  avgustda  Sharqiy  Buxoroning  Baljuvon  atroƝdagi  Obidara
qishlog‘ida qizil askarlarga qarshi bo‘lgan jangda mardlarcha halok bo‘ldi.
Turkistonning erksevar shoiri Cho‘lpon Anvar Posho xotirasiga bag‘ishlab
“Baljuvon” marsiyasini yozdi.
Xorazmda
Junaidxon boshchiligidagi harakat va uning o‘ziga xos xususiyatlari. Junaidxon
rahbarligidagi qurolli guruhlar uzoq yillar davomida qizil armiyaga qarshi kurashdi.
Uning qo‘shinlari saȶda turkman va o‘zbeklardan tashqari qozoq va
qoraqalpoqlar ham ko‘pchilik edi. Ko‘hna Urganch, Ilyali, Toshhovuz, Mang‘it,
Qo‘shko‘pir, Chimboy, Qo‘ng‘irot va To‘rtko‘lda harakat qilgan o‘nlab
sardorlarning
guruhlari qizil askarlarga jiddiy zarba bergan.Junaidxon tarix sahifalarida
murakkab va ziddiyatli shaxs sifatida bitilgan. Uning faoliyati ham
shaxsiyatidek keskin va fojiali, zafarli va qayg‘uli kechdi. Avval Rossiya
imperiyasi va Xiva xonligiga qarshi kurashgan Junaidxon 1918-yil o‘rtalaridan
e’tiboran qizil askarlarga qarshi mustaqillik uchun jangga kirgan
edi.Istiqlolchilik harakatining mag‘lubiyatga uchrash sabablari va kurash
saboqlari. 1924-yil kuzida O‘rta Osiyoda milliy-hududiy chegaralanish o‘tkazilishi
natijasida qurolli kurashning birinchi davri yakunlandi. Uning ikkinchi davri
(1925 – 1935-yillar) esa yana 10 yil davom etib, o‘zining xarakteri va kuchlar
nisbati jihatidan avvalgi davrga nisbatan ancha farq qiladi. Bu davrda asosan
Sharqiy Buxoro, Xorazm vohasi va Farg‘ona vodiysining ayrim hududlarida janglar
davom etdi. 1935-yilga kelib Turkistondagi istiqlolchilik harakati
mag‘lubiyatga uchradi. Tirik qolgan kurashchilarning aksariyati xorijiy
davlatlarga muhojir bo‘lib jo‘nab ketishga majbur bo‘ldi. Istiqlolchilik
harakatining eng zaif tomoni uning Turkiston mintaqasida
yagona
markaz ostida to‘liq birlasha olmasligi, harakatning boshidan to oxirigacha
mafkuraviy asos bo‘lib xizmat qiluvchi yagona milliy dasturning
yaratilmaganligi hamda ba’zi yetakchi shaxslar orasidagi kelishmovchilik va
nizolar, ayrimlarining tor dunyoqarashi va boshqalar sabab harakat mag‘lubiyatga
uchradi. Ayrim qo‘rboshilar (Xolxo‘ja Eshon, G‘ulomalixon Bahodir va b.)
harakatga faqat o‘zlari rahbarlik qilishni o‘ylab, yagona qo‘mondonlikka
bo‘ysunmadi. Shuningdek, istiqlolchilik harakatiga aloqador bo‘lmagan ba’zi
jinoiy to‘dalar talonchilik va bosqinchilik bilan shug‘ullanib, ko‘plab begunoh
kishilarni o‘ldirishdi. Bundan qizil armiya qo‘mondonligi va bolsheviklar ustomonlik
bilan foydalanishdi. Ular maxsus xuȶya va josuslar, turli ayg‘oqchilar va
sotqinlar yordamida harakat ichidagi birlikni parchalash, ba’zi guruhlar
rahbarlari  o‘rtasidagi  tarqoqlik  va  o‘zaro  ixtiloЂarni  yanada  avj
oldirishga urindilar. Nihoyat, sovet hokimiyati bir qator islohotlar o‘tkazish,
xususan,
yangi
iqtisodiy siyosatni joriy qilish va xalq ta’limi sohasidagi o‘zgarishlarni
amalga oshirib, xalq uchun biroz yengillik tug‘dirgandan so‘ng va turli-tuman
targ‘ibotlar natijasida qurolli harakat qatnashchilarini mehnatkashlar
qo‘llab-quvvatlashidan qaytara oldi.Xullas, istiqlolchi bobolarimiz o‘z
kurashlari bilan Turkiston sarhadidagi barcha xalqlarning milliy ozodlik
harakati tarixiga yorqin va shonli sahifalar bitib, O‘zbekiston
Respublikasining bugungi mustaqillik va istiqlolga erishuvida juda katta xizmat
qilishdi. Ajdodlarimizning erk va ozodlik uchun to‘kkan qonlari behuda ketmadi.

IV.
O‘rganilgan mavzuni mustahkamlash:
1.Savol-javob
va mavzuning asosiy mazmunini takrorlash orqali amalga oshiriladi.
2..Guruhlarda
ishlash  yakunlarini  chiqarish.
V. Dars yakunlarini chiqarish:
O‘qituvchi
o‘quvchilar bajargan yozma va og‘zaki javoblar uchun qo’yilgan baholarni e’lon
qiladi va yuzaga kelgan savollarga javob qaytaradi.
VI. Uyga vazifa:O’rganilgan
mavzu savollariga javoblar tayyorlash.
O`quv – tarbiyaviy  ishlar  bo`yicha direktor
o`rinbosarining imzosi: ________________

Sana
“     ”_____________________201___-yil.
Mavzu:    O‘rta Osiyo respublikalarida
o‘tkazilgan milliy-hududiy chegaralanish va uning oqibatlari

       O‘quvchilarda
  shakllantiriladigan tayanch kompetensiyalar elementlari.
A2, A2+
Kommunikativ kompetensiya:
o‘z fikrini og‘zaki va yozma tarzda aniq va tushunarli bayon qila
  oladi, mavzudan kelib chiqib savollarni mantiqan to‘g‘ri qo‘ya olish va javob
  beradi;
ijtimoiy moslasha oladi, o‘zaro muloqotda muomala madaniyatiga
  amal qiladi, jamoaviy hamkorlikda ishlay oladi;
muloqotda suhbatdosh fikrini hurmat qilgan holda o‘z
  pozitsiyasini himoya qila biladi, uni ishontira biladi;
turli ziddiyatli vaziyatlarda o‘z ehtiroslarini boshqaradi,
  muammo va kelishmovchiliklarni hal etishda zarur (konstruktiv) bo‘lgan
  qarorlarni qabul qila oladi.
Axborotlar bilan ishlash kompetensiyasi:
mavjud tarix faniga oida axborot manbalaridan (internet,
  televizor, radio (audiovideo yozuv), telefon, kompyuter, elektron pochta va
  boshq.) foydalana oladi;
media vositalardan zarur bo‘lgan axborotlarni izlab topa olish,
  saralaydi, qayta ishlaydi, uzatadi, saqlaydi, xavfsizligini ta’minlaydi va
  foydalanishda mediamadaniyatga rioya qiladi;
ma’lumotlar bazasini yarata oladi, asosiylarini tanlay oladi va
  ularni tahlil qila biladi;
O‘zini o‘zi rivojlantirish kompetensiyasi:
shaxs
  sifatida doimiy ravishda o‘z-o‘zini rivojlantirib boradi, jismoniy, ma’naviy,
  ruhiy va intellektual kamolotga intiladi;
o‘z xatti-harakatini adekvat baholaydi, o‘zini nazorat qila
  biladi,halollik, to‘g‘rilik kabi sifatlarga ega bo‘ladi.

Darsning blok sxemasi:

№

Darsning qismlari

Belgilangan vaqt.

1.

Tashkiliy qism

3 daqiqa

2.

O`tilgan mavzuni takrorlash

12 daqiqa

3.

Yangi mavzu bayoni

14 daqiqa

4.

Mustahkamlash

12 daqiqa

5.

Baholash

2 daqiqa

6.

Uyga vazifa

2 daqiqa

Darsning maqsadi:
-
o‘quvchilarni 10-sinfga mo‘ljallangan ,,O`zbekiston  tarixi “
darsligi bilan tanishtirish;
-      darslikning
maqsadlari va vazifalari haqida tushuncha berish;
-       darslikdagi
materiallarni o‘rganish usullarini tushuntirish;
-
o'quvchilarga o‘rganiladigan ma’lumotlar  haqida  tushunchalar
berish.
Dars materiallari va jihozlari: 10 sinf, O`zbekiston  tarixi
“ darsligi. .
2.,,Mavzuga oid chizmalar
3.Doska, bo‘r, daftar.
4.Tarqatma material: darsda
o‘rganiladigan  asosiy atamalar  va  tushunchalar yozilgan kartochkalar.
I.
Tashkiliy qism:
5.Sinfda o‘quvchilarni
darsga jalb qilib, ishchi muhitni yaratish.
6.Sinf holati
bilan tanishish va davomadni aniqlash
II. Darsning mazmuni:
7.Darslikning dasturi,
maqsadlari va vazifalari.
8.Darslikdagi materiallar
tizimi va uni o'rganish uslubiyati va usullari.
9.O‘rganiladigan ma’lumotlar hayotiy
bog’liqligi..
III. Dars mazmunini  ro‘yobga  chiqarish
ustida  ishlash:
11.
O'qituvchining 10-sinfdagi ,, O`zbekiston  tarixi“
fani vazifalari va xususiyatlari, darslikdagi materiallar tizimi, uni o’rganish
uslubiyati va usullari to‘g‘risida tushuntirish.
Yangi
dars bayoni:
Turkiston
– mintaqa xalqlarining yagona makoni va umumiy vatani. Turkiston mintaqasi
azaldan turkiy xalqlarning yagona maskani va umumiy vatani bo‘lgan.
1918–1924-yillarda mavjud bo‘lgan Turkiston ASSR, BXSR, XXSRning tub xalqlari
asrlar davomida turmush tarzi va an’analari jihatidan bir-birlariga juda yaqin
bo‘lishgan. Turkistondagi turli davlatlarning har birida turkiy xalqlar:
o‘zbeklar, turkmanlar, qoraqalpoqlar, qozoqlar, qirg‘izlar, shuningdek, tojik
xalqi azaldan yashaganligi tarixiy tarkib topgan hodisa edi. Turkiston mintaqasining
xalqlari shu tuproqni, Turonzaminni qadimdan o‘zlarining asl Vatani deb
bilganlar.
Milliy
kommunistlar va Markaz vakillari o‘rtasida turli qarashlarning to‘qnashuvi.
Turkkomissiya va Ya.Rudzutak tezislariga qarama-qarshi o‘laroq Turor Risqulov
boshchiligidagi bir guruh milliy kommunistlar 1920-yildayoq turkiy xalqlar
yagona bo‘lib, ularning tarixiy ildizlari, dinlari, an’analari
va
madaniyati mushtarakdir, yagona Turkistonni alohida qismlarga ajratib
bo‘lmaydi, degan g‘oyani ilgari surgan edilar. Biroq Markaz kommunistlari bu
ȶkrni inkor etib, uni “panturkizm”, “panislomizm”, “burjua millatchiligi
va o‘ng og‘machiligi” deb noto‘g‘ri baholagan edilar.

Xiva
xonligi va Buxoro amirligi ag‘darib tashlanib, ular o‘rnida “mustaqil
respublikalar” tashkil qilinganligi bu masalada bolsheviklarni yana 4 yil sabr
qilishlariga olib keldi. Xullas, sovet hokimiyati rahbariyati 1924-yil
boshlaridan boshlab ushbu masalani hal qilishga jiddiy kirishdi.Sovet
hokimiyatining chegaralanish siyosatiga dastavval Turkiston ASSR, BXSR va XXSR
rahbarlari qarshi bo‘lishgan. 1924-yil fevralda Buxoro Kompartiyasi
chegaralanish masalasi yuzasidan Fayzulla Xo‘jayev tomonidan yozilgan
tezislarni qabul qildi. Unda RKP(b) MK O‘rta Osiyo byurosining bu sohadagi
qarashlari xato ekanligi tanqid qilingan edi. 1920-yil 10-martda bo‘lgan
Turkiston ASSR MIK va Turkiston Kompartiyasining birlashgan kengashida
Sultonbek Xo‘janov, Sanjar Asfandiyorov, N.Paskutskiy kabi atoqli partiya
xodimlari Sovet Sotsialistik Respublikalarining O‘rta Osiyo federatsiyasini
tuzish  takliꏨ
bilan  chiqdilar.  Shu  bilan  birga  S.Xo‘janov Turkiston yagona va butun,
uning yaxlitligini buzish maqsadga muvofiq
emas, deb ta’kidladi. Bundan tashqari, 1923-yil dekabrda Farg‘ona vodiysi
vakillari RSFSR tarkibida Farg‘ona muxtor viloyatini tashkil etish
to‘g‘risidagi taklif
bilan
chiqqan edilar. Xullas, munozaralar tobora qizib bordi.XXSR rahbarlarida ham
alohida qarashlar bo‘lgan. 1924-yil 8-mayda bir guruh Xorazm rahbarlari RKP(b)
MKga “Xorazmda milliy masalani hal qilish to‘g‘risida maktub” yuborib, unga
Xorazmni chegaralanishga qo‘shmaslikni iltimos qildilar. Ular o‘zlarining shu
nuqtayi nazarlarini respublikaning olisda joylashganligi, iqtisodiy jihatdan
ajralib turganligi bilan asosladilar. Bu nuqtayi nazarni qo‘llab-quvvatlagan
Xorazm Kompartiyasi Markaziy Komiteti mas’ul kotibi  Qalandar Odinayev 1924-yil
iyulda o‘z vazifasidan olib tashlandi.XXSR hududi dastlab chegaralanishga
tortilmadi, biroq 1924-yil 26-iyulda Xorazm Kompartiyasining yangi rahbarlari
respublikaning chegaralanishiga kiritilishiga o‘z roziligini bildirdi.
Markaz
tomonidan milliy respublikalar va viloyatlar tuzishga ko‘rsatma berilishi hamda
uning siyosiy jihatdan asoslanishi. 1924-yil 12-iyunda I.V.Stalinning takli倐
bilan RKP(b) MK Siyosiy byurosining “O‘rta Osiyo respublikalarini
milliy-hududiy chegaralash to‘g‘risida” maxsus qarori qabul qilingan. Bu qaror
bilan mazkur jarayon o‘zining so‘nggi bosqichiga kirdi. 15-iyulda RKP(b) MK
O‘rta Osiyo byurosi yangi tashkil etiladigan milliy respublikalar va
oblastlarning muvaqqat byurosini tashkil etdi. O‘zbeklar byurosi tarkibiga
Fayzulla Xo‘jayev, Rustam Islomov, Akmal Ikromov, Qori Yo‘ldosh Po‘latov,
Muxtorjon Saidjonov, Kalugin a’zo sifatida, Inoyatov nomzod sifatida kiritildi.
Shuningdek, RKP(b) MK O‘rta Osiyo byurosi tashkil etgan Hududiy komissiyada,
uning milliy kichik komissiyalarida janjalli masalalarni hal qilish uchun
tuzilgan maxsus komissiyalar ham faoliyat ko‘rsatgan. Hududiy komissiya
tarkibiga F. Xo‘jayev, A. Rahimboyev, S. Xo‘janov, Q. Otaboyev,  R. Islomov, N.
Aytoqov, Y. Abdurahmonov, I. Aydarbekov, I. Vareykis, D. Manjara, I. Mejlauk,
X. Saxat-Muratov va boshqa siyosiy arboblar kirgan edi. Milliy respublikalar
tuzish zarurligi g‘oyasining tashabbuskorlari o‘z fikrla-rini
Turkistondagi tub xalqlar hayotida tengsizlik mavjudligi va milliy mojarolar
kuchayib borayotgani bilan asosladilar. Ular bu mojarolardan qutulish yo‘li
sifatida turkmanlar, qirg‘izlar va boshqalarning milliy davlatini (aslida,
milliy respublikasini) tuzish deb e’lon qildilar, amalda esa bu chora-tadbirlar
mintaqada yashovchi xalqlarni bir-biridan ajratib qo‘yishdan boshqa narsa emas
edi.

IV.
O‘rganilgan mavzuni mustahkamlash:
1.Savol-javob
va mavzuning asosiy mazmunini takrorlash orqali amalga oshiriladi.
2..Guruhlarda
ishlash  yakunlarini  chiqarish.
V. Dars yakunlarini chiqarish:
O‘qituvchi
o‘quvchilar bajargan yozma va og‘zaki javoblar uchun qo’yilgan baholarni e’lon
qiladi va yuzaga kelgan savollarga javob qaytaradi.
VI. Uyga vazifa:O’rganilgan
mavzu savollariga javoblar tayyorlash.
O`quv – tarbiyaviy  ishlar  bo`yicha direktor
o`rinbosarining imzosi: ________________

Sana
“     ”_____________________201___-yil.
Mavzu:    O‘zbekiston SSRning tashkil
topishi

O‘quvchilarda shakllantiriladigan tayanch kompetensiyalar elementlari.
A2, A2+
Kommunikativ kompetensiya:
o‘z fikrini og‘zaki va yozma tarzda aniq va tushunarli bayon qila
  oladi, mavzudan kelib chiqib savollarni mantiqan to‘g‘ri qo‘ya olish va javob
  beradi;
ijtimoiy moslasha oladi, o‘zaro muloqotda muomala madaniyatiga
  amal qiladi, jamoaviy hamkorlikda ishlay oladi;
muloqotda suhbatdosh fikrini hurmat qilgan holda o‘z
  pozitsiyasini himoya qila biladi, uni ishontira biladi;
turli ziddiyatli vaziyatlarda o‘z ehtiroslarini boshqaradi,
  muammo va kelishmovchiliklarni hal etishda zarur (konstruktiv) bo‘lgan
  qarorlarni qabul qila oladi.
Axborotlar bilan ishlash kompetensiyasi:
mavjud tarix faniga oida axborot manbalaridan (internet,
  televizor, radio (audiovideo yozuv), telefon, kompyuter, elektron pochta va
  boshq.) foydalana oladi;
media vositalardan zarur bo‘lgan axborotlarni izlab topa olish,
  saralaydi, qayta ishlaydi, uzatadi, saqlaydi, xavfsizligini ta’minlaydi va
  foydalanishda mediamadaniyatga rioya qiladi;
ma’lumotlar bazasini yarata oladi, asosiylarini tanlay oladi va
  ularni tahlil qila biladi;
O‘zini o‘zi rivojlantirish kompetensiyasi:
shaxs
  sifatida doimiy ravishda o‘z-o‘zini rivojlantirib boradi, jismoniy, ma’naviy,
  ruhiy va intellektual kamolotga intiladi;
o‘z xatti-harakatini adekvat baholaydi, o‘zini nazorat qila
  biladi,halollik, to‘g‘rilik kabi sifatlarga ega bo‘ladi.

Darsning blok sxemasi:

№

Darsning qismlari

Belgilangan vaqt.

1.

Tashkiliy qism

3 daqiqa

2.

O`tilgan mavzuni
  takrorlash

12 daqiqa

3.

Yangi mavzu bayoni

14 daqiqa

4.

Mustahkamlash

12 daqiqa

5.

Baholash

2 daqiqa

6.

Uyga vazifa

2 daqiqa

Darsning maqsadi:
-
o‘quvchilarni 10-sinfga mo‘ljallangan ,,O`zbekiston  tarixi “
darsligi bilan tanishtirish;
-      darslikning
maqsadlari va vazifalari haqida tushuncha berish;
-       darslikdagi
materiallarni o‘rganish usullarini tushuntirish;
-
o'quvchilarga o‘rganiladigan ma’lumotlar  haqida  tushunchalar
berish.
Dars materiallari va jihozlari: 10 sinf, O`zbekiston  tarixi
“ darsligi. .
2.,,Mavzuga oid chizmalar
3.Doska, bo‘r, daftar.
4.Tarqatma material: darsda
o‘rganiladigan  asosiy atamalar  va  tushunchalar yozilgan kartochkalar.
I.
Tashkiliy qism:
5.Sinfda o‘quvchilarni
darsga jalb qilib, ishchi muhitni yaratish.
6.Sinf holati
bilan tanishish va davomadni aniqlash
II. Darsning mazmuni:
7.Darslikning dasturi,
maqsadlari va vazifalari.
8.Darslikdagi materiallar
tizimi va uni o'rganish uslubiyati va usullari.
9.O‘rganiladigan ma’lumotlar hayotiy
bog’liqligi..
III. Dars mazmunini  ro‘yobga
chiqarish  ustida  ishlash:
11.
O'qituvchining 10-sinfdagi ,, O`zbekiston  tarixi“
fani vazifalari va xususiyatlari, darslikdagi materiallar tizimi, uni o’rganish
uslubiyati va usullari to‘g‘risida tushuntirish.
Yangi
dars bayoni:

O‘zbekiston SSRning tuzilishi, uning hududi va ahol isi. 1925-yil 13-fevralda
Buxoroda maxsus qurilgan Xalq uyida Butuno‘zbek (O‘zbekiston SSR) Sovetlarining
I ta’sis qurultoyi ochildi. Qurultoy faoliyatida Moskvadan maxsus kelgan
Butunittifoq (SSSR) Markaziy Ijroiya Qo‘mitasi raisi Mixail Kalinin qatnashdi va
nutq so‘zladi. Qurultoy qatnashchilari tomonidan 17-fevralda “O‘zbekiston
Sovet Sotsialistik Respublikasini tashkil etish to‘g‘risida Deklaratsiya” qabul
qilindi. Deklaratsiyada yangi tashkil topgan
O‘zbekiston
SSR tarkibiga Toshkent, Samarqand, Farg‘ona, Qashqadaryo, Zarafshon (Buxoro),
Surxon daryo, Xorazm viloyatlari va Tojikiston ASSR kirganligi alohida
ta’kidlandi. Qurultoyda respublikaning oliy organlari: O‘zbekist on SSR
Markaziy Ijroiya Qo‘mitasi (O‘zSSR MIK) va O‘zbekiston SSR Xalq Komissarlari
Soveti (O‘zSSR XKS) tuzilgan. Taniqli davlat arbobi Fayzulla Xo‘jayev
O‘zbekiston SSR Xalq Komissarlari Soveti raisi, “Qo‘shchi” uyushmasi faoli
Yo‘ldosh Oxunboboyev O‘zbekiston SSR Markaziy Ijroiya Qo‘mitasi raisi
lavozimlariga saylanishdi.
 1926-yil
29-sentyabrda O‘zbekiston SSR Sovetlari Markaziy Ijroiya Qo‘mitasi V
sessiyasining rayonlashtirish to‘g‘risida qarori qabul qilindi. Unga muvo⊮q
O‘zbekiston SSRda mavjud bo‘lgan 7 ta viloyat, 23 ta uyezd, 241 ta volost va
1163 ta qishloq jamoasi o‘rniga yangi ma’muriy bo‘linish o‘tkazilib, 10 ta
okrug (Xorazm, Buxoro, O‘rta Zarafshon, Samarqand, Toshkent, Xo‘jand, Qo‘qon,
Andijon, Surxondaryo, Qashqadaryo), alohida qozoq-qoraqalpoq Konimex tumani, 87
ta tuman va 1720 ta qishloq sho‘rosi tuzildi.O‘zbekiston Kommunistik
partiyasining tashkil topishi. O‘zSSR tuzilishi arafasida, 1925-yil 6 – 12
fevralda eski Buxoro shahrida O‘zbekiston Kommunistik partiyasining I ta’sis
syezdi ham bo‘lib o‘tdi
Syezdda
O‘zbekiston Kommunistik (bolsheviklar) partiyasi tashkiliy jihatdan
rasmiylashtirildi. O‘zbekiston Kompartiyasi Markaziy Komiteti mas’ul
sekretarlari qilib Vladimir Ivanov va Akmal Ikromov saylandi. O‘zbekiston
Kompartiyasi aslida Sovet Ittifoqi Kommunistik partiyasi (KPSS)ning
O‘zbekiston
SSRdagi ⊮liali hisoblangan. Sovet
hokimiyati yillarida respublika siyosiy hayotida O‘zbekiston Kommunistik
partiyasi yetakchi rol o‘ynagan. O‘zbek xalqi tarixida XX asrda yuz bergan ko‘plab
fojiali voqealar kommunistik partiya faoliyati bilan bog‘liqdir. O‘zbekiston
partiya tashkiloti respublika va o‘zbek xalqi manfaatlarini hisobga olmasdan
Moskvada ishlab chiqilgan qarorlarni bajarib keldi.O‘zbekiston SSR – Sovet Ittifoqi
tarkibidagi milliy ittifoqdosh respublika. O‘zbekiston SSR Butunittifoq
Sovetlarining III syezdida 1925-yil 13-may kuni SSSR tarkibiga qabul qilindi.
SSSR 1922-yil 30-dekabrda 4 ta ittifoqdosh sovet respublikasi (RSFSR, Ukraina,
Belorusiya, ZSFSR – Kavkazorti) asosida tashkil topgan edi. 1927-yil 30-martda
O‘zSSR Sovetlarining II syezdida O‘zbekiston SSRning birinchi Konstitutsiyasi
qabul qilindi.O‘zbekiston SSR tashkil qilinganidan so‘ng respublika davlat
boshqaruvi organlari Ittifoq organlari tartibida va ulardan andoza olingan
holda tuzilgan. Bu ittifoqdosh respublikalarning Markazdan turib boshqarishning
eng oson va oddiy, shu bilan birga mustahkam shakli edi.Butun Ittifoqda
bo‘lgani singari O‘zbekistonda ham mehnatkashlarning eng ommaviy tashkiloti
kasaba uyushmalari (profsoyuzlar) ham partiya komitetlariga to‘la-to‘kis qaram
bo‘lib qoldi. 1925-yil 21-martda bo‘lgan O‘zbekiston kasaba uyushmalari I
ta’sis syezdida unga asos solindi. O‘zbekiston kasaba uyushmalari respublika
soveti (Uzsovprof) Butunittifoq Kasaba uyushmalari Markaziy Soveti (VSSPS)
rahbarligida ish olib borgan.Sovet hokimiyati yosh avlodni kommunistik ruhda
tarbiyalashga muntazam e’tibor qaratgan. Bu ishlar bilan Butunittifoq leninchi
kommunistik yoshlar soyuzi (VLKSM)ning O‘zbekistondagi organi – O‘zbekiston
leninchi kommunistik yoshlar soyuzi (O‘zLKSM) shug‘ullangan.
IV.
O‘rganilgan mavzuni mustahkamlash:
1.Savol-javob
va mavzuning asosiy mazmunini takrorlash orqali amalga oshiriladi.
2..Guruhlarda
ishlash  yakunlarini  chiqarish.
V. Dars yakunlarini chiqarish:
O‘qituvchi
o‘quvchilar bajargan yozma va og‘zaki javoblar uchun qo’yilgan baholarni e’lon
qiladi va yuzaga kelgan savollarga javob qaytaradi.
VI. Uyga vazifa:O’rganilgan
mavzu savollariga javoblar tayyorlash.
O`quv – tarbiyaviy  ishlar  bo`yicha direktor
o`rinbosarining imzosi: ________________

Sana
“     ”_____________________201___-yil.
Mavzu:    O‘zbekistonda qishloq xo‘jaligini
kollektivlashtirish siyosati hamda quloqlarning surgun qilinishi

       O‘quvchilarda shakllantiriladigan tayanch kompetensiyalar
  elementlari.
A2, A2+
Kommunikativ kompetensiya:
o‘z fikrini og‘zaki va yozma tarzda aniq va tushunarli bayon qila
  oladi, mavzudan kelib chiqib savollarni mantiqan to‘g‘ri qo‘ya olish va javob
  beradi;
ijtimoiy moslasha oladi, o‘zaro muloqotda muomala madaniyatiga
  amal qiladi, jamoaviy hamkorlikda ishlay oladi;
muloqotda suhbatdosh fikrini hurmat qilgan holda o‘z
  pozitsiyasini himoya qila biladi, uni ishontira biladi;
turli ziddiyatli vaziyatlarda o‘z ehtiroslarini boshqaradi,
  muammo va kelishmovchiliklarni hal etishda zarur (konstruktiv) bo‘lgan
  qarorlarni qabul qila oladi.
Axborotlar bilan ishlash kompetensiyasi:
mavjud tarix faniga oida axborot manbalaridan (internet,
  televizor, radio (audiovideo yozuv), telefon, kompyuter, elektron pochta va
  boshq.) foydalana oladi;
media vositalardan zarur bo‘lgan axborotlarni izlab topa olish,
  saralaydi, qayta ishlaydi, uzatadi, saqlaydi, xavfsizligini ta’minlaydi va
  foydalanishda mediamadaniyatga rioya qiladi;
ma’lumotlar bazasini yarata oladi, asosiylarini tanlay oladi va
  ularni tahlil qila biladi;
O‘zini o‘zi rivojlantirish kompetensiyasi:
shaxs
  sifatida doimiy ravishda o‘z-o‘zini rivojlantirib boradi, jismoniy, ma’naviy,
  ruhiy va intellektual kamolotga intiladi;
o‘z xatti-harakatini adekvat baholaydi, o‘zini nazorat qila
  biladi,halollik, to‘g‘rilik kabi sifatlarga ega bo‘ladi.

Darsning blok sxemasi:

№

Darsning qismlari

Belgilangan vaqt.

1.

Tashkiliy qism

3 daqiqa

2.

O`tilgan mavzuni
  takrorlash

12 daqiqa

3.

Yangi mavzu bayoni

14 daqiqa

4.

Mustahkamlash

12 daqiqa

5.

Baholash

2 daqiqa

6.

Uyga vazifa

2 daqiqa

Darsning maqsadi:
-
o‘quvchilarni 10-sinfga mo‘ljallangan ,,O`zbekiston  tarixi “
darsligi bilan tanishtirish;
-      darslikning
maqsadlari va vazifalari haqida tushuncha berish;
-       darslikdagi
materiallarni o‘rganish usullarini tushuntirish;
-
o'quvchilarga o‘rganiladigan ma’lumotlar  haqida  tushunchalar
berish.
Dars materiallari va jihozlari: 10 sinf, O`zbekiston  tarixi
“ darsligi. .
2.,,Mavzuga oid chizmalar
3.Doska, bo‘r, daftar.
4.Tarqatma material: darsda
o‘rganiladigan  asosiy atamalar  va  tushunchalar yozilgan kartochkalar.
I.
Tashkiliy qism:
5.Sinfda o‘quvchilarni
darsga jalb qilib, ishchi muhitni yaratish.
6.Sinf holati
bilan tanishish va davomadni aniqlash
II. Darsning mazmuni:
7.Darslikning dasturi,
maqsadlari va vazifalari.
8.Darslikdagi materiallar
tizimi va uni o'rganish uslubiyati va usullari.
9.O‘rganiladigan ma’lumotlar hayotiy
bog’liqligi..
III. Dars mazmunini  ro‘yobga
chiqarish  ustida  ishlash:
11.
O'qituvchining 10-sinfdagi ,, O`zbekiston  tarixi“
fani vazifalari va xususiyatlari, darslikdagi materiallar tizimi, uni o’rganish
uslubiyati va usullari to‘g‘risida tushuntirish.
Yangi
dars bayoni:
O‘zbekistonda
yer-suv islohotining ikkinchi bosqichi. O‘rta Osiyoda milliy-hududiy
chegaralanish o‘tkazilgandan so‘ng 1925 – 1929-yillarda yer-suv islohotining
ikkinchi bosqichi amalga oshirildi. Islohotning ikkinchi bosqichi birinchisidan
farqli o‘laroq katta yer egaligini (rasmiy hujjatlarda “quloqlar” – “mushtumzo‘rlar”
deb yuritilgan) butunlay cheklash va ularni sinf sifatida tugatish masalasini
qo‘ydi. “Agrar inqilob”ning strategiya va taktikasi O‘zbekiston
Kompartiyasining II syezdi (1925-yil noyabr)da tasdiqlandi. Bu bosqich
O‘zbekiston SSR MIKning 1925-yil 2-dekabrdagi “Suv va suvni natsionalizatsiya
qilish to‘g‘risida” va “yer-suv islohoti to‘g‘risida”gi dekretlari bilan
boshlandi.
Bu
islohot O‘zbekistonda joylardagi shart-sharoit va tayyorgarlik darajasiga qarab
uch bosqichda o‘tkazildi.
1931-yilning
bahoridan boshlab O‘zbekistonda yalpi jamoalashtiriladigan tumanlar qaytadan
tuzildi. O‘zbekiston qishloq xo‘jaligini kollektivlashtirish rasman 1932-yili
tugallandi. Shu vaqtga kelib respublikadagi dehqon xo‘jaliklarining 75 foizi
umumiylashtirilgan sektorga, ya’ni kolxoz va sovxozlarga
birlashdi.
1932-yili respublikada 60 dan ziyod sovxoz bor edi. Yakka dehqon
xo‘jaliklarining bir qismi kolxozlardan tashqarida qoldi, lekin ularga
iqtisodiy jihatdan tazyiq o‘tkazish yanada kuchaydi. Bunday xo‘jaliklarga solinadigan
qishloq xo‘jalik soliqlari oshirildi, davlatga majburan topshiriladigan mahsu-
lot
hajmi ham kolxozlarga nisbatan 50 foizga ko‘paytirildi. 1939-yilga kelib
O‘zbekistonda yakka dehqon xo‘jaliklariga butkul barham berildi.
 O‘zbek
qishlog‘i fojiasi. O‘zbek qishlog‘i bu paytda ulkan fojiani boshdan kechirdi.
Ko‘pgina odamlar o‘z xo‘jaliklarini qarovsiz tashlab qochib ketdilar, chorva
mollarini so‘ydilar va sotib yubordilar. Mollarning ko‘plab so‘yilishi jiddiy
muammo bo‘lib qoldi. Qoramollar miqdori 1930-yili 60 000 boshdan
ziyodga
kamayib ketdi.Azaldan tuproqqa mehr qo‘ygan, dehqonchilikning barcha
sinoatlarini puxta o‘zl ashtirg an o‘zbek dehqonlari sovet hokimiyati tomonidan
ayovsiz ravishda qatag‘on qilingan Bu paytda qishloqlarda uyma-uy  yurib, g‘allani
tortib olish oddiy holga aylangan edi. “Osmon uzoq, yer qattiq” degan o‘zbek
xalq maqoli ehtimol shu yillarda to‘qilgan bo‘lsa kerak. Shahrisabz tumani
g‘alla tayyorlash vakili Jalilov bu kompaniyaning murosasizligi bois uni
“G‘alla tayyorlash urush degandek gap. G‘alla tayyorlovchilar otishi, qamashi
va boshqa ishlar qilishi mumkin. Ular hukmbardorlik qiladi”, deb ta’rifaydi.
O‘zbekiston
Kompartiyasi MK sekretari Kirpanov tomonidan “mutlaqo max捯y”
gri捯 ostida 1930-yili tayyorlangan
ma’lumotnomada keltirilishicha, g‘alla yig‘ishda o‘ta kuchli ma’muriyatchilikka
yo‘l qo‘yilgan. Qishloqlarda tayyorlov idorasining vakillari uyma-uy yurib,
kambag‘al dehqonlarning oxirgi misqol g‘allasigacha, hatto 20 funt zig‘irigacha
tortib olganlar. Urug‘lik g‘allaga tegmaslik haqidagi dekret bo‘lishiga
qaramay, dehqonlar qismati taqdir hukmiga tashlab qo‘yilgan edi. Hattoki, g‘alla
topshirish rejasini bajargan dehqonlar ham bir boshdan tintilib, ularning
g‘allasi tortib olingan.
O‘zbekistonda
quloqlashtirish siyosati hamda uning oqibatlari. Mustabid sovet rejimi 1929 –
1935-yillarda badavlat va o‘rtahol dehqonlarni qishloq burjuaziyasi sifatida
tugatish siyosatini olib borgan. Quloq xo‘jaliklarini tugatish kompaniyasi
O‘zbekistonda 1930-yil fevraldan boshlab avj oldi.VKP(b) MK Siyosiy byurosining
1930-yil 26-yanvardagi “Yoppasiga jamoalashtirish rayonlarida quloq
xo‘jaliklarini tugatish tadbirlari to‘g‘risida”gi qarori va VKP(b) MK O‘rta
Osiyo byurosining “Quloqlarni sinf sifatida tugatish bilan bog‘liq tadbirkor
to‘g‘risida”gi ko‘rsatmalari asosida O‘zbekiston Kompartiyasi Markaziy Komiteti
1930-yil 17-fevralda “Kollektivlashtirish va quloq xo‘jaliklarini tugatish
to‘g‘risida” qaror qabul qilgan
IV.
O‘rganilgan mavzuni mustahkamlash:
1.Savol-javob
va mavzuning asosiy mazmunini takrorlash orqali amalga oshiriladi.
2..Guruhlarda
ishlash  yakunlarini  chiqarish.
V. Dars yakunlarini chiqarish:
O‘qituvchi
o‘quvchilar bajargan yozma va og‘zaki javoblar uchun qo’yilgan baholarni e’lon
qiladi va yuzaga kelgan savollarga javob qaytaradi.
VI. Uyga vazifa:O’rganilgan
mavzu savollariga javoblar tayyorlash.
O`quv – tarbiyaviy  ishlar  bo`yicha direktor
o`rinbosarining imzosi: ________________

Sana
“     ”_____________________201___-yil.
Mavzu:    O‘zbekistonda industrlashtirish siyosatining
amalga oshirilishi va kadrlar masalasi

O‘quvchilarda shakllantiriladigan tayanch kompetensiyalar elementlari.
A2, A2+
Kommunikativ kompetensiya:
o‘z fikrini og‘zaki va yozma tarzda aniq va tushunarli bayon qila
  oladi, mavzudan kelib chiqib savollarni mantiqan to‘g‘ri qo‘ya olish va javob
  beradi;
ijtimoiy moslasha oladi, o‘zaro muloqotda muomala madaniyatiga
  amal qiladi, jamoaviy hamkorlikda ishlay oladi;
muloqotda suhbatdosh fikrini hurmat qilgan holda o‘z
  pozitsiyasini himoya qila biladi, uni ishontira biladi;
turli ziddiyatli vaziyatlarda o‘z ehtiroslarini boshqaradi,
  muammo va kelishmovchiliklarni hal etishda zarur (konstruktiv) bo‘lgan
  qarorlarni qabul qila oladi.
Axborotlar bilan ishlash kompetensiyasi:
mavjud tarix faniga oida axborot manbalaridan (internet,
  televizor, radio (audiovideo yozuv), telefon, kompyuter, elektron pochta va
  boshq.) foydalana oladi;
media vositalardan zarur bo‘lgan axborotlarni izlab topa olish,
  saralaydi, qayta ishlaydi, uzatadi, saqlaydi, xavfsizligini ta’minlaydi va
  foydalanishda mediamadaniyatga rioya qiladi;
ma’lumotlar bazasini yarata oladi, asosiylarini tanlay oladi va
  ularni tahlil qila biladi;
O‘zini o‘zi rivojlantirish kompetensiyasi:
shaxs
  sifatida doimiy ravishda o‘z-o‘zini rivojlantirib boradi, jismoniy, ma’naviy,
  ruhiy va intellektual kamolotga intiladi;
o‘z xatti-harakatini adekvat baholaydi, o‘zini nazorat qila
  biladi,halollik, to‘g‘rilik kabi sifatlarga ega bo‘ladi.

Darsning blok sxemasi:

№

Darsning qismlari

Belgilangan vaqt.

1.

Tashkiliy qism

3 daqiqa

2.

O`tilgan mavzuni
  takrorlash

12 daqiqa

3.

Yangi mavzu bayoni

14 daqiqa

4.

Mustahkamlash

12 daqiqa

5.

Baholash

2 daqiqa

6.

Uyga vazifa

2 daqiqa

Darsning maqsadi:
-
o‘quvchilarni 10-sinfga mo‘ljallangan ,,O`zbekiston  tarixi “ darsligi
bilan tanishtirish;
-      darslikning
maqsadlari va vazifalari haqida tushuncha berish;
-       darslikdagi
materiallarni o‘rganish usullarini tushuntirish;
-
o'quvchilarga o‘rganiladigan ma’lumotlar  haqida  tushunchalar
berish.
Dars materiallari va jihozlari: 10 sinf, O`zbekiston  tarixi
“ darsligi. .
2.,,Mavzuga oid chizmalar
3.Doska, bo‘r, daftar.
4.Tarqatma material: darsda
o‘rganiladigan  asosiy atamalar  va  tushunchalar yozilgan kartochkalar.
I.
Tashkiliy qism:
5.Sinfda o‘quvchilarni
darsga jalb qilib, ishchi muhitni yaratish.
6.Sinf holati
bilan tanishish va davomadni aniqlash
II. Darsning mazmuni:
7.Darslikning dasturi,
maqsadlari va vazifalari.
8.Darslikdagi materiallar
tizimi va uni o'rganish uslubiyati va usullari.
9.O‘rganiladigan ma’lumotlar hayotiy bog’liqligi..
III. Dars mazmunini  ro‘yobga
chiqarish  ustida  ishlash:
11.
O'qituvchining 10-sinfdagi ,, O`zbekiston  tarixi“
fani vazifalari va xususiyatlari, darslikdagi materiallar tizimi, uni o’rganish
uslubiyati va usullari to‘g‘risida tushuntirish.
Yangi
dars bayoni:
Mamlakatda
industrlashtirish siyosatiga o‘tilishi va besh yillik rejalarining ishlab
chiqilishi. Mamlakatda qishloq xo‘jaligini zo‘ravonlik bilan
kollektivlashtirish jarayonida 1928-yili sanoatni industrlashtirish ham amalga
oshirildi. Aslini olganda mamlakatning markaziy organlari tomonidan 1925-yil
dekabrda bo‘lgan VKP(b) XIV syezdida SSSRda iqtisodiyotni rivojlantirishning
hal qiluvchi vositasi sifatida sotsialistik industrlashtirishga o‘tish ommaviy
tarzda e’lon qilingan edi. Mamlakatning iqtisodiy, siyosiy va madaniy
taraqqiyoti zamonaviy sanoatni vujudga keltirishga bevosita bog‘liq edi. Bu
maqsadga tez muddatda erishishning aniq yo‘llarini ishlab chiqish talab
etilardi.O‘zbekiston uchun sanoat qurilishini keng sur’atda jadallashtirish
nihoyatda zarur edi. Chunki respublika iqtisodiyoti bu davrda ham agrar
xususiyatga egaligicha qolayotgan edi. 1927-yilda O‘zSSR xalq xo‘jaligida
qishloq xo‘jaligining salmog‘i 62,6 %, sanoatning salmog‘i 37,4 % ni tashkil
etar, shu bilan birga sanoat ishlab chiqarishining 90 foizi qishloq xo‘jalik
xomashyosini qayta ishlashga asoslangan edi. Iqtisodiyot xomashyo yo‘nalishida
bo‘lgani sababli respublika sanoati faqat bir tomonlama ixtisoslashtirilayotgan
edi. Buning ustiga industrlashtirish siyosati qishloq hisobidan amalga
oshirildi. Qishloq xo‘jalik mahsulotlarining xarid narxlari pasaytirildi.
Natijada dehqonlar qashshoqlashib, mamlakatda oziq-ovqat muammosi keskinlashdi.
 Mahalliylashtirish
komissiyasi rahbariyati zimmasiga O‘zbekistondagi o‘quv yurtlari, ilmiy va
madaniy-oqartuv (xalqning bilim va ongini oshirish) tashkilotlari, sanoat
korxonalarini mahalliylashtirish asosiy rejasini ishlab chiqish
yuklatildi.1925-yil 22 – 30-noyabrda Samarqand shahrida bo‘lib o‘tgan
O‘zbekiston Kommunistik partiyasining II syezdida “Partiya, sovet, xo‘jalik,
kasaba uyushmalari va kooperativ tashkilotlariga mahalliy aholini jalb qilish”
masalasi ko‘rib chiqildi. Syezdda davlat, xo‘jalik, sovet, jamoat va savdo
tashkilotlariga mahalliy millat vakillarini ko‘proq jalb qilish, shu yo‘l
orqali shahar va qishloq mehnatkashlarining mamlakatda sotsializm qurilishiga
faol ishtirokini ta’minlash masalasi muhokama qilindi. Bundan tashqari
boshqaruv va rahbarlik ishlariga ishchi, dehqon va ziyolilardan mahalliy
kadrlar tayyorlash zarurligi uqtirildi.1927-yil 8-yanvarda O‘zbekiston SSR MIK
huzuridagi “Davlat apparatini mahalliylashtirish Markaziy komissiyasi”ning nomi
“Davlat apparati va sanoatni O‘zbeklashtirish Markaziy komissiyasi” deb
o‘zgartirildi. 6-iyunda O‘zbeklashtirish Markaziy komissiyasining Nizomi kuchga
kiritildi. Komissiya o‘z faoliyatida o‘zbek aholisi ko‘proq bo‘lgan
tumanlardagi barcha davlat, jamoat, kooperativ muassasalari va tashkilotlarida
ish yuritishni o‘zbek tilida olib borishlari shart edi.O‘zbekiston Kommunistik
partiyasining 1927-yil 16 – 24-noyabrda bo‘lgan III syezdida “Davlat apparatini
mahalliylashtirish va yerli millat ishchilarini
ishlab
chiqarishga jalb qilish to‘g‘risida”gi masala ko‘rildi.

IV.
O‘rganilgan mavzuni mustahkamlash:
1.Savol-javob
va mavzuning asosiy mazmunini takrorlash orqali amalga oshiriladi.
2..Guruhlarda
ishlash  yakunlarini  chiqarish.
V. Dars yakunlarini chiqarish:
O‘qituvchi
o‘quvchilar bajargan yozma va og‘zaki javoblar uchun qo’yilgan baholarni e’lon
qiladi va yuzaga kelgan savollarga javob qaytaradi.
VI. Uyga vazifa:O’rganilgan
mavzu savollariga javoblar tayyorlash.
O`quv – tarbiyaviy  ishlar  bo`yicha direktor
o`rinbosarining imzosi: ________________

Sana
“     ”_____________________201___-yil.
Mavzu:    O‘zbek xotin-qizlarining
ozodlikka chiqarish jarayoni va muammolar

O‘quvchilarda shakllantiriladigan tayanch kompetensiyalar elementlari.
A2, A2+
Kommunikativ kompetensiya:
o‘z fikrini og‘zaki va yozma tarzda aniq va tushunarli bayon qila
  oladi, mavzudan kelib chiqib savollarni mantiqan to‘g‘ri qo‘ya olish va javob
  beradi;
ijtimoiy moslasha oladi, o‘zaro muloqotda muomala madaniyatiga
  amal qiladi, jamoaviy hamkorlikda ishlay oladi;
muloqotda suhbatdosh fikrini hurmat qilgan holda o‘z
  pozitsiyasini himoya qila biladi, uni ishontira biladi;
turli ziddiyatli vaziyatlarda o‘z ehtiroslarini boshqaradi,
  muammo va kelishmovchiliklarni hal etishda zarur (konstruktiv) bo‘lgan
  qarorlarni qabul qila oladi.
Axborotlar bilan ishlash kompetensiyasi:
mavjud tarix faniga oida axborot manbalaridan (internet,
  televizor, radio (audiovideo yozuv), telefon, kompyuter, elektron pochta va
  boshq.) foydalana oladi;
media vositalardan zarur bo‘lgan axborotlarni izlab topa olish,
  saralaydi, qayta ishlaydi, uzatadi, saqlaydi, xavfsizligini ta’minlaydi va
  foydalanishda mediamadaniyatga rioya qiladi;
ma’lumotlar bazasini yarata oladi, asosiylarini tanlay oladi va
  ularni tahlil qila biladi;
O‘zini o‘zi rivojlantirish kompetensiyasi:
shaxs
  sifatida doimiy ravishda o‘z-o‘zini rivojlantirib boradi, jismoniy, ma’naviy,
  ruhiy va intellektual kamolotga intiladi;
o‘z xatti-harakatini adekvat baholaydi, o‘zini nazorat qila
  biladi,halollik, to‘g‘rilik kabi sifatlarga ega bo‘ladi.

Darsning blok sxemasi:

№

Darsning qismlari

Belgilangan vaqt.

1.

Tashkiliy qism

3 daqiqa

2.

O`tilgan mavzuni
  takrorlash

12 daqiqa

3.

Yangi mavzu bayoni

14 daqiqa

4.

Mustahkamlash

12 daqiqa

5.

Baholash

2 daqiqa

6.

Uyga vazifa

2 daqiqa

Darsning maqsadi:
-
o‘quvchilarni 10-sinfga mo‘ljallangan ,,O`zbekiston  tarixi “ darsligi
bilan tanishtirish;
-      darslikning
maqsadlari va vazifalari haqida tushuncha berish;
-       darslikdagi
materiallarni o‘rganish usullarini tushuntirish;
-
o'quvchilarga o‘rganiladigan ma’lumotlar  haqida  tushunchalar
berish.
Dars materiallari va jihozlari: 10 sinf, O`zbekiston  tarixi
“ darsligi. .
2.,,Mavzuga oid chizmalar
3.Doska, bo‘r, daftar.
4.Tarqatma material: darsda
o‘rganiladigan  asosiy atamalar  va  tushunchalar yozilgan kartochkalar.
I.
Tashkiliy qism:
5.Sinfda o‘quvchilarni
darsga jalb qilib, ishchi muhitni yaratish.
6.Sinf holati
bilan tanishish va davomadni aniqlash
II. Darsning mazmuni:
7.Darslikning dasturi,
maqsadlari va vazifalari.
8.Darslikdagi materiallar
tizimi va uni o'rganish uslubiyati va usullari.
9.O‘rganiladigan ma’lumotlar hayotiy
bog’liqligi..
III. Dars mazmunini  ro‘yobga
chiqarish  ustida  ishlash:
11.
O'qituvchining 10-sinfdagi ,, O`zbekiston  tarixi“
fani vazifalari va xususiyatlari, darslikdagi materiallar tizimi, uni o’rganish
uslubiyati va usullari to‘g‘risida tushuntirish.
Yangi
dars bayoni:
“Hujum”
harakatining o‘tkazilishi. O‘zbek ayollari va qizlarining hayoti asrlar
davomida islom dini shariati ko‘rsatmalari asosiga qurilgan edi. Sovet
hokimiyati o‘rnatilgach, Sharq ayollarini “ozodlik”ka chiqarish, eski turmush
tarziga hujum qilish, ayollarning chachvon va paranjisini tashlab yangi zamon
qurayotganlar
sa녠ga tezroq qo‘shilishi kabi
muammolar kun tartibiga qo‘yildi. Bolsheviklar tomonidan O‘rta Osiyo
respublikalarida, xususan, O‘zbekistonda bu muammo qisqa muddat davomida
shoshilinch hal qilindi, natijada katta yo‘qotishlar yuz berdi, ko‘plab
xotin-qizlar eskilik va xurofot tarafdorlarinnig
         qutqusi bilan o‘z yaqinlari tomonidan o‘ldirildi. O‘zbek
ayollarini ozodlikka chiqarish va yangi                                     turmushga
jalb qilish, darhaqiqat, kerak edi. Biroq bu ishni bolsheviklar va sovet
hokimiyati vakillari tanlagan tezkor yo‘l bilan emas, balki asta-sekin va
bosqichma-bosqich amalga oshirilganda katta qurbonlar va yo‘qotishlar bo‘lmas
edi.“Hujum” kompaniyasi 1926-yil sentyabrda O‘rta Osiyo xotin-qizlari ken
gashida e’lon qilinib, uni 1927-yil 8-martdan boshlashga qaror qilindi.
1926-yil dekabrda “Hujum” kompaniyasini o‘tkaz ish uchun O‘rta Osiyo
respublikalari, xususan, O‘zbekistonda maxsus komissi yalar tuzildi.
 1927-yil 8-martda ommaviy
mitinglar boshlandi. Ularda 100 000 dan ortiq xotin-qizlar paranjilarini
gulxanda yoqdilar. Lekin bolsheviklar partiyasining o‘zbek xotin-qizlarini
ozodlikka chiqarishni tez-
lashtirish
siyosati yomon oqibatlarga olib keldi. “Hujum”ga qarshi bo‘lganlar ayollarga
nisbatan zulm o‘tkaza boshladilar. “Hujum” harakati eng faol o‘tkazilgan
1927-1928-yillarda O‘zbekistonda
2500
dan ortiq faol xotin-qizlar, tuman va qishloq sho‘rolarining a’zolari, xotin-qizlar
klublari va kutubxonalar mudiralari, muallimalar yangi hayot yo‘lida o‘z jonini
qurbon qildi. Afsuski, bu fojialarning oldi olinmadi.
 Xotin-qizlar
mehnatining ijtimoiy-iqtisodiy muammolari. Sovet hokimiyati o‘zbek
xotin-qizlarini ozodlikka chiqarish jarayonida ularni ishlab chiqarishga jalb
qilish tadbirlarini ham amalga oshirdi. Bundan ko‘zlangan asosiy maqsad xalq
xo‘jaligi muammolarini hal qilish uchun yangi mehnat resurslari bo‘lgan ishchi
kuchlarini vujudga keltirish edi.Xotin-qizlar dastlab hunarmandlik kooperatsiyasiga
jalb qilindi. Xotin-qizlar klublarida ayollar uchun maxsus xonalar ochilib,
ular bunday joylarda do‘ppi va choyshablar tikishardi. Keyinchalik,
hunarmandchilik kooperatsiyasi tarkibida maxsus ayollar artellari tashkil
qilindi. 1926-yili O‘zbekistonda 16 ta yirik ayollar artellari bo‘lib, ularda
814 nafar mahalliy xotin-qizlar mehnat qilardi. Ayollar qilgan mehnatlari
evaziga maosh olish imkoniyatiga ega bo‘lishdi. 1930-yilda
respublika hunarmandchilik kooperatsiyasining 50 dan ortiq artellarida 5000
nafardan ko‘proq mahalliy ayollar ishlardi. Ularning ko‘pchiligi tikuvchilik
korxonalarida mehnat qilganlar. Xotin-qizlar yirik sanoat korxonalariga ham
jalb qilina boshlandi. Bu ish umuman olganda ijobiy jarayon edi. Lekin ko‘p
hollarda ma’muriyat puxta o‘ylab ko‘rmay, ayollarni og‘ir vazifalarga
qo‘ydilar. Ayollarni ishga tayinlashda ularning nozik jins vakilasi – ojiza
ekanligi e’tiborga olinmadi. Bu holat ularning sog‘lig‘iga jiddiy shikast
yetkazardi.Kolxozlar va sovxozlar tashkil qilingandan so‘ng ayollarni ularga
mos bo‘lmagan kasb – traktorchilikka o‘rgatish avj oldi. Faqat 1939-yilda 2500
nafar xotin-qizlar traktorchilar kursida o‘qishga majburan jalb qilindi. Kursni
tugatgan xotin-qizlarning ko‘pchiligi traktorchi bo‘lib ishlamasdi.O‘zbek ayollarining
yangi jamiyatda tutgan mavqeyi hamda ziddiyatli
jihatlari.
O‘zbek ayollarini jamiyatning teng huquqli a’zolariga aylantirishda,
erksizlikdan qutqarishda ularni madaniy va ijtimoiy hayotga jalb qilish muhim
ahamiyat kasb etadi. Madaniy-tarbiyaviy ishlarni olib borishda ayollar klublari
katta rol o‘ynadi. Bu klublarda ayollarga vrachlar turli maslahatlar
berishardi, bolalar vrach ko‘rigidan o‘tardi. Shuningdek, ko‘plab kutubxonalar,
bolalar bog‘chalari va yaslilar ochildi. Xotin-qizlarni qiziqtirgan va
tashvishga solgan mavzular bo‘yicha suhbatlar o‘tkazilib turildi. 1927-yili
Andijondagi Eski shahar ayollar klubida 134 nafar a’zo bo‘lgan. Bu davrda
o‘zbek xotin-qizlari rahbarlik lavozimlarida ham ishlash layoqatini
ko‘rsatdilar. 1927-yili respublikadagi tuman ijroiya qo‘mitalari a’zolarining
20 foizi, okrug ijroiya qo‘mitalari a’zolarining 17 foizi ayollar edi. Jahon
Obidova
O‘zSSR Markaziy Ijroiya Komiteti Prezidiumi raisining o‘rinbosari, Tojixon
Shodiyeva esa Prezidium a’zosi bo‘lgan. Biroq keyinchalik bu 2 nafar taniqli
o‘zbek ayollari sovet hokimiyati tomonidan qatag‘on qilindi.XX asr 30-yillarida
ayollar orasidan mashhur olimalar, shoiralar, yozuvchilar, muhandislar,
shifokorlar, san’atkorlar, muallimlar yetishib chiqa boshladi.
IV.
O‘rganilgan mavzuni mustahkamlash:
1.Savol-javob
va mavzuning asosiy mazmunini takrorlash orqali amalga oshiriladi.
2..Guruhlarda
ishlash  yakunlarini  chiqarish.
V. Dars yakunlarini chiqarish:
O‘qituvchi
o‘quvchilar bajargan yozma va og‘zaki javoblar uchun qo’yilgan baholarni e’lon
qiladi va yuzaga kelgan savollarga javob qaytaradi.
VI. Uyga vazifa:O’rganilgan
mavzu savollariga javoblar tayyorlash.
O`quv – tarbiyaviy  ishlar  bo`yicha direktor
o`rinbosarining imzosi: ________________

Sana
“     ”_____________________201___-yil.
Mavzu:    O‘zbekistonda sovet hokimiyati
yuritgan madaniy siyosat

O‘quvchilarda shakllantiriladigan tayanch kompetensiyalar elementlari.
A2, A2+
Kommunikativ kompetensiya:
o‘z fikrini og‘zaki va yozma tarzda aniq va tushunarli bayon qila
  oladi, mavzudan kelib chiqib savollarni mantiqan to‘g‘ri qo‘ya olish va javob
  beradi;
ijtimoiy moslasha oladi, o‘zaro muloqotda muomala madaniyatiga
  amal qiladi, jamoaviy hamkorlikda ishlay oladi;
muloqotda suhbatdosh fikrini hurmat qilgan holda o‘z
  pozitsiyasini himoya qila biladi, uni ishontira biladi;
turli ziddiyatli vaziyatlarda o‘z ehtiroslarini boshqaradi,
  muammo va kelishmovchiliklarni hal etishda zarur (konstruktiv) bo‘lgan
  qarorlarni qabul qila oladi.
Axborotlar bilan ishlash kompetensiyasi:
mavjud tarix faniga oida axborot manbalaridan (internet,
  televizor, radio (audiovideo yozuv), telefon, kompyuter, elektron pochta va
  boshq.) foydalana oladi;
media vositalardan zarur bo‘lgan axborotlarni izlab topa olish,
  saralaydi, qayta ishlaydi, uzatadi, saqlaydi, xavfsizligini ta’minlaydi va
  foydalanishda mediamadaniyatga rioya qiladi;
ma’lumotlar bazasini yarata oladi, asosiylarini tanlay oladi va
  ularni tahlil qila biladi;
O‘zini o‘zi rivojlantirish kompetensiyasi:
shaxs
  sifatida doimiy ravishda o‘z-o‘zini rivojlantirib boradi, jismoniy, ma’naviy,
  ruhiy va intellektual kamolotga intiladi;
o‘z xatti-harakatini adekvat baholaydi, o‘zini nazorat qila
  biladi,halollik, to‘g‘rilik kabi sifatlarga ega bo‘ladi.

Darsning blok sxemasi:

№

Darsning qismlari

Belgilangan vaqt.

1.

Tashkiliy qism

3 daqiqa

2.

O`tilgan mavzuni
  takrorlash

12 daqiqa

3.

Yangi mavzu bayoni

14 daqiqa

4.

Mustahkamlash

12 daqiqa

5.

Baholash

2 daqiqa

6.

Uyga vazifa

2 daqiqa

Darsning maqsadi:
-
o‘quvchilarni 10-sinfga mo‘ljallangan ,,O`zbekiston  tarixi “
darsligi bilan tanishtirish;
-      darslikning
maqsadlari va vazifalari haqida tushuncha berish;
-       darslikdagi
materiallarni o‘rganish usullarini tushuntirish;
-
o'quvchilarga o‘rganiladigan ma’lumotlar  haqida  tushunchalar
berish.
Dars materiallari va jihozlari: 10 sinf, O`zbekiston  tarixi
“ darsligi. .
2.,,Mavzuga oid chizmalar
3.Doska, bo‘r, daftar.
4.Tarqatma material: darsda
o‘rganiladigan  asosiy atamalar  va  tushunchalar yozilgan kartochkalar.
I.
Tashkiliy qism:
5.Sinfda o‘quvchilarni
darsga jalb qilib, ishchi muhitni yaratish.
6.Sinf holati
bilan tanishish va davomadni aniqlash
II. Darsning mazmuni:
7.Darslikning dasturi,
maqsadlari va vazifalari.
8.Darslikdagi materiallar
tizimi va uni o'rganish uslubiyati va usullari.
9.O‘rganiladigan ma’lumotlar hayotiy
bog’liqligi..
III. Dars mazmunini  ro‘yobga
chiqarish  ustida  ishlash:
11.
O'qituvchining 10-sinfdagi ,, O`zbekiston  tarixi“
fani vazifalari va xususiyatlari, darslikdagi materiallar tizimi, uni o’rganish
uslubiyati va usullari to‘g‘risida tushuntirish.
Yangi
dars bayoni:
Sovet
hokimiyatining ta’lim va fan sohasidagi ishlari. Yosh avlodni o‘qitish, buning
uchun shart-sharoitlar yaratish xalq ommasi, uning vakillari uchun dolzarb
bo‘lib kelgan.
Bolsheviklar
tomonidan O‘zbekistonda dastlabki yillarda sovet maktablari va texnikumlar
ochishga alohida e’tibor qaratildi. Jadid maktablari yopildi. Eski maktablar va
vaqf maktablari ham tugatildi. Turkiston davlat universiteti va O‘zbekiston
davlat universitetidan keyin respublikada ko‘plab institutlar tashkil etildi.
Biroq universitet va institutlardagi talabalar o‘rtasida o‘zbeklar kamchilikni
tashkil qilgan. Bu oliy o‘quv yurtlarida asosan slavyan tillariga mansub
kishilar o‘qigan. Ularda dars bergan o‘qituvchilar orasida ham mahalliy millat
vakillari kamchilik bo‘lgan.Bu davrda O‘zbekistonda fan taraqqiyoti sohasida
muayyan yutuqlarga erishildi. 1932-yil 14-oktyabrda O‘zbekiston SSR Markaziy
Ijroiya Qo‘mitasi Prezidiumining O‘zbekiston ilmiy tekshirish muassasalariga
rahbarlik qiluvchi O‘zbekiston SSR Fanlar komiteti tuzildi. 1934-yili unga
Otajon Hoshimov rais qilib saylandi. 1940-yil
9-yanvarda
O‘zbekiston SSR Fanlar komiteti SSSR Fanlar akademiyasining O‘zbekiston SSR
Xalq
maori. ehtiyojlari uchun juda ko‘p mablag‘lar ajratildi – birinchi besh yillik
davrida 395,5 mln rubl mablag‘ ajratilgan bo‘lsa, ikkinchi besh yillik uchun
1,16 mlrd rubl mablag‘ sarfandi.
Bu yirik mablag‘lar ikkinchi besh yillik davrida 35 000 o‘quvchi sig‘adigan 539
ta yangi maktab solishga imkon
berdi.
Shu bilan birga kichkina maktablar bir-biriga qo‘shilib, yiriklashtirildi va
to‘la kompleks darajasiga yetkazildi.Ikkinchi besh yillik davrida hamma umumiy
ta’lim maktablaridagi o‘quvchilarning soni tez sur’atlar bilan o‘sib, 931 800
nafarga yetdi, ularning 725 mingga yaqini qishloq maktablarida o‘qirdi.
Respublika maktablarida o‘qish 18 tilda olib borilgan. O‘zbek tilida
o‘qitiladigan maktablarning soni o‘n yil ichida 10 marta oshgan.
 Alifboning
o‘zgartirilishi. Sovet hokimiyatining dastlabki o‘n yilliklarida O‘zbekistonda
imlo 3 marta o‘zgartirildi. Bu holat tub aholini savodsiz qilishga, uning asriy
qadriyatlaridan mahrum qilib, sovet madaniyati ruhida tarbiyalashga hamda
ruslashtirish siyosatini amalga oshirishga mo‘ljallangan edi.
Ma’lumki,
islom dini mintaqaga kirib kelgach, asrlar davomida yurtimizda yaratilgan
asarlar arab alifbosidagi eski o‘zbek tilida yozilgan edi. Ahmad Yassaviy,
Sakkokiy, Lutⱶy, Alisher Navoiy, Bobur singari mashhur shoirlar 500 –800
yillar oldin o‘zbek tilida, biroq arab imlosida o‘z asarlarini yozganlar. Bolsheviklar
esa bunday adabiyotdan voz kechib, sovet adabiyotini va proletar madaniyatini
yaratishga intildilar.
1921-1922-yillarda
dastlab arab imlosi isloh qilinib, ancha soddalashtirildi. So‘ngra o‘zbek
yozuvini lotinlashtirish masalasi kun tartibiga qo‘yildi.1929-yil may oyida
Samarqandda o‘tgan O‘zbekiston adiblari, imlochilari va yetakchi ziyolilari
konferensiyasida o‘zbek yozuvini arab graⱶkasidan lotin
graⱶkasiga
o‘tkazish haqida qaror qabul qilindi. Qaror 10-avgustda O‘zbekiston SSR Maorif
xalq komissarligi hay’ati tomonidan tasdiqlangach, 1-dekabrda O‘zbekistonda
arab alifbosidan lotin yozuviga o‘tildi.Biroq tez orada yozuvni lotinlashtirish
uchun ishlatilgan katta mablag‘lar bekor ketib, kirillitsaga o‘tkazish
to‘g‘risida yangi qaror qabul qilindi. 1940-yil 8-mayda bo‘lgan O‘zbekiston SSR
Oliy Soveti III sessiyasida matematik olim Toshmuhammad Qori-Niyozovning
ma’ruzasi bo‘yicha lotin yozuvidan kirill
(rus
graⱶkasi) asosidagi o‘zbek yozuviga o‘tish to‘g‘risida qaror qabul qilindi.
O‘zbekistondan tashqari O‘rta Osiyo respublikalari va Ozarbayjon ham rus
graⱶkasiga o‘tkazildi.

IV.
O‘rganilgan mavzuni mustahkamlash:
1.Savol-javob
va mavzuning asosiy mazmunini takrorlash orqali amalga oshiriladi.
2..Guruhlarda
ishlash  yakunlarini  chiqarish.
V. Dars yakunlarini chiqarish:
O‘qituvchi
o‘quvchilar bajargan yozma va og‘zaki javoblar uchun qo’yilgan baholarni e’lon
qiladi va yuzaga kelgan savollarga javob qaytaradi.
VI. Uyga vazifa:O’rganilgan
mavzu savollariga javoblar tayyorlash.
O`quv – tarbiyaviy  ishlar  bo`yicha direktor
o`rinbosarining imzosi: ________________

Sana
“     ”_____________________201___-yil.
Mavzu:    Sovet hokimiyatining O‘zbekistondagi
qatag‘onlik siyosati: uning mohiyati va oqibatlari

O‘quvchilarda shakllantiriladigan tayanch kompetensiyalar elementlari.
A2, A2+
Kommunikativ kompetensiya:
o‘z fikrini og‘zaki va yozma tarzda aniq va tushunarli bayon qila
  oladi, mavzudan kelib chiqib savollarni mantiqan to‘g‘ri qo‘ya olish va javob
  beradi;
ijtimoiy moslasha oladi, o‘zaro muloqotda muomala madaniyatiga
  amal qiladi, jamoaviy hamkorlikda ishlay oladi;
muloqotda suhbatdosh fikrini hurmat qilgan holda o‘z
  pozitsiyasini himoya qila biladi, uni ishontira biladi;
turli ziddiyatli vaziyatlarda o‘z ehtiroslarini boshqaradi,
  muammo va kelishmovchiliklarni hal etishda zarur (konstruktiv) bo‘lgan
  qarorlarni qabul qila oladi.
Axborotlar bilan ishlash kompetensiyasi:
mavjud tarix faniga oida axborot manbalaridan (internet,
  televizor, radio (audiovideo yozuv), telefon, kompyuter, elektron pochta va
  boshq.) foydalana oladi;
media vositalardan zarur bo‘lgan axborotlarni izlab topa olish,
  saralaydi, qayta ishlaydi, uzatadi, saqlaydi, xavfsizligini ta’minlaydi va
  foydalanishda mediamadaniyatga rioya qiladi;
ma’lumotlar bazasini yarata oladi, asosiylarini tanlay oladi va
  ularni tahlil qila biladi;
O‘zini o‘zi rivojlantirish kompetensiyasi:
shaxs
  sifatida doimiy ravishda o‘z-o‘zini rivojlantirib boradi, jismoniy, ma’naviy,
  ruhiy va intellektual kamolotga intiladi;
o‘z xatti-harakatini adekvat baholaydi, o‘zini nazorat qila
  biladi,halollik, to‘g‘rilik kabi sifatlarga ega bo‘ladi.

Darsning blok sxemasi:

№

Darsning qismlari

Belgilangan vaqt.

1.

Tashkiliy qism

3 daqiqa

2.

O`tilgan mavzuni
  takrorlash

12 daqiqa

3.

Yangi mavzu bayoni

14 daqiqa

4.

Mustahkamlash

12 daqiqa

5.

Baholash

2 daqiqa

6.

Uyga vazifa

2 daqiqa

Darsning maqsadi:
-
o‘quvchilarni 10-sinfga mo‘ljallangan ,,O`zbekiston  tarixi “
darsligi bilan tanishtirish;
-      darslikning
maqsadlari va vazifalari haqida tushuncha berish;
-       darslikdagi
materiallarni o‘rganish usullarini tushuntirish;
-
o'quvchilarga o‘rganiladigan ma’lumotlar  haqida  tushunchalar
berish.
Dars materiallari va jihozlari: 10 sinf, O`zbekiston  tarixi
“ darsligi. .
2.,,Mavzuga oid chizmalar
3.Doska, bo‘r, daftar.
4.Tarqatma material: darsda
o‘rganiladigan  asosiy atamalar  va  tushunchalar yozilgan kartochkalar.
I.
Tashkiliy qism:
5.Sinfda o‘quvchilarni
darsga jalb qilib, ishchi muhitni yaratish.
6.Sinf holati
bilan tanishish va davomadni aniqlash
II. Darsning mazmuni:
7.Darslikning dasturi,
maqsadlari va vazifalari.
8.Darslikdagi materiallar
tizimi va uni o'rganish uslubiyati va usullari.
9.O‘rganiladigan ma’lumotlar hayotiy
bog’liqligi..
III. Dars mazmunini  ro‘yobga
chiqarish  ustida  ishlash:
11.
O'qituvchining 10-sinfdagi ,, O`zbekiston  tarixi“
fani vazifalari va xususiyatlari, darslikdagi materiallar tizimi, uni o’rganish
uslubiyati va usullari to‘g‘risida tushuntirish.
Yangi
dars bayoni:
O‘zbekistonda
dastlabki qatag‘onlarning boshlanishi. Sovet rejimi o‘z hokimiyatini
mustahkamlab olgach, uning xususiyatlari tobora oshkora namoyon bo‘la boshladi.
Bu holat xususan milliy respublika-
lardagi
rahbar xodimlarga munosabatda yaqqol namoyon bo‘ldi. Qaror topgan
ma’muriy-buyruqbozlik tizimi va  uning rahbar o‘zagi hisoblangan Butunittifoq
kommunistlar (bolsheviklar) partiyasi – VKP(b) bu paytga kelib “sotsializm
asoslari”ni qurishga jiddiy kirishdi hamda jamiyatning barcha sohalarida
hukmronlik mavqeyini egalladi.
 1931-yil
25-aprelda Moskvada bo‘lib o‘tgan sud majlisida Munavvarqori boshchiligidagi
millatning 15 nafar fidoyisi bo‘lgan “Milliy Istiqlol” a’zolari otib
o‘ldirishga, qolgan 72 nafar kishi esa uzoq muddatli qamoq jazosiga hukm
qilindi. O‘zbek xalqining 15 nafar farzandi Moskva atrofida otib tashlandi. Qamoqdan
ham deyarli hech kim Toshkentga qaytib kelmadi.1936 – 1938-yillardagi katta
terror hamda O‘zbekistonda davlat arboblari, ziyolilar, ulamolar va
harbiylarning qatag‘on qilinishi. Bu paytda totalitar rejimda ma’muriy
buyruqbozlik va avtoritar boshqaruvning kuchayishi natijasida qonunbuzarlik
hodisalari oddiy holga aylandi. Sovet mustabid tuzumi butun mamlakatda bo‘lgani
singari O‘zbekistonda ham ommaviy qatag‘onlarni avj oldirdi. Yirik davlat va
jamoat arboblari, partiya va xo‘jalik rahbarlari, ziyolilar, ruhoniylar va
harbiylar bilan birgalikda oddiy kishilar va kolxozchilar ham qatag‘on qilindi.
O‘zbekistonda
siyosiy qatag‘onlik 1937-yilning yozida, ayniqsa avjiga chiqdi. O‘zbekiston SSR
XKS raisi Fayzulla Xo‘jayev, O‘zbekiston Kompartiyasi MK birinchi sekretari Akmal
Ikromov hamda xalq komissarlari, viloyatlar, shaharlar va tumanlar rahbarlari,
ko‘plab xo‘jalik xodimlari qamoq qa olinib, tergovdan keyin SSSR Oliy sudi
harbiy kollegiyasi sayyor sessiyasining qaroriga ko‘ra otib tashlandi.
XXSR
harbiy ishlar noziri, alohida O‘zbek otliq askarlar polkining komandiri va
komissari, 19-tog‘li otliq O‘zbek diviziyasi komandiri lavozimlarida ishlagan
Mirkomil Mirsharopov sovet rejimi tomonidan Maykopda 1937-yil 28-oktyabrda
qamoqqa olindi. U O‘zbek diviziyasini milliylashtirish va bu diviziya yordamida
O‘zbekistonni SSSR tarkibidan ajratib olish va mustaqil davlatni barpo etishga
urinishda ayblandi. Dastlabki O‘zbek diviziyasi tarqatib yuborildi hamda M.
Mirsharopov boshchiligida 18 nafar o‘zbek harbiy komandirlari va askarlari
Toshkent atrofda 1938-yil 10-oktyabrda otib
tashlangan.Xullas,  1937-1938-yillarda to‘qib chiqarilgan soxta ayblar bo‘yicha
O‘zbekistonda 41000 nafardan ortiq kishi hibsga olinib, ulardan 37000 nafardan
ko‘prog‘i jazolandi, 6920 nafar kishi esa otib o‘ldirishga hukm qilindi. Faqat
davlat va jamoat arboblari, yozuvchi, shoir va olimlardan 5758 nafar kishi qamoqqa
olinib, ulardan 4811 nafari otib tashlangan edi. Bu ma’lumotlar respublikamiz
miqyosida qizil terror qanchalik keng miqyosda shafqatsiz ravishda amalga
oshirilganligining yaqqol isboti hisoblanadi.

IV.
O‘rganilgan mavzuni mustahkamlash:
1.Savol-javob
va mavzuning asosiy mazmunini takrorlash orqali amalga oshiriladi.
2..Guruhlarda
ishlash  yakunlarini  chiqarish.
V. Dars yakunlarini chiqarish:
O‘qituvchi
o‘quvchilar bajargan yozma va og‘zaki javoblar uchun qo’yilgan baholarni e’lon
qiladi va yuzaga kelgan savollarga javob qaytaradi.
VI. Uyga vazifa:O’rganilgan
mavzu savollariga javoblar tayyorlash.
O`quv – tarbiyaviy  ishlar  bo`yicha direktor
o`rinbosarining imzosi: ________________

Sana
“     ”_____________________201___-yil.
Mavzu:    Ikkinchi jahon urushining
boshlanishi hamda O‘zbekistonning urush girdobiga tortilishi

O‘quvchilarda shakllantiriladigan tayanch kompetensiyalar elementlari.
A2, A2+
Kommunikativ kompetensiya:
o‘z fikrini og‘zaki va yozma tarzda aniq va tushunarli bayon qila
  oladi, mavzudan kelib chiqib savollarni mantiqan to‘g‘ri qo‘ya olish va javob
  beradi;
ijtimoiy moslasha oladi, o‘zaro muloqotda muomala madaniyatiga
  amal qiladi, jamoaviy hamkorlikda ishlay oladi;
muloqotda suhbatdosh fikrini hurmat qilgan holda o‘z
  pozitsiyasini himoya qila biladi, uni ishontira biladi;
turli ziddiyatli vaziyatlarda o‘z ehtiroslarini boshqaradi,
  muammo va kelishmovchiliklarni hal etishda zarur (konstruktiv) bo‘lgan
  qarorlarni qabul qila oladi.
Axborotlar bilan ishlash kompetensiyasi:
mavjud tarix faniga oida axborot manbalaridan (internet,
  televizor, radio (audiovideo yozuv), telefon, kompyuter, elektron pochta va
  boshq.) foydalana oladi;
media vositalardan zarur bo‘lgan axborotlarni izlab topa olish,
  saralaydi, qayta ishlaydi, uzatadi, saqlaydi, xavfsizligini ta’minlaydi va
  foydalanishda mediamadaniyatga rioya qiladi;
ma’lumotlar bazasini yarata oladi, asosiylarini tanlay oladi va
  ularni tahlil qila biladi;
O‘zini o‘zi rivojlantirish kompetensiyasi:
shaxs
  sifatida doimiy ravishda o‘z-o‘zini rivojlantirib boradi, jismoniy, ma’naviy,
  ruhiy va intellektual kamolotga intiladi;
o‘z xatti-harakatini adekvat baholaydi, o‘zini nazorat qila
  biladi,halollik, to‘g‘rilik kabi sifatlarga ega bo‘ladi.

Darsning blok sxemasi:

№

Darsning qismlari

Belgilangan vaqt.

1.

Tashkiliy qism

3 daqiqa

2.

O`tilgan mavzuni
  takrorlash

12 daqiqa

3.

Yangi mavzu bayoni

14 daqiqa

4.

Mustahkamlash

12 daqiqa

5.

Baholash

2 daqiqa

6.

Uyga vazifa

2 daqiqa

Darsning maqsadi:
-
o‘quvchilarni 10-sinfga mo‘ljallangan ,,O`zbekiston  tarixi “
darsligi bilan tanishtirish;
-      darslikning
maqsadlari va vazifalari haqida tushuncha berish;
-       darslikdagi
materiallarni o‘rganish usullarini tushuntirish;
-
o'quvchilarga o‘rganiladigan ma’lumotlar  haqida  tushunchalar
berish.
Dars materiallari va jihozlari: 10 sinf, O`zbekiston  tarixi
“ darsligi. .
2.,,Mavzuga oid chizmalar
3.Doska, bo‘r, daftar.
4.Tarqatma material: darsda
o‘rganiladigan  asosiy atamalar  va  tushunchalar yozilgan kartochkalar.
I.
Tashkiliy qism:
5.Sinfda o‘quvchilarni
darsga jalb qilib, ishchi muhitni yaratish.
6.Sinf holati
bilan tanishish va davomadni aniqlash
II. Darsning mazmuni:
7.Darslikning dasturi,
maqsadlari va vazifalari.
8.Darslikdagi materiallar
tizimi va uni o'rganish uslubiyati va usullari.
9.O‘rganiladigan ma’lumotlar hayotiy
bog’liqligi..
III. Dars mazmunini  ro‘yobga
chiqarish  ustida  ishlash:
11.
O'qituvchining 10-sinfdagi ,, O`zbekiston  tarixi“
fani vazifalari va xususiyatlari, darslikdagi materiallar tizimi, uni o’rganish
uslubiyati va usullari to‘g‘risida tushuntirish.
Yangi
dars bayoni:
Urushning
boshlanishi, sabablari va xarakteri. Ikkinchi jahon urushining boshlanishida
fashistlar Germaniyasi va militaristik Yaponiyadan tashqari urushdan avvalgi
Buyuk Britaniya (Angliya), Fransiya va SSSRning siyosiy yetakchilari zimmasida
ham katta javobgarlik bor edi.1939-yil 23-avgustda I.V.Stalinning taklif
bilan Moskvada SSSR va Germaniya o‘rtasida 10 yil muddatga hujum qilmaslik
to‘g‘risida bitim imzolandi. Bu bitim tarixda Molotov-Ribbentrop pakti nomi
bilan mashhur. Bitimning maxfiy
qismida ikkala davlatning bo‘lajak chegaralari va ta’sir doirasi belgilab
olindi. Polsha, Boltiqbo‘yi va Finlyandiyada Sovet Ittifoqining ta’sir doirasi
kuchaytirildi.1939-yil 1-sentyabrda Adolf Gitler boshchiligidagi Germaniya
davlati Polshaga hujum qildi. Bu hujum bilan Ikkinchi jahon urushi boshlandi.
3-sentyabr kuni Fransiya va Angliya davlatlari Germaniyaga qarshi urush e’lon
qildi. 17-sentyabrda SSSR va Germaniya o‘rtasidagi hujum qilmaslik to‘g‘risidagi
bitimning  maxfy  moddalariga  muvofiq
SSSR  qo‘shinlari  Polsha  hududiga bostirib kirdi. Polshani bo‘lib olish
jarayoni boshlandi. 19-sentyabr kuni qizil armiya qo‘shinlari Vilnyusni bosib
oldi. 22-sentyabrda Brest-Litovskda Polshani  tor-mor  keltirish
operatsiyasining  tugatilishi  sharafga
sovet  va  nemis qo‘shinlarining qo‘shma paradi o‘tkazildi. 28-sentyabrda SSSR
va Germaniya o‘rtasida do‘stlik va chegaralar to‘g‘risida shartnoma imzolandi.
So‘ngra qizil armiya qismlari G‘arbiy Ukraina va G‘arbiy Belorusiya hududini
bosib  oldi va ular rasmiy ravishda SSSRga qo‘shib olindi.1940-yil iyulda qizil
armiya Latviya, Litva, Estoniya hududlarini bosib oldi hamda Latviya, Litva va
Estoniya respublikalari majburiy ravishda Sovet Ittifoqi tarkibiga kiritildi.
Fashistik
Germaniyaning SSSRga hujumi hamda O‘zbekistonning urush girdobiga tortilishi.
1941-yil 22-iyun kuni tong saharda gitlerchilar Germaniyasi o‘zaro hujum
qilmaslik haqidagi shartnoma bo‘lishiga qaramay, to‘satdan SSSRga bostirib
kirdi. Sovet Ittifoqi xalqlari uchun og‘ir sinovlardan iborat urush boshlandi.
O‘sha kuni mamlakatda harbiy holat joriy etilganligi haqida farmon e’lon
qilindi.Urush butun mamlakat xo‘jaligi, uning hayotini tubdan o‘zgartirib
yubordi. 1941-yil 30-iyunda SSSR XKS raisi va VKP(b) MK Bosh sekretari
I.V.Stalin raisligida Davlat Mudofaa Qo‘mitasi (DMQ)ning tuzilishi bilan
mamlakatdagi butun siyosiy, harbiy va xo‘jalik hokimiyati uning qo‘liga o‘tdi.
Bundan tashqari I.V.Stalin 19-iyulda SSSR Mudofaa xalq komissari, 8-avgustda
SSSR Qurolli kuchlari Oliy Bosh qo‘mondoni lavozimini egalladi.
O‘zbekiston
moddiy va ma’naviy kuchlarining urushga safarbar etilishi. 23-24-iyun kunlari
Samarqand, Buxoro, Andijon, Namangan, Farg‘ona, Nukus va respublikaning boshqa
shaharlarida ko‘p ming kishilik mitinglar bo‘lib o‘tdi. Har kuni frontga
jo‘nash istagi bilan harbiy komissarlikka  kelib turgan arizalar oqimi
o‘zbekistonliklarning milliy vatanparvarlik ruhi yuksakligining yaqqol namunasi
bo‘ldi. Mazkur arizalarni turli kasbdagi va har xil millatga mansub kishilar,
erkaklar va ayollar, yoshlar va keksalar, partiyali va partiyasizlar berar
edilar. Arxiv hujjatlarining dalolat berishicha, urushning dastlabki kunlarida
respublikaning shahar va tuman harbiy komissarliklariga ko‘ngillilardan 14 mingdan
ortiq ariza tushgan.O‘zbekiston aholisi an’anaviy vatanparvarligining ajoyib
namunalaridan biri frontga umumxalq yordami ko‘rsatish edi. O‘zbekistonliklar
urushning dastlabki kunlaridanoq mudofaa jamg‘armasini tashkil etish harakatida
faol ishtirok etdilar. Mudofaa jamg‘armasiga ishchilar, kolxozchilar, ziyolilar
bir kunlik ish haqlari, kommunistik shanbaliklarda ishlab topilgan pullar, fuqarolarning
shaxsiy jamg‘armalari, qimmatbaho boyliklari, davlat zayomlari, buyumlar va
oziq-ovqat mahsulotlari topshirilardi.
IV.
O‘rganilgan mavzuni mustahkamlash:
1.Savol-javob
va mavzuning asosiy mazmunini takrorlash orqali amalga oshiriladi.
2..Guruhlarda
ishlash  yakunlarini  chiqarish.
V. Dars yakunlarini chiqarish:
O‘qituvchi
o‘quvchilar bajargan yozma va og‘zaki javoblar uchun qo’yilgan baholarni e’lon
qiladi va yuzaga kelgan savollarga javob qaytaradi.
VI. Uyga vazifa:O’rganilgan
mavzu savollariga javoblar tayyorlash.
O`quv – tarbiyaviy  ishlar  bo`yicha direktor
o`rinbosarining imzosi: ________________

Sana
“     ”_____________________201___-yil.
Mavzu:    O‘zbekiston sanoati va qishloq
xo‘jaligi front xizmatida

O‘quvchilarda shakllantiriladigan tayanch kompetensiyalar elementlari.
A2, A2+
Kommunikativ kompetensiya:
o‘z fikrini og‘zaki va yozma tarzda aniq va tushunarli bayon qila
  oladi, mavzudan kelib chiqib savollarni mantiqan to‘g‘ri qo‘ya olish va javob
  beradi;
ijtimoiy moslasha oladi, o‘zaro muloqotda muomala madaniyatiga
  amal qiladi, jamoaviy hamkorlikda ishlay oladi;
muloqotda suhbatdosh fikrini hurmat qilgan holda o‘z
  pozitsiyasini himoya qila biladi, uni ishontira biladi;
turli ziddiyatli vaziyatlarda o‘z ehtiroslarini boshqaradi,
  muammo va kelishmovchiliklarni hal etishda zarur (konstruktiv) bo‘lgan
  qarorlarni qabul qila oladi.
Axborotlar bilan ishlash kompetensiyasi:
mavjud tarix faniga oida axborot manbalaridan (internet,
  televizor, radio (audiovideo yozuv), telefon, kompyuter, elektron pochta va
  boshq.) foydalana oladi;
media vositalardan zarur bo‘lgan axborotlarni izlab topa olish,
  saralaydi, qayta ishlaydi, uzatadi, saqlaydi, xavfsizligini ta’minlaydi va
  foydalanishda mediamadaniyatga rioya qiladi;
ma’lumotlar bazasini yarata oladi, asosiylarini tanlay oladi va
  ularni tahlil qila biladi;
O‘zini o‘zi rivojlantirish kompetensiyasi:
shaxs
  sifatida doimiy ravishda o‘z-o‘zini rivojlantirib boradi, jismoniy, ma’naviy,
  ruhiy va intellektual kamolotga intiladi;
o‘z xatti-harakatini adekvat baholaydi, o‘zini nazorat qila
  biladi,halollik, to‘g‘rilik kabi sifatlarga ega bo‘ladi.

Darsning blok sxemasi:

№

Darsning qismlari

Belgilangan vaqt.

1.

Tashkiliy qism

3 daqiqa

2.

O`tilgan mavzuni
  takrorlash

12 daqiqa

3.

Yangi mavzu bayoni

14 daqiqa

4.

Mustahkamlash

12 daqiqa

5.

Baholash

2 daqiqa

6.

Uyga vazifa

2 daqiqa

Darsning maqsadi:
-
o‘quvchilarni 10-sinfga mo‘ljallangan ,,O`zbekiston  tarixi “
darsligi bilan tanishtirish;
-      darslikning
maqsadlari va vazifalari haqida tushuncha berish;
-       darslikdagi
materiallarni o‘rganish usullarini tushuntirish;
-
o'quvchilarga o‘rganiladigan ma’lumotlar  haqida  tushunchalar
berish.
Dars materiallari va jihozlari: 10 sinf, O`zbekiston  tarixi
“ darsligi. .
2.,,Mavzuga oid chizmalar
3.Doska, bo‘r, daftar.
4.Tarqatma material: darsda
o‘rganiladigan  asosiy atamalar  va  tushunchalar yozilgan kartochkalar.
I.
Tashkiliy qism:
5.Sinfda o‘quvchilarni
darsga jalb qilib, ishchi muhitni yaratish.
6.Sinf holati
bilan tanishish va davomadni aniqlash
II. Darsning mazmuni:
7.Darslikning dasturi,
maqsadlari va vazifalari.
8.Darslikdagi materiallar
tizimi va uni o'rganish uslubiyati va usullari.
9.O‘rganiladigan ma’lumotlar hayotiy
bog’liqligi..
III. Dars mazmunini  ro‘yobga
chiqarish  ustida  ishlash:
11.
O'qituvchining 10-sinfdagi ,, O`zbekiston  tarixi“
fani vazifalari va xususiyatlari, darslikdagi materiallar tizimi, uni o’rganish
uslubiyati va usullari to‘g‘risida tushuntirish.
Yangi
dars bayoni:
Urush
yillarida O‘zbekiston sanoati. 1941-yil sentyabr – dekabr oylarida respublika
hukumati xalq xo‘jaligini harbiy izga solish, qaysi korxona qachon ishga
tushirilishi to‘g‘risida, ichki resurslarni to‘la safarbar etish to‘g‘risida
aniq vazifalarni belgilab berdi. Kadrlar, sanoat xomashyosi, yoqilg‘i, sta-
noklar,
uskunalar keskin yetishmasligiga qaramay, 1941-yil dekabriga kelib Toshkentdagi
63 ta, respublika hududidagi 230 ta sanoat korxonalari mudofaa mahsulotarini
ishlab chiqara boshladi. Ko‘chirib kelingan zavodlar ham o‘z quvvatini oshirib
bordi. 1941-yil 14-dekabrdan harbiy
korxonalar xodimlari urushga safarbar qilinganlar qatoriga qo‘shildi va shu
korxonalarga biriktirildi. Mehnat intizomini buzganlar qattiq jazolanadigan
bo‘ldi. O‘zboshimchalik bilan korxonadan ketib qolganlarga 5 yildan 8 yilgacha
qamoq jazosi belgilandi.O‘zbekistonda 1942-yili yangi sanoat mahsulotini ishlab
chiqarish 2 baravar ko‘paydi. 1943-yilda esa sanoatning respublika xalq
xo‘jaligidagi salmog‘i 75 foizgacha ortdi. Harbiy ishlab chiqarish quvvatlarini
oshirib borish zaruriyati sanoat qurilishini tobora ko‘paytirishni talab qilar
edi.Urush yillarida O‘zbekistonda 7 ta yirik gidroelektr stansiyasi, jumladan
Oqqovoq, Qibray, Salor va Farhod GESlari qurildi, yangi ko‘mir va neft konlari
ochildi, eskilaridan ko‘proq foydalaniladigan bo‘lindi. 1944-yil martda
Bekobodda O‘rta Osiyoda dastlabki zamonaviy metallurgiya kombinati – O‘zbekiston
metallurgiya zavodining birinchi navbati ishga tushirildi.
O‘zbekistonning
qurol-yarog‘ aslahaxonasiga aylantirilishi. Urush davrida harakatdagi armiya
zarur narsalarning hammasini: texnika, qurolyarog‘, o‘q-dori, oziq-ovqatlarni
uzluksiz olib turdi. O‘zbekiston Ittifoqning asosiy jangovar aslahaxonalaridan
biri sifatida 2000 dan ortiq samolyot, 22 mlndona minamyot, 500 000 dona
snaryad hamda millionlab dona gimnastyorka,  sanitar poyezdlar, paxtali
ust-bosh, etik va askarlar uchun boshqa kiyimlar va mahsulotlarni frontga
yetkazib berdi. Og‘ir mehnat yuki asosan ayollar, qariyalar va o‘smirlar
yelkasiga tushdi. Ammo bu hech kimni to‘xtatmadi. Frontni o‘z vaqtida
ta’minlash muhim bo‘lib qolaverdi.O‘zbekistonliklar front orqasining nihoyatda
qiyin sharoitlarida Sovet Ittifoqi xalqlari bilan birga dushman ustidan
g‘alabani dokorona mehnatlari bilan ta’minlab bordilar va tarixda misli
ko‘rilmagan xalq jasoratini namoyon qildilar. Kolxozchi
dehqonlar va butun O‘zbekiston mehnatkashlarining kuchlari bilan Yuqori
Chirchiq, Shimoliy Farg‘ona, So‘x-Shohimardon, Uchqo‘rg‘on kanallari, Kosonsoy
va Rudasoy suv omborlari qurildi. Kattaqo‘rg‘on
suv
ombori suvga to‘ldirila boshlandi. Samarqand, Farg‘ona, Toshkent viloyatlarida
qand lavlagi uchun unumli yerlar ajratilib, 1943   yili  1,5  mln sentnerdan
ortiq lavlagi davlatga topshirildi. Qand lavlagini qayta ishlovchi Zirabuloq,
Krasnogvardeysk, Qo‘qon va Yangiyo‘l qand zavodlari qurildi. Urush yillarida
O‘zbekiston butun mamlakatda ishlab chiqariladigan qandning chorak qismini
berar edi.Shunday qilib, urush yillarida O‘zbekiston qishloq xo‘jalik ahli eng
murakkab va og‘ir sharoitlarda mehnat qilib, 4 mln tonnadan ziyod paxta
xomashyosi, 82 mln pud don va boshqa mahsulotlarni davlatga yetkazib berdi. Bu
fashizm ustidan qozonilgan g‘alabaga qo‘shilgan munosib hissa edi. Aholi
turmushi va qiyinchiliklar. Urush O‘zbekistondagi har bir oilani moddiy
jihatdan ham qiyin ahvolga solib qo‘ydi. Shaharlarda oziq-ovqatga kartochka
tizimi tashkil etilib, ishchi va xizmatchilarga kuniga 400-500 grammdan, oila
a’zolariga 300-400 grammdan non berildi. Rahbar xodimlar esa maxsus oziq-ovqat
(payok) bilan ta’minlab turildi. Qiyinchiliklar jamiyatning ijtimoiy ruhiy
holatida keskinlikni vujudga keltirdi, biroq fashizm ustidan qozoniladigan
g‘alabaga ishonch aslo susaymadi.Xususan, urush yillarida o‘zbek qishloqlarida
ahvol og‘ir bo‘lgan.
IV.
O‘rganilgan mavzuni mustahkamlash:
1.Savol-javob
va mavzuning asosiy mazmunini takrorlash orqali amalga oshiriladi.
2..Guruhlarda
ishlash  yakunlarini  chiqarish.
V. Dars yakunlarini chiqarish:
O‘qituvchi
o‘quvchilar bajargan yozma va og‘zaki javoblar uchun qo’yilgan baholarni e’lon
qiladi va yuzaga kelgan savollarga javob qaytaradi.
VI. Uyga vazifa:O’rganilgan
mavzu savollariga javoblar tayyorlash.
O`quv – tarbiyaviy  ishlar  bo`yicha direktor
o`rinbosarining imzosi: ________________

Sana
“     ”_____________________201___-yil.
Mavzu:    O‘zbekistonliklarning frontdagi
jasorati va qahramonliklari

O‘quvchilarda shakllantiriladigan tayanch kompetensiyalar elementlari.
A2, A2+
Kommunikativ kompetensiya:
o‘z fikrini og‘zaki va yozma tarzda aniq va tushunarli bayon qila
  oladi, mavzudan kelib chiqib savollarni mantiqan to‘g‘ri qo‘ya olish va javob
  beradi;
ijtimoiy moslasha oladi, o‘zaro muloqotda muomala madaniyatiga
  amal qiladi, jamoaviy hamkorlikda ishlay oladi;
muloqotda suhbatdosh fikrini hurmat qilgan holda o‘z
  pozitsiyasini himoya qila biladi, uni ishontira biladi;
turli ziddiyatli vaziyatlarda o‘z ehtiroslarini boshqaradi,
  muammo va kelishmovchiliklarni hal etishda zarur (konstruktiv) bo‘lgan
  qarorlarni qabul qila oladi.
Axborotlar bilan ishlash kompetensiyasi:
mavjud tarix faniga oida axborot manbalaridan (internet,
  televizor, radio (audiovideo yozuv), telefon, kompyuter, elektron pochta va
  boshq.) foydalana oladi;
media vositalardan zarur bo‘lgan axborotlarni izlab topa olish,
  saralaydi, qayta ishlaydi, uzatadi, saqlaydi, xavfsizligini ta’minlaydi va
  foydalanishda mediamadaniyatga rioya qiladi;
ma’lumotlar bazasini yarata oladi, asosiylarini tanlay oladi va
  ularni tahlil qila biladi;
O‘zini o‘zi rivojlantirish kompetensiyasi:
shaxs
  sifatida doimiy ravishda o‘z-o‘zini rivojlantirib boradi, jismoniy, ma’naviy,
  ruhiy va intellektual kamolotga intiladi;
o‘z xatti-harakatini adekvat baholaydi, o‘zini nazorat qila
  biladi,halollik, to‘g‘rilik kabi sifatlarga ega bo‘ladi.

Darsning blok sxemasi:

№

Darsning qismlari

Belgilangan vaqt.

1.

Tashkiliy qism

3 daqiqa

2.

O`tilgan mavzuni
  takrorlash

12 daqiqa

3.

Yangi mavzu bayoni

14 daqiqa

4.

Mustahkamlash

12 daqiqa

5.

Baholash

2 daqiqa

6.

Uyga vazifa

2 daqiqa

Darsning maqsadi:
-
o‘quvchilarni 10-sinfga mo‘ljallangan ,,O`zbekiston  tarixi “
darsligi bilan tanishtirish;
-      darslikning
maqsadlari va vazifalari haqida tushuncha berish;
-       darslikdagi
materiallarni o‘rganish usullarini tushuntirish;
-
o'quvchilarga o‘rganiladigan ma’lumotlar  haqida  tushunchalar
berish.
Dars materiallari va jihozlari: 10 sinf, O`zbekiston  tarixi
“ darsligi. .
2.,,Mavzuga oid chizmalar
3.Doska, bo‘r, daftar.
4.Tarqatma material: darsda
o‘rganiladigan  asosiy atamalar  va  tushunchalar yozilgan kartochkalar.
I.
Tashkiliy qism:
5.Sinfda o‘quvchilarni
darsga jalb qilib, ishchi muhitni yaratish.
6.Sinf holati
bilan tanishish va davomadni aniqlash
II. Darsning mazmuni:
7.Darslikning dasturi,
maqsadlari va vazifalari.
8.Darslikdagi materiallar
tizimi va uni o'rganish uslubiyati va usullari.
9.O‘rganiladigan ma’lumotlar hayotiy
bog’liqligi..
III. Dars mazmunini  ro‘yobga
chiqarish  ustida  ishlash:
11.
O'qituvchining 10-sinfdagi ,, O`zbekiston  tarixi“
fani vazifalari va xususiyatlari, darslikdagi materiallar tizimi, uni o’rganish
uslubiyati va usullari to‘g‘risida tushuntirish.
Yangi
dars bayoni:
1941-yil
yozida Samarqandda 19-O‘zbek tog‘-otliq diviziyasi qayta tuzilib, uning asosida
221-motorlashtirilgan diviziya tashkil qilindi. Diviziyada bu  paytda  katta
tajribaga  ega  o‘zbek  oftserlaridan  polkovnik  Ismoil Bekjonov, mayor Sobir
Rahimov va boshqalar bor edi. Diviziya jangchilari 17-mexanizatsiyalashgan
korpus safarida Yelna yaqinida dushmanga qarshi janglarda ilk marta
qatnashdilar.1941-yil 13-noyabrda Davlat Mudofaa Komitetining “Milliy harbiy
qo‘shilmalar tashkil etish to‘g‘risida”gi qarori chiqib, unda O‘zbekistonda 5
ta kavaleriya diviziyasi va 9 ta alohida o‘qchilar brigadasi tashkil qilish
zarurligi, diviziyalar tarkibi mahalliy xalqlarga mansub 40 yoshdan katta
bo‘lmagan sog‘lom va baquvvat kishilar bilan to‘ldirilishi, imkoniyat doirasida
rahbariyat tarkibi ham mahalliy millat vakillaridan bo‘lishi
ta’kidlandi.Urushning dastlabki bosqichlarida, xususan 1941–1942-yillarda
milliy harbiy qismlarda, jumladan, o‘zbek diviziyalari va brigadalarida
qurol-yarog‘ va o‘q-dori miqdori mutlaqo yetishmagan. O‘zbek jangchilarining
hammasida ham urushning dastlabki oylarida hatto oddiy miltiq (vintovka) ham
bo‘lmagan. Bu holat bolsheviklar va sovet rejimining hatto urush davrida ham mahalliy
xalqlarga, xususan, turkiy xalqlar va musulmonlarga nisbatan bo‘lgan
ishonchsizligi hamda shovinistik siyosatining yana bir dahshatli
ko‘rinishidir.Urushning dastlabki kunlaridagi janglar. O‘zbekistonlik
jangchilar Brest qal’asi, Kiyev, Smolensk, Odessa, Sevastopol, Leningrad,
Moskva va boshqa ko‘pgina shaharlar mudofaasida mardlik va matonat namunalarini
ko‘rsatdilar. Moskvaning qahram on himoyachilari safarida O‘zbekistonda
tuzilgan harbiy qismlar ham bor edi.Moskvani himoya qilishda o‘zbek xalqining
shonli qizlari ham mardona jang  qildilar.  Ular  safda  28  nafar  fashistni
otib  o‘ldirgan  snayperchi  Zebo G‘aniyeva ham bo‘lib, u mardligi va jasorati
uchun Qizil Bayroq ordeni bilan mukofotlandi.
Sobir
Rahimov qo‘mondonligidagi diviziya 3 oy davom etgan janglarda dushmanning 8 000
nafar askar va oftserini qirib tashladi. Gvardiyachi generalmayor S.Rahimov
1945-yil 26-mart kuni Polshadagi Gdansk (Dansig) shahrini shturm qilish vaqtida
halok bo‘lgan. O‘zbek xalqining shonli farzandiga 1965-
yil 9-mayda
Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoni berildi.O‘zbekistonlik jangchilar 1943-yil
yozida bo‘lgan Kursk va Oryol rayonidagi janglarda, Dnepr daryosini kechib
o‘tishda oldingi safarda bo‘lishdi.
Dnepr
uchun olib borilgan janglarda qahramonlik ko‘rsatgani uchun 26 nafar o‘zbek
yigitiga Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoni berildi. Ular safda buxorolik Sharif
Ergashev  va Xalloq Aminov bor edi. Belorusiyani ozod qilish uchun bo‘lgan
janglarning birida 1943-yil noyabrda Gomel shahri atrofda iste’dodli o‘zbek
shoiri Sulton Jo‘ra 33 yoshida mardlarcha halok bo‘ldi.
Yaponiya
militaristlariga qarshi kurashda o‘zbekistonliklarning hissasi.  Yaponiyaga
qarshi urush 1945-yil avgustda sovet qo‘shinlarining hujumi bilan boshlandi.
O‘zbekistonlik jangchilar Kvantun armiyasini tormor keltirishga katta hissa
qo‘shdilar. Ular orasida leytenantlar N.Latipov, A.Karimov, U.Doniyorov,
yefreytor U.Asanov va boshqa jasur o‘zbek o‘g‘lonlari bor edi.Manjuriyadagi
yapon qo‘shinlari sovet armiyasi tomonidan tor-mor qilingach, Yaponiya 1945-yil
2-sentyabrda so‘zsiz taslim bo‘lganligi haqidagi hujjatga qo‘l qo‘ydi. Shu
tariqa Ikkinchi jahon urushiga yakun yasaldi.O‘zbekiston o‘g‘lonlari va
qizlarining jangovar frontlarda ko‘rsatgan mislsiz mardlik va jasorati SSSR va
yevropadagi ko‘plab mamlakatlar hukumatlari tomonidan yuksak taqdirlandi.
O‘zbekistonlik jangchilardan 120 000 nafari
turli
sovet orden va medallari bilan mukofotlandi. O‘zbekistonlik 280 nafar jangchi
Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoniga sazovor bo‘ldi, ulardan 75 nafari o‘zbek edi.
52 nafar o‘zbekistonlik jangchilar uchala darajadagi “Shuhrat” ordeni bilan
taqdirlandilar.

Harbiy
asirlar va ularning qismati. Ikkinchi jahon urushida fashistik Germaniya va
militaristik Yaponiya ustidan erishilgan buyuk g‘alaba taraqqiyparvar
insoniyatga juda qimmatga tushdi. Rasmiy ma’lumot-
larga
qaraganda, Ikkinchi jahon urushida 50 mln nafardan ziyod kishi halok bo‘ldi. Bu
urushda eng katta talafotga uchragan SSSR bo‘lib, u 27 mln kishidan ajraldi.
Vayrongarchilikdan  ko‘rilgan  zarar  va  urush  olib  borish  uchun  sarfangan
mablag‘lar miqdori 4 trillion dollarni tashkil qildi. Ayrim ma’lumotlarga
ko‘ra, urush yillarida Germaniyaga asirga tushganlarning umumiy soni 6,2 mln
kishini tashkil qilgan. Sovet-german urushida 5,7 mln kishidan ortiq sovet
askarlari Germaniya konslagerlarida
tutqunlikda
bo‘lishgan. Asir tushishga majbur  bo‘lgan sovet jangchilari orasida ko‘plab
turkistonlik asirlar ham bo‘lgan.
IV.
O‘rganilgan mavzuni mustahkamlash:
1.Savol-javob
va mavzuning asosiy mazmunini takrorlash orqali amalga oshiriladi.
2..Guruhlarda
ishlash  yakunlarini  chiqarish.
V. Dars yakunlarini chiqarish:
O‘qituvchi
o‘quvchilar bajargan yozma va og‘zaki javoblar uchun qo’yilgan baholarni e’lon
qiladi va yuzaga kelgan savollarga javob qaytaradi.
VI. Uyga vazifa:O’rganilgan
mavzu savollariga javoblar tayyorlash.
O`quv – tarbiyaviy  ishlar  bo`yicha direktor
o`rinbosarining imzosi: ________________

Sana    “
”_____________________201___-yil.
Mavzu:    O‘zbekiston fani va madaniyati –
g‘alaba uchun xizmatda

O‘quvchilarda shakllantiriladigan tayanch kompetensiyalar elementlari.
A2, A2+
Kommunikativ kompetensiya:
o‘z fikrini og‘zaki va yozma tarzda aniq va tushunarli bayon qila
  oladi, mavzudan kelib chiqib savollarni mantiqan to‘g‘ri qo‘ya olish va javob
  beradi;
ijtimoiy moslasha oladi, o‘zaro muloqotda muomala madaniyatiga
  amal qiladi, jamoaviy hamkorlikda ishlay oladi;
muloqotda suhbatdosh fikrini hurmat qilgan holda o‘z
  pozitsiyasini himoya qila biladi, uni ishontira biladi;
turli ziddiyatli vaziyatlarda o‘z ehtiroslarini boshqaradi,
  muammo va kelishmovchiliklarni hal etishda zarur (konstruktiv) bo‘lgan
  qarorlarni qabul qila oladi.
Axborotlar bilan ishlash kompetensiyasi:
mavjud tarix faniga oida axborot manbalaridan (internet,
  televizor, radio (audiovideo yozuv), telefon, kompyuter, elektron pochta va
  boshq.) foydalana oladi;
media vositalardan zarur bo‘lgan axborotlarni izlab topa olish,
  saralaydi, qayta ishlaydi, uzatadi, saqlaydi, xavfsizligini ta’minlaydi va
  foydalanishda mediamadaniyatga rioya qiladi;
ma’lumotlar bazasini yarata oladi, asosiylarini tanlay oladi va
  ularni tahlil qila biladi;
O‘zini o‘zi rivojlantirish kompetensiyasi:
shaxs
  sifatida doimiy ravishda o‘z-o‘zini rivojlantirib boradi, jismoniy, ma’naviy,
  ruhiy va intellektual kamolotga intiladi;
o‘z xatti-harakatini adekvat baholaydi, o‘zini nazorat qila
  biladi,halollik, to‘g‘rilik kabi sifatlarga ega bo‘ladi.

Darsning blok sxemasi:

№

Darsning qismlari

Belgilangan vaqt.

1.

Tashkiliy qism

3 daqiqa

2.

O`tilgan mavzuni
  takrorlash

12 daqiqa

3.

Yangi mavzu bayoni

14 daqiqa

4.

Mustahkamlash

12 daqiqa

5.

Baholash

2 daqiqa

6.

Uyga vazifa

2 daqiqa

Darsning maqsadi:
-
o‘quvchilarni 10-sinfga mo‘ljallangan ,,O`zbekiston  tarixi “
darsligi bilan tanishtirish;
-      darslikning
maqsadlari va vazifalari haqida tushuncha berish;
-       darslikdagi
materiallarni o‘rganish usullarini tushuntirish;
-
o'quvchilarga o‘rganiladigan ma’lumotlar  haqida  tushunchalar
berish.
Dars materiallari va jihozlari: 10 sinf, O`zbekiston  tarixi
“ darsligi. .
2.,,Mavzuga oid chizmalar
3.Doska, bo‘r, daftar.
4.Tarqatma material: darsda
o‘rganiladigan  asosiy atamalar  va  tushunchalar yozilgan kartochkalar.
I.
Tashkiliy qism:
5.Sinfda o‘quvchilarni
darsga jalb qilib, ishchi muhitni yaratish.
6.Sinf holati
bilan tanishish va davomadni aniqlash
II. Darsning mazmuni:
7.Darslikning dasturi,
maqsadlari va vazifalari.
8.Darslikdagi materiallar
tizimi va uni o'rganish uslubiyati va usullari.
9.O‘rganiladigan ma’lumotlar hayotiy
bog’liqligi..
III. Dars mazmunini  ro‘yobga
chiqarish  ustida  ishlash:
11.
O'qituvchining 10-sinfdagi ,, O`zbekiston  tarixi“
fani vazifalari va xususiyatlari, darslikdagi materiallar tizimi, uni o’rganish
uslubiyati va usullari to‘g‘risida tushuntirish.
Yangi
dars bayoni:
Urush
yillarida O‘zbekiston san’ati ustalari 30 ta konsert brigadalariga bo‘linib,
frontdagi jangchilarga 35 000 ta va gospitallarda 26 000 ta konsert ko‘rsatd
ilar. Front brigadalari tarkibida Tamar axonim, Halima Nosirova, Sora Eshonto‘r
ayeva, Mukarrama Turg‘unboyeva, Abror Hidoyatov,
Olim
Xo‘jayev, Gavhar Rahimova, Karim Zokirov, Muhiddin Qori yoqubov singari taniqli
san’atkorlar bo‘lgan.Teatrlarning repertuarlarida harbiy va tarixiy asarlar
ustun bo‘lib qoldi. Teatrlar sahnasida Hamid Olimjonning “Muqanna”, Uyg‘un va
Izzat Sultonning “Alisher Navoiy”, Hamid Olimjon, Uyg‘un va Sobir Abdullaning
“O‘zbekiston qilichi”, Oybekning “Mahmud Torobiy”, Maqsud Shayxzodaning
“Jaloliddin Manguberdi” kabi va boshqa dramatik asarlari namoyish
etildi.O‘zbekiston SSR Fanlar akademiyasining tashkil topishi va faoliyati.
SSSR Fanlar akademiyasining O‘zbekiston  ǻliali  urushning  birinchi
kunlaridan  boshlab  juda  muhim  xalq xo‘jalik va mudofaa muammolarini hal
qilishga faol kirishdi. Shu maqsadda institutlarning ilmiy-tadqiqot ishlari
rejasiga muhim o‘zgarishlar kiritildi. SSSR Xalq Komissarlari Soveti raisi
I.V.Stalinning 1943-yil sentyabrdagi qarori  asosida  SSSR  FA  O‘zbekiston
SSR  ǻliali  (O‘zFAN)  negizida  1943-yil 4-noyabrda, Ikkinchi jahon
urushining eng qizg‘in pallasida, Toshkentda O‘zbekiston SSR Fanlar akademiyasi
(O‘zSSR FA) tashkil topdi. O‘zbekiston
olimlari Ikkinchi jahon urushi yillarida o‘zlarining samarali faoliyati bilan
mamlakat ilmiy salohiyatini rivojlantirishga, fidokorona
mehnati  bilan  mamlakatning  iqtisodiy  hamda  harbiy  qudratini oshirish va
mustahkamlashga katta hissa qo‘shdilar. Bu ishda ularga urush yillarida
O‘zbekistonga ko‘chirib keltirilgan RSFSR va boshqa ittifoqdosh
respublikalarning olimlari ham ancha-muncha yordam ko‘rsatdilar. Faqat
Toshkentning o‘ziga mamlakatning taniqli ilmiy xodimlaridan 375 nafar kishi
kelgan bo‘lib, ular respublika imkoniyatlarini iloji boricha urush
ehtiyojlariga ko‘proq jalb qilish yo‘llarini qidirib topishga, ilmiy muammolarni
hal qilishga va mahalliy ilmiy kadrlar tayyorlashga yordam bergan
edilar.O‘zbekistonning Rossiya, Belorusiya va Ukraina intellektual elitasini
saqlab qolishdagi roli. Bu davrda respublikamizga Moskva, Leningrad, Kiyev,
Minsk, Voronej va boshqa shaharlardan 31 ta oliy o‘quv yurti va 7 ta harbiy
akademiya evakuatsiya qilindi. Ko‘chirib keltirilgan oliy o‘quv yurtlari,
ko‘pgina ilmiy-tadqiqot institutlarining respublikada bo‘lishi O‘zbekistondagi
barcha oliy o‘quv yurtlarini butun o‘quv va ilmiy tadqiqotchilik faoliyatini
Markaz darajasiga yana ham yaqinlashtirish imkonini berdi.
 Urush
yillari O‘zbekiston, xususan, Toshkent shahri minglab fan, adabiyot va san’at
namoyandalari uchun najot beshigi bo‘lib xizmat qildi. Bu davrda fashistlar
bosib olgan hududlardan olimlardan tashqari 200 nafardan ortiq taniqli yozuvchi
va shoirlar, tanqidchilar va adabiyotshunoslardan Anna Axmatova, Aleksey
Tolstoy, Vladimir Yan, Aleksandr Deych, Nikita Pogodin, Yakub Kolas, Yanka Kupala, Lidiya Bat, Viktor Jirmunskiy va boshqalar bor
edi. Ular O‘zbekistonning adabiy hayotiga jalb etilib, ijod qilishlari uchun
barcha sharoit yaratib berildi. O‘zbek shoir va yozuvchilari ular bilan
hamkorlikda “Biz g‘alaba qozonamiz” nomli almanax va “O‘zbekiston shoirlari
frontga” nomli antologiya yaratdilar.Xullas, urush yillarida O‘zbekiston xalqi
yuksak insonparvarlik namunalarini ko‘rsatib, vaqtincha bosib olingan
hududlardan respublikaga ko‘chirib keltirilgan aholini, xususan, bolalar va
intellektual elitani saqlab qolishda jonbozlik qildi.

IV.
O‘rganilgan mavzuni mustahkamlash:
1.Savol-javob
va mavzuning asosiy mazmunini takrorlash orqali amalga oshiriladi.
2..Guruhlarda
ishlash  yakunlarini  chiqarish.
V. Dars yakunlarini chiqarish:
O‘qituvchi
o‘quvchilar bajargan yozma va og‘zaki javoblar uchun qo’yilgan baholarni e’lon
qiladi va yuzaga kelgan savollarga javob qaytaradi.
VI. Uyga vazifa:O’rganilgan
mavzu savollariga javoblar tayyorlash.
O`quv – tarbiyaviy  ishlar  bo`yicha direktor
o`rinbosarining imzosi: ________________

Sana    “     ”_____________________201___-yil.
Mavzu:    O‘zbekiston xalq xo‘jaligining
urushdan keyingi ahvoli

O‘quvchilarda shakllantiriladigan tayanch kompetensiyalar elementlari.
A2, A2+
Kommunikativ kompetensiya:
o‘z fikrini og‘zaki va yozma tarzda aniq va tushunarli bayon qila
  oladi, mavzudan kelib chiqib savollarni mantiqan to‘g‘ri qo‘ya olish va javob
  beradi;
ijtimoiy moslasha oladi, o‘zaro muloqotda muomala madaniyatiga
  amal qiladi, jamoaviy hamkorlikda ishlay oladi;
muloqotda suhbatdosh fikrini hurmat qilgan holda o‘z
  pozitsiyasini himoya qila biladi, uni ishontira biladi;
turli ziddiyatli vaziyatlarda o‘z ehtiroslarini boshqaradi,
  muammo va kelishmovchiliklarni hal etishda zarur (konstruktiv) bo‘lgan
  qarorlarni qabul qila oladi.
Axborotlar bilan ishlash kompetensiyasi:
mavjud tarix faniga oida axborot manbalaridan (internet,
  televizor, radio (audiovideo yozuv), telefon, kompyuter, elektron pochta va
  boshq.) foydalana oladi;
media vositalardan zarur bo‘lgan axborotlarni izlab topa olish,
  saralaydi, qayta ishlaydi, uzatadi, saqlaydi, xavfsizligini ta’minlaydi va
  foydalanishda mediamadaniyatga rioya qiladi;
ma’lumotlar bazasini yarata oladi, asosiylarini tanlay oladi va
  ularni tahlil qila biladi;
O‘zini o‘zi rivojlantirish kompetensiyasi:
shaxs
  sifatida doimiy ravishda o‘z-o‘zini rivojlantirib boradi, jismoniy, ma’naviy,
  ruhiy va intellektual kamolotga intiladi;
o‘z xatti-harakatini adekvat baholaydi, o‘zini nazorat qila
  biladi,halollik, to‘g‘rilik kabi sifatlarga ega bo‘ladi.

Darsning blok sxemasi:

№

Darsning qismlari

Belgilangan vaqt.

1.

Tashkiliy qism

3 daqiqa

2.

O`tilgan mavzuni
  takrorlash

12 daqiqa

3.

Yangi mavzu bayoni

14 daqiqa

4.

Mustahkamlash

12 daqiqa

5.

Baholash

2 daqiqa

6.

Uyga vazifa

2 daqiqa

Darsning maqsadi:
-
o‘quvchilarni 10-sinfga mo‘ljallangan ,,O`zbekiston  tarixi “
darsligi bilan tanishtirish;
-      darslikning
maqsadlari va vazifalari haqida tushuncha berish;
-       darslikdagi
materiallarni o‘rganish usullarini tushuntirish;
-
o'quvchilarga o‘rganiladigan ma’lumotlar  haqida  tushunchalar
berish.
Dars materiallari va jihozlari: 10 sinf, O`zbekiston  tarixi
“ darsligi. .
2.,,Mavzuga oid chizmalar
3.Doska, bo‘r, daftar.
4.Tarqatma material: darsda
o‘rganiladigan  asosiy atamalar  va  tushunchalar yozilgan kartochkalar.
I.
Tashkiliy qism:
5.Sinfda o‘quvchilarni
darsga jalb qilib, ishchi muhitni yaratish.
6.Sinf holati
bilan tanishish va davomadni aniqlash
II. Darsning mazmuni:
7.Darslikning dasturi,
maqsadlari va vazifalari.
8.Darslikdagi materiallar
tizimi va uni o'rganish uslubiyati va usullari.
9.O‘rganiladigan ma’lumotlar hayotiy
bog’liqligi..
III. Dars mazmunini  ro‘yobga
chiqarish  ustida  ishlash:
11.
O'qituvchining 10-sinfdagi ,, O`zbekiston  tarixi“
fani vazifalari va xususiyatlari, darslikdagi materiallar tizimi, uni o’rganish
uslubiyati va usullari to‘g‘risida tushuntirish.
Yangi
dars bayoni:
Sanoatni
qayta qurish. Ikkinchi jahon urushi tugagan bo‘lsa ham biroq urushning og‘ir
oqibatlari respublika hayotining hamma sohalarida, shuningdek, sanoatda ham
sezilib turardi. O‘zbekiston sanoatini tiklash, aholini oziq-ovqat va sanoat
mollari bilan ta’minlash uchun yoqilg‘i, elektr energiyasi, shuningdek,
malakali ishchi va muhandis-texnik xodimlarga tanqislik sezilardi. Bu murakkab
vazifalarni hal etish uchun O‘zbekistonning geografk holati, milliy an’analari,
xalq manfaatini hisobga olib turib, uning xalq xo‘jaligini rivojlantirishning
aniq dasturlarini ishlab chiqish zarur edi. Biroq bunday bo‘lmadi. Markazning
manfaatlaridan kelib chiqqan holda O‘zbekiston iqtisodiyotini tiklash va rivojlantirish
rejalari tuzildi.Markazning ulkan rejalarida O‘zbekistonga faqat xomashyo
yetkazib beruvchi chekka bir o‘lka deb qaraldi. Xuddi shu narsa O‘zbekiston
iqtisodiyotining aslida bir tomonlama rivojlanib borishiga olib keldi. Bunda
xomashyoni qayta ishlash korxonalari juda oz bo‘lib, bu narsa ijtimoiy
dasturlarni amalga oshirishga xalaqit berardi.1945-yil oxiriga kelib
O‘zbekistonning mashinasozlik sanoati qishloq xo‘jaligi va irrigatsiya
ehtiyojlari uchun mashina va uskunalar ishlab chiqarishga o‘tkazildi.
O‘zbekiston metallurgiya zavodida 1946-yili yangi prokat sexi ishga tushirildi.
Shu yillarda Polvontosh va Janubiy Olamushuk neft konlari ochildi va
o‘zlashtirildi. Farg‘onada neftni qayta ishlash zavodi foydalanishga
topshirildi.
 O‘zbekistonda
paxta monokulturasi va uning oqibatlari. 1946-yil 5-fevralda SSSR hukumati
“1946–1953-yillarda O‘zbekistonda paxtachilikni tiklash va yanada
rivojlantirish rejasi va tadbirlari to‘g‘risida” qaror qabul qildi. Bu qaror
asosan O‘zbekistonda paxta monokulturasini uzil-kesil joriy qi-
lishga
qaratilgan edi. Sovet hukumatining ko‘rsatmasi bilan oziq-ovqat ekinlarining
sug‘oriladigan maydonlari chigit ekish uchun ajratildi. Shu tarzda paxta ekin
maydonlari ko‘paytirildi. 1946-yili O‘zSSR uchun paxta ekin maydoni 779 000
gektar qilib belgilab berildi. O‘sha yili respublikada 218 000 gek-
tar
sug‘oriladigan maydon faqat paxta ekish uchun bo‘shatildi. Shuning uchun ham
paxta yetishtirish yildan-yilga o‘sib bordi. Biroq paxtaning xarid narxi
oshirilmadi. Oziq-ovqat mahsulotlari yetishtirish qisqarib, oziq-ovqat muammosi
o‘tkirlashdi. Ekologiya buzilib, aholi salomatligi yomonlashdi. 1948-yili
“Tashselmash” zavodi paxta terish mashinalarining dastlabki partiyasini ishlab
chiqardi. Oradan bir yil o‘tgandan keyin “Tashavtomash” zavodi ishga
tushirilib, traktorlar, paxta terishga moslashtirilgan
mashina
va traktor pritseplari (tirkagichlari)ni ishlab chiqarish yo‘lga qo‘yildi. Shu
zavod bazasida 1969-yili Toshkent traktor zavodi (TTZ) barpo etildi. Biroq
butun texnikaning mashina-traktor stansiyalari (MTS) qo‘lida to‘planishi salbiy
oqibatlarga olib keldi.Hunarmandchilikning ahvoli. 1947-yil dekabrda mamlakatda
oziq-ovqat va sanoat tovarlariga kartochka tizimi bekor qilindi. Har yili keng
iste’mol mollarining narxi arzonlashtirilib borildi. Biroq xalqning turmush
darajasi bu paytda aytarli darajada yaxshilanmagan.Biroq sovet hokimiyati
tomonidan hunarmandlarning haq-huquqlari, erkin
faoliyati
cheklab qo‘yildi. Ular kooperativ artellarga birlashtirildi.Mirzacho‘l va
boshqa hududlarda
qo‘riq
va bo‘z yerlarning o‘zlashtirilishi. O‘zbekistonda paxtachilikni rivojlantirish
uchun yangi yerlarni o‘zlashtirish, irrigatsiya qurilishini kengaytirish,
sug‘orish sistemalarini takomillashtirish kerak edi.
KPSS MK
va SSSR Ministrlar Sovetining 1956-yil 6-avgustda “Paxta yetishtirishni
ko‘paytirmoq uchun O‘zbekiston SSR va Qozog‘iston SSRdagi Mirzacho‘lning qo‘riq
yerlarini sug‘orish to‘g‘risida”gi qarori qabul qilindi. Unda paxta ekiladigan
maydonlarni O‘zbekiston SSRda 200 000, Qozog‘iston SSRda 100 000 gektar
kengaytirish rejalashtirildi. Mirzacho‘lni keng miqyosda o‘zlashtirish ishlari
boshlandi.Mirzacho‘l yerlarini o‘zlashtirish ishlariga bevosita rahbarlik
qilish uchun maxsus “Glavgolodnostepstroy” tashkiloti tuzildi. 1955 – 1959-yillar
davomida O‘zbekistonda 160 000 gektardan ziyodroq yangi yer o‘zlashtirildi.
1961-yil Mirzacho‘l shaharchasi Guliston shahriga aylantirildi.

IV.
O‘rganilgan mavzuni mustahkamlash:
1.Savol-javob
va mavzuning asosiy mazmunini takrorlash orqali amalga oshiriladi.
2..Guruhlarda
ishlash  yakunlarini  chiqarish.
V. Dars yakunlarini chiqarish:
O‘qituvchi
o‘quvchilar bajargan yozma va og‘zaki javoblar uchun qo’yilgan baholarni e’lon
qiladi va yuzaga kelgan savollarga javob qaytaradi.
VI. Uyga vazifa:O’rganilgan
mavzu savollariga javoblar tayyorlash.
O`quv – tarbiyaviy  ishlar  bo`yicha direktor
o`rinbosarining imzosi: ________________

Sana    “
”_____________________201___-yil.
Mavzu:    Ziyolilarning qatag‘on qilinishi
va sovet jamiyatida shaxsga sig‘inishning fosh qilinishi

       O‘quvchilarda
  shakllantiriladigan tayanch kompetensiyalar elementlari.
A2, A2+
Kommunikativ kompetensiya:
o‘z fikrini og‘zaki va yozma tarzda aniq va tushunarli bayon qila
  oladi, mavzudan kelib chiqib savollarni mantiqan to‘g‘ri qo‘ya olish va javob
  beradi;
ijtimoiy moslasha oladi, o‘zaro muloqotda muomala madaniyatiga
  amal qiladi, jamoaviy hamkorlikda ishlay oladi;
muloqotda suhbatdosh fikrini hurmat qilgan holda o‘z
  pozitsiyasini himoya qila biladi, uni ishontira biladi;
turli ziddiyatli vaziyatlarda o‘z ehtiroslarini boshqaradi,
  muammo va kelishmovchiliklarni hal etishda zarur (konstruktiv) bo‘lgan
  qarorlarni qabul qila oladi.
Axborotlar bilan ishlash kompetensiyasi:
mavjud tarix faniga oida axborot manbalaridan (internet, televizor,
  radio (audiovideo yozuv), telefon, kompyuter, elektron pochta va boshq.)
  foydalana oladi;
media vositalardan zarur bo‘lgan axborotlarni izlab topa olish,
  saralaydi, qayta ishlaydi, uzatadi, saqlaydi, xavfsizligini ta’minlaydi va
  foydalanishda mediamadaniyatga rioya qiladi;
ma’lumotlar bazasini yarata oladi, asosiylarini tanlay oladi va
  ularni tahlil qila biladi;
O‘zini o‘zi rivojlantirish kompetensiyasi:
shaxs
  sifatida doimiy ravishda o‘z-o‘zini rivojlantirib boradi, jismoniy, ma’naviy,
  ruhiy va intellektual kamolotga intiladi;
o‘z xatti-harakatini adekvat baholaydi, o‘zini nazorat qila
  biladi,halollik, to‘g‘rilik kabi sifatlarga ega bo‘ladi.

Darsning blok sxemasi:

№

Darsning qismlari

Belgilangan vaqt.

1.

Tashkiliy qism

3 daqiqa

2.

O`tilgan mavzuni
  takrorlash

12 daqiqa

3.

Yangi mavzu bayoni

14 daqiqa

4.

Mustahkamlash

12 daqiqa

5.

Baholash

2 daqiqa

6.

Uyga vazifa

2 daqiqa

Darsning maqsadi:
-
o‘quvchilarni 10-sinfga mo‘ljallangan ,,O`zbekiston  tarixi “
darsligi bilan tanishtirish;
-      darslikning
maqsadlari va vazifalari haqida tushuncha berish;
-       darslikdagi
materiallarni o‘rganish usullarini tushuntirish;
-
o'quvchilarga o‘rganiladigan ma’lumotlar  haqida  tushunchalar
berish.
Dars materiallari va jihozlari: 10 sinf, O`zbekiston  tarixi
“ darsligi. .
2.,,Mavzuga oid chizmalar
3.Doska, bo‘r, daftar.
4.Tarqatma material: darsda
o‘rganiladigan  asosiy atamalar  va  tushunchalar yozilgan kartochkalar.
I.
Tashkiliy qism:
5.Sinfda o‘quvchilarni
darsga jalb qilib, ishchi muhitni yaratish.
6.Sinf holati
bilan tanishish va davomadni aniqlash
II. Darsning mazmuni:
7.Darslikning dasturi,
maqsadlari va vazifalari.
8.Darslikdagi materiallar
tizimi va uni o'rganish uslubiyati va usullari.
9.O‘rganiladigan ma’lumotlar hayotiy
bog’liqligi..
III. Dars mazmunini  ro‘yobga
chiqarish  ustida  ishlash:
11.
O'qituvchining 10-sinfdagi ,, O`zbekiston  tarixi“
fani vazifalari va xususiyatlari, darslikdagi materiallar tizimi, uni o’rganish
uslubiyati va usullari to‘g‘risida tushuntirish.
Yangi
dars bayoni:
O‘zbekiston
ziyolilari qatag‘on qilinishining yangi bosqichi. Urush tugagandan keyin oradan
ko‘p o‘tmay O‘zbekiston SSR bo‘ylab yana bir yalpi qatag‘on to‘lqini yelib
o‘tdi. XX asr 40-yillari oxiri va 50-yillari boshlaridagi qatag‘onlar asosan
madaniyat va fan arboblariga qarshi qaratildi. O‘zbekiston Kompartiyasi
Markaziy Komiteti Markazning yo‘l-yo‘riqlariga tayangan holda dunyoqarashi va
ijodi kommunistik partiya mafkurasidan farq qiladigan ijodiy ziyolilar
vakillariga qarshi hujum boshladi.
 O‘zbekiston
Kompartiyasi Markaziy Komiteti byurosi 1950-yil 1-sentyabrda “O‘zbekiston SSR
Fanlar akademiyasining ishi to‘g‘risida”gi masalani ko‘rib, akademiya
olimlaridan sharqshunos va tarixchi Abdusamad Boboxo‘jayev, adabiyotshunos va
faylasuf Vohid Zohidov, iqtisodchi Olim Aminov, tilshunos Olim Usmonov va
boshqalarni nohaq ravishda qoraladi.
 Nihoyat,
1952-yil fevralda O‘zbekiston Kompartiyasi Markaziy Komitetining mafkuraviy
masalalarga bag‘ishlangan X plenumi (yalpi majlis) bo‘lib o‘tdi. Unda
O‘zbekiston Kompartiyasi MK birinchi sekretari Amin Niyozov “Respublikada
mafkuraviy ishning ahvoli va uni yaxshilash choralari to‘g‘risi-
da”
ma’ruza qildi. Ma’ruzada O‘zbekiston ziyolilaridan bir guruhi (yozuvchilar,
olimlar, shoirlar va b.) noto‘g‘ri ravishda millatchilikda ayblandi. O‘zbek
xalqining qatag‘on qilingan bu vakillarining asarlari va “Alpomish” dostonini
o‘qish taqiqlandi. Ma’ruzada O‘zSSR FA tarkibidagi Tarix va arxeologiya,
Sharqshunoslik, O‘zbek tili va adabiyoti institutlari olimlari keskin ravishda,
biroq nohaq tanqid qilinadi. Mazkur plenum va unda qabul qilingan qarorlar
O‘zbekistonning ma’naviy hayotiga kuchli zarba bo‘lib tushdi.Ijodkor
ziyolilardan Said Ahmad, Shukrullo, Mirzakalon Ismoiliy, Shuhrat, Maqsud
Shayxzoda, Mirkarim Osim, Ne’mat Toshpo‘lat, Yong‘in Mirzo, Hamid Sulaymonov,
Muhiddin Qoriyoqubov va boshqalar (12 kishi) “sovetlarga qarshi millatchilik
faoliyati” olib borganlikda ayblanib, 1951-yilda qamoqqa olindi va 25 yilga
ozodlikdan mahrum etildi. Ular “xalqlar otasi” va “xalqlar dohiysi” I.V.Stalin
vafot etganidan bir necha yil o‘tib, 1955-yili sovet rejimi tomonidan oqlanib,
qamoqdan ozod qilindi va O‘zbekistonga qaytishdi. O‘sha paytda o‘zbek xalqining
faxri hisoblangan Oybek qatag‘onga uchradi.Stalinning o‘limi va shaxsga
sig‘inish oqibatlarini tugatish yo‘lidagi urinishlar. 1953-yil 5-martda KPSS MK
Bosh sekretari va SSSR Ministrlar Sovetining raisi Iosif Stalin vafot etdi.
Georgiy Malenkov SSSR Ministrlar Sovetining raisi lavozimiga tayinlandi1956-yil
25-fevralda bo‘lgan KPSS XX syezdining yopiq majlisida KPSS MK Birinchi
sekretari Nikita Xrushchev shaxsga sig‘inish va uning oqibatlari to‘g‘risida
ma’ruza qildi. Ma’ruzada Stalin shaxsiga sig‘inish qoralandi va uning
oqibatlarini tugatishga kirishildi.Bu davrda qatag‘on qilinganlarni oqlash jarayoni
ham boshlandi. O‘zbekiston bo‘yicha otilgan va qamoqqa olinganlardan 40 000
nafarga yaqin kishi oqlandi. Qatag‘on qilinib, qamoqqa tashlangan va surgunga
yuborilgan yurtdoshlarimizning bir qismi O‘zbekistonga qaytdi. Lekin ularni
oqlash ham kommunistik mafkura andozasi ostida amalga oshirildi. Mustabid sovet
rejimi o‘ziga ma’qul bo‘lgan shaxslarnigina grajdan (fuqaro) sifatida oqladi.
Shu bilan birga 1953-yildan keyin ham boshqacha fikrlovchilar
ta’qib ostiga olindi hamda ularning “eng o‘tkirlari” doimiy ravishda qatag‘on
qilib borildi.O‘zbekiston siyosiy boshqaruvidagi o‘zgarishlar va rahbarlar
almashuvi. 1950-yil aprelda O‘zbekiston Kompartiyasi Markaziy Komitetining birinchi
sekretari Usmon Yusupov o‘z vazifasidan ozod qilinib, Moskvaga SSSR Paxtachilik
ministri lavozimiga tayinlandi. Biroq I.V.Stalin o‘limidan so‘ng bu
ministrlik
tugatilib, Usmon Yusupov 1953 – 1954-yillarda O‘zbekiston SSR Ministrlar Soveti
raisi bo‘ldi. Afsuski, KPSS MK Birinchi sekretari Nikita Xrushchev 1954-yilda
uni asossiz tarzda respublika hukumati raisligidan olib tashlab, Mirzacho‘ldagi
“4-Boyovut” sovxoziga direktor qilib jo‘natdi.

IV.
O‘rganilgan mavzuni mustahkamlash:
1.Savol-javob
va mavzuning asosiy mazmunini takrorlash orqali amalga oshiriladi.
2..Guruhlarda
ishlash  yakunlarini  chiqarish.
V. Dars yakunlarini chiqarish:
O‘qituvchi
o‘quvchilar bajargan yozma va og‘zaki javoblar uchun qo’yilgan baholarni e’lon
qiladi va yuzaga kelgan savollarga javob qaytaradi.
VI. Uyga vazifa:O’rganilgan
mavzu savollariga javoblar tayyorlash.
O`quv – tarbiyaviy  ishlar  bo`yicha direktor
o`rinbosarining imzosi: ________________

Sana    “
”_____________________201___-yil.
Mavzu:    O‘zbekistonda sanoatning bir
tomonlama rivojlanishi

O‘quvchilarda shakllantiriladigan tayanch kompetensiyalar elementlari.
A2, A2+
Kommunikativ kompetensiya:
o‘z fikrini og‘zaki va yozma tarzda aniq va tushunarli bayon qila
  oladi, mavzudan kelib chiqib savollarni mantiqan to‘g‘ri qo‘ya olish va javob
  beradi;
ijtimoiy moslasha oladi, o‘zaro muloqotda muomala madaniyatiga
  amal qiladi, jamoaviy hamkorlikda ishlay oladi;
muloqotda suhbatdosh fikrini hurmat qilgan holda o‘z
  pozitsiyasini himoya qila biladi, uni ishontira biladi;
turli ziddiyatli vaziyatlarda o‘z ehtiroslarini boshqaradi,
  muammo va kelishmovchiliklarni hal etishda zarur (konstruktiv) bo‘lgan
  qarorlarni qabul qila oladi.
Axborotlar bilan ishlash kompetensiyasi:
mavjud tarix faniga oida axborot manbalaridan (internet,
  televizor, radio (audiovideo yozuv), telefon, kompyuter, elektron pochta va
  boshq.) foydalana oladi;
media vositalardan zarur bo‘lgan axborotlarni izlab topa olish,
  saralaydi, qayta ishlaydi, uzatadi, saqlaydi, xavfsizligini ta’minlaydi va
  foydalanishda mediamadaniyatga rioya qiladi;
ma’lumotlar bazasini yarata oladi, asosiylarini tanlay oladi va
  ularni tahlil qila biladi;
O‘zini o‘zi rivojlantirish kompetensiyasi:
shaxs
  sifatida doimiy ravishda o‘z-o‘zini rivojlantirib boradi, jismoniy, ma’naviy,
  ruhiy va intellektual kamolotga intiladi;
o‘z xatti-harakatini adekvat baholaydi, o‘zini nazorat qila
  biladi,halollik, to‘g‘rilik kabi sifatlarga ega bo‘ladi.

Darsning blok sxemasi:

№

Darsning qismlari

Belgilangan vaqt.

1.

Tashkiliy qism

3 daqiqa

2.

O`tilgan mavzuni
  takrorlash

12 daqiqa

3.

Yangi mavzu bayoni

14 daqiqa

4.

Mustahkamlash

12 daqiqa

5.

Baholash

2 daqiqa

6.

Uyga vazifa

2 daqiqa

Darsning maqsadi:
-
o‘quvchilarni 10-sinfga mo‘ljallangan ,,O`zbekiston  tarixi “
darsligi bilan tanishtirish;
-      darslikning
maqsadlari va vazifalari haqida tushuncha berish;
-       darslikdagi
materiallarni o‘rganish usullarini tushuntirish;
-
o'quvchilarga o‘rganiladigan ma’lumotlar  haqida  tushunchalar
berish.
Dars materiallari va jihozlari: 10 sinf, O`zbekiston  tarixi
“ darsligi. .
2.,,Mavzuga oid chizmalar
3.Doska, bo‘r, daftar.
4.Tarqatma material: darsda
o‘rganiladigan  asosiy atamalar  va  tushunchalar yozilgan kartochkalar.
I.
Tashkiliy qism:
5.Sinfda o‘quvchilarni
darsga jalb qilib, ishchi muhitni yaratish.
6.Sinf holati
bilan tanishish va davomadni aniqlash
II. Darsning mazmuni:
7.Darslikning dasturi,
maqsadlari va vazifalari.
8.Darslikdagi materiallar
tizimi va uni o'rganish uslubiyati va usullari.
9.O‘rganiladigan ma’lumotlar hayotiy
bog’liqligi..
III. Dars mazmunini  ro‘yobga
chiqarish  ustida  ishlash:
11.
O'qituvchining 10-sinfdagi ,, O`zbekiston  tarixi“
fani vazifalari va xususiyatlari, darslikdagi materiallar tizimi, uni o’rganish
uslubiyati va usullari to‘g‘risida tushuntirish.
Yangi
dars bayoni:
Sanoat
sohasidagi ahvol. O‘sha davrda SSSR hududining tarkibiy qismi bo‘lgan O‘zbekiston
SSR Markazda ishlab chiqilgan iqtisodiy siyosatni so‘zsiz amalga oshirishga
majbur edi. Urushdan keyingi besh yilliklarda (1946 –1950-yillardagi
to‘rtinchi va 1951 – 1955-yillardagi beshinchi besh yillik davrida) davlat
sanoatni o‘stirish uchun katta miqdorda kapital mablag‘lar ajratdi. Lekin
ularning aksariyati og‘ir sanoatga sarfandi. Transport va undagi muammolar. O‘zbekiston sanoatining o‘sishi
bilan bir qatorda transport ham rivojlanib bordi. Transport tarmog‘i orqali
barcha sanoat markazlari yagona majmuaga birlashtirildi.1947-yilda 600 km dan
iborat Chorjo‘y-Qo‘ng‘irot temir yo‘li qurildi.
O‘sha
yili Toshkentda ilk marta trolleybuslar qatnay boshladi. Keyinchalik,
Qo‘ng‘irot – Beynov temir yo‘li qurilishi keng miqyosda olib borildi. Bu temir-yo‘l
magistrali Qoraqalpog‘istonni Qozog‘iston bilan to‘g‘ri bog‘lab, O‘rta Osiyodan
Markazga olib boradigan ikkinchi poyezd yo‘lini vujudga keltirdi.
yangi
asfalt va beton yotqizilgan yo‘llar qurildi. Avtomobil baza va parklari
zamonaviy yangi mashinalar hisobiga ko‘paydi. 1959 – 1968-yillarda Toshkent
katta halqa avtomobil yo‘li loyihalashtirildi va qurildi.
O‘zbekiston
havo yo‘llarida XX asr 50-yillari o‘rtalaridan boshlab yuksak tezliklar va
parvozlar davrini ochib bergan TU-104 rusumli yo‘lovchi tashuvchi samolyotlar
paydo bo‘ldi. Havo transporti xodimlari keyingi yillarda yangi samolyotlarning
ko‘pchiligini o‘zlashtirdilar. Ayrim shaharlarda zamonaviy aeroportlar qurildi.
Bu O‘zbekiston shaharlarini o‘zaro bog‘ladi, shuningdek,
mamlakat
poytaxti Moskva, boshqa respublikalar va mamlakatlar poytaxtlari o‘rtasida
muntazam parvozlar yo‘lga qo‘yildi. Biroq transport sohasida ham talay
muammolar bo‘lgan. Temir yo‘llar va
avto
mobil yo‘llari qurilishi boshqa respublikalar, jumladan, Turkmaniston,
Tojikiston, Qozog ‘iston hududlaridan o‘tkazilib, iqtisodiy jihatdan ular
Markazga qaram qilib qo‘yildi. Bunday siyosatning halokatli ekani SSSR
parchalanib, mintaqada mustaqil davlatlar tashkil topgandan so‘ng ayniqsa
sezilmoqda.Bundan tashqari temir yo‘llar tarmog‘ini elektrlashtirish, yuk va
yo‘lovchilar tashishni boshqarishning avtomatlashtirilgan tizimini yaratish
ishlari sekinlik bilan olib borildi. Shuningdek, transportning barcha turlarida
yo‘lovchilarga xizmat ko‘rsatish borasida jiddiy kamchiliklar mavjud bo‘lgan.
 Kadrlarni
tayyorlash masalalari va ruslashtirish siyosati. Markazning milliy siyosatida
kadrlar masalasi muhim o‘rin tutadi. O‘zbekiston Kompartiyasi Markaziy
Komitetining ikkinchi sekretarlari, O‘zbekiston SSR Ministrlar Soveti raisi
hamda O‘zbekiston SSR Oliy Soveti Prezidiumi raisining birinchi
o‘rinbosarlari,
Davlat xavfsizlik komiteti va muhim ministrliklar rahbarlari, viloyat va shahar
partiya tashkilotlarining ikkinchi sekretarlari Moskvadan yuborilgan vakillar
(asosan slavyan va armanlar)dan iborat bo‘lib, ular katta huquq va imtiyozlarga
ega bo‘lib, respublikadagi kadrlar taqdirini o‘z ixtiyor-
lari
bilan hal qilishgan. Bundan tashqari Markazga bo‘ysunadigan lavozimlar ham
mavjud edi. O‘zbekiston Kompartiyasi Markaziy Komitetining birinchi sekretari,
respublika hukumati va davlat organlarining rahbarlari, viloyatlar partiya
komitetlarining birinchi sekretarlari va viloyat ijroiya qo‘mitalari raislari
asosan mahalliy millat vakillaridan tayinlansa ham bu nomzodlarni Kreml tavsiya
qilar edi. Bunday siyosat mahalliy
aholining manfaatlariga ziyon yetkazar edi. Yetakchi sanoat sohalari uchun
mutaxassislar Markazdan taklif qilingan. 1959-yilda respublika aholisi
tarkibida o‘zbeklarning salmog‘i 62 foizdan ortiq bo‘lsa ham undagi o‘zbek
ishchilarining miqdori atigi 43 foizni tashkil etgan. Ittifoqqa bo‘ysunadigan
korxonalar asosan Rossiya va boshqa respublikalardan taklif etilgan
mutaxassislar va ishchilar bilan ta’minlanardi. Bunday korxonalarda ish haqi
mahalliy sanoat korxonalaridagiga qaraganda 2-3 marta va undan ham ko‘proq
bo‘lgan. Kadrlar siyosatidagi bunday holatlar va ruslashtirish siyosati
mahalliy aholining moddiy va ma’naviy imkoniyatlariga zarar keltirib, respublikada
ijtimoiy vaziyat keskinlashuvi hamda millatlararo munosabatlarning murakkablashuviga
zamin yaratdi.

IV.
O‘rganilgan mavzuni mustahkamlash:
1.Savol-javob
va mavzuning asosiy mazmunini takrorlash orqali amalga oshiriladi.
2..Guruhlarda
ishlash  yakunlarini  chiqarish.
V. Dars yakunlarini chiqarish:
O‘qituvchi
o‘quvchilar bajargan yozma va og‘zaki javoblar uchun qo’yilgan baholarni e’lon
qiladi va yuzaga kelgan savollarga javob qaytaradi.
VI. Uyga vazifa:O’rganilgan
mavzu savollariga javoblar tayyorlash.
O`quv – tarbiyaviy  ishlar  bo`yicha direktor
o`rinbosarining imzosi: ________________

Sana
“     ”_____________________201___-yil.
Mavzu:    O‘zbekistonning siyosiy
hayotidagi o‘zgarishlar hamda sovetlarning partiya organlariga qaramligi

   O‘quvchilarda shakllantiriladigan tayanch kompetensiyalar elementlari.
A2, A2+
Kommunikativ kompetensiya:
o‘z fikrini og‘zaki va yozma tarzda aniq va tushunarli bayon qila
  oladi, mavzudan kelib chiqib savollarni mantiqan to‘g‘ri qo‘ya olish va javob
  beradi;
ijtimoiy moslasha oladi, o‘zaro muloqotda muomala madaniyatiga
  amal qiladi, jamoaviy hamkorlikda ishlay oladi;
muloqotda suhbatdosh fikrini hurmat qilgan holda o‘z
  pozitsiyasini himoya qila biladi, uni ishontira biladi;
turli ziddiyatli vaziyatlarda o‘z ehtiroslarini boshqaradi,
  muammo va kelishmovchiliklarni hal etishda zarur (konstruktiv) bo‘lgan
  qarorlarni qabul qila oladi.
Axborotlar bilan ishlash kompetensiyasi:
mavjud tarix faniga oida axborot manbalaridan (internet,
  televizor, radio (audiovideo yozuv), telefon, kompyuter, elektron pochta va
  boshq.) foydalana oladi;
media vositalardan zarur bo‘lgan axborotlarni izlab topa olish,
  saralaydi, qayta ishlaydi, uzatadi, saqlaydi, xavfsizligini ta’minlaydi va
  foydalanishda mediamadaniyatga rioya qiladi;
ma’lumotlar bazasini yarata oladi, asosiylarini tanlay oladi va
  ularni tahlil qila biladi;
O‘zini o‘zi rivojlantirish kompetensiyasi:
shaxs
  sifatida doimiy ravishda o‘z-o‘zini rivojlantirib boradi, jismoniy, ma’naviy,
  ruhiy va intellektual kamolotga intiladi;
o‘z xatti-harakatini adekvat baholaydi, o‘zini nazorat qila
  biladi,halollik, to‘g‘rilik kabi sifatlarga ega bo‘ladi.

Darsning blok sxemasi:

№

Darsning qismlari

Belgilangan vaqt.

1.

Tashkiliy qism

3 daqiqa

2.

O`tilgan mavzuni
  takrorlash

12 daqiqa

3.

Yangi mavzu bayoni

14 daqiqa

4.

Mustahkamlash

12 daqiqa

5.

Baholash

2 daqiqa

6.

Uyga vazifa

2 daqiqa

Darsning maqsadi:
-
o‘quvchilarni 10-sinfga mo‘ljallangan ,,O`zbekiston  tarixi “
darsligi bilan tanishtirish;
-      darslikning
maqsadlari va vazifalari haqida tushuncha berish;
-       darslikdagi
materiallarni o‘rganish usullarini tushuntirish;
-
o'quvchilarga o‘rganiladigan ma’lumotlar  haqida  tushunchalar
berish.
Dars materiallari va jihozlari: 10 sinf, O`zbekiston  tarixi
“ darsligi. .
2.,,Mavzuga oid chizmalar
3.Doska, bo‘r, daftar.
4.Tarqatma material: darsda
o‘rganiladigan  asosiy atamalar  va  tushunchalar yozilgan kartochkalar.
I.
Tashkiliy qism:
5.Sinfda o‘quvchilarni
darsga jalb qilib, ishchi muhitni yaratish.
6.Sinf holati
bilan tanishish va davomadni aniqlash
II. Darsning mazmuni:
7.Darslikning dasturi,
maqsadlari va vazifalari.
8.Darslikdagi materiallar
tizimi va uni o'rganish uslubiyati va usullari.
9.O‘rganiladigan ma’lumotlar hayotiy
bog’liqligi..
III. Dars mazmunini  ro‘yobga
chiqarish  ustida  ishlash:
11.
O'qituvchining 10-sinfdagi ,, O`zbekiston  tarixi“
fani vazifalari va xususiyatlari, darslikdagi materiallar tizimi, uni o’rganish
uslubiyati va usullari to‘g‘risida tushuntirish.
Yangi
dars bayoni:
O‘zbekistonda
siyosiy rahbariyatning o‘zgarishi. O‘sha davrda sovet jamiyatining siyosiy
tizimiga partiya, turli darajadagi Sovet organlari, kasaba uyushmalari,
komsomol (yoshlar tashkilotlari) kirardi. Tizimning asosiy ustuni partiya
hisoblangan. U o‘zini rahbarlik qiluvchi va yo‘naltiruvchi kuch hi soblab,
Sovetlar va jamoat tashkilotlariga o‘z irodasini amalda zo‘rlik bilan o‘tkazib
kelardi.1959-yil 15-martda O‘zbekiston Kompartiyasi Markaziy Komitetining
birinchi sekretari lavozimiga Sharof Rashidov (1917 – 1983) saylandi. U bu
lavozimda umrining oxirigacha samarali faoliyat ko‘rsatdi.
Sharof
Rashidov atoqli davlat, siyosat va jamoat arbobi hamda mashhur yozuvchi
bo‘lgan. 1917-yil 7noyabrda Jizzaxda tug‘ilgan. U 1950 – 1959-yillarda
O‘zbekiston SSR Oliy Soveti Prezidiumining raisi
sifatida
o‘zidan yaxshi taassurot qoldirdi. U iste’dodli tashkilotchi va mohir rahbar
edi. Sh.Rashidov rahbarligida O‘zbekiston iqtisodiyoti va madaniyatini rivojlantirishda
muayyan muvaffaqiyatlar qo‘lga kiritildi.

Bu
davrda O‘zbekistonda turli sanoat korxonalari qurilgan, yangi shahar va
posyolkalarga asos solingan. Mirzacho‘l, Surxon-Sherobod va Qarshi cho‘lining
o‘zlashtirilishi natijasida ekin maydonlari kengaygan.KPSSning rahbarlik roli
va hokimiyatning joylardagi siyosiy organlari. Sovet jamiyatida davlat
boshqaruvi organlari turli darajadagi Sovetlar bo‘lgan. Oliy Sovetdan boshlab
qishloq sovetlarigacha bo‘lgan organlar mehnatkashlar manfaatlarini himoya
qilishlari kerak edi. Aslida esa bunday bo‘lmagan.1977-yil 7-oktyabrda qabul
qilingan SSSRning yangi Konstitutsiyasi milliy respublikalar huquqini rasmiy
chekladi va Markazga keng vakolatlar olib berdi. Bu konstitutsiya KPSS MK Bosh
sekretari va SSSR Oliy Soveti Prezidiumi raisi Leonid Ilich Brejnev (1906 –
1982) rahbarligida tayyorlandi va mamlakatda rivojlangan sotsialistik jamiyat
qurish nazariyasini ilgari surdi.Sovetlar va jamoat tashkilotlari huquqlarining
cheklanganligi. O‘zbekistonda ham xuddi butun Ittifoqda bo‘lgani singari
mehnatkashlar deputatlari tuman, shahar, viloyat Sovetlari hamda respublika
Oliy Soveti ikkinchi darajali masalalarni ham partiya komitetlaridan ruxsat
olmasdan hal qila olmas edi. Xo‘jalik rahbarlari o‘z muammolari bilan
Sovetlarning ijroiya komitetlarini chetlab o‘tib partiya organlariga murojaat
qilar edi. Partiya organlari
komsomol va boshqa jamoat tashkilotlariga ham qonunga xilof ravishda tazyiq
o‘tkazib kelgan. O‘z navbatida komsomol va boshqa tashkilotlar partiya
idoralarining ko‘rsatmalarini bajarishga majbur bo‘lganlar. Buyruqlarni
bajarmagan rahbarlar o‘z lavozimlaridan ozod etilgan.
Sovet
hokimiyati davrida partiya nomenklaturasi (partiya organlari bilan kelishib
tayinlanadigan lavozimlar) deb atalgan tartib-qoida mavjud bo‘lgan. Bu qoidaga
ko‘ra, mas’ul lavozimlarga faqat partiya a’zolari, ya’ni kommunistlar
tayinlangan. Shu bilan birga turli darajadagi Sovetlar, komsomol ham-da jamoat
tashkilotlari rahbarlari kommunistik partiya rahbariyati (Markaziy Komitet,
viloyat, shahar va tuman partiya komitetlari) tarkibiga kiritilgan. Shu tariqa
partiya organlari bu tashkilotlar bilan qo‘shilib, ularni o‘ziga bo‘ysundirib
olgan.

IV.
O‘rganilgan mavzuni mustahkamlash:
1.Savol-javob
va mavzuning asosiy mazmunini takrorlash orqali amalga oshiriladi.
2..Guruhlarda
ishlash  yakunlarini  chiqarish.
V. Dars yakunlarini chiqarish:
O‘qituvchi
o‘quvchilar bajargan yozma va og‘zaki javoblar uchun qo’yilgan baholarni e’lon
qiladi va yuzaga kelgan savollarga javob qaytaradi.
VI. Uyga vazifa:O’rganilgan
mavzu savollariga javoblar tayyorlash.
O`quv – tarbiyaviy  ishlar  bo`yicha direktor
o`rinbosarining imzosi: ________________

Sana
“     ”_____________________201___-yil.
Mavzu:    O‘zbekistonda yoqilg‘i va
tog‘-kon sanoatining vujudga keltirilishi hamda aholi milliy tarkibidagi
o‘zgarishlar

O‘quvchilarda shakllantiriladigan tayanch kompetensiyalar elementlari.
A2, A2+
Kommunikativ kompetensiya:
o‘z fikrini og‘zaki va yozma tarzda aniq va tushunarli bayon qila
  oladi, mavzudan kelib chiqib savollarni mantiqan to‘g‘ri qo‘ya olish va javob
  beradi;
ijtimoiy moslasha oladi, o‘zaro muloqotda muomala madaniyatiga
  amal qiladi, jamoaviy hamkorlikda ishlay oladi;
muloqotda suhbatdosh fikrini hurmat qilgan holda o‘z
  pozitsiyasini himoya qila biladi, uni ishontira biladi;
turli ziddiyatli vaziyatlarda o‘z ehtiroslarini boshqaradi,
  muammo va kelishmovchiliklarni hal etishda zarur (konstruktiv) bo‘lgan
  qarorlarni qabul qila oladi.
Axborotlar bilan ishlash kompetensiyasi:
mavjud tarix faniga oida axborot manbalaridan (internet,
  televizor, radio (audiovideo yozuv), telefon, kompyuter, elektron pochta va
  boshq.) foydalana oladi;
media vositalardan zarur bo‘lgan axborotlarni izlab topa olish,
  saralaydi, qayta ishlaydi, uzatadi, saqlaydi, xavfsizligini ta’minlaydi va
  foydalanishda mediamadaniyatga rioya qiladi;
ma’lumotlar bazasini yarata oladi, asosiylarini tanlay oladi va
  ularni tahlil qila biladi;
O‘zini o‘zi rivojlantirish kompetensiyasi:
shaxs
  sifatida doimiy ravishda o‘z-o‘zini rivojlantirib boradi, jismoniy, ma’naviy,
  ruhiy va intellektual kamolotga intiladi;
o‘z xatti-harakatini adekvat baholaydi, o‘zini nazorat qila
  biladi,halollik, to‘g‘rilik kabi sifatlarga ega bo‘ladi.

Darsning blok sxemasi:

№

Darsning qismlari

Belgilangan vaqt.

1.

Tashkiliy qism

3 daqiqa

2.

O`tilgan mavzuni
  takrorlash

12 daqiqa

3.

Yangi mavzu bayoni

14 daqiqa

4.

Mustahkamlash

12 daqiqa

5.

Baholash

2 daqiqa

6.

Uyga vazifa

2 daqiqa

Darsning maqsadi:
-
o‘quvchilarni 10-sinfga mo‘ljallangan ,,O`zbekiston  tarixi “
darsligi bilan tanishtirish;
-      darslikning
maqsadlari va vazifalari haqida tushuncha berish;
-       darslikdagi
materiallarni o‘rganish usullarini tushuntirish;
-
o'quvchilarga o‘rganiladigan ma’lumotlar  haqida  tushunchalar
berish.
Dars materiallari va jihozlari: 10 sinf, O`zbekiston  tarixi
“ darsligi. .
2.,,Mavzuga oid chizmalar
3.Doska, bo‘r, daftar.
4.Tarqatma material: darsda
o‘rganiladigan  asosiy atamalar  va  tushunchalar yozilgan kartochkalar.
I.
Tashkiliy qism:
5.Sinfda o‘quvchilarni
darsga jalb qilib, ishchi muhitni yaratish.
6.Sinf holati
bilan tanishish va davomadni aniqlash
II. Darsning mazmuni:
7.Darslikning dasturi,
maqsadlari va vazifalari.
8.Darslikdagi materiallar
tizimi va uni o'rganish uslubiyati va usullari.
9.O‘rganiladigan ma’lumotlar hayotiy
bog’liqligi..
III. Dars mazmunini  ro‘yobga
chiqarish  ustida  ishlash:
11.
O'qituvchining 10-sinfdagi ,, O`zbekiston  tarixi“
fani vazifalari va xususiyatlari, darslikdagi materiallar tizimi, uni o’rganish
uslubiyati va usullari to‘g‘risida tushuntirish.
Yangi
dars bayoni:
O‘zbekiston
qazilma boyliklarining Markaz manfaatlariga xizmat qildirilishi.  O‘zbekiston
mineral xomashyo turlariga nihoyatda boy hudud hisoblangan. Respublikada
ko‘pgina foydali qazilmalar: oltin, uran, mis, qo‘rg‘oshin, rux, volfram,
tabiiy gaz, neft, toshko‘mir va boshqa konlar topilib, ishga tushirildi.
Afsuski, bu konlarda qazib olingan foydali qazilmalar, xususan, oltin va uran,
tabiiy gaz Markaz manfaatlariga xizmat qildi. Bu boyliklardan ularning haqiqiy
sohibi bo‘lgan o‘zbek xalqi deyarli foydalanmadi.
Bu
talonchilik mexanizmi iqtisodiyotni tag-tugi bilan quritib, o‘zbek xalqi
manfaatlariga mutlaqo zid bo‘lgan. Oltin, uran, nodir rangli metallar, tabiiy
gaz va boshqa strategik xomashyo favqulodda  maxfylik  niqobi  ostida
O‘zbekistondan tashqariga amalda tekinga olib ketilardi.Tabiiy gaz konlarining
ochilishi. O‘zbekistonning tabiiy gaz mavjud bo‘lgan tumanlarida faol
geologik-qidiruv ishlari olib borishga XX asr 50-yillari boshlaridayoq kirishilgan
edi. O‘sha davrda Jarqo‘rg‘on, Qorovulbozor, Sariqtosh tabiiy gaz konlari
ochilgan. Buxoro-Xiva geologik mintaqalarida Gazli va Jarqoq , Shimoliy va
Janubiy Muborak, Uchqir, O‘rtabuloq va Kultak kabi yirik tabiiy gaz
konlarining, shuningdek, Hisor tog‘larining janubi-g‘arbiy tumanlarida Odamtosh
kondensat koni, Ustyurtda istiqbolli
gaz qatlamlarining topilishi ahvolni keskin o‘zgartirib, O‘zbekistonni
jahondagi eng yirik gaz zaxiralari mavjud mintaqalaridan biriga aylantirdi.
1956-yili Buxoro viloyatida dunyoda eng yirik va ulkan Gazli  neft-gaz konining
topilishi O‘zbekistonda tabiiy gaz qazib chiqarishning tez sur’atlarda
rivojlanishiga asos bo‘ldi. Jahondagi eng yirik gaz konlaridan biri hisoblangan
bu konning umumiy zaxirasi 500 mlrd m3 gaz bo‘lgan. Bu yerda “zangori olov”
bunyodkorlari – gazchilar yashaydigan Gazli shahriga zudlik bilan asos solindi.
Tabiiy gaz qazib olish sur’atlari misli ko‘rilmagan darajada oshirildi.
1960-yilda 0,4 mlrd m3 tabiiy gaz ishlab chiqarilgan bo‘lsa, 1975-yilga kelib bu
ko‘rsatkich 33,7 mlrd m3ga yetdi. Ittifoq hukumatining O‘zbekistonda gaz ishlab
chiqarishni oshirishdan maqsadi uni RSFSRning sanoat markazlariga ko‘proq
tashib ketish edi.Butunittifoq gaz qazib chiqarishda O‘zbekistonning ulushi
1960-yildagi 1 foizdan 1975-yilda 20 foizga ko‘tarildi. Bu nisbat keyinchalik
ham doim ko‘payib bordi.Biroq O‘zSSRda uy-joy fondini gazlashtirish salmog‘i
nihoyatda past edi, bu hol, ayniqsa respublikaning aksariyat aholisi
yashaydigan qishloq joylarida yaqqol ko‘zga tashlangan. Hatto Sovet
Ittifoqining yevropa qismiga va sotsialistik mamlakatlarga gaz yetkazib
beradigan Buxoro viloyatining o‘zida ham ahvol nihoyatda achinarli bo‘lgan.
O‘zbekiston gazi asosan respublikadan tashqariga jo‘natilardi.Qizilqumda oltin
va uran konlarini o‘zlashtirish. XX asr 50-60-yillarida O‘zbekistonda oltin
ishlab chiqarish sanoati ancha rivojlandi. Oltin va uran ajratib oluvchi
komplekslar, fabrikalar, oltin ruda kombinatlari, shuningdek, mis rudasini
qayta ishlovchi kombinatlar ishga tushirildi.Bepoyon Qizilqum sahrosi markaziy
tumanlarining sanoat jihatidan o‘zlashtirilishi oltin va uran qazib olish
sanoatining paydo bo‘lishini taqozo etdi. 1958-yil 3-sentyabrda Navoiy
kon-metallurgiya kombinatiga poydevor qo‘yilishi bilan Navoiy shahriga asos solindi.
Kombinat O‘zbekistonning 5 ta viloyatida joylashgan 5 ta kon boshqarmasi va
ular negizida qurilgan Navoiy, Sovetobod (hozirgi Nurobod), Zarafshon, Uchquduq
shaharlari, Muruntov,
Krasnogorsk,
Zafarobod, Shalqar shaharchalariga asos solgan. Dunyoda eng yirik Muruntov
oltin koni 1961-yili ishga tushirilib, dastlabki sof quyma oltin (999,9
probali) 1963-yil tayyorlangan.

IV.
O‘rganilgan mavzuni mustahkamlash:
1.Savol-javob
va mavzuning asosiy mazmunini takrorlash orqali amalga oshiriladi.
2..Guruhlarda
ishlash  yakunlarini  chiqarish.
V. Dars yakunlarini chiqarish:
O‘qituvchi
o‘quvchilar bajargan yozma va og‘zaki javoblar uchun qo’yilgan baholarni e’lon
qiladi va yuzaga kelgan savollarga javob qaytaradi.
VI. Uyga vazifa:O’rganilgan
mavzu savollariga javoblar tayyorlash.
O`quv – tarbiyaviy  ishlar  bo`yicha direktor
o`rinbosarining imzosi: ________________

Sana
“     ”_____________________201___-yil.
Mavzu:    O‘zbekistonda ekologik
vaziyatning og‘irlashishi va Orol fojiasi

O‘quvchilarda shakllantiriladigan tayanch kompetensiyalar elementlari.
A2, A2+
Kommunikativ kompetensiya:
o‘z fikrini og‘zaki va yozma tarzda aniq va tushunarli bayon qila
  oladi, mavzudan kelib chiqib savollarni mantiqan to‘g‘ri qo‘ya olish va javob
  beradi;
ijtimoiy moslasha oladi, o‘zaro muloqotda muomala madaniyatiga
  amal qiladi, jamoaviy hamkorlikda ishlay oladi;
muloqotda suhbatdosh fikrini hurmat qilgan holda o‘z
  pozitsiyasini himoya qila biladi, uni ishontira biladi;
turli ziddiyatli vaziyatlarda o‘z ehtiroslarini boshqaradi,
  muammo va kelishmovchiliklarni hal etishda zarur (konstruktiv) bo‘lgan
  qarorlarni qabul qila oladi.
Axborotlar bilan ishlash kompetensiyasi:
mavjud tarix faniga oida axborot manbalaridan (internet,
  televizor, radio (audiovideo yozuv), telefon, kompyuter, elektron pochta va
  boshq.) foydalana oladi;
media vositalardan zarur bo‘lgan axborotlarni izlab topa olish,
  saralaydi, qayta ishlaydi, uzatadi, saqlaydi, xavfsizligini ta’minlaydi va
  foydalanishda mediamadaniyatga rioya qiladi;
ma’lumotlar bazasini yarata oladi, asosiylarini tanlay oladi va
  ularni tahlil qila biladi;
O‘zini o‘zi rivojlantirish kompetensiyasi:
shaxs
  sifatida doimiy ravishda o‘z-o‘zini rivojlantirib boradi, jismoniy, ma’naviy,
  ruhiy va intellektual kamolotga intiladi;
o‘z xatti-harakatini adekvat baholaydi, o‘zini nazorat qila
  biladi,halollik, to‘g‘rilik kabi sifatlarga ega bo‘ladi.

Darsning blok sxemasi:

№

Darsning qismlari

Belgilangan vaqt.

1.

Tashkiliy qism

3 daqiqa

2.

O`tilgan mavzuni
  takrorlash

12 daqiqa

3.

Yangi mavzu bayoni

14 daqiqa

4.

Mustahkamlash

12 daqiqa

5.

Baholash

2 daqiqa

6.

Uyga vazifa

2 daqiqa

Darsning maqsadi:
-
o‘quvchilarni 10-sinfga mo‘ljallangan ,,O`zbekiston  tarixi “
darsligi bilan tanishtirish;
-      darslikning
maqsadlari va vazifalari haqida tushuncha berish;
-       darslikdagi
materiallarni o‘rganish usullarini tushuntirish;
-
o'quvchilarga o‘rganiladigan ma’lumotlar  haqida  tushunchalar
berish.
Dars materiallari va jihozlari: 10 sinf, O`zbekiston  tarixi
“ darsligi. .
2.,,Mavzuga oid chizmalar
3.Doska, bo‘r, daftar.
4.Tarqatma material: darsda
o‘rganiladigan  asosiy atamalar  va  tushunchalar yozilgan kartochkalar.
I.
Tashkiliy qism:
5.Sinfda o‘quvchilarni
darsga jalb qilib, ishchi muhitni yaratish.
6.Sinf holati
bilan tanishish va davomadni aniqlash
II. Darsning mazmuni:
7.Darslikning dasturi,
maqsadlari va vazifalari.
8.Darslikdagi materiallar
tizimi va uni o'rganish uslubiyati va usullari.
9.O‘rganiladigan ma’lumotlar hayotiy
bog’liqligi..
III. Dars mazmunini  ro‘yobga
chiqarish  ustida  ishlash:
11.
O'qituvchining 10-sinfdagi ,, O`zbekiston  tarixi“
fani vazifalari va xususiyatlari, darslikdagi materiallar tizimi, uni o’rganish
uslubiyati va usullari to‘g‘risida tushuntirish.
Yangi
dars bayoni:
Ekologik
muvozanatning buzilishi. Tabiat va atrof-muhitni muhofaza qilish muammosi,
asosan, inson faoliyati natijasida, ya’ni insonning tabiiy jarayonlarga
aralashuvi kengayib va chuqurlashib borishi sababli paydo bo‘ladi. XX asr 60 –
80-yillarida bu muammo bashariyat uchun katta xavf
tug‘dirdi.
Insonning xo‘jalik faoliyati yildan-yilga kuchayib bordi, qo‘riq yerlar
o‘zlashtirildi, elektr stansiyalari va zavod-fabrikalar qurildi, yangi shaharlar
soni ko‘paydi. Yangi yerlarning o‘zlashtirilishi, sanoat va qishloq xo‘jalik
korxonalari, transport faoliyatining nazoratdan chetga chiqib ketishi esa
tabiatda mavjud muvozanatni buzib, noxush ekologik vaziyatni vujudga
keltirdi.Olimlar butun dunyoda ekologik muvozanat buzilgan, buning xavf-xatari
yadro urushi xavfidan
qolishmaydi, deb turgan bir paytda sovet hokimiyati va kommunistik partiya
bizning mamlakatimizda ekologiya muammosi yo‘q, deb
bu
tahdidning oldini olish uchun hech qanday chora ko‘rmadi. O‘zbekiston olimlari
va keng jamoatchilikka bu xavf to‘g‘risida gapirishga yo‘l
qo‘yilmadi.O‘zbekistondagi barcha yirik og‘ir sanoat tarmoqlari – metallurgiya,
gaz-neft, energetika, kimyo korxonalari Ittifoq vazirliklari va mahkamalari
qaramog‘ida bo‘lgan. Ekologiyani asosan o‘sha tarmoqlarning korxonalari buzib
keldi. Biroq Markaz idoralari respublika aholisi salomatligini emas, balki kam
sarf qilib, ko‘p daromad olishni o‘ylardi.Yirik sanoat shaharlaridagi
korxonalar atrof-muhitni zaharli gazlar va chiqindilar  bilan  ioslantirgan.
Ayniqsa,  kimyo  zavodlari  va  kombinatlari ekologik vaziyatga juda katta
salbiy ta’sir ko‘rsatgan. Bu zavodlarning xavi tomoni shunda ediki, O‘zbekiston
aslida aholi zich yashaydigan mintaqalardan hisoblanardi. Kimyo zavodlari
asosan aholisi ko‘p bo‘lgan Navoiy, Chirchiq, Farg‘ona shaharlarida qurilgan
edi. Zarafshon, Uchquduq, Olmaliq, Bekobod va poytaxt Toshkent shahrining ham
ekologik holati yomon bo‘lgan.Markaz ko‘rsatmasi bilan O‘zbekiston
paxtazorlarida g‘o‘za zararkunandalari va
kasalliklarga
qarshi kurashda o‘ta zaharli kimyoviy moddalar ishlatildi. XX asr 80-yillari
o‘rtalarida respublikada 90 000 tonna pestitsidlar qishloq xo‘jaligida
qo‘llanildi.
Zaharlilik
darajasi yuqori bo‘lgan kimyoviy modda – butifos g‘o‘zani defoliatsiya qilish
(bargini to‘kish) uchun O‘zbekistonda 20 yil davomida ishlatildi. Defoliatsiya
asosan samolyotlarda bajarilar edi. Ko‘p hollarda butifos har gektar paxta
maydoniga belgilangan me’yordan 2-3 baravar ko‘p ishlatilgan. Zaharli butifosning
defoliatsiyada keng qo‘llanilishi atrof-muhit va odamlar salomatligiga salbiy
ta’sir ko‘rsatdi. O‘zbekiston rahbariyati 1981-yili respublikada bu kimyoviy
moddadan foydalanishni taqiqlasa ham, ayrim xo‘jaliklar bu usuldan keyinchalik
ham foydalandilar.Orol dengizining qurishi va uning dahshatli oqibatlari. XX
asrning 60-yillaridan sug‘oriladigan ekin maydonlarining kengaytirilishi
natijasida dengizga Amudaryo va Sirdaryodan quyiladigan suv miqdori
yildan-yilga kamaya bordi. Oqibatda Orol dengizida suv sathi jadal sur’atlarda
pasayib, u quriy boshladi. Dengiz suvining sho‘rlanishi kuchayib, baliq va
boshqa suv jonivorlari keskin kamayib ketdi.Orol dengizining qurib borishi
Markaziy Osiyo mintaqasi hamda qo‘shni davlatlar ekologiyasiga misli
ko‘rilmagan darajada salbiy ta’sir ko‘rsatdi.Orolbo‘yi mintaqasida og‘ir
vaziyatn ing yuzaga kelishi. Orolbo‘yi (Quyi Amudaryo) mintaqasi ma’muriy
jihatdan O‘zbekiston va Qozog‘iston hududlaridan iborat bo‘lib, Orol
dengizining qurishi natijasida bu yerda og‘ir ekologik vaziyat yuzaga keldi.
Amudaryoning quyi oqimida baliqchilik, mo‘ynachilik, ovchilik xo‘jaliklari yo‘q
bo‘lib ketdi. Paxtachilik va chorvachilik 1980 – 1985-yillarda har yili 30 mln
rubldan ortiqroq zarar ko‘rdi.Orolbo‘yi mintaqasida vujudga kelgan og‘ir vaziyat
yerli xalq ahvolini nihoyatda tang qilib qo‘ydi. Bu yerda turli xil kasalliklar
ko‘paydi. Yosh bolalar o‘limi ortib bordi. Orolbo‘yi
mintaqasida vujudga kelgan og‘ir ekologik vaziyatda, ayniqsa,
dengizga
yaqin bo‘lgan Mo‘ynoq, Qo‘ng‘irot, Chimboy shaharlari va atrofidagi ovullar aholisi ko‘p aziyat chekdi.
Baliqchilik bilan nom chiqargan mo‘ynoqliklarning ko‘pchiligi 10 – 15 yil
ichida ishsiz va nochor ahvolga tushdi. Qiyinchiliklarga qaramasdan o‘z yerida
qolgan mahalliy xalq murakkab muammolar iskanjasida qoldi.Orolqum – dunyodagi
eng yosh cho‘l. Orol cho‘li (Orolqum) O‘rta Osiyoda sug‘orishning tez
sur’atlarda rivojlanishi munosabati bilan Orol dengiziga quyilayotgan Amudaryo
va Sirdaryo suv hajmining kamayib borishi va tabiiy bug‘lanishning yuqoriligi
tufayli Orol dengizining 40 000 km2dan ziyod qismi quruqlikka aylanishi
natijasida XX asr oxirida vujudga keldi.
Quruqlik
tipik qum-sho‘rxokli cho‘l xususiyatiga ega.
IV.
O‘rganilgan mavzuni mustahkamlash:
1.Savol-javob
va mavzuning asosiy mazmunini takrorlash orqali amalga oshiriladi.
2..Guruhlarda
ishlash  yakunlarini  chiqarish.
V. Dars yakunlarini chiqarish:
O‘qituvchi
o‘quvchilar bajargan yozma va og‘zaki javoblar uchun qo’yilgan baholarni e’lon
qiladi va yuzaga kelgan savollarga javob qaytaradi.
VI. Uyga vazifa:O’rganilgan
mavzu savollariga javoblar tayyorlash.
O`quv – tarbiyaviy  ishlar  bo`yicha direktor
o`rinbosarining imzosi: ________________

Sana
“     ”_____________________201___-yil.
Mavzu:    O‘zbekistonda paxta ishi va uning
oqibatlari

  O‘quvchilarda shakllantiriladigan tayanch kompetensiyalar elementlari.
A2, A2+
Kommunikativ kompetensiya:
o‘z fikrini og‘zaki va yozma tarzda aniq va tushunarli bayon qila
  oladi, mavzudan kelib chiqib savollarni mantiqan to‘g‘ri qo‘ya olish va javob
  beradi;
ijtimoiy moslasha oladi, o‘zaro muloqotda muomala madaniyatiga
  amal qiladi, jamoaviy hamkorlikda ishlay oladi;
muloqotda suhbatdosh fikrini hurmat qilgan holda o‘z
  pozitsiyasini himoya qila biladi, uni ishontira biladi;
turli ziddiyatli vaziyatlarda o‘z ehtiroslarini boshqaradi,
  muammo va kelishmovchiliklarni hal etishda zarur (konstruktiv) bo‘lgan
  qarorlarni qabul qila oladi.
Axborotlar bilan ishlash kompetensiyasi:
mavjud tarix faniga oida axborot manbalaridan (internet,
  televizor, radio (audiovideo yozuv), telefon, kompyuter, elektron pochta va
  boshq.) foydalana oladi;
media vositalardan zarur bo‘lgan axborotlarni izlab topa olish,
  saralaydi, qayta ishlaydi, uzatadi, saqlaydi, xavfsizligini ta’minlaydi va foydalanishda
  mediamadaniyatga rioya qiladi;
ma’lumotlar bazasini yarata oladi, asosiylarini tanlay oladi va
  ularni tahlil qila biladi;
O‘zini o‘zi rivojlantirish kompetensiyasi:
shaxs
  sifatida doimiy ravishda o‘z-o‘zini rivojlantirib boradi, jismoniy, ma’naviy,
  ruhiy va intellektual kamolotga intiladi;
o‘z xatti-harakatini adekvat baholaydi, o‘zini nazorat qila
  biladi,halollik, to‘g‘rilik kabi sifatlarga ega bo‘ladi.

Darsning blok sxemasi:

№

Darsning qismlari

Belgilangan vaqt.

1.

Tashkiliy qism

3 daqiqa

2.

O`tilgan mavzuni
  takrorlash

12 daqiqa

3.

Yangi mavzu bayoni

14 daqiqa

4.

Mustahkamlash

12 daqiqa

5.

Baholash

2 daqiqa

6.

Uyga vazifa

2 daqiqa

Darsning maqsadi:
-
o‘quvchilarni 10-sinfga mo‘ljallangan ,,O`zbekiston  tarixi “
darsligi bilan tanishtirish;
-      darslikning
maqsadlari va vazifalari haqida tushuncha berish;
-       darslikdagi
materiallarni o‘rganish usullarini tushuntirish;
-
o'quvchilarga o‘rganiladigan ma’lumotlar  haqida  tushunchalar
berish.
Dars materiallari va jihozlari: 10 sinf, O`zbekiston  tarixi
“ darsligi. .
2.,,Mavzuga oid chizmalar
3.Doska, bo‘r, daftar.
4.Tarqatma material: darsda
o‘rganiladigan  asosiy atamalar  va  tushunchalar yozilgan kartochkalar.
I.
Tashkiliy qism:
5.Sinfda o‘quvchilarni
darsga jalb qilib, ishchi muhitni yaratish.
6.Sinf holati
bilan tanishish va davomadni aniqlash
II. Darsning mazmuni:
7.Darslikning dasturi,
maqsadlari va vazifalari.
8.Darslikdagi materiallar
tizimi va uni o'rganish uslubiyati va usullari.
9.O‘rganiladigan ma’lumotlar hayotiy
bog’liqligi..
III. Dars mazmunini  ro‘yobga
chiqarish  ustida  ishlash:
11.
O'qituvchining 10-sinfdagi ,, O`zbekiston  tarixi“
fani vazifalari va xususiyatlari, darslikdagi materiallar tizimi, uni o’rganish
uslubiyati va usullari to‘g‘risida tushuntirish.
Yangi
dars bayoni:
SSSR va
O‘zbekiston SSR siyosiy rahbariyatidagi o‘zgarishlar. Mamlakat siyosiy hayotida
1982 – 1985-yillarda ko‘plab o‘zgarishlar yuz berdi. Siyosiy rahbariyatdagi
bunday o‘zgarishlar O‘zbekistonni ham chetlab o‘tmadi.1982-yil noyabrda KPSS MK
Bosh sekretari, SSSR Oliy Soveti Prezidiumi raisi Leonid Brejnev vafot etdi. U
mamlakat va partiyani 18 yil davomida boshqargan edi. 1982 – 1984-yillarda
Yuriy Andropov, 1984 – 1985-yillarda Konstantin Chernenko Sovet Ittifoqiga
rahbarlik qildi. 1985-yil 11-martda Mixail Gorbachyov KPSS MK Bosh sekretari,
2-iyulda Andrey Gromiko SSSR Oliy Soveti Prezidiumi raisi lavozimlariga
saylandi. 1985-yildan mamlakatda qayta qurish siyosati boshlandi.
 XX
asrning 80-yillariga kelganda sovet rejimi, uning siyosiy tizimi va xo‘jalik
yuritish usullari o‘zining rivojlanish imkoniyatlarini tugata boshladi.
O‘zbekiston iqtisodiyoti katta xomashyo va tabiiy boyliklar
zaxirasiga
ega bo‘lishiga qaramasdan SSSRning markaziy hududlaridan ancha ortda qola
boshlagan. Ana shunday sharoitda O‘zbekistonning o‘sha paytdagi siyosiy
rahbariyatida iroda, qat’iy jur’at, Sovet Ittifoqi doirasida respublika tutgan
mavqeyini ochiq-oydin aytib o‘tish uchun mardlik yetishmadi. Bu
rahbarlar
Markaz topshiriqlarini tezroq “uddalash”, respublikaning SSSRga boqimanda
ekanligi to‘g‘risidagi uydirmalarni takrorlashdan nariga o‘tishmadi.O‘zbekiston
Kompartiyasi Markaziy Komitetining XVI plenumi mash’um rol o‘ynadi. Moskva
tashabbusi va ko‘rsatmasi bilan tashkil qilingan bu plenumda qabul qilingan
hujjatlar O‘zbekistonda o‘zbek xalqini asossiz badnom qilish kompaniyasini
boshlab berdi. Plenumda Moskvadan maxsus yuborilgan KPSS MK sekretari
Y.K.Ligachev va boshqalar qatnashib, Kreml ko‘rsatmalari izchillik bilan
bajaralishini talab qilishgan.Aynan ushbu plenum qarorlari bilan Markaz
tomonidan O‘zbekistonda “paxta ishi” deb atalgan siyosiy qatag‘onlar boshlandi.
Keyinchalik bu qatag‘on hatto O‘zbekiston SSRning o‘sha paytdagi sobiq va
birinchi rahbarlarini ham chetlab o‘tmadi. SSSR Bosh prokurori huzurida alohida
muhim ishlar bo‘yicha maxsus tergovchilar guruhi tuzilib, ularning dastlabkisi
1983-yil boshlarida O‘zbekistonga yuborilgan edi. Ana shunday maxsus tergov
guruhlarining asosiylaridan biri T.X.Gdlyan va N.V.Ivanov rahbarligida 1983-yil
aprelda tuzilgan edi. Ular keyinchalik Markazdan respublikaga kelgan
“desantchilar”ga
tayanib,
O‘zbekistonda navbatdagi qatag‘onni amalga oshirdi.
 Markazdan
yuborilgan kommunistik amalparastlar O‘zbekistonning partiya va hokimiyat
tizimida asosiy o‘rinlarni egallab, o‘zbek xalqiga qarshi qatag‘onni avj
oldirdilar. Qatag‘on qilichi eng avvalo O‘zbekistonning sobiq rahbari, marhum
Sharof Rashidov xotirasiga qarshi ko‘tarildi. “Sharof Rashi-
dovchilik”
degan sun’iy ibora o‘ylab topilib, undan Sh.Rashidovni o‘limidan so‘ng badnom qilish
va shuhratini yerga urishda foydalanildi.Xullas, sovet rejimining paxta ishi
oqibatida O‘zbekistonda minglab kishilar nohaq ravishda jazolandi. Xalq
xo‘jaligi sohalarida qo‘shib yozish, poraxo‘rlik va korrupsiyaga aloqador
jinoyatlar SSSRning deyarli barcha hududlarida yuz bergan bo‘lsa ham “tajriba
maydoni” sifatida O‘zbekiston tanlandi hamda jinoiy ishga aloqador kishilardan
tashqari ko‘plab odamlar aybsiz jazoga tortildi. Kommunistik mafkuraning
qatag‘on qilichi bu bilan cheklanmasdan
paxta
ishini o‘zbeklar ishiga aylantirishga urindi. Qatag‘on siyosatini amalga
oshirishda Markaz rahbariyati va vakillaridan tashqari O‘zbekistonning o‘sha
paytdagi siyosiy rahbariyati, xalqimiz orasidan chiqqan hamda tergovchilar
bilan hamkorlik qilgan va ularning g‘arazli ishlariga ko‘maklashgan ayrim
qo‘rqoq va xoinlar ham faollik ko‘rsatdi.
IV.
O‘rganilgan mavzuni mustahkamlash:
1.Savol-javob
va mavzuning asosiy mazmunini takrorlash orqali amalga oshiriladi.
2..Guruhlarda
ishlash  yakunlarini  chiqarish.
V. Dars yakunlarini chiqarish:
O‘qituvchi
o‘quvchilar bajargan yozma va og‘zaki javoblar uchun qo’yilgan baholarni e’lon
qiladi va yuzaga kelgan savollarga javob qaytaradi.
VI. Uyga vazifa:O’rganilgan
mavzu savollariga javoblar tayyorlash.
O`quv – tarbiyaviy  ishlar  bo`yicha direktor
o`rinbosarining imzosi: ________________

Sana
“     ”_____________________201___-yil.
Mavzu:    Qayta qurish siyosati va uning
inqirozi. Farg‘ona fojialari

O‘quvchilarda shakllantiriladigan tayanch kompetensiyalar elementlari.
A2, A2+
Kommunikativ kompetensiya:
o‘z fikrini og‘zaki va yozma tarzda aniq va tushunarli bayon qila
  oladi, mavzudan kelib chiqib savollarni mantiqan to‘g‘ri qo‘ya olish va javob
  beradi;
ijtimoiy moslasha oladi, o‘zaro muloqotda muomala madaniyatiga
  amal qiladi, jamoaviy hamkorlikda ishlay oladi;
muloqotda suhbatdosh fikrini hurmat qilgan holda o‘z
  pozitsiyasini himoya qila biladi, uni ishontira biladi;
turli ziddiyatli vaziyatlarda o‘z ehtiroslarini boshqaradi,
  muammo va kelishmovchiliklarni hal etishda zarur (konstruktiv) bo‘lgan
  qarorlarni qabul qila oladi.
Axborotlar bilan ishlash kompetensiyasi:
mavjud tarix faniga oida axborot manbalaridan (internet,
  televizor, radio (audiovideo yozuv), telefon, kompyuter, elektron pochta va
  boshq.) foydalana oladi;
media vositalardan zarur bo‘lgan axborotlarni izlab topa olish,
  saralaydi, qayta ishlaydi, uzatadi, saqlaydi, xavfsizligini ta’minlaydi va
  foydalanishda mediamadaniyatga rioya qiladi;
ma’lumotlar bazasini yarata oladi, asosiylarini tanlay oladi va
  ularni tahlil qila biladi;
O‘zini o‘zi rivojlantirish kompetensiyasi:
shaxs
  sifatida doimiy ravishda o‘z-o‘zini rivojlantirib boradi, jismoniy, ma’naviy,
  ruhiy va intellektual kamolotga intiladi;
o‘z xatti-harakatini adekvat baholaydi, o‘zini nazorat qila
  biladi,halollik, to‘g‘rilik kabi sifatlarga ega bo‘ladi.

Darsning blok sxemasi:

№

Darsning qismlari

Belgilangan vaqt.

1.

Tashkiliy qism

3 daqiqa

2.

O`tilgan mavzuni
  takrorlash

12 daqiqa

3.

Yangi mavzu bayoni

14 daqiqa

4.

Mustahkamlash

12 daqiqa

5.

Baholash

2 daqiqa

6.

Uyga vazifa

2 daqiqa

Darsning maqsadi:
-
o‘quvchilarni 10-sinfga mo‘ljallangan ,,O`zbekiston  tarixi “
darsligi bilan tanishtirish;
-      darslikning
maqsadlari va vazifalari haqida tushuncha berish;
-       darslikdagi
materiallarni o‘rganish usullarini tushuntirish;
-
o'quvchilarga o‘rganiladigan ma’lumotlar  haqida  tushunchalar
berish.
Dars materiallari va jihozlari: 10 sinf, O`zbekiston  tarixi
“ darsligi. .
2.,,Mavzuga oid chizmalar
3.Doska, bo‘r, daftar.
4.Tarqatma material: darsda
o‘rganiladigan  asosiy atamalar  va  tushunchalar yozilgan kartochkalar.
I.
Tashkiliy qism:
5.Sinfda o‘quvchilarni
darsga jalb qilib, ishchi muhitni yaratish.
6.Sinf holati
bilan tanishish va davomadni aniqlash
II. Darsning mazmuni:
7.Darslikning dasturi,
maqsadlari va vazifalari.
8.Darslikdagi materiallar
tizimi va uni o'rganish uslubiyati va usullari.
9.O‘rganiladigan ma’lumotlar hayotiy
bog’liqligi..
III. Dars mazmunini  ro‘yobga
chiqarish  ustida  ishlash:
11.
O'qituvchining 10-sinfdagi ,, O`zbekiston  tarixi“
fani vazifalari va xususiyatlari, darslikdagi materiallar tizimi, uni o’rganish
uslubiyati va usullari to‘g‘risida tushuntirish.
Yangi
dars bayoni:
Qayta
qurish va uning bosqichlari. KPSS MK Aprel (1985-y.) plenumi sovet jamiyati
hayotining barcha sohalarini chuqur isloh qilish yo‘lini e’lon qildi. Qayta
qurishning asosiy tarkibiy qismlari deb ijtimoiy hayotni demokratlashtirish va
tub iqtisodiy islohot o‘tkazish belgilandi.
Qayta
qurish oshkoralik, demokratiya va fikrlar  xilma-xilligining  ma’lum  ma’noda
kuchayishiga imkoniyat yaratdi. Ammo mamlakatda tub demokratik o‘zgarishlarni
amalga oshirish, boshlangan islohotlarni oxiriga yetkazish mumkin
bo‘lmadi.O‘zbekistonda ijtimoiy-siyosiy inqirozning keskinlashuvi. Ana shunday
sharoitda O‘zbekistonning o‘sha payt dagi rahbariyati Markaz oldida o‘zining
no‘noq va noshudligini ko‘rsatdi. Respublika rahbariyati Markazdan qochish va
uni inkor etish siyosati o‘rniga ko‘proq unga yaqinlashish va mustahkam
birlashish yo‘lini tanladi.O‘sha paytdagi O‘zbekiston siyosiy rahbariyati
ijtimoiy-ma’naviy sohada milliylikning har bir ko‘rinishi “internatsionalizm”
mohiyatiga yot ekanligini isbotlashga urindi. Bu narsa o‘zbek tili, islom dini,
milliy urf-odat va an’analar, marosimlar, Navro‘z bayramiga munosabatda yaqqol
ko‘rindi.Qayta qurish siyosatining barbod bo‘lishi. Mamlakatda bo‘lgan qayta
qurish jamiyatning ijtimoiy va siyosiy tuzilishida bir qator o‘zgarishlarni
keltirib chiqardi. KPSSning sovet jamiyatidagi rahbarlik va yetakchilik
mavqeyiga putur yetdi, saylov tizimini o‘zgartirish to‘g‘risida qonun qabul
qilindi.Qayta qurish pirovardida siyosiy jihatdan safsatabozlikka aylanib, tub
demokratik
o‘zgarishlarni amalga oshirish va boshlangan islohotlarni oxirigacha yetkazish
imkoniyatini bermay mag‘lubiyatga uchradi. Bu holatning sabablari quyidagicha
edi:Birinchidan, qayta qurishning aniq va izchil, ilmiy jihatdan puxta ishlab
chiqilgan dasturi yo‘q edi. Demokratiya va oshkoralik kabi shiorlar haqida ko‘p
gapirilsa ham, amalda partiya siyosiy rahbariyati eski qarashlar girdobida
bo‘lib, rahbarlikning demokratiyaga zid bo‘lgan ma’muriy-buyruqbozlik usullaridan
foydalanish davom etardi.
Ikkinchidan,
mamlakatdagi partokratik rahbariyat “nomenklatura”ni saqlab qolishdan
manfaatdor edi. Chunki mamlakatni eskicha usulda boshqarish oson
edi.Uchinchidan, qayta qurishda milliy respublikalarning suvereniteti haqida
gapirilsa ham Ittifoqni yangilangan holatda saqlab qolish ko‘zda tutilgan edi.
 Kreml
ittifoqdosh respublikalarning SSSRdan ajralib, mustaqil davlat tuzishlariga
qarshi jon-jahdi bilan qattiq turdi.To‘rtinchidan, M.S.Gorbachyov g‘oyasi
asosida qayta qurishni amalga  oshirish mumkin emas edi. Chunki sotsializm
doirasidagi mulkiy munosabatlar, ijtimoiy sohadagi siyosat, milliy va diniy siyosat,
yakkapartiyaviy rahbarlik va mustabid boshqaruv usuli hech qachon demokratiya
va oshkoralik bilan kelisha olmagan.Farg‘ona fojiasi va uning mohiyati. Markaz
jilovni qo‘ldan bermaslik
uchun
butun imkoniyatlarni ishga solayotgan bir sharoitda 1989-yil may-iyun oylarida
Quvasoyda yoshlar o‘rtasida bo‘lgan bezorilik vodiyda millatlararo to‘qnashuvni
(mesxeti turklari bilan mahalliy yoshlar o‘rtasida) keltirib chiqardi. U
Farg‘ona vodiysi va Toshkent viloyatiga tarqalib, xavfi tus oldi.1989-yil
7-8-iyunda Qo‘qon shahrida mahalliy aholi qatnashgan tinch namoyish harbiy qism
askarlari tomonidan o‘qqa tutilishi natijasida 50 dan ziyod namoyishchilar
halok bo‘ldi. Rasmiy ma’lumotlarga qaraganda, 1989-yil 3 – 12-iyunda Farg‘ona
viloyatida bo‘lgan millatlararo to‘qnashuvlar va namoyishchilarning harbiylar
tomonidan o‘qqa tutilishi natijasida 103 nafar kishi halok bo‘lgan, 1011 kishi
jarohatlangan va 757 xonadonga o‘t qo‘yilib, vayron etilgan. Farg‘ona
fojialaridan keyin O‘zbekistonning Islom Karimov boshchiligidagi yangi siyosiy
rahbariyati bu masalada prinsipial mavqeni egalladi. O‘zbekistondagi
ijtimoiy-iqtisodiy ahvolni o‘rganib, unga to‘g‘ri baho berar
ekan,
Islom Karimov matbuot konferensiyalarining birida “O‘zbekiston yana bir
Farg‘onaga chidab tura olmaydi”, deb ta’kidladi.
IV.
O‘rganilgan mavzuni mustahkamlash:
1.Savol-javob
va mavzuning asosiy mazmunini takrorlash orqali amalga oshiriladi.
2..Guruhlarda
ishlash  yakunlarini  chiqarish.
V. Dars yakunlarini chiqarish:
O‘qituvchi
o‘quvchilar bajargan yozma va og‘zaki javoblar uchun qo’yilgan baholarni e’lon
qiladi va yuzaga kelgan savollarga javob qaytaradi.
VI. Uyga vazifa:O’rganilgan
mavzu savollariga javoblar tayyorlash.
O`quv – tarbiyaviy  ishlar  bo`yicha direktor
o`rinbosarining imzosi: ________________

Sana
“     ”_____________________201___-yil.
Mavzu:    O‘zbekiston mustaqillikka
erishish ostonasida

O‘quvchilarda shakllantiriladigan tayanch kompetensiyalar elementlari.
A2, A2+
Kommunikativ kompetensiya:
o‘z fikrini og‘zaki va yozma tarzda aniq va tushunarli bayon qila
  oladi, mavzudan kelib chiqib savollarni mantiqan to‘g‘ri qo‘ya olish va javob
  beradi;
ijtimoiy moslasha oladi, o‘zaro muloqotda muomala madaniyatiga
  amal qiladi, jamoaviy hamkorlikda ishlay oladi;
muloqotda suhbatdosh fikrini hurmat qilgan holda o‘z
  pozitsiyasini himoya qila biladi, uni ishontira biladi;
turli ziddiyatli vaziyatlarda o‘z ehtiroslarini boshqaradi,
  muammo va kelishmovchiliklarni hal etishda zarur (konstruktiv) bo‘lgan
  qarorlarni qabul qila oladi.
Axborotlar bilan ishlash kompetensiyasi:
mavjud tarix faniga oida axborot manbalaridan (internet,
  televizor, radio (audiovideo yozuv), telefon, kompyuter, elektron pochta va
  boshq.) foydalana oladi;
media vositalardan zarur bo‘lgan axborotlarni izlab topa olish,
  saralaydi, qayta ishlaydi, uzatadi, saqlaydi, xavfsizligini ta’minlaydi va
  foydalanishda mediamadaniyatga rioya qiladi;
ma’lumotlar bazasini yarata oladi, asosiylarini tanlay oladi va
  ularni tahlil qila biladi;
O‘zini o‘zi rivojlantirish kompetensiyasi:
shaxs
  sifatida doimiy ravishda o‘z-o‘zini rivojlantirib boradi, jismoniy, ma’naviy,
  ruhiy va intellektual kamolotga intiladi;
o‘z xatti-harakatini adekvat baholaydi, o‘zini nazorat qila
  biladi,halollik, to‘g‘rilik kabi sifatlarga ega bo‘ladi.

Darsning blok sxemasi:

№

Darsning qismlari

Belgilangan vaqt.

1.

Tashkiliy qism

3 daqiqa

2.

O`tilgan mavzuni
  takrorlash

12 daqiqa

3.

Yangi mavzu bayoni

14 daqiqa

4.

Mustahkamlash

12 daqiqa

5.

Baholash

2 daqiqa

6.

Uyga vazifa

2 daqiqa

Darsning maqsadi:
-
o‘quvchilarni 10-sinfga mo‘ljallangan ,,O`zbekiston  tarixi “
darsligi bilan tanishtirish;
-      darslikning
maqsadlari va vazifalari haqida tushuncha berish;
-       darslikdagi
materiallarni o‘rganish usullarini tushuntirish;
-
o'quvchilarga o‘rganiladigan ma’lumotlar  haqida  tushunchalar
berish.
Dars materiallari va jihozlari: 10 sinf, O`zbekiston  tarixi
“ darsligi. .
2.,,Mavzuga oid chizmalar
3.Doska, bo‘r, daftar.
4.Tarqatma material: darsda
o‘rganiladigan  asosiy atamalar  va  tushunchalar yozilgan kartochkalar.
I.
Tashkiliy qism:
5.Sinfda o‘quvchilarni
darsga jalb qilib, ishchi muhitni yaratish.
6.Sinf holati
bilan tanishish va davomadni aniqlash
II. Darsning mazmuni:
7.Darslikning dasturi,
maqsadlari va vazifalari.
8.Darslikdagi materiallar
tizimi va uni o'rganish uslubiyati va usullari.
9.O‘rganiladigan ma’lumotlar hayotiy
bog’liqligi..
III. Dars mazmunini  ro‘yobga
chiqarish  ustida  ishlash:
11.
O'qituvchining 10-sinfdagi ,, O`zbekiston  tarixi“
fani vazifalari va xususiyatlari, darslikdagi materiallar tizimi, uni o’rganish
uslubiyati va usullari to‘g‘risida tushuntirish.
Yangi
dars bayoni:
O‘zbekiston
SSR siyosiy rahbariyatidagi yangi o‘zgarishlar.  1989-yil 23-iyunda tajribali
iqtisodchi
va
partiya xodimi Islom Karimov O‘zbekiston Kompartiyasi Markaziy Komitetining
birinchi sekretari qilib saylandi. U o‘zi saylangan plenumda so‘zlagan nutqida
O‘zbekistonning Ittifoqda tutgan o‘rni va rolini aniq va ravshan belgilab
berdi, madaniy merosni va tarix haqiqatini tiklash, milliy urf-odatlar va
an’analarni rivojlantirish obyektiv zaruriyat ekanligini ta’kidladi.

“Birlik”
xalq harakati va “Erk” demokratik partiyasining ijtimoiy siyosiy cheklanganligi
va xatolari. Bu davr O‘zbekiston ijtimoiy-siyosiy hayotida jiddiy o‘zgarishlar,
ayniqsa, jamoat tashkilotlarining faollashuvi
va
siyosiy madaniyatning keskin ko‘tarilishi yuz berdi. 1988-yil noyabrda “Birlik”
xalq harakati (rahbari professor Abdurahim Po‘latov) jamoat tashkiloti sifatida
tashkil topdi. Shuningdek, harakat huzurida O‘zbekiston yoshlarining erkin
uyushmasi (1988-yil noyabrda asos solingan) hamda “To‘maris” ayollar harakati
ham faoliyat ko‘rsatdi. Ular XX asr 80-yillari oxiri va 90-yillari boshlarida
respublika ijtimoiy-siyosiy hayotida katta rol o‘ynadi. Harakatning “Birlik”,
“To‘maris” va boshqa gazetalari yarim ochiq holatda nashr etildi hamda
O‘zbekiston aholisi o‘rtasida tarqatildi. “Birlik” xalq harakati faollarining
bir guruhi keyinchalik, modern shoir Muhammad Solih (Saloy Madaminov)
boshchiligida siyosiy partiya
 tuzish
uchun harakat boshladilar. 1990-yil 30-aprelda “Erk” demokratik partiyasining
ta’sis qurultoyida uning dasturi va nizomi qabul qilindi. Partiya tomonidan
1990 – 1992-yillarda nashr etilgan “Erk” gazetasi O‘zbekiston aholisi o‘rtasida
juda mashhur bo‘lib ketdi.Bu harakat va partiyalar (keyinchalik, O‘zbekistonda
demokratik ruhdagi boshqa siyosiy partiyalar va harakatlar ham tashkil topdi)
oshkoralikni kengaytirish, siyosiy va ijtimoiy-iqtisodiy islohotlarni
faollashtirish, o‘zbek xalqi milliy qadriyatlari, xususan, an’ana va
marosimlarni qayta tiklash, shuningdek, respublika hayotida Markaz
hukmronligiga barham berish hamda O‘zbekistonning tom ma’nodagi siyosiy va
iqtisodiy mustaqilligiga erishish talablari bilan chiqdi. Biroq bu harakat va
partiyalarning rahbarlari keyingi yillarda O‘zbekiston Prezidenti va
O‘zbekiston Oliy Kengashi siyosatiga muxoliik  yo‘liga  o‘tdilarki,  bu  narsa
jamiyatdagi  fuqarolar  totuvligi  va hamjihatligiga putur yetkaza boshladi.
Shundan keyin 1992-yildan “Birlik” va “Erk” O‘zbekiston hududida o‘z siyosiy
faoliyatini to‘xtatdi.
 O‘zbekiston
SSRda prezidentlik boshqaruvining joriy etilishi. 1990-yil 24-martda bo‘lgan
O‘zbekiston SSR Oliy Sovetining o‘n ikkinchi chaqiriq I sessiyasida
O‘zbekistonda prezidentlik boshqaruvi ta’sis etildi va O‘zbekiston Kompartiyasi
Markaziy Komitetining birinchi kotibi Islom Karimov O‘zbekiston SSR Prezidenti
qilib saylandi. Ittifoqdosh respublikalar o‘rtasida birinchi bo‘lib
O‘zbekistonda prezidentlik boshqaruvi joriy qilindi. Prezidentlik
boshqaruvining paydo bo‘lishi va taraqqiyoti respublikada
quyidagi
bosqichlardan iborat bo‘ldi:
 Birinchi
bosqich 1990-yil mart – oktyabr oylarini tashkil qiladi. Unda 1990-yili mart
oyida O‘zbekiston SSR Prezidenti lavozimini ta’sis etish hamda “O‘zbekiston SSR
Konstitutsiyasi (Asosiy Qonuni)ga o‘zgartirish va qo‘shimchalar kiritish
to‘g‘risida”gi Qonun qabul qilinib, O‘zbekiston SSRning birinchi Prezidenti
saylandi. 1990-yil iyun oyida O‘zbekistonning Mustaqillik deklaratsiyasi qabul
qilindi.Ikkinchi bosqich 1990-yil noyabr – 1991-yil avgust oylarini o‘z ichiga
oladi. 1990-yil 1-noyabrda “O‘zbekiston SSRda ijroiya va boshqaruv hokimiyatining
tuzilishini takomillashtirish hamda O‘zbekiston SSR Konstitutsiyasi (Asosiy
Qonuni, 1978-yil qabul qilingan)ga o‘zgartirish va qo‘shimchalar kiritish
to‘g‘risida”gi Qonun qabul qilindi. Qonunga ko‘ra, O‘zbekistonda prezidentlik
hokimiyati bilan Ministrlar Sovetining ijroiya boshqaruv hokimiyati qo‘shib
yuborildi. O‘zbekiston SSR Ministrlar Soveti O‘zbekiston SSR Prezidenti
huzuridagi Vazirlar Mahkamasiga aylantirildi. O‘zbekiston SSR Prezidenti Islom
Karimov ayni bir vaqtda Vazirlar Mahkamasining raisi bo‘ldi.Uchinchi bosqich
1991-yil sentyabr – 1992-yil yanvar oylaridan iborat bo‘lib, O‘zbekiston
Respublikasi mustaqillikka erishgandan keyin 1991-yil 29-dekabrda birinchi
marta yashirin ovoz berish yo‘li bilan o‘tkazilgan to‘g‘ridan-to‘g‘ri umumiy va
muqobil asosdagi prezidentlik saylovida Islom Karimov 5 yil muddatga
O‘zbekiston Respublikasining Prezidenti qilib saylandi. Bu bosqich 1992-yil
4-yanvarda “O‘zbekiston Respublikasining vitse-prezidenti lavozimini tugatish
hamda O‘zbekiston Respublikasi Bosh vaziri lavozimini ta’sis etish va
O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi (Asosiy Qonuni)ga o‘zgartirish
kiritish to‘g‘risida”gi Qonun qabul qilinishi bilan yakunlandi.
Mustaqillik
Deklaratsiyasi va uning ahamiyati. O‘zbekistonda va keyinchalik boshqa
ittifoqdosh respublikalarda prezidentlik lavozimining joriy qilinishi Markaz
uchun kuchli zarba bo‘ldi. Lekin shunga qaramasdan Moskva va uning
respublikalardagi yugurdaklari butun imkoniyatlarini ishga solib Ittifoqni
saqlab qolish yo‘lidan bordi. Biroq tarix hukmi boshqacha edi.1990-yil
20-iyunda bo‘lgan O‘zbekiston SSR Oliy Soveti o‘n ikkinchi chaqiriq II
sessiyasida Mustaqillik Deklaratsiyasi qabul qilindi. Aynan Mustaqillik
Deklaratsiyasi O‘zbekistonning mustaqilligi sari tashlangan juda muhim va
zalvorli qadam bo‘ldi. Xullas, Mustaqillik Deklaratsiyasi O‘zbekiston milliy
davlat mustaqilligining huquqiy va siyosiy asoslarini yaratish uchun katta xizmat
qildi. 14-dekabrda O‘zbekiston SSR tarkibidagi Qoraqalpog‘iston ASSR
suvereniteti to‘g‘risida Deklaratsiya qabul qilindi.Yangi Ittifoq shartnomasi
va GKChP. O‘zbekistondagi bunday vo qealar hamda Sovet Ittifoqi tarkibidan
1990-yil mart – may oylarida Litva, Latviya va Estoniyaning chiqib ketishi
SSSRning davlat butunligiga jiddiy ta’sir ko‘rsatdi. 1990-yili SSSRda
kommunistik partiyaning hukmronligidan voz kechildi va milliy harakat kuchaydi.
Boltiqbo‘yi mamlakatlari o‘z mustaqilliklarini e’lon qilishdi. Hatto 1990-yil
12-iyunda RSFSRning davlat suvereniteti to‘g‘risida Deklaratsiya qabul qilindi.
1991-yil 17-martda birinchi marta SSSRda umumxalq referendumi o‘tkazilib,
Markaz tomonidan Ittifoqni saqlab qolish uchun jiddiy harakat qilindi.1991-yil
23-aprelda Moskva yaqinidagi Novo-Ogaryovoda SSSR Prezidenti M.Gorbachyov hamda
9 ta ittifoqdosh respublikalar – RSFSR, Ukraina, Belorusiya, O‘zbekiston,
Qozog‘iston, Ozarbayjon, Tojikiston, Qirg‘iziston va Turkmaniston davlat oliy
idoralari rahbarlarining uchrashuvida “Mamlakatdagi ahvolni barqarorlashtirish
va tanglikni bartaraf etishga doir kechiktirib bo‘lmaydigan chora-tadbirlar
to‘g‘risida qo‘shma bayonot” qabul qilindi. Bayonotda yangi Ittifoq shartnomasi
hujjati loyihasini tayyorlash ishini yaqin vaqt ichida tugallash ta’kidlandi.
Qo‘shma bayonot “9+1” (to‘qqiz respublika + Markaz) degan nomni oldi.
Jarayonlar murakkab kechdi, tortishuvl ar
 uzoq
davom etdi. “Mustaqil Davlatlar Ittifoqi to‘g‘risida shartnoma” loyihasi
O‘zbekiston matbuotida 28-iyun va 16-avgust kunlari e’lon qilindi. 20-avgustda
yangi Ittifoq shartnomasi imzolanishi kerak edi.
Moskvada
1991-yil 19 – 21-avgustda yuz bergan voqealar, KPSS MK Bosh kotibi va SSSR
Prezidenti M.S.Gorbachyovning hokimiyatdan chetlashtirilib, vitse-prezident
Gennadiy Yanayev boshchiligidagi oliy eshelon rahbarlari tomonidan  Favqulodda
Holat Davlat Komiteti (GKChP) tuzilgani, biroq tez orada uning RSFSR prezidenti
Boris Yelsin rahbarligidagi demokratik kuchlar tomonidan bostirilishi SSSRning
kelajagi yo‘qligidan dalolat  berardi.Isyon barbod bo‘lgach, SSSR tarkibidagi
ittifoqdosh respublikalar o‘z mustaqilliklarini e’lon qilishdi. KPSS va SSSR
tanazzulga uchradi. KPSS siyosiy partiya sifatida 1991-yil 29-avgustda o‘z
faoliyatini to‘xtatdi. 1991-yil 25-dekabrda SSSR davlati ham xalqaro huquq
subyekti sifatida barham topdi.O‘zbekiston Respublikasi mustaqilligining e’lon
qilinishi. O‘zbekis-
ton
hali Ittifoq tarkibida bo‘lib, SSSRning konfederativ davlatga aylanishiga
ko‘pchilik umid qilib turgan mahalda muhim siyosiy voqea yuz berdi. O‘zbekiston
o‘zini SSSRdan mustaqil deb e’lon qildi. 1991-yil 31-avgustda O‘zbekiston
Respublikasi Oliy Kengashining o‘n ikkinchi chaqiriq navbatdan tashqari VI
sessiyasida O‘zbekiston Respublikasining Davlat Mustaqilligi to‘g‘risida
prezident I.A.Karimovning ma’ruzasi tinglandi. Sessiyada “O‘zbekiston Respublikasining
Davlat Mustaqilligi asoslari to‘g‘risida” Qonun qabul qilindi. Mazkur qonun 17
moddadan iborat bo‘lib, unda suveren O‘zbekiston Respublikasining asosiy
belgilari aniqlab berildi.Shunday qilib, xalqimizning mustaqillikka erishishdek
asriy orzusi ro‘yobga chiqdi. Rossiya imperiyasi va SSSRning 125 yil davom
etgan mustamlakachilik davriga chek qo‘yildi. O‘zbek xalqining muqaddas va
tarixiy orzusi ushalib, O‘zbekiston Respublikasi tinch parlament yo‘li bilan
o‘zining mustaqil davlatchiligiga qayta erishdi. Bu nodir voqea kamida 3500
yillik o‘tmishga ega o‘zbek xalqi va davlatchiligi tarixiga zarhal sahifalar
bo‘lib yozildi. Mustaqillik xalqimizning XX asrda erishgan eng yuksak yutug‘i,
ajdodlarimiz to‘kkan qutlug‘ va tabarruk qonning mahsuli hisoblanadi.
IV.
O‘rganilgan mavzuni mustahkamlash:
1.Savol-javob
va mavzuning asosiy mazmunini takrorlash orqali amalga oshiriladi.
2..Guruhlarda
ishlash  yakunlarini  chiqarish.
V. Dars yakunlarini chiqarish:
O‘qituvchi
o‘quvchilar bajargan yozma va og‘zaki javoblar uchun qo’yilgan baholarni e’lon
qiladi va yuzaga kelgan savollarga javob qaytaradi.
VI. Uyga vazifa:O’rganilgan
mavzu savollariga javoblar tayyorlash.
O`quv – tarbiyaviy  ishlar  bo`yicha direktor
o`rinbosarining imzosi: ________________

file_name: 10 синф Узбек канспект.doc

alt: Rossiyadagi Muvaqqat hukumatga

alt: Yangi mavzu bayoni 14 daqiqa 4

alt: Uning mohiyati quyidagicha bo‘lgan

alt: Yangi dars bayoni : Turkistonda istiqlolchilik harakati vujudga kelishining bosh sababi sovet hokimiyatining o‘lkada yuritgan mustamlakachilik va shovinistik siyosati bo‘ldi

alt: O‘quvchilarda shakllantiril adi gan tayanch kompetensiyalar elementlari

alt: I V. O‘rganilgan mavzuni mustahkamlash: 1

alt: Darsning maqsadi: - o‘quvchilarni 10-sinfga mo‘ljallangan ,,O`zbekiston tarixi “ darsligi bilan tanishtirish; - darslikning maqsadlari va vazifalari haqida tushuncha berish; - darslikdagi materiallarni o‘rganish usullarini…

alt: Baholash 2 daqiqa 6

alt: Sinfda o ‘quvchilarni darsga jalb qilib, ishchi muhitni yaratish

alt: O‘zbekiston Ittifoqning asosiy jangovar aslahaxonalaridan biri sifatida 2000 dan ortiq samolyot, 22 mlndona minamyot, 500 000 dona snaryad hamda millionlab dona gimnastyorka, sanitar poyezdlar, paxtali…

alt: O`zbekiston tarixi “ darsligi bilan tanishtirish; - darslikning maqsadlari va vazifalari haqida tushuncha berish; - darslikdagi materiallarni o‘rganish usullarini tushuntirish; - o'quvchilarga o‘rganiladigan ma’lumotlar haqida…

alt: O'qituvchining 10-sinfdagi ,,

alt: Uyga vazifa 2 daqiqa

alt: Transport va undagi muammolar.

title: 1