extracted_text:
Жыл мезгілі

Орман,
сала-                                                        Көкке тойып,
Күллі
дала-                                                           Желін толып
Ақ
мамыққа оранған.                                          Төрт
түлік те семірер.

Сырғып,
үріп,                                                       Шығын
егін,
Жылжып,
ұлып                                                    Жазып белін
Сансыз
ақ қар бораннан                                     Дихан
тұрар күлімдеп.

Түлкі,
қоян,                                                            Айтып
әлди,
Қасқыр-ноян
Тербеп сәби
Жүрер
түйе сүрлігіп                                              Ана
жүрер «күнім» деп.

Суық
торғай,                                                          Жылда
осылай,
Қарға
қонбай                                                          Болса
маңай
Бүрсеңдейді
дүрлігіп.                                            Бір-бірімен
қауышып.

Аяз
қысып,                                                             Жаз да
өтер,
Құлақ
үсіп,
Күз де жетер,
Домбығады
қол-аяқ.                                              Жыл мезгілі
ауысып.

Жел
құлпырып,
Құстар қайтып,
Бұлт
тұтығып
Әнін айтып,
Көрінбейді
жол-аяқ.                                               Мәз болады
көк аспан.

Мезгіл
жетіп,                                                           Теріп
бәрін,
Көктем
елтіп                                                            Жазсам сырын
Қыраулы
қыс шегінер.                                            Қилы-қилы
жыр дастан.

С.Елубаев

Оқырманға

          Суретші, мүсінші, ақын-жазушы,
әнші де табиғаттың өзі. Асқар тау, нулы орман,
байтақ дала, айдын көл, кәусар ауа, салқын, самал жел,
көгілдір аспан, қарлы боран, аптап ыстық, киелі Жер,
сарқыраған өзен, мәуелі ағаш, шүйгін
шөп, мұның барлығы табиғаттың жасаған
сұлулығы. Табиғат құбылыстары жылдың
төрт мезгіліне байланысты өзгеріп тұрады.
Қоңыржай күз өтіп, қаһарлы қыс
келеді. Айналаны құлпыртып көктем шығады, жадырап
жарқын жаз тұрады. Міне, осындай табиғат
құбылысының үнемі өзгеруі, оның төрт
мезгілге бөлінуі адамзат баласын сонау ерте заманнан
толғандырған екен.
           Жыл мезгілінің төрт
маусымға бөлінуі туралы ел ішінде сақталған Жыл
ақсақал туралы аңыз бар.  Жыл ақсақал бір жыл
ішінде қолын төрт рет  сермейді екен .  Әр сермеген сайын  жеңінен
үш құс ұшып шығады. Әрбір құста
төрт қанат, әрбір қанатта жеті қауырсыннан
және әрбір қауырсынның бір жағы ақ, екінші
жағы қара болады екен. Бұл жылдың төрт мезгілі,
он екі  ай, әрбір ай ішіндегі төрт апта және аптадағы
жеті күнді, ауысып отыратын  күн бен түнді білдіреді екен.
           Сонымен қатар адамзатты  жыл
мезгілдерінің жаңылмай мәңгілік ауысып, жаңарып
отыруы таңқалдырады. Осы табиғат тамашасы – жыл
мезгілінің төрт рет ауысуы туралы мына аңызды
тыңдалық.
           Есте жоқ ерте заманда, алып Алтай
тауын қоныстанған елде жер бетіне тіршілік себуші Табиғат
патша өмір сүріпті. Оның жал дегенде жалғыз, Ару атты
сұлу қызы болыпты. Аса ақылды да сымбатты Табиғат
патшасыз, оның ғажайып сұлу қызы Арудың
сыңғырлаған күлкісінсіз жер бетінде ешнәрсе
өспейді, өнбейді екен.
            Бір күні Ару қыз
өзінің бағында хош иісті шегіргүлді, қызыл
раушангүлді, әппақ лалагүлді теріп ойнап жүреді.
Кенет аяқ астындағы жер жарылып қара атқа мінген Жер
асты патшасы шауып келіп, Ару қызды өз патшалығына
ұрлап әкетеді. Осыдан кейін Табиғат патшаны ауыр
қайғы басады. Біраз уақыттан кейін жер бетінде ештеңе
өспеуге және барлық тіршілік атаулы құрып кетуге
шақ қалады.
           Мұндай жағдайды естіген Жер
асты патшасы қызды жылдың төрттен үш бөлігінде
әкесіне жіберуді ұйғарып, қалған бір
бөлігінде өзіне қайтып келу керек екені туралы шарт айтып
әкесіне қайтарады. Осыдан күні бүгінге дейін  Жер асты
патшасының шартын Ару қыз мүлтіксіз орындап келеді. Ару
қыздың әкесіне қайтып келіп, шаттыққа,
күлкіге, байлыққа кенелетін мезгілдері – көктем, жаз,
күз мезгілдері де,  қыздың күңіреніп,
қайғыға батып, жер астына қайтатын шағы қыс
мезгілі. Содан бері қыздың туған еліне келетін мезгілі
көктемде тіршілік атаулы  Табиғат патшамен бірге
ұйқысынан оянып, табиғат керемет сұлулыққа бөленеді.
Ал сұлу қыздың әсем күлкісі болса
таңғажайып кереметтер тудырады: барлық өсімдіктер
көктеп, жемістері өніп-өсіп, тіршілік атаулы сұлу
бойжеткенге шексіз риза болысады. Осылайша шаттық толы  көктем,
жаз, күз айлары өте шығады да,  қыздың жер асты
патшалығына қайтатын мезгілі таяп,  қызды да, әкесін
де  қалың уайым басады. Айнала сұрғылттанып,
ағаштардың жапырақтары сарғайып, оларды жел
ұшырып, гүлдер солғын тартып, қаһарлы
қыстың аяқ алысы жақындай түседі....
Табиғат болса келер жылы келетін жадыраған көктемді
күтіп,  ұйқы құшағына енеді. ..

Осылайша,
әр жыл сайын Табиғат төрт рет өзгеріп,  жыл
мезгілдері айналып, кезекпен  келіп отырады.

Міне, халық аңызы осылай аяқталады да, біздерге
Табиғат патшаның көзқарасы,
көңіл-күйі ақындардың өлең-жырлары,
музыка, қылқалам шеберлерінің ғажап туындылары
арқылы суреттеліп, жетіп отырады.  Сондықтан, адам баласы да
Табиғаттың өзгеруін, жаңаруын жан-жақты
көзқарас арқылы зерттеп, оларды санасына сіңіріп
отырады.

            Достар, төменде сіздерге
арнап ұсынылып отырған әдістемелік  жинақта - жыл
мезілдеріне байланысты әдемі жыр, өлең, жұмбақ,
мақал-мәтелдер, әндер және атақты
суретшілердің суреттері барынша қамтылған.

Көктем, неткен
керемет едiң!
(Әдеби-музыкалық сағат)
         Ұйымдастыру: Бөлмені көрікті көктем болмысына лайықтап,
табиғаттың тамаша құбылыстарына сай безендіру
қажет.

Көктемге арналған суреттер ілінеді. «Құстар
біздің досымыз» атты балалардың салған суреттерінен
көрме ұйымдастырылады. Жақсы сурет салған
оқырмандарға «Жас суретші» деген атақ беруге немесе
кітапханадағы суретшілер үйірмесіне қабылдауға болады.
        Қатысушылар: Күн-Ана (кітапханашы),
Ару көктем, балалар
Сахнада Күн-Ана
Күн-Ана: О, қасиеттi Жер-Ана! Табынамын, саған басымды иемiн! Мен жылуыммен жер бетiн қыздырып, әр кеудеге қуаныш сеуiп, әр жүрекке күлкi болып енiп, өзiмнiң Гүл-көктемiмдi, Қыз Көктемiмдi, Ару-көктемiмдi шақырғалы тұрмын.
Қазақ вальсiнiң әуенiмен. Ару көктем билеп
келедi.
Күн-Ана:         Бұлтты айдап желдеткен,
Нөсерлетiп, селдеткен,
Шалшық кешiп ойнайтын
                                    Қай мезгiл деп ойлайсың?
(Көктем)
- Балалар Ару көктемде неше ай бар?
- Олар қай айлар?
- Наурыз айында қандай мерекелер бар?
- Ал сәуiрде ше?
-
Мамыр айында?
(Балалардың жауабы)
Күн-Ана (көңілдi дауыспен): Осы мерекелерге арналған қандай
ән,  тақпақтарды бiлесiңдер?
1-бала: Арылтып
жаудан жерімді,
             Табанға жаншып өлімді,
             Жеңіспен желпіп өмірді,
             Оралды ерлер көңілді,
             Десеңдер бұл қай
күні?
             Тоғызыншы май күні!
                                                Д.Әбілов
«Тоғызыншы май күні»

2-бала: Малдар
төлдеп, қой қоздап,
             Сүттен бұлақ
ағызған.
Жаңа
жылдың сипаты
Молшылыққа
аңыз боп,
Басталыпты
Наурыздан,-
               С.Оңғарбаев «Наурыз жыл
басы»
3-бала:
Қуанышы баланың-
              Қуанышы ананың.
              Қуанышы ананың-
              Қуанышы баланың.

              Бізді өсірген апатай,
              Еңбегің де зор екен.
               Құтты болсын, мерекең.
                      Қ. Мырзалиев
«Құттықтау»

Балалар  өз өнерлерiн  көрсетедi.
Көктем-Ару: Айналайын,
балалар, ежелден көшпелi мал шаруашылығымен айналысып бар тiршiлiгi табиғат аясында өткен ата-бабаларымыз
табиғаттың сан алуан құпия сырларын бақылай отырып терең ойлы қорытындылар жасаған. Жыл сайын белгiлi бiр астрономиялық уақытта қайталанып келiп отыратын ауа райының ерекше өзгерiсiн «Амал» деп айтады. Амалдар негiзiнен жылдың көктем, күз кезеңдерiнде байқалып, бiр күннен бiрнеше күнге дейiн созылуы мүмкiн. Осы ауа- райын болжау құбылыстарын, амалдарын қалай атаған?
Мысалы: «Құс қанаты». Бұл жыл құстарының көктемгi келуiне байланысты. Наурыз айының 26-28-не сәйкес келедi. Қайтқан құстардың сусылдаған
қанатының ызғарынан ауа райы
суытып, жапалақтап қар жауады. «Қарды» басын қар алар дегендей, бұл жауған  қарды сол жылғы соңғы қар деп
есептейдi.
1-бала: «Қызыр қамшысы – сәуiрдi” 17-19-ы күндерi ауа райы суытып, жаңбыр жауады да, жерiмiзге келген адал құстар ұя басуға жатады. Халық бұл амалды «Қызыр қамшысы» деп атаған.
2-бала:  «Тасбақа дауылы» - көктемде сәуiр айында тасбақа қысқы ұйқысынан оянып, iнiнен жер бетiне шығады. Осы кезде ауа райы күрт бұзылып, қатты жел соғады. Халқымыз қысқы ұйқысынан
тұрған тасбақа әлсiз болғандықтан мүйiздi сауыты үстiнде қалған топырақ қалдығын қатты соққан жел
үрлеп ұшырады деп ұққан.
Сондықтан бұл амал «тасбақа дауылы» деп аталады.
Көктем-Ару:
Күн-Анаға мақтана қарап, ақын-жазушы деген
халық Көктем мен ән -күй сауық сайранға жуық жүредi деп естушi ем. Олардың да жан дүниелерi жасыл жапырақ адамдар ғой, не дегендерiн тыңдап көрелiк!
Күн-Ана:
- Абайдан бастайық!
- Ол ақын атамыз жылдың әр мезгiлiне бiр-бiрден өлең арнап шыққан, бәрiн өкпелетпеген.
3-бала:
Жазғытұры қалмайды қыстың сызы,
Масатыдай құлпырар жердiң жүзi.
Жан- жануар, адамзат анталаса,
Ата-анадай елжiрер күннiң көзi.
                                                             Абай   «Жазғытұрым»
Көктем-Ару: Па шiркiн! Абай ұлы ақын ғой! Неткен керемет! Көркем де, дәл суреттеген!
4-бала:                 Ой, балалар, балалар,
                                       Жылы- жылы жел соқты,
Жылғалалардан су ақты.
Қаңқыл-қаңқыл қаз кептi,
Жер қарайды, жаз кептi.
                                       Желкiлдейдi көкмайса,
                                       Желiндейдi мал жайса.
                                       Ауыл көштi қыстаудан,
Әне апамдар қой сауған.
                                                I.Жансүгiров «Жазғасалым»
Күн-Ана: Өтепберген Ақыпбеков деген  ақын  жыл мезгілдеріне арнап өлеңдер жазып жүр.
Көктем-Ару:   Ендеше бір өлеңін оқып беріңдер.
5-бала:
Наурызда күлiмдеп,
Күн көзi жылынды.
Өзгеше  бүгiн леп,
Қыс тауға тығылды.
                                      Жылғалар былдырлап,
Тыншуды бiлмедi.
Самалмен сылдырлап,
Тал қайың бүрледi.
Күн-Ана: Қардың кетiп, құстардың келгенiн жырлаған ақыннан кiм бар екен?!
Көктем-Ару: Көп
қой, әрине! Маған ұнағаны
Б.Қозыкеевтiң «Құс келдi» өлеңi едi, соны кiм оқып бередi екен.
6-бала:               Қар су
болып жөнелдi-
Қалды дала жалаңаш.
Күн нұрына кенелдi.
                                      Бүршiк атып бар ағаш.
                                      Келiп көктем құстары,
                                      Бау-бақшада ән салды.
 Оларды жас достары.
 Ұя жасап қарсы алды.
Көктем-Ару: Балалар, осы
өлеңдердегi көктем белгiлерiн атап берiңдершi?
        Балалар: Жылы жел,  су ағады, құстар келедi, көк
шығады, мал төлдейдi, қой-ешкi қырқылады, егiн егіледі.
Күн-Ана: Көктем сәнi деп нелердi айтқан екен?
Балалар: Хош иiс, мөлдiр су, жасыл желек, қызылды-жасыл гүлдер, шаттық еңбек, күн көзiнiң жылуы.
Күн-Ана: Жылдың төрт мезгiлiне арнап ақындар өлең шығарса, әншiлер әнге қосса суретшiлер де туған елiнiң бай табиғат көрiнiстерiн қыл қалам арқылы бейнелеген. Табиғат көрiнiсiн бейнелеген қөркем шығарманы-ПЕЙЗАЖ
деймiз. Балалар, бiздi қоршаған әлем қандай көркем! Олай болса, Ә.Қастеевтiң «Гүлденген
алма ағаштар», А.Дүзелхановтың «Көктем», А.Ғалымбаеваның «Көктем», И.Левитанның «Март», А.Саврасов
«Ұзақтар қайта оралды», И.Шишкиннің «Көктемдегі орман»,
И.Грабрьдің «Наурыздағы қар», М.Кенбаевтің «Сенеждағы көктем»,
«Солнечногорскідегі көктем»,  көктем
көрiнiсiн  бейнелеген суреттерiне тоқталайық.
1.   Суретшiлер көктем көрiнiсiн қандай бояумен бейнелеген?
2. Сурет бойынша көктемдегi табиғаттың өзгерiстерiн айтып берiңдер.
Күн-Ана (балаларға
қарап): Табиғаттың тамаша уақыты- көктем туралы бiлдiк, олай болса жұмбақ шешiп, мақал-мәтел құрастырып, ойын-ойнап көрелiк.
Мақал-мәтелдер
Сәуiрдегi жауын ... (сауып тұрған сауын).
Мезгiл жетсе ... (мұз ерiр).
Наурыз айы
Түске дейiн мүйiз ... (түстен кейiн киiз).
Сәуiр болмай жауын болмас ...
(жауын болмай тәуiр болмас).
Қысына қарай көктемi ... (диқанына қарай кетпенi).
Сәуiр болса, күн күркiрер ...
(күн күркiресе, көк дүркiрер).

Жұмбақтар
Жалт-жұлт етер,
Жер түбiне жетер.
(Найзағай)
Ала сиыр жатып қалады,
Ақ сиыр тұрып кетедi.
(Жазғытұрым)
Бiрi құяды,
Бiрi жұтады.
(Жаңбыр мен жер)
Тұрғанымен жырақ
өзi,
Таусылмайтын
шырақ көзi.
(Күн)

Жыл мезгiлi шуақты,
Жердiң бетi нұрланған.
Сайды қуып
су ақты,
Гүлдер
өстi ырғалған.
(Көктем)
Аяғы
жоқ, қолы жоқ,
Бiрақ тыныш тұрмайды.
Сақтамасаң-қорын тек,
Барша тiрлiк қурайды.       (Су)
Келiстiрiп өрнегiн,
Құрып қойды өрмегiн.
                              (Кемпiрқосақ)
Туған жердiң белбеуi,
Шұбатылып қалыпты.
Кермет-ау кернеуi,
Тасты тесiп, жарыпты.
                                   (Өзен)
Тегiс жер келдi,
Арқандай есiлдi.
                               (Жыртылған жер)
Талдың басында,
Жемi бар қасында.
Там тұр саялы,
Достарға
аялы.
                                  (Құс ұясы)
Көктем
келсе  күлiмдеп,
Ол да шығар үлбiреп.
Көңiл мен  көше сәнi ол
Ол не?
Кәне?
Кiм бiледi?
                                      (Гүл)
Ойын «Ұшты –Ұшты»
Күн-Ана: Мен ұша алатын затты атап, ұшты деп қолымды көтергенде, бәрiң де тез қолдарыңды көтерiп, алақандарыңды жазып «ұшты –ұшты» деп қалықтап тұрасыңдар. Ұша алмайтын затты атағанда , «ұшып кеткен» ойыншы айып тартады. Мысалы, ұтылған ойыншы ән салып, болмаса жұмбақ шешу арқылы
айыбын ақтауына болады.
Ойын басталады:
Ұшты, ұшты, тегене         (ұшпайды)
Бөдене ұшты                    (ұшады)
Ұзақ ұшты!
Тұзақ ұшты!
Қызғыш ұшты!
Сызғыш ұшты!
Cұңқар ұшты!
Тұлпар ұшты!
Үкi ұшты!
Түлкi ұшты!
Бүркiт ұшты!
Iркiт ұшты!
Үйрек ұшты!
Бүйрек ұшты!
Торғай ұшты!
Тоғай ұшты!
Кекiлiк ұшты!
Кекiлiң ұшты!
Қарлығаш ұшты!
Қарындаш ұшты!
Қаз ұшты!

Саз ұшты!                                                                                Кітапханашы:
Балалар, қараңдаршы айнала қандай тамаша: дәл осылайша,
ой мен қырға күнде бір жаңа бояуын жағып,
сай-саланы суға, кең даланы дуға толтырып, шуақты
көктем жайната берсін өмірімізді!»- демекпін. «Көктем неткен
керемет!»  атты әдеби-музыкалық ертеңгілікке белсене
қатысқандарыңызға рахмет.

Жарқын
жаз
(Әдеби
– музыкалық сағат)

Залдың безендірілуі: Шара
өткізілетін бөлме шарлармен, гүлдермен безендіріледі. «Жаз»
тақырыбына салынған суретшілердің суреттері
қабырғада ілініп тұрады. «Жаз жыры» атты кітап көрмесі
ұйымдастырылады.        Оқырмандардың
шығармашылық бұрышына: Балалардың «Жайлауда», «Жайлау кеші» атты тақырыпқа
әңгіме, өлеңдері және салған суреттері
қойылады.   Қатысушылар: Кітапханашы, Жаз, Маусым, Шілде, Тамыз,
балалар.
        Кітапханашы: «Бар қызық, бар қызық, жазда ғой... жаз
қызық» олай болса, балалар, ортаға жазды шақырамыз!
Музыканың ырғағымен билеп
«жарқын жаз» залға кiредi.
Кітапханашы: Балалар, жыл мезгiлдерiн атап жiберейiк?
Балалар: Қыс, көктем,  жаз, күз.
Кітапханашы: Әсiресе,  қай  мезгiлдi  ұнатасыңдар?
Балалар: Жаз.
Хор: «Жазда» (Сөзі: Т. Молдағалиев,
әні: Ө.Байділдаев)
Кітапханашы: (Жазға
қарап)  Не  себептi  балалар,  сiздi
ұнатады?
       Жаз:  Менiң  Маусым,  Шiлде,  Тамыз деген балаларым  олармен  дос, сондықтан,  неге  ұнататынын  оқушылардың
өздерi  айтсын!
1 -  бала:  Ең
ұзақ   каникул  жазда, жақсы  дем   аламыз.
2  - бала:
Суға   шомылып, балық   аулаймыз.
3 – бала: Атаммен жайлауға  барамын, сурет салып, табиғатты
тамашалаймын.
4 –бала:
Тауға   саяхатқа    шығамыз,  гүл     тереміз .
5 – бала: Лагерьге   барып, дем аламын, жаңа  достар
табамын.
Жаз: (Маусым,  Шiлде,  Тамызды  қасына    шақырады)     Балаларым,  қолдарыңнан    не     келетiнiн ендi   өздерiң   айтып
берiңдер?
Маусым:
Жапырағым    күректей,
Сарымсағым
жүректей.
Маусым балаң   мен    болам,
Көк    шалғыным    жiбектей.
Жайлау   төрiн    жайнаттым,

Сайда   бұлбұл   сайраттым.
                                Үй тiктірiп
майсаға,
                                Сазға  бие
байлаттым.
Көлдiң    бетi   шалпылдап,
Аққу    қаз   жүр
қаңқылдап.
                                Самал     соқты
аңқылдап.
                                Дем  алсын жұрт
салқындап.

Н.Айтов «Маусым»
Кітапханашы: Әрине, сіздің Маусым балаңызды
жақсы   көремiз, адамдарға өте жайлы.
Жаз: (күлiмсiреп)    ортаншы
балам   Шiлде
өте     еңбек   сүйгiш.
Шiлде: (бәрiне   қарап) Сәлеметсiздер ме?    Көңiлдi    дауыспен   өлеңін   оқи
жөнеледi:

Пішен толып пісті,
Шөпке шалғы түсті.
Пішеншілер шөлдеп,
Бастаудан су ішті.
Бүлдүргенім балдай,
Қарақатым қандай!
Тошаламды татсаң,
Үйіреді таңдай.
Мен де еңбекті сүйем,
Ыстық күнге күйем.
Қыстың қамын ойлап,
Тау - тау  мая үйем!                Н.  Айтов «Шілде»
         Жаз: (күрсiнiп)   менiң  кiшкентай  балам тамызда айтарын айтып   қалсын, өйткенi осымен жаз мезгiлi аяқталады  ғой.
Тамыз:            Мен Тамызбын, Тамызбын
                                 Суық    жаққа     аңызбын.
 Мәуелетiп   ағашты,
 Жемiстен бал тамыздым.
                                  Көлде   жүрген  ала жаз
                                  Балпаң  тартты  бала  қаз.
 Мен   келгенде  күн ашық,
                                  Жауын   шашын  болады аз
                                 Жақындады күз ендi,
                                 Ел бастады күземдi.
                                 Қозы қойдан бөлiнiп,
                                 Қора қопса түзелдi.

Н.Айтов «Тамыз»
Кітапханашы: Жаз айналайын,  ұрпақпенен мың жасаймыз, балаларыңыз шетiнен өнерлi екен. Осындай тату- тәттi, еңбек сүйгiш баллардың есiмдерi нелiктен Маусым, Шiлде, Тамыз деп аталған сырын балалардан сұрамаймыз ба?
1- бала: Маусым - жаздың тұла бойы тұңғышы. Арабтың «мезгiл» деген сөзi. Шөп шабу, пiшен дайындау маусымына байланысты осылай аталған. Маусымның жаңбыры қандай тамаша. Сарқырап, күркiреп ес таптырмай жедел келедi де, шелектеп құйып, жер дүниенi малмандай қылып өте шығады. Мұндайды халық «көктен нұр жауып тұр» дейдi. Өздерің жыл сайын кiтапханаға келiп мерекелейтiн мерекелерiң 1-шi маусым Балаларды қорғау күнi, 28- шi маусым Баспасөз күнi де жаз айында болады.
2- бала: Шiлде - жаздың ортаншы баласы. Парсы тiлiнде [шiллә] «қырық» деген мағынаны бiлдiредi. Жазда шiлденiң тас қайнатқан ыстығы басталады. Халық мұны –«қырық күн шiлде» деп атайды. Кемеңгер Абай атамыз  «Жаз» деген өлеңiнде шілдені былай суреттеген:
Жазды күн шілде
болғанда,
  Көкорай
шалғын,бәйшешек
  Ұзарып
өсіп толғанда,
Күркіреп
жатқан өзенге
Көшіп ауыл
қонғанда...

        3-ші бала: Тамыз - жаздың кенже баласы. «Күйдіру» деген мағынаны
білдіреді. Тамызда ыстықтан шөптің басы сарғайып,
қурай бастайды. Піскен егін орылады. Дала түгел осы кезде сары
алтын түске боянады. Осы құбылыстарға байланысты кейде
сарша- тамыз деп айтады. Яғни «сарша» сөзінің арғы тегі
–«сары шақ», ежелгі түркі сөзі.
Жаз (көңілденіп):
Балалар, жаз мезгілін жақсы көресіңдер ме?
Балалар: Өте
жақсы көреміз.
Жаз: (баппен)
Қай ақын-жазушылар мен туралы  жазған екен?
4-ші бала :
Құшағын жайған кең дала
Төсін ашқан анадай.
Қаладан келген сағынып,
Бейне бір жас баладай.
Далаға келіп көк жасыл,
Кестелі жібек көрпедей.
Жас балаша шаттанып,
Құлай кеттім еркелей.
                             С. Сейфуллин
«Жазғы дала»
      5-бала:        Ой, балалар, балалар,
                           Шiлдем, шiлдем, шiлде айым.
Шырылдап торғай күн сайын.
Шұбар ала шешектер,
Шудаланған көк шөптер.
Жапырақтар жалпайды,
Жас қозылар марғайды.

I.Жансүгiров «Жазғы шiлде»
Жаз (маусым,шiлде,тамызға қарап): Неткен сырлы сезiм жолдары,керемет сурет, дәл сурет! Бұдан артық тауып айта алмассың!
Кітапханашы:  Енді жаз туралы
жазған тағы басқа ақындардың өлеңдерiн еске түсiрейiк
6 -бала:      Маусым туды,
Күн қызды,
Бет шарпиды отты леп,
Дала- шашын қырғызды,
                             Тым ұзарып кеттiң,- деп.
Әжем басқан сырмақтай
Гүл құрағы аймақтың.
Тұрып алар күн батпай,
                             Қалтқысындай қармақтың.

Ө.Ақыпбеков «Жаз»
7-шi бала:   Қырдың гүлi,
Күннiң нұры...
Күнде қызық, тамаша!
Асқар белге,
Айна көлге
Көз тоймайды, қараса.
Елiмiздiң,
Жерiмiздiң
                     Жазы ғажап, көркем ғой.

О.Әубәкiров «Жазғы каникул»
Кітапханашы:  (кiтап көрмесiне қарап тұрып): Жаз, айналайын сенi суретшiлер де жақсы көредi. Мiне, бүгінгi көрмемiзде Ә.Қастеевтің
(Жайлаудағы табын), («Сызғай» совхозының жайлауы), М.Кенбаевтың «Жайлаудағы таң», И.Шишкиннің «Қарағайлы орман»,
И.Левитанның «Жазғы кеш», А.Саврасовтың «Жазғы
көріністер» т.б суретшiлердiң және балалардың жаз мезгiлiне арнап салған суреттерi бар.
(Оқушылар суретшiлердiң, өздерiнiң суреттерiн талдап, әңгiмелеп бередi. Әр суретті талдағаннан кейiн, кітапханашы  толықтырып отырады).

Оның бәрiн тiзбелеп
Несiне айта берейiк
Ал, балалар, бiр мезет
Жаз қызығын көрейiк
Ойын ойнап, жұмбақ шешiп,
Ән салып, би билейiк бәрiмiз!
Ойын: «Қайда бардың, не көрдiң?”
Кітапханашы: - Қайда бардың, не көрдiң?
Деген ойын ойналсын.
Зерек болса егер кiм,
Бас бәйгенi сол алсын!
Бардың дейiк орманға,
Не бар екен ол маңда?
8 -бала: Гүл, тал, шырша, қайың,тоғай, бұлақ, құстар, аңдар.
Кітапханашы: - Жазда барып өзеннiң
Жағасына бөгелдiм.
Кiм айтады,кәнеки,
Мен ол жерден не көрдiм?
9- бала: Су, тас,құм, шалғын, гүл, тал т.б.
Кітапханашы: -Жазда тауға өрмелеп,
Шаршап талай бөгелдiм.
Жан-жағыма мен кенет
Қарап едiм,
Не көрдiм?
10- бала: Тау, тас, жол, гүл, шөп,қарағай, өзен, көл, т.б.
Кітапханашы: - Айтыңдаршы, балалар,
Жаңылмаңдар,
Не көрдiм мен тағы да?
Балалар (қатты дауыстап): Аспан, күн, жер, дала.
«Гүлдер» ойыны
Кітапханашы: (ойынның шартын түсiндiредi): Бұл ойынға неғұрлым көп бала қатысса, ойын соғұрлым қызықты өтедi. Балалар қатар-қатар немесе шеңбер жасап отырады да, бiр-бiр гүлдiң атын иемденедi.
Ойынға қатысушының бiреуi: Мен баққа барып, алуан түрлi гүл көрдiм. Бақта тек Райхан гүлi жоқ екен.
Райхан гүлi болған бала дауыстайды:
-Райхан бар, Қалампыр жоқ.
-Қалампыр бар, Маржангүл жоқ,- дейдi үшiншi бала.
Ойын осылай жалғасады.  Жаңылысқан бала ұтылады, бастаушының шартын
орындайды. Ән салады немесе би билейдi.
Ойын
Ктапханашы: (ойынның шартын түсiндiредi): Балалар, 5-6 баладан екi топқа бөлiнемiз.  Бiр топ «Маусым», екiншi топ «Тамыз» болады.
Ұғымталың,
Бiлгiрiң,
  Әр сұрақтың сырын бiл.
Берiледi бес ұпай,
  Дұрыс тапса кiм бұрын.
Қоржыннан немесе сандықтан кәртішкеге жазылған сұрақтарды аламыз. «Маусым» тобына:
1-шi сұрақ.   Мына өлең шумағының авторы кiм?
                                  Ат, айғырлар, биелер
Бүйiрi шығып, ыңқылдап,
                                   Суда тұрып шыбындап,
                                   Құйрығымен шылпылдап,
Арасында құлын-тай
Айнала шауып бұлтылдап.
Жоғары-төмен үйрек, қаз
Ұшып тұрса сымпылдап...        Абай «Жаз»
2-шi сұрақ. Орыстың ұлы композиторы П.И.Чайковский жылдың төрт мезгiлiне арнап музыкалық шығарма жазды.  Композитордың шығармасы
қалай аталады?
                       Жылдың төрт
мезгілі
3-шi сұрақ. Жұмбақ шешу:
Көктемде  көгередi,
Жазда ырысқа бөленедi.
Күзде пiсiп, марқаяды,
Қыста бiрден қартаяды.
Жер
4-шi сұрақ. Тамыз айында болатын мерекелi күндердi ата?
 Қазақстан  Республикасының Конституция күнi және Спорт күні.
5-шi сұрақ. Мақал-мәтел құрастырамыз:
Қыс азығын... (жаз жина)
Сулы жер... (нулы жер)
Бұлақты жер... (тұрақты жер)
6- сұрақ. «Ну орман» (суретке қарап қысқаша әңгiмелеп айтып беру).
«Тамыз» тобына:
1 -сұрақ.           Мына шумақ кiмнiң өлеңiнен?
Ұшты көкек сай қулай,
Сайда пiстi таңқурай.
Құрт-iрiмшiк қайналды,
Құлындар да байланды.
Нәйiм, нәйiм бауырсақ.
                                  Ағын суға шомылсақ.
Ой, балалар, балалар,
                                   Ойналық та күлелiк.
 Үйретiп тай мiнелiк.
I. Жансүгiров «Жазғы таң»
2- сұрақ.  «Бие сауу», «Жайлаудағы табын» суреттерiнiң авторы кiм?
                                               Ә. Қастеев
3- сұрақ. Жұмбақ шешу:
                                   Өсiп тұрған бұл не?
                                   Жаз болса жайнап.
                                   Саясында үн салып,
                                   Құстар жүрген сайрап.
                                   Салқын түссе шешiлiп,

      Қалады өзi жайрап.         Ағаш

4- сұрақ. Маусым айында болатын мерекелi күндердi ата.
1-маусым Халықаралық Балаларды қоғау   күнi.
5- сұрақ. Мақал-мәтел құрастырамыз:
Қыс арбаңды... (жаз шанаңды сайла)
Жаздың бiр күнi... (қыстың мың күнiн асырар)
6- сұрақ.  «Жайлау» (Суретке қарап қысқаша әңгiмелеп айтып беру)
Кітапханашы: «Кiм жылдам» ойыны. Кез келген «Түймедақ, жауқазын, райхан» гүлдiң суретiн алдын ала қағаздан қиып дайындап қоямыз. Екi жақ топтың басшысы шығып жарысады. Кiм бұрын берiлген гүлдi тез жинап шықса, соған ұпай қосылады. Қай топ көп ұпай жинаса, сол топ жеңiске жетiп марапатталады.
Кітапханашы: Құрметті
ұстаздар, балалар, бүгінгі ертеңгілігіміз осымен аяқталды.
Келер жылы нақ осы жерде тағы кездесіп, өлең
оқып, сурет салып, ән тыңдайық. Жазғы
демалыстарыңды көңілді өткізіңдер.
 Ортаға Жазды
балаларымен шақырып (өлеңi: Қ.Мырзалиев, әнi Е.Хасанғалиевтiң) «Атамекен» әнiн орындап, бiр-бiрiмен қоштасады.

Алтын күз

(Әдеби-музыкалық
сағат)

Шара өткізілетін жерде  “Береке басы – алтын күз” атты кітап
көрмесі ұйымдастырылады. Күзді бейнелейтін  атақты
суретшілердің   (Ә. Қастеев
«Күз», И. Левитан «Алтын күз» т.б) суреттері  ілінеді.
Бөлмеде жемістердің, көкөністердің  суреттері
көп болса, әдеби-музыкалық сағат әсерлі
өтеді.
        Бұл шараны
өткізбес  бұрын кітапханашы оқырмандарға “Алтын
күз” туралы тақпақ, өлеңдер,
әңгімелер      жазып, сурет салып, буклет жасауға тапсырма
береді.  Оқушылардың
шығармалары бойынша көрме ұйымдастырылады. Озып
шыққан еңбектерді атап өту керек.
 (Тәттімбеттің
«Саржайлау» күйінің әуенімен)

Кітапханашы:
Кездескен соң күзіммен

Бұтағынан үзілген,

                 Ай жапырақ сары алтын.
                            Айналаның
бәрі алтын

( М. Әлімбаев)
Балалар, бұл жылдың
қай мезгілі?
Балалар:
Күз.
Кітапханашы: Олар
қай айлар?
Балалар:
Қыркүйек, қазан, қараша.
Кітапханашы:
Әрбір  айдың есте қалатын мерекесі болады.
Қыркүйек  айында  есте  қалатын күн бар ма?
Балалар: 1 – ші
қыркүйек “ Білім күні”, алғашқы
қоңырау.
1-бала:

Бірінші  қыркүйек күнімен,

Аңқыған жұпары гүліммен.

Келіп ем, қарсы алды мектебім,

Сүйкімді қоңырау үнімен.
                            Сылдырла,
сылдырла тағы да,
                            Шақыра
білімнің бағына.

Қоңырау әсем саз, әдемі.

Қоңырау сыңғыры асыға,

Үн қиядан асуға.

Білім ал, еңбек ет, жас ұлан,
                             Өрле
деп биік шың басына.

( «Қоңырау»
А.
Меңжанова)

Кітапханашы:
Қазан айында ше?
Балалар:
Мұғалімдер күні.
Кітапханашы:  Ұстаздарға
арналған өлеңдер өте көп соның  бірін кім
оқып береді?
2- бала:           Жанымды
менің жайнатып,

Баураған өзің мұғалім.

Өзіңмен бірге таң  атып,

Өзі күліп шығар күн.

Шәкіртің
өткен іздерде

Үмітің гүлдер мұғалім,

Білеміз ертең бізден де

Өмірдің талап сұрарын.

Сонда ардақты мұғалім,

Уәдемде берік тұрамын!

Қиынға берік шыдармын,

Қияға талай шығармын!

                «Мұғалім» Қ. Ыдырысов

(
“Менің Қазақстаным”
Әні:
Ш.Қалдаяқовтікі, Сөзі: Ж.Нәжімеденовтікі)

Кітапханашы:
Өздерің айтқан әндеріңде “дән егіп,
терлеген, қазағым мықты ғой” дегендей, біздің
жерімізде қандай дәнді дақылдар өсіріледі?
Балалар:Бидай,тары,күріш,
жүгері, күнбағыс т. б.

 Кітапханашы: (жымиып)
Ал дәнді- дақылдарды өсірген адамды кім деп атаймыз?
Балалар:
Диханшы
Кітапханашы: Туған
табиғаттың тамаша бір көрінісі күз мезгілі. Айнала
сұлуланып, түрлі түстерге боялып құлпыра
түседі. Ағаштардың және басқа
өсімдіктердің жапырақтары қызыл қоңыр, сары
болып өзгереді. Ақын Қ. Шаңғытбаев ағамыз
күздің осы көрінісін былай деп жырлаған екен:

Алтын
сары, қызыл көк…

Алуан
–алуан жапырақ,

Күзгі бақта күлімдеп

Көз тартады атырап.

Күз
мезгілінде табиғат құбылысы жиі өзгереді. Оны ұлы
данышпан, ақын Абай атамыз былай деп суреттеген екен:
Сұр
бұлт түсі суық қаптайды аспан,
Күз
болып, дымқыл тұман жерді басқан.
Білмеймін
тойғаны ма, тоңғаны ма,
Жылқы
ойнап, бие қашқан, тай жарысқан.

Таза
жаздай жайнаған
Сары
бояу
айналам
Енді
сары бояумен
          Күз суретін салам мен
– деп ақын атамыз М. Әлімбаев жырлағандай
қоршаған ортаны біз көргендей бейнелей алатын тек қана
суретші. Табиғат көрінісін бейнелейтін суретшілерді табиғат
бейнелеуші суретші немесе пейзажист деп атайды. Оған мына суретшілерді
атап айтуға болады: Ә. Қастеев, И. Левитан, А. Саврасов, И.
Шишкин т.б.
        Ал, балалар біздің
көрмемізден Ә. Қастеевтің, «Күз», И.
Левитанның «Алтын күз» суреттеріне қарап күзде
табиғаттың қалай өзгергенін кім әңгімелеп
береді.
(Балалардың
жауабы)

Күзде табиғат көрінісі жиі өзгереді, аспанды бұлт
торлап, ағаш жапырақтары жерге түседі, жаңбыр жауады.
Құстар жылы жаққа қайтады, астықты
жинаймыз, жеміс жидек, көкөністер піседі. Дала сары түске
боялады, сондықтан “Алтын күз” деп аталады.
Үнтаспадан
Р. Рымбаеваның орындауындағы “Күз” әні
тыңдалады.
Кітапханашы:
Балалар, енді кезекті ойындар мен  жұмбақтарға берейік.
“Күз
белгісі неде? (Ойын)
·
Күзде
жапырақтар… (сарғаяды)
·
Күзде
күн … (суып, жаңбыр жауады)
·
Күзде
құстар…(жылы жаққа ұшада)
·
Күзде
түн…(ұзарады) Күн…(қысқарады)
·
Күзде
мақта… (теріледі)
·
Күзде
мал… (семіреді)
·
Күзде
жеміс-жидек… (піседі)
·
Күзде
жазғы демалыс бітіп… (оқу басталады)

“Кім
жүйрік” (ойын)

Балалар суретке қарап
жеміс пен көкөністі ажыратып айтып беру керек.
Жемістер: Алма,
алмұрт, өрік, алша т.б.
Көкөніс:
Қияр, сәбіз, қызылша, пияз  т.б.

Ұйқасын
тап:
Көз
алмай күнге алыс,
Қарайды…
(күнбағыс).

Уылжыған
албырт,
Дәмі
ғажап…(алмұрт).

Бақта
өскен сәні бар,
Гүлі
майда көрікті.
Жемісі
бар дәмі бал,
Жақсы
көрем… (өрікті).

Көкте
жарқылдап найзадай,
От
шашты шатынап… (найзағай).

Өңеші
кең таңдайын,
Дәнге
тосты… (комбайын).

“Бағбан
ата” әні: Ә. Бейсеуовтікі, сөзі: К.Толыбаевтікі

       Жұмбақтар:

Тереземе
ақ моншақ  ұрып жатыр,
Тиген
бетте түк қалмай сынып жатыр.

(Жаңбыр)

Ешкімде
жемейді,
Тәтті
екен демейді.
Сарғайып
піседі,
Үзіліп
түседі.

                  (Жапырақ)

Көктемде
келіп, күзде кетеді.
Жаздай
бауда әндетеді.

(Жыл
құстары)
Аспанға
ұшар бу болып,
Жерге
қайтар су болып.

(Бұлт)
Қуып
едім,
Мойын
бұрмады.
Ұстайын
деп ем,
Қолға
тұрмады.

(Жел)

Аспанда
бір нәрсе бар жымыңдайды,
Тау
басына жүгіріп қылмыңдайды,
Жанына
жан иесі жақын келсе,
Бақырып
бас салуға тайынбайды.

                   (Найзағай)

Кітапханашы:
Жарайсыңдар, балалар! Тапқыр, білімді екендеріңді
көрсеттіңдер. Ал енді мақал-мәтел
құрастырайық. Барлығың дайынсыңдар ма?
Балалар:
Дайынбыз!

Диханшы
жерін мақтайды,
Балықшы
...(көлін мақтайды),

Арпа
бидай ас екен,
Алтын
күміс...(тас екен).

Нөсер
алдында ...(найзағай
ойнайды).

Күркіреген
бұлттың ...(жауыны аз).

Күздің
беталысы...( көктемде белгілі).
Кітапханашы:
Алқаптан бидайды,

Қоймаға
ел жинайды.

Тырнасы тізілген

Ұнатам күзді мен- деп Жеңіс Қашқынов
ағаларың жырлағандай бәріміз де күзді
ұнатамыз. Олай болса, балалар осы жыл маусымының көз тоймас
қызықтарын, әсемдігін көріп қана қоймай,
тамаша көріністеріне қамқорлықпен қарап күз
мезгілінің өзіндік ерекшелігін сүйе біліңдер.

(Мереке «Сарыарқа» күйін тыңдаумен аяқталады)

 ҚЫС  ҚЫЗЫҒЫ

(Әдеби- музыкалық сағат)

Залдың безендірілуі: Бөлме мерекеге сай
жабдықталады.
 «Шеберін-
ай аяздың» атты тақырыпқа балалардың  салған
суреттері бойынша шығармашылық бұрыш ұйымдастырылады.
Ақын-жазушылардың қысқа байланысты жазылған
өлең, әңгімелерінен  «Көңілді қыс»
атты кітап көрмесі ұйымдастырылады. Суретшілердің
қысты бейнелейтін суреттері және  балалардың
қысқы ойындары бар плакаттар  ілулі тұрады.
П.И.Чайковскийдiң
«Жыл мезгiлдерi» атты музыкалық шығармасы ойнап тұрады.
Қатысушылар:
Кітапханашы,
Жыл ақсақал, балалар.
 Кітапханашы:
          Ертеде ме?
Бертiн бе?
Анық
ешкiм бiлмеген.
Жұрт таң
қалар көркiне
Қарт
болыпты Жыл деген.
Сахна
ортасында омырауына төгiлген күмiс сақалы,
қолында кiтабы бар Жыл ақсақалы  келеді.
Жыл
ақсақал:
Аяз
қысып, өрнек сызып,
Терезеңдi торлайды
Қарға
омбығып, бет домбығып,
Балдырғандар
ойнайды.
Кейде
ұлып, кейде жұлып
Ұйтқып
боран соғады -
Балаларым
айтыңдаршы
Бұл қай
кезде болады?

( Ш.Ахметов
  Қыс)

Балалар: Қыста.
Жыл
ақсақал: Дұрыс
айтасыңдар. Қыс мезгiлi сендерге ұнай ма?
Балалар: Иә, бiз қармен
ойнап, шаңғы тебемiз, шанамен
сырғанаймыз.
Жыл
ақсақал: өте тамаша, қысты жақсы
көредi екенсiңдер. Ал,
сендер қыс туралы не бiлесiңдер, қандай
айлар жатады?
Балалар:
Желтоқсан, қаңтар, ақпан.
Жыл
ақсақал:
Бұл айда
қандай мереке бар?
Балалар: 16-шы желтоқсан
Тәуелсiздiк күнi.
1-бала:
Он алтыншы желтоқсан-
Тәуелсiздiк алған
күн.
Мерекеге ел тосқан
Атамменен
барғанмын
Азаттықтың
ақ таңы
Арайланып
атқан-ды.
Көңiл толып,
шаттанып,
Қуанышқа
батқанмын.
Мерекеге шығады
Бүкiл халық бiлiп қой.
Отандастар
ұғады
Тәуелсiздiк-ұлық той.
Қ.
Әлiмқұлов
«Тәуелсiздiк алған
күн»

Жыл
ақсақал:
Ай аттарының сыры неде балалар?  Желтоқсан деп неге
атаған?
2-бала:
Желтоқсан - қыстың алғашқы айы. «Жел» және «тоқсан» деген түркi сөздерiнiң бiрiгуiнен
шыққан. Яғни, үш ай желдi және боранды
деген ұғымды бiлдiредi. Бiр
тоқсанда үш ай болатыны белгiлi. Ежелгi түрiктер жел айы
немесе тоқсан деп те атаған. Абай атамыз айтатын: «Қараша,
желтоқсанмен сол бiр екi ай,
қыстың басы-бiрi ерте, бiреуi жай» деген
сөзiндегi желтоқсан.
Бұл айдың
22-iнде күн
барынша қысқарады.
Жыл
ақсақал:
Қаңтар айы қандай мерекемен қуантады бiздi балалар?
Балалар: Ескi жылды
шығарып салып, жаңа жылды қарсы аламыз. Еуропаша Жаңа
Жыл 1-2-шi
қаңтарда. Ал бiздiң елiмiзде жаңа
жыл 22-шi наурызда.
3-бала: Жыл
ақсақалға жымиып қарап қойып, «Қаңтар» атты
өлеңiн оқи бастайды.

Неше түрлi ән бiлемiн.
Соңыма
ертiп
Ақпанды,
Қалыңдаттым
ақ қарды.
Тәттi ұйқыға
батырдым,
Ормандар мен
бақтарды.
Маған
ырза жас-кәрi,
Қуанысып
жүр бәрi.
Әкелгенiм-жыл,
Қарсы
алыңдар, достарым!
Жыл
ақсақал:
Неге қаңтар деп атаған?
4-бала: Күннiң барынша
қысқарып, байланғандай қаңтарылып тұрып
қалуына орай «қаңтар» деп атаған. Ескi түркi сөзi. Бұдан кейiн күн ұзара бастайды. «Қаңтарда
күн қарға адым ұзарады» дейдi халық.
Жыл
ақсақал
(күмiстей сақалын сипап қойып): Ойланып тұрып
«ақпан» туралы кiм айтып бередi?
5-бала: Ақпан -
қыстың соңғы айы. «Ақпан»-
қазақтың «ақ ықпа», яғни боран деген
сөзiнен
шыққан. Қазақтың есебiнде
қаңтар момындау есептеледi. Аңыз бойынша
қаңтардың артынан ерiп келе жатқан ақпан: «Қап
мынаның ыбылжуын-ай, қыстың қадiрiн кетiрiп!...»- деп
ызаланып, iштей бұлқынып тұрады екен. Ал
қаңтар әрi кетiп орнына
өзi келгенде
ақпан қайнаған ызасын шығарып, бiраз
буырқанатын көрiнедi. Қар
жауып, жел тұрып, боран, бұрқасын
болады. Аяз күшейедi. Малдың жұтқа ұшырауы осы
айда болады.
Жыл
ақсақал:
Қыстың да өзiнiң сан
алуан қызығына байланысты оны жырламаған ақын-
жазушылар жоқ шығар сiрә.
Ендеше,ұлы
Абай ақынымыздан бастайық. Құлақ
салыңдар!
6-бала:

Ақ
киiмдi, денелi, ақ
сақалды

Соқыр
мылқау танымас тiрi жанды.

Үстi басы ақ
қырау, түсi суық,
  Басқан
жерi сықырлап
келiп қалды.
7-бала:         Қансонарда
бүркiтшi шығады
аңға,

       Тастан
түлкi табылар
аңдығанға.
Жақсы
ат пен тату жолдас - бiр ғанибет
Ыңғайлы
ықшам киiм аңшы
адамға.
Салаң
етiп жолықса
қайтқан iзi,
Сағадан
сымпың қағып iз шалғанда.
Бүркiтшi тау басында,
қағушы ойда,
Iздiң бетiн түзетiп
аңдағанда.
Жыл
ақсақал:
Бәрекелдi, данышпан
ақынымыз Абайдың «Қансонарда бүркiтшi шығады
аңға» атты өлеңiн өте
жақсы оқыдың. Тiлiмiзде сонар деген
сөз бар. Жаңа жауған, аязға iлiгiп қата
қоймаған қар осылай аталады. Сонарда жортқан
аңның iзi қарға мөрдей болып
түседi де,көзi қарақты
кiсiге оның
қандай аң екенiн,бағыт бағдарын, тiптен мiнез - бiтiмi мен жыныс-тегiне дейiн анық
ажыратып
бередi.
Аңшы-саятшылар сонарды 3-ке бөледi:
- бiрiншi,  ұзақ сонар - жауған
қар iңiрде немесе
түн ортасы  ауа  тоқтайды  да,  бұл екi арада
жортқан аңның iзi ұзап үлгiредi.
Сондықтан ұзақ сонар дейдi;
-
екiншi,  келте
сонар - жауған қар таң алдында тоқтайды да,
алакөбеден аттанған аңшы жортқан аңның ұзай
қоймаған, келте iзiне тап болады.
Жан қинамай қанжыға майлайды.
-
үшiншi,  қан
сонар - аңшының армандап,тықырши  күтетiнi
де осы.
Қан сонарда қар күмiс ұлпа
шашқандай қылаулап тұрады. Мұндайда
аңшы алдынан кезiккен iз мөлдiреп тұрады, дұрыс болжам
жасау үшiн, аңшы пәлендей
қиналмайды.
Мiне, балалар, «сонар» дегенiмiз осы.
5-бала:              Аппақ,аппақ,қар
аппақ,

Қар жамылған дала аппақ

Қырау- қырау тал аппақ.
Айналаның
бәрi аппақ.
Жыл ақсақал: Балалар, Сұлтан
Қалиұлы
ағаларыңның өлеңiндегiдей дала
үнемi аппақ
бола бере ме?
Балалар
:
Жоқ.
6- бала: Бiр күннiң
өзiнде
табиғат көрiнiсi бiрнеше
өзгерiске ұшырайды.
Мысалы, таңсәрi, түс,
кешқұрым, түн мезгiлдерi. Олай болса
қардың да түсi өзгерiп тұрады.
7-бала: Ауа-райының
өзгеруiне байланысты
болады. Күн шығып тұрғанда қардың
түсi ашық,
күлгiн болады.
Қырдағы жарық түскен жерлер алтын түстес болып
келедi. Күн
суытып бұзылған кездерде
қар сұрлау болып, бiрнеше
реңге бөленедi.
Жыл
ақсақал:
Сұлу табиғатқа өз сезiмдерiн
ақындарымыз өлең арқылы берсе, суретшiлерiмiз
қылқалам арқылы бейнелеген. Тәулiк мезгiлдерiнiң және ауа- райының
өзгеруiне байланысты
суретшiлер
қардың
да
түрiн әр түрлi бояумен
берген. Оны көрмемiзде тұрған мына
суретшiлердiң: К.Коровин
«Қыста», Ә.Қастеев
«Мұз айдыны»,»Қарлы
Алатау», Қыстау»,А.Саврасов
«Қысқы түн», И.Грабарь «Қысқы
көріністер»,
В.Полинов «Қыс»,  М.Кенбаев
«Сенеждағы қыс», «Қыстауда», И.Левитанның
«Ормандағы қыс», К.Баранов «Қыс», «Қысқы
таң»  суретiнен көрiп,
байқайсыңдар. Ылди - ойпаңы көкшiл
қөлеңке тартып, күнгей мың - миллион жұлдыз секiлдi
жарқырайды. Қарағай мен қайың ақ кимешек киiп алған
секiлдi. Аспан
көк сәуле, жер -
ақ сәуле. Бұл суреттегi әдемi көрiнiстердi көрiп ынтыға
түсесiңдер.
Қысты
қызықтадық балалар, ендi ойын ойнап жұмбақ шешiп, жаңылтпаш
айтып, мақал-мәтелдi еске түсiрейiк.
Қоржыннан
асық алып, жұмбақтарға жауап беремiз.
Асықтар нөмiрленедi.
Қыста
ғана болады,
ұстасаң
қолың тоңады.
(Қар)
Байлаулы
екi аяғым,
Қолымда
екi таяғым.
Зырлаймын
қардың үстiмен
Озамын
атты кiсiден.
(Шаңғышы)
Қолы
жоқ сурет, салады,
Тiсi жоқ, тiстеп алады.
Бұл не?
(Аяз)
Отқа
жанбас, суға батпас.
(Мұз)

Қыста
да, жазда да көктейдi,
Ал
онсыз жаңа жыл өтпейдi.
Бұл не?
(Шырша)
Жаздай
тынығады,
Қыстай
зымырайды.
(Шана)
Бес
балаға бiр бешпент,
Бiрге киiп,
Бiр шешпек.
(Қолғап)
Қанаты
жоқ,
ұшады,
Аяғы
жоқ,
Жүредi,
Аузы
жоқ,
ұлиды.
(Боран)
Бiр
ақсақал жылына
Бiр - ақ
рет келедi.
Көп
қызы мен ұлына
Сыйлық
әкеп бередi.
(Аяз ата)
Мақал
– мәтел
Қаңтар
қақпанды сүйер,
Сонаршы
ақпанды сүйер.
Қыстың
көзi қырау.
Қаңтарда
- қарға адымдай күн ұзарады.

                       Ақпанда
- ат адымындай күн ұзарады.
Жаз жазыл,
қыс қысыл.
Жаңылтпаштар
Қиналмай
- ақ соншама,
Сатып
алдық он шана.
Он шана
қол шана.
Қыстай
Жем
- шөптен қыспай,
Үш тай баптадым.
Ұшуға
Ұшқыш
Үш қыз
Жаттықты
үш қыс.
Ойынның
шарты бойынша екi ойыншы ортаға
шығады да, қалған балалар өз орындарында отырады.
Ортаға шыққан екi бала «аяз» болады.
Қайсысының қатырған ойыншысы (баласы) көп болса,
сол
«аяз» жеңiскер атанады.

 «Екi аяз:
ойын
Екi аяз
қосылып әндетеді:

Біз
аязбыз, аязбыз

Балалармен аразбыз...
Аяздың
біреуі өзін былайша таныстырады:
Мен
қызыл шоқ тұмсықпын.
Екiншiсi әрi
жалғайды:
          Мен
қырсық көк тұмсықпын.
Одан
әрi екi аяз қайтадан
қосылып әндетедi:
Жүрексiнбей, нық
басып,
Батыл
болсаң, сыртқа шық! Бұған
балалар:                   Аяз бiзге сөз
емес,
Қорқатұғын бiз емес!
Екi Аяз: Ал,
қорықпасаңдар мына сұрақтарыма
жауап берiңдершi? Егерде кiмде - кiм жауап бере
алмаса сол баланы қатырып тастаймын! Жауап берген бала қатпайды.
Қойылатын
сұрақтар:
1.
Қазақ халқының көшпелi кезiндегi
қоныстары жыл маусымдарына байланысты өзгерiп
отырған. Жазда жайлауға, ал қыста қай жерде
қоныстанған?

                                (Қыстау)
2.
Қыс белгiсiнiң
ең негiзгi ерекшелiктерiн ата.
(Қар,
аяз, боран, мұз)
3.
Алғашқы қар жауған кездегi
аңшылық қалай аталған?
(Қансонар)
4.
Суретшiлер қыс
көрiнiсiн қандай
бояулармен бейнелеген?

(Ақ,
көк, сұр, көгiлдiр)
5.
Қыста ойнайтын ойын түрлерi?

(сырғанақ,
шаңғы, шана, хоккей)
6.
Қыс мезгiлiне байланысты
салынған Ә.Қастеевтiң
қандай суреттерi бар?
(«Қарлы
Алатау», «Мұз айдыны», «Қыстау»)
7.
Жаңа жауған, аязға iлiгiп қата
қоймаған қар қалай аталады?

(Сонар)
                                                                                Кітапханашы: Балалар,жыл мезгілдерінің
ішінде қыстың да өзінің сан алуан қызығы
бар екенін бүгінгі әдеби-музыкалық сағатымыздан
білдіңдер. Бірақ, қыс фантазиясының шегі жоқ
болар, сірә.
Cондықтан
біздің кітапханамыздан қыс көріністеріне байланысты
қаншама ән-жыр, ертегі –аңыз, кесек туынды, сырлы
әуендерді тауып оқуларыңа болады.

Қосымша  материал

Жыл мезгілдерінің айтысы

(Сахналық қойылым)

       Кітапханашы:
Балалар,
сол сәтте күн шекені жайлап қыздырып тұрған. Ауыл
маңындағы алты қанатты ақ үйлер
қызылды-жасылды киінген адамға лықа толы. Себебі,бүгін
жыл мезгілдерінің айтысы.
(Осы кезде  жыл
мезгілдерінің киімін киген балалар ортаға шығады)

   Қыс:
(Ақ киімді,ақ сақалды, түрі суықтау
қария орнынан бір қозғалып қойып) Адам баласына мен
пайдалымын. Өйткені, қыста ауа тазарады, балалар
шаңғы-шана теуіп, адамдар денелерін шынықтырады.

Сәтке қарап тұрмайсың,

              Көңілді қыс қандай!

Шаңғымен зырлайсың,

Қанат бітіп ұшкандай.
Көктем: (Сол кезде
көктем  шапанының өңірін қаусырып,бір тізерлеп
ортаға  таман жылжи түсіп, домбырасын қолына ұстап)
Мен – табиғаттың да, адамдардың да той-думанымын.
Көктемде  табиғат көркейіп, күн жадырап, мал
төлдеп, өріске шығады. Сондықтан, мен адам баласына
пайдалымын.

Күн күлді, жылынды,

Таулар жуынды.

Ағаштар түледі,

Көкте  Күн күледі.

Барлық жан егісте,

Барлық мал еңісте,

Жер кепті алақай,

Ал кеттік, балақай!

Жаз:
( жаз күлімсіреп, төңірегіндегі гүлдерді бір иіскеп
қойып) Көктем бауырым, нанбасаң  балалардан  сұра.
Жазда сабақ бітеді, күн жылынады. Балалар  салқын  сумен
шомылып, рахаттанып дем алады. Сондықтан адам баласына мен пайдаламын.

Жазды ыстық сүйемін,

Сайрандап жүремін.

Суына шомылам,

Күніне күйемін.

Қыс: Күз
інішегім, сен де айтарыңды айтып
қал!
   Күз: (күз
өңіріне жабысқан сап-сары жапырақтарды саусағымен
біреуін шертіп түсіріп сары кірпіктерін бір қағып тастап) Балапанды
күзде сана демей ме, Қыс аға! Сіздер таласпаңыздар,
адам баласына мен пайдалымын. Мені адам баласы- «Алтын күз» дейді.
Күзде мал семіреді, қырман дәнге толады, жеміс-жидек піседі.

Берекесін сыйлауға,

Өлкемізге күз келді.

Жемістерін жинауға

Шақырады біздерді.

Кітапханашы:Ал,
балалар   жыл мезгілдері адамға мен  пайдалымын деп айтысып жатыр. Сендер
қалай олайсыңдар?

(Балалар өз ойларын айтады)

Кітапханашы: Адам баласына жылдың төрт мезгілі де пайдалы,
бұл табиғи құбылыс, егер жыл бойы қыс немесе
күз, көктем, жаз болса, табиғатта тіршілік болмаған
болар еді. Қыссыз көктем, көктемсіз жаз, жазсыз күз
болмайды.

Пайдаланған  әдебиеттер:
Абай.
Жыл мезгiлдерi:Өлеңдер /Cур. салған
Б. Машрапов .- Алматы: Жалын, 1991- 16 б.
Абай.
Қансонарда бүркiтшi шығады
аңға: Өлең. - Алматы:
Жалын, 1989-16
б.
       Айгөлек. Екiншi жинақ
/Құраст. Н.Арынова,
сур. салған

И.
Ващенко.- Алматы: Өнер, 1986-93 б.
Ақыпбеков
Ө. Жылдың төрт мезгiлi:Өлеңдер.
Ойындар. Жұмбақтар.
Жаңылпаштар. Ертегiлер.- Алматы: Жалын, 1991-86 б.
Әншi балапан:
Балаларға арналған ән -
өлеңдер жинағы.- Алматы: Ана тiлi, 1994 - 64б.
Балта.
Ә.
Төрт мезгiл // Жыл - он екi ай.- 2003.-№1.-Б.169- 171
Бiздiң мереке:
Жыл мезгiлдерi мен мерекелер
туралы тақпақтар, өлеңдер /Құраст. Оспанов С. -
Алматы: Жалын, 1980 - 187б.
Грабарь
B.
Альбом.-М.:Изобразительное искусство,1971.-28с.
Ғалымбаева А.
Қазақстан бейнелеу өнерiнiң
шеберлерi:Альбом /Текст авторы
және құраст. И.А.
Рыбакова.- Алматы: Өнер, 1981. - 108б.
Қазыбеков
Н. Дала өрнектерi: этнографиялық сипаттамалар.-
Алматы: Балауса, 1994 - 128б.

Дүйсен
К. Ай аттарының сырын сен бiлесiң бе?:[Мектеп жасындағы
балаларға арналған] /Сур. салған И.Легостаева.-
Алматы: Аруна, 2002.-11б.

Жансүгiров I. Жыл мезгiлдерi.-Алматы:
Жазушы, 1974.-11б.

 Жасырынбақ:
Балалар ойыны
/Құраст. алғы
сөзiн
жазғандар
Г.Дүкенбаева,
Ө.
Көлбаева-.Алматы: Рауан,
1994 - 70б.
Жетi жүз жұмбақ  /Құраст. Ә. Табылдиев.-
Алматы: Жалын, 1985. -124б.
Жыл
он екi ай – 1986: Бастауыш класс
оқушыларына арналған әдеби каленьдар /Құраст. А.Шымырбаев.-
Алматы: Жалын, 1985-263б.
Жыл
он екi ай –1987:
Бастауыш класс оқушыларына арналған әдеби календар /Құраст. А.
Шымырбаев.- Алматы: Жалын, 1987-216б.
Жыл
он екi ай – 1991:
Балаларға арналған әдеби календар /Құраст. М. Шәжiмова .- Алматы:
Жалын, 1991.- 224б.
Жыл
- он екi ай 2001: Бастауыш сынып
оқушылары мен ата - аналарға және
тәрбиешi- ұстаздарға
арналған әдеби күнпарақ
/Құраст.Қ.Толыбаев.-  Алматы: Жалын, 2001-192 б.
Кел,
ойнайық: Әлем
балаларның ойындары /Жинап, құраст. және ауд. Қ.
Толыбаев.- Алматы: Өнер, 1990- 64 б.
Кенбаев.М
Қазақстан бейнелеу өнерiнiң шеберлерi: Альбом /Алғы
сөзiн жазған
және альбомды
құраст. Н.Полонская.-
Алматы: Өнер, 1983.-132 б.

Қазақ
жұмбақтары:Жинақ.-
Алматы: Ана тiлi, 1993-112б.
Қазақ
мақал-мәтелдерi /Құраст. Ж.Дәуренбеков.-
Алматы: Ана тiлi, 2001-192б.
Қасенов С. Жыл мезгілдері туралы
дүниетаным // Биология,
география және химия.- 1998.-
№3-4.- 37-38 б.
Қастеев
Ә. Альбом /Құраст.Г.Л. Плахотная.- Алматы:
Жалын, 1978-156б.
Левитан
[Альбом] /Автор текста
В.Петров.- М.: Белый город, 2000-63с.
Левитан
: Репродукции.-
М.:Изобразительное  искусство,
1985.- 36
бс.

Левитан: Альбом.-М.:Изобразительное искусство,1972-28с.

Саврасов: [Альбом] /
Автор текста В.Петров.-
М.:   Белый   город,
2000-63c.
Пистунова
А.  Родник в лесу. Повесть о художнике И.И.Шишкине /Оформл. Л.Бирюкова.-
М.: Дет. лит.- 1987-87с.,ил.
Поленов: [Альбом] / Э. Пастон.- М.
Белый город,2000.- 63 с.
Сарқырама.
Табиғат туралы балаларға арналған әңгiмелер мен
өлеңдер.- Алматы: Жалын, 1990.- 176 б.
Сонар: Деректi әңгiмелер.- Алматы:
Жалын, 1989.-352 б.
Шишкин
И.  Репродукции
/Текст
А.Н.Савинова.- М.: Искусство,1965. -11c.с репрод.
Шишкин И. Альбом репродукций
/Сост. альбома и автор вступ. статьи Ф.Мальцева. - М.:
Изобразительное искусство, 1954.-14с.с репрод.

Мазмұны:

Оқырманға...........................................................................................
4
Көктем, неткен керемет
едің:  Әдеби- музыкалық
сағат......................................................................................................
6
Жарқын жаз: Әдеби -
музыкалық сағат......................................... 13
Алтын күз: Әдеби -
музыкалық сағат............................................  21
Қыс қызығы:
Әдеби - музыкалық сағат.........................................
26
Жыл мезгілдерінің айтысы:
Қосымша материал..........................33
Пайдаланылған
әдебиеттер................................................................35

Құрастырған:
Қамзина С.К., Мұқашева Ш.Б.

Редактор:                                                                     Мұқашева
Ш.Б.

Шығаруға
жауапты:
                                       Раева
С.К.

С.Бегалин
атындағы МРБК ротапринтінде
басылды
   Алматы қ., Төле би
көшесі ,
27

Тапсырыс № ____
Таралымы_____дана.          Көлемі _______б/б
« » _________
2005 жылы
басуға берілді

file_name: Ана тілім.doc

alt: Жыл мезгілі Орман, сала-

alt: К ө ктем, неткен керемет ед i ң ! (Әдеби-музыкалық сағат) Ұйымдастыру:

alt: Күн-Ана: Қарды ң кет i п, қ ұ старды ң келген i н жырлаған ақыннан к i м бар екен?!

alt: Түске дей i н мүй i з ... (түстен кей i н ки i з)

alt: Кел i ст i р i п өрнег i н, Қ ұ рып қойды өрмег i н

alt: C ұң қар ұшты! Т ұ лпар ұ шты! Ү к i ұ шты!

alt: Жарқын жаз (Әдеби – музыкалық сағат)

alt: Сазға бие байлаттым. Көлд i ң бет i шалпылдап,

alt: Жауын шашы н болады аз

alt: Кітапханашы: (к i тап к ө рмес i не қ арап т ұ рып) :

alt: Г ү лдер » ойыны К і тапханашы: (ойынны ң шартын түс i нд i ред i ) :

alt: К ө ктемде к ө геред i , Жазда ырысқа б ө ленед i

alt: Ағаш 4- с ұ ра қ . Маусым айында болатын мерекел i к ү ндерд i ата

alt: Алтын күз (Әдеби-музыкалық сағат)

alt: Кітапханашы: Қазан айында ше?

alt: ЫС ҚЫЗЫҒЫ (Әдеби- музыкалық сағат)

alt: Ж ыл ақсақал: өте тамаша, қысты жақсы көред i ек е нс i ңдер

alt: Т ә тт i ұ йқыға батырдым,

alt: Жаңа жауған, аязға i л i г i п қата қоймаған қар осылай аталады

alt: Аспан көк с ә уле, жер - ақ с ә уле

alt: Боран) Б i р ақсақал жылына

alt: Пайдаланған әдебиеттер: Абай

alt: Жыл он ек i ай – 1991 : Балаларға арналған ә деби календар /Қ ұ рас т

alt: Мазмұны: Оқырманға......

intro: Міне, халық аңызы осылай аяқталады да, біздерге  Табиғат патшаның көзқарасы, көңіл-күйі ақындардың өлең-жырлары, музыка, қылқалам шеберлерінің ғажап туындылары арқылы суреттеліп, жетіп отырады.  Сондықтан, адам баласы да Табиғаттың өзгеруін, жаңаруын жан-жақты көзқарас арқылы зерттеп, оларды санасына сіңіріп отырады. Достар, төменде сіздерге арнап ұсынылып отырған әдістемелік  жинақта - жыл мезілдеріне байланысты әдемі жыр, өлең, жұмбақ, мақал-мәтелдер, әндер және атақты суретшілердің суреттері барынша қамтылған.Міне, халық аңызы осылай аяқталады да, біздерге  Табиғат патшаның көзқарасы, көңіл-күйі ақындардың өлең-жырлары, музыка, қылқалам шеберлерінің ғажап туындылары арқылы суреттеліп, жетіп отырады.  Сондықтан, адам баласы да Табиғаттың өзгеруін, жаңаруын жан-жақты көзқарас арқылы зерттеп, оларды санасына сіңіріп отырады. Достар, төменде сіздерге арнап ұсынылып отырған әдістемелік  жинақта - жыл мезілдеріне байланысты әдемі жыр, өлең, жұмбақ, мақал-мәтелдер, әндер және атақты суретшілердің суреттері барынша қамтылған.


extracted_text:
Игра «Ответь на вопрос»
Цель игры: пополнить
словарный запас ребенка новыми существительными на темы «Овощи», «Фрукты»,
«Животные», «Деревья» и т. д.
Оборудование: мяч.
Ход игры. Взрослый и
ребенок становятся друг к другу лицом и выбирают любую тему. Затем взрослый
бросает ребенку мяч и задает вопрос, например: Что растет в саду? Кто живет в
лесу? и т. д. Ребенок должен поймать мяч и ответить на вопрос.

file_name: Игра ответь на вопрос.doc

intro: Своевременное развитие речи ребёнка в дошкольном возрасте способствует в дальнейшем благополучному обучению в школе. Структура дидактических игр по развитию речи определяется принципом взаимосвязи различных разделов речевой работы, что создаёт предпосылки для наиболее эффективного усвоения речевых умений и навыков. Кроме того игра на занятиях и в режимных моментах способствует снижению психических и физических нагрузок. Каждая игра решает и воспитательные задачи. У детей развивается культура речевого общения в широком смысле этого понятия, нравственные чувства и качества, формируются этические представления.

дефектология

group: Педагогика

title: Игра на развитие речи "Ответь на вопрос"


extracted_text:
Сценарий литературно-музыкальной
композиции
«Добро пожаловать, или Посторонним вход
воспрещен»

Сцена
1
Горн

Вожатая
Отряд! На линейку шагом марш!
Младший
отряд выходит из-за кулис, старший из зала, сотрудники из-за другой кулисы.
Кто шагает дружно в ряд?
Пионерский наш отряд!
Левая, правая,
Бегая, плавая!
Мы растем смелыми,
На солнце загорелыми!
На месте стой! Раз, два! Направо!
Все
замирают. Костя выходит в центр.
Медленная музыка
Костя
Здравствуйте! Я Костя Иночкин! Каждый год приезжаю отдыхать в этот
лагерь.
Это вожатая нашего отряда Кристина.
Это ________________
Это ________________
Это – Митрофанова! Вредная! Знаете, кто у нее дядя? Товарищ
Митрофанов!
Это наш физкультурник. Он учится в институте, а летом работает в
лагере.
Это докторша.
А это - наш директор лагеря - товарищ Дынин. Очень ответственный!

Отдает
директору микрофон. Встает в строй. Все отмирают.

Директор
Выходит вперед, медсестра подает ему папку.
Здравствуйте, дети!  Завтра родительский
день!

Дети Ура!!!

Директор  Каждый
отряд готовит номера художественной самодеятельности. Приедет сам товарищ
Митрофанов!

Мальчик  А что это вы тут делаете? А?

Директор    Мальчик! Мальчик! Иди отсюда!
Эти местные нам всю дисциплину подорвут.

Мальчик Да ладно, ладно! Уходит.

Директор Что из номеров уже готово?

_____номер_________________________________

Сцена
2
Вожатая А сейчас Костя Инночкин
прочитает стихотворение. Ой, а где же он?

Все   Иночкин! Отворачиваются. Иночкин! Замирают.

Медленная музыка

Костя
Это мня ищут. Это я с местными
уплыл на остров. Я очень хорошо плаваю! Не верите? Да я эту речку могу сто раз
переплыть. Если хотите знать, у меня две-двенадцать на спине. Если бы я был
женщиной, был бы чемпионом страны.
Уходит
Все Иночкин!
Мальчик А что это вы тут делаете? А?
Все Мальчик! Мальчик! Иди отсюда!
Мальчик  Да ладно, ладно! Уходит.

_____номер_________________________________

Сцена
3
Горн
Все
строятся на линейку. Костя в центре с чемоданом.
Директор
Дети, вы - хозяева лагеря. Вы!
От вас что требуется, друзья мои?
Дети  ДИСЦИПЛИНА!
Директор Я категорически запретил
переплывать на остров.
Дети Запретил!
Директор  А Иночкин нарушил мой запрет.
Дети  Нарушил!
Директор  И переплыл.
Дети  Переплыл!
Директор  А там может быть короновирус.
Дети  Да нет там ничего.
Директор
Младший отряд, разговорчики. Берите пример со старшего отряда. Кто
поручится, что Иночкин теперь не несет в себе заразу? Кто?
И это не первое нарушение Иночкина! В день приезда он фехтовался на палках. А
вслед за ним все стали фехтоваться, даже девочки.
Ночью под одеялом он зажег фонарик и читал книгу. И все стали читать книги.
А сегодня уплыл на остров. Так что ж теперь, все будут уплывать на остров, а?
Так давайте лучше уж начнем через речку прыгать!
Я издал приказ об отчислении Иночкина. Все.

Грустная музыка
Дети
Подбегают к Косте. Костя! Костя! Приезжай!
Приезжай! Приезжай!

_____
_Горелов А._стихотворение ______________________________

Костя
уходит
Сцена
4
Решительная музыка
а дети
с вожатой идут к директору.

Вожатая  Товарищ Дынин!
Директор  Я Дынин.
Вожатая  Товарищ Дынин!
Дети  Товарищ Дынин!
Директор  Что товарищ Дынин?
Вожатая  Это несправедливо.
Дети  Несправедливо!
Вожатая Я думаю...
Дети  Она думает…
Директор  А ты меньше думай.
Вожатая  Ну что он такого ужасного
сделал?
Дети  Что сделал?
Директор  Ты который год в лагере
работаешь?
Вожатая  Ну первый.
Директор   А!!!
Вожатая  Так он же пловец!
Дети  Пловец!
Вожатая  Две-двенадцать на спине.
Дети  Две-двенадцать
Директор
Те, которые плавать не умеют, те и не тонут, а тонут совсем
другие.
Неужели ты думаешь, что мне Иночкина так легко от сердца оторвать?
Вожатая  Товарищ Дынин, так верните
Иночкина!
Дети  Верните!
Вожатая  Я за него отвечаю, честное
слово!
Дети  Она отвечает!
Вожатая  Так я еду?
Директор
Ты дослушай! Вот ты из-за одного Иночкина хлопочешь, а у меня
таких Иночкиных - двести шестьдесят три. Понятно говорю?
Вожатая  Понятно!
Директор Ну вот! А вы
номера на родительский день готовите?
Дети Да!
Директор Покажите!

_____номер_________________________________

Сцена
5
Музыкальная заставка
Вожатая
Дети садятся в круг. Дети! У кого какие
таланты есть?
Девочка 1  Я умею играть на гитаре.
Вожатая  Хорошо, подойдет!
Девочка 2 А я умею танцевать!
Вожатая Показывайте!

_____номер_________________________________

Директор  Заходит, наблюдает. Это
что у вас?
Девочка 2  Вот, готовимся!

Директор
Нет-нет! Ну что вы! Это не пойдет! Сам Митрофанов приедет!

Девочка 2
А мы еще ____________ умеем. Показывают.

_____номер_________________________________

Директор
Вот это другое дело! Пойду посмотрю, как старший отряд репетирует.
Девочка 3
Пойдем, тоже посмотрим! Уходят.

_____номер________________________________
Сцена
6
Горн

2 девочки моют трибуну.
Девочка 4 Ла-ла-ла, ла-ла-ла, ла-ла-ла-ла...
Девочка 5 Вит, а Вит! ты чарльстон
танцевать можешь?
Девочка 4 У нас все девчонки могут.
Девочка 5  Научи меня! А я тебя тоже
чему-нибудь научу. Дзюдо научить?
Девочка 4 Чего?
Девочка 5  Вот смотри! Показывает
прием на Ване. Тот падает.
Девочка 4 Ой! Там кто-то есть! Волком
пахнет!
Девочка 5 Нет, барсуком!
Девочка 4  А ты барсука нюхала?
Девочка 5 Сто раз.
Мальчик А че это вы здесь делаете? А?
Девочка 4  Давай гуляй. Иди отсюда, иди
отсюда.
Мальчик Да ладно, ладно.
Девочка 5  ______, давай его
выманим. Сейчас я его палкой как…
Костя  Не надо палкой! Выползает.
Дети
Костя? Ты что тут делаешь? Тебя же из лагеря выгнали!
Сцена 7
Горн
Обед
Директор
Завтра родительский день. Нам предстоит взять рекордную высоту по
дисциплине, по организованности, по талантам. У вас номера готовы? А у вас?
Хорошо!
Директор  Вспомним, ребятки, кого мы
называем самыми достойными?
Дети  У кого хорошая дисциплина.
Кто все до конца съедает.
Кто в тихий час спит.
Кто кроликам травку рвет.
Директор
Молодцы. Так вот, самые достойные пройдут круг почета в
маскарадных костюмах. Митрофанова! Твой дядя придет?
Митрофанова  Угу!
Директор  Ну вот, и товарищ Митрофанов приедет.
Девочка   Дяденька, и у меня папа приедет.
Директор   Вот, а номер у тебя
готов? Показывай!

_____номер_________________________________

Сцена 8
Директор
Весь персонал собирается в
центре сцены. Так! Костюмы для маскарада готовы? Вот! Кукуруза – царица полей!
Её и будем награждать! Где медсестра? Вам поручение. Съездите в город, закажите
торт в качестве приза!
Вожатая
Давайте решим, кого в царицу полей наряжать.
Музыкальная заставка
Медсестра
Известно кого - Митрофанову. У нее же дядя… Все уходят,
выходят дети.
Девочка 1   Да тихо вы! Тихо! Самое жуткое
- что завтра Родительский день.
Девочка 2    Да брось ты! Родители
Иночкина в Черном море купаются.
Девочка 3    А бабка?
Девочка 4 Да…
Мальчик   Че это вы здесь делаете, а?
Все   Иди, иди, не мешай!  Уйди отсюда!
Мальчик  Да ладно, ладно.
Девочка 5    Точно. Вот приедет
завтра Костина бабка. "Где мой внучек?»
Девочка 1  Как он поправляется?
Девочка 2   А внучка-то нет. Тут такое
начнется.
Девочка 3   Родительский
день надо отменить.
Девочка 4 А
знаете что? Надо заявить так: "Раз Родительский день - то пускать только
родителей".
Девочка 5  Да
нет, точно! А то едут все, кому не лень. И дедки, и бабки, и тетки, и дядьки. И
ваще, седьмая вода на киселе. Будто больше и поехать некуда.

Сцена 9.
Родительский день.
Горн
Директор и дети в
масках выходят на сцену.
Директор  Приветствую
вас, товарищи маски! Неплохо! Хорошо! Просто отлично! Митрофанова – молодец!!!!

Митрофанов   А я-то что?
Директор   Как
же?
Поворачивается
и видит, как кукуруза снимает маску, а под ней Костя Иночкин.

Дети    Иночкин! Ура!
Директор   Ничего не понимаю
Вожатая   А что тут понимать, товарищ директор? Дети у нас замечательные!
Давайте финальную песню и пойдем на речку, погода-то какая!

Звучит
финальная песня

Мальчик   А что это вы тут делаете? Спектакль-то
закончился
Музыкальная заставка
Апплодисменты!

file_name: сценарий.docx

alt: Все Иночкин! Отворачиваются

alt: Вожатая Товарищ Дынин! Директор

alt: Нет-нет! Ну что вы! Это не пойдет!

intro: сценарий литературно-музыкальной композиции

воспитательная работа

group: Дисциплины


extracted_text:
Методический
план-конспект урока русского языка в 5 классе

Тема: «Правописание безударных
личных окончаний глаголов».
Методическая цель: отрабатывать
организацию формы проведения урока-путешествия в рамках технологии
деятельностного метода.
Задачи:
Образовательные:

направить
     действия обучающихся на усвоение понятия «личные окончания глаголов»,
     умение выявлять безударную гласную в личных окончаниях глаголов, подбирать
     способы проверки.

Развивающие:
·
развивать интеллектуальные умения: анализировать, обобщать,
систематизировать; практические умения: работать с алгоритмами;
·
развивать память, внимание, творческие способности,
наблюдательность, речь учащихся.
Воспитательные:
·
воспитывать культуру поведения при фронтальной работе,
индивидуальной, коллективной работе;
·
воспитывать интерес к предмету.
Планируемые результаты
Предметные:
·
уметь пользоваться алгоритмом определения спряжения глагола;
·
уметь определять спряжение глаголов с безударным личным
окончанием, выполняя пошаговые действия алгоритма.
Личностные:

уметь
     проводить самооценку на основе критерия успешности учебной деятельности.

Метапредметные
результаты
Регулятивные
УУД:
·
определять и формулировать цель деятельности на уроке с помощью
преподавателя;
·
проговаривать последовательность действий на уроке;
·
высказывать своё предположение (версию) на основе работы с
материалом учебника;
·
уметь работать по коллективно составленному алгоритму действия;
·
оценивать правильность выполнения действия на уровне адекватной
оценки;
·
планировать своё действие в соответствии с поставленной задачей;
·
вносить необходимые коррективы в действие после его завершения на
основе его оценки и учета характера сделанных ошибок.

Познавательные
УУД:
·
уметь ориентироваться в своей системе знаний: отличать новое от
уже известного с помощью преподавателя;
·
добывать новые знания: находить ответы на вопросы, используя
учебник и информацию, полученную на уроках;
·
 преобразовывать информацию из текстовой формы в схематическую;

делать выводы
     о результатах совместной работы.

Коммуникативные УУД:
·
уметь оформлять свои мысли в устной форме;
·
слушать и понимать речь других;
·
договариваться о правилах поведения и общения и следовать им;
·
учиться работать в паре, в
группе; выполнять роли контролера, исполнителя.
Тип урока: ОНЗ
(открытие нового знания) с применением ТДМ (технологии деятельностного метода).
Используемые
методы обучения: системно-деятельностный метод обучения
Способы контроля: самоконтроль,
взаимоконтроль, контроль по образцу, текущий, тестовый.
Форма урока:
урок-путешествие.
Оборудование:
·
Учебник: «Русский язык». 5 класс», Москва, «Просвещение», 2017
г., автор: М.Т. Баранов, Т.А. Ладыженская, Л.А. Тростенцова.
ИКТ (видеофрагмент, презентация к уроку, интерактивный
тренажер

Индивидуальный рабочий лист

Использованные ресурсы сети Интернет:
 интерактивный тренажер  https://nsportal.ru/shkola/russkiy-yazyk/library/2017/11/04/interaktivnyy-trenazher-spryazhenie-glagolov-5-klass-fgos).
Технологическая карта урока

Технология проведения

Деятельность ученика

Деятельность
учителя

Планируемые результаты
УУД

I этап. Мотивация к учебной
  деятельности.
Цель:
включение в учебную деятельность на личностно – значимом
  уровне

Приветствуют гостей, преподавателя, друг друга, проверяют
  готовность к уроку, психологически настраиваются на урок.

Отвечают на вопросы преподавателя.

Отгадывают пропущенные слова, заполняют кроссворд и
  называют ключевое слово.

Заполняют маршрутный лист путешественника, знакомятся с
  картой путешествия.

Приветствует обучающихся, положительно настраивает на
  урок.
- Ребята, сегодня наш урок
  будет необычным. Во-первых, потому что у нас гости. Повернитесь, пожалуйста,
  поприветствуйте гостей. Во-вторых, наш урок будет сказочным, поэтичным.
- Представьте себе, что у вас в ладошках солнечный зайчик.
  Улыбнитесь ему и подарите кому-нибудь из класса своего солнечного зайчика.
- Я рада видеть ваши улыбки. Думаю, что
сегодняшний день принесет нам всем радость и удачу.
- На минутку закройте глаза, представьте себе море, волны
  плещут:
Ветер по морю гуляет
  И кораблик подгоняет;
  Он бежит себе в волнах
  На раздутых парусах…
Организует беседу:
  - Знакомы ли вам эти стихи?
  - Кто их написал? (А. С. Пушкин)
- Далеко-далеко в океане Знаний есть необычная страна. К
  ней-то  мы сегодня и совершим путешествие.
Дорога нам предстоит дальняя, будет
  много трудностей, но, я надеюсь, что мы их преодолеем и покорим эту
  загадочную страну. А для этого нам понадобятся все те знания, которые мы
  приобрели.
- Прежде чем отправиться в
  путешествие, давайте определим,  о какой стране я говорю.
- Итак, по реке Сказочной отправляемся в путешествие.

Читает отрывки из сказок А.С.
  Пушкина и предлагает отгадать пропущенные слова в кроссворде:
По ключевому слову просит назвать страну, куда предстоит
  путешествие:
Есть необычная страна,
Которой не найдёшь на карте,
Для нас доступна будет лишь она
Вот здесь на нашей парте.
И путешествовать в неё
Отправимся мы снова,
А называется она
Страна Глаголия.
- Именно в страну Глаголию мы совершим наше путешествие.
Предлагает оформить записи в маршрутном листе
  путешественника.
- Продолжаем путешествие. Впереди Крепость Глаголов.

Коммуникативные: умеют
  оформлять свои мысли в устной форме.
Познавательные: умеют
  ориентироваться в своей системе знаний.
Личностные:  умеют проявлять
  положительное отношение к учебной деятельности.

II этап
Актуализация и фиксирование индивидуального затруднения в
  пробном действии
Цель:
 готовность мышления и осознание потребности к построению
  нового способа действия.

Обучающиеся смотрят фрагмент видео о глаголе. Приступают к
  работе в паре: воспроизводят теоретический материал по ОК о глаголе.

Оценивают свою работу в паре.

Выполняют в паре практическое задание в маршрутном листе.

Смотрят фрагмент грамматической сказки, отвечают на
  вопросы преподавателя.

Обучающиеся рассматривают схему, включаются в диалог с
  учителем.
Примерные ответы:
- Чтобы правильно написать безударное
  личное окончание глагола, надо знать его спряжение.
- Для этого ставим глагол в форму 3 л.,
  мн.ч.
-  Если окончание
-УТ, -ЮТ, то глагол относится к 1
  спряжению, если окончание –АТ, -ЯТ, то глагол относится ко 2 спряжению.
- В личных окончаниях глаголов 1 спряжения
  пишем букву Е, 2 спряжения
– И.
Выполняют задание: вставляют
  пропущенные буквы в окончания глаголов.

1.Предлагает посмотреть видеофрагмент о глаголе.

2. Организует работу в парах (по опорному конспекту
  рассказать о глаголе).

3. Предлагает продолжить работу в парах.
Просит выполнить задание: данные глаголы поставить в
  неопределенную форму.
1)прошу,
  2) терплю, 3) соберу, 4) пойму, 5) бегу, 6) тру, 7) подниму, 8) ловлю, 9)
  берегу.
(Ключевое
  слово: спряжение)

п

р

о

с

и

т

ь

т

е

р

п

е

т

ь

с

о

б

р

а

т

ь

п

о

н

я

т

ь

б

е

ж

а

т

ь

т

е

р

е

т

ь

п

о

д

н

я

т

ь

л

о

в

и

т

ь

б

е

р

е

ч

ь

4. Предлагает посмотреть видеофрагмент грамматической
  сказки о спряжении глагола.
Организует беседу:
- Переведите содержание данной грамматической сказки на
  язык науки.
-  О чем сказка? (О спряжении глагола).
- Кем являются лилипутики из сказки? (Это окончания
  глаголов).

5. Показывает обучающимся схему на
  доске, просит внимательно ее рассмотреть, организует беседу:

- Что вы видите на схеме?
- Вспомните этот способ определения
  спряжения глагола.

6. Организует самостоятельное
  выполнение пробного учебного действия, создает затруднение в пробном действии
  и фиксирует его.
Предлагает задание: вставить
  пропущенные буквы в глаголах 3 лица мн.ч.:
Друж_т, люб_т, стон..т, чита_т,
  кол_т.
Преподаватель фиксирует ошибки в
  пробном действии.

Познавательные: преобразовывают информацию из одной формы
  в другую;
выполняют учебно-познавательные действия; осуществляют для
  решения учебных задач операции анализа, синтеза, сравнения и классификации,
  устанавливают причинно-следственные связи. Коммуникативные: слушают; отвечают
  на вопросы; высказывают и обосновывают свою точку зрения.
Личностные: проявляют желание приобретать новые знания и
  умения, совершенствовать имеющиеся.

III этап
Выявление места и причины затруднения
Цель:
-выявить индивидуальные затруднения

Включаются в диалог с
  преподавателем.

Обращает внимание обучающихся на
  допущенные ошибки, организует восстановление выполненных операций:
- Внимание! Внимание! Экстренная
  эвакуация. Глагол в беде. Нужно вызволять с Вулкана Ошибок.
- Будем выручать из
  беды?
- Какое задание вы должны были
  выполнить? (Определить спряжение)
- Какими знаниями вы воспользовались?
- Почему вы не смогли определить
  спряжение у глагола КОЛОТЬ? (На этом глаголе способ определения спряжения по
  форме 3 л., мн.ч. не работает).
КОЛЮ(Я)Т
- Что же нам делать? (Надо
  открыть новое правило для глаголов с безударными окончаниями).

Личностные: имеют желание осознавать свои трудности и стремятся
  к их преодолению.
Познавательные: устанавливают причинно-следственные связи,
  делают выводы.
Регулятивные: осознают недостаточность своих знаний.
Коммуникативные: строят небольшие монологические
  высказывания.

IV этап
Построение проекта выхода из затруднения
Цель:
-познакомить с новым
  способом проверки безударных личных окончаний глаголов.

Включаются в диалог с преподавателем.

Анализируют содержание таблицы в маршрутном листе.

Выполняют задание преподавателя, делают выводы на основе
  наблюдений.
Примерный ответ:
- Если глагол в неопределенной форме
  заканчивается на –ИТЬ, то он будет 2 спряжения, если  не –ИТЬ, то это глагол
  1спряжения.

1. Предлагает уточнить цели
  урока:
- Поставьте перед собой цели
  (слева отметить галочкой):
Цель (чего я хочу  добиться на уроке)

Учиться  грамотно писать личные окончания глаголов.

Учиться  определять  спряжение глаголов с ударными и
    безударными личными окончаниями.

Учиться ставить глагол в неопределённую форму.

Вспомнить, на какие  вопросы отвечает глагол.

Вспомнить, каким членом предложения  может быть глагол.

Пополнить свой словарный запас.

Отдохнуть на уроке.

- Какова же цель нашего проекта?
  (Вывести правило правописания безударных личных окончаний глаголов).
- Уточните тему урока (Правописание безударных
  личных окончаний глаголов).
2. Подводит обучающихся к верной
  гипотезе:
- Предлагаю вам самостоятельно
  проанализировать языковой материал в таблице (смотрим задание в своем рабочем
  листе)

2
    спряжение
строит – строить
клеит – клеить
встретит – встретить
верит – верить
помнит - помнить

       1 спряжение
пишет – писать
сеет – сеять
зеленеет – зеленеть
роет - рыть
полет – полоть
тянет - тянуть

- Выделим окончания глаголов неопределенной
  формы, обозначим суффиксы. Теперь соотнесём эти гласные буквы-суффиксы   со
  спряжением.
-Какой вывод можно сделать? - Что мы
  искали?
- Какой же новый способ мы нашли?
  Скажите о нём коротко (Определение спряжения глаголов по неопределенной
  форме).

Познавательные: систематизируют собственные знания.
Регулятивные: планируют в сотрудничестве с преподавателем
  необходимые действия
Коммуникативные: строят небольшие монологические
  высказывания

V этап
Реализация построенного проекта
Цель:
-использование   способов
  проверки безударных личных окончаний глаголов.

Включаются в активную
  деятельность по составлению алгоритма действий по правилу о правописании
  безударных личных окончаний глаголов.

Составляют эталон самопроверки
  на доске:
      - ИТЬ
 – 2 спряжение
 не – ИТЬ
 – 1  спряжение

Возвращаются к заданию пробного
  действия.

Читают правило в учебнике на
  стр.122, дополняют алгоритм примерами глаголов-исключений.

1. Организует деятельность по
  составлению алгоритма действий по правилу:
- Давайте составим цепочку рассуждений,
  которая поможет пользоваться этим способом. Ваша задача -  восстановить
  алгоритм.
Опорные
  слова для составления алгоритма.
1.   Ставлю… (ударение).
2.   Определяю, … ИЛИ
  …окончание у глагола (ударное или безударное).
3.   Если ударное, то
  определяю спряжение по ударному окончанию.
4.   Если…, ставлю глагол
  в …( безударное, неопределенную форму).
5.   Определяю, …… (какой
  суффикс  стоит перед –ть)
·
  Если суффикс .. , то … ( – И, то это глагол 2 спр.).
·
  Если …. суффикс, то …. (другие суффиксы, то это глагол 1
  спряжения).

2. Преподаватель благодарит за
  проделанную работу и воспроизводит рифмованный алгоритм:
Как окончанье глагола узнать?
Начальную форму глаголу придать!
Если  –ить в конце услышишь –
И, ат, ят в глаголе пишешь.
Не на –ить – запомни: тут
В окончанье – е, ут, ют.
3. Предлагает составить эталон для
  самопроверки.
4. Преподаватель благодарит за
  проделанную работу:
- Молодцы! Вы смогли покорить Пик
  эрудитов.

5. Предлагает потренироваться по
  использованию алгоритма и преодолеть возникшее ранее затруднение:
- Вспомните, почему нам
  понадобился новый способ определения спряжения глаголов?
- С каким глаголом в определении
  спряжения по форме 3л., мн. ч. у вас возникло затруднение?
- Как вы сейчас будете действовать,
  чтобы определить спряжение глагола колоть? (Да, верно, используя открытый
  нами способ, будем рассуждать по алгоритму).
-Определите спряжение глагола колоть.
-Так как же будет звучать этот глагол в
  форме 3л., мн. ч., если он 1 спряжения?

6. Организует выполнение
  физкультминутки:
Стоя, выпрямили
  спинки
И следите все за
  мной.
Покачали головой.
Руку правую
  подняли,
Ею дружно
  помахали.
Две руки теперь
  скрепили,
А теперь
  разъединили.
Повторяем 10 раз.
Ускоряем мой
  показ.
Молодцы! Не
  поленились –
Аплодисменты
  получились.
Просит осуществить
  проверку составленного эталона с правилом в учебнике на стр.122.

Личностные: желают приобретать новые знания, умения,
  совершенствовать имеющиеся.
Познавательные: читают и слушают; выполняют
  учебно-познавательные действия; осуществляют для решения учебных задач
  операции анализа, синтеза, сравнения и классификации, устанавливают
  причинно-следственные связи
Регулятивные: контролируют учебные действия; замечают
  допущенные ошибки; осознают правило контроля и используют его в решении
  учебной задачи.
Коммуникативные: строят небольшие монологические
  высказывания, высказывают и обосновывают свою точку зрения; осуществляют
  совместную деятельность в парах и группах с учётом конкретных
  учебно-познавательных задач.

VI этап
Первичное закрепление с проговариванием во внешней речи
Цель:
- организовать усвоение учениками нового
  способа действий с проговариванием во внешней речи.

Выполняют упражнение № 678, 679
  (2), используя образец рассуждения в учебнике на стр. 122 – 123.

Организует работу по выполнению
  упражнений № 678, 679 (2 текст) учебника.

Личностные: имеют желание осваивать новые виды
  деятельности.
Познавательные: выполняют учебно-познавательные действия;
  осуществляют для решения учебных задач операции анализа, синтеза, устанавливают
  причинно-следственные связи.
Регулятивные: адекватно оценивают свои достижения,
  осознают возникающие трудности, ищут их причины и пути преодоления.
Коммуникативные: строят небольшие монологические
  высказывания, обосновывают свою точку зрения.

VII этап
Самостоятельная работа с самопроверкой по эталону
Цель:
-организовать выполнение учащимися заданий, направленных
  на включение нового знания в систему уже имеющихся знаний.

Выполняют тестовое задание.
Осуществляют самопроверку по
  тренажеру.
https://nsportal.ru/shkola/russkiy-yazyk/library/2017/11/04/interaktivnyy-trenazher-spryazhenie-glagolov-5-klass-fgos

Учитель:
- Наше путешествие подходит к
  концу. Пора возвращаться домой. Мы на взлетной полосе.
Предлагает обучающимся
  выполнить тестовое задание. В качестве теста используются вопросы
  интерактивного тренажера «Спряжение глагола. 5 класс. ФГОС».
После выполнения предлагает
  проверить работу по тренажеру. Ссылка приводится:
https://nsportal.ru/shkola/russkiy-yazyk/library/2017/11/04/interaktivnyy-trenazher-spryazhenie-glagolov-5-klass-fgos

Личностные: имеют желание осваивать новые виды
  деятельности; участвовать в творческом, созидательном процессе.
Познавательные: выполняют учебно-познавательные действия;
  осуществляют для решения учебных задач операции анализа, синтеза, сравнения,
  устанавливают причинно-следственные связи.
Регулятивные: самостоятельно планируют действия; адекватно
  оценивают свои достижения.

VIII этап
Включение в систему знаний и повторения
Цель:
- организовать выполнение учащимися заданий, направленных
  на включение нового знания в систему уже имеющихся знаний.

Обучающиеся объединяются в
  группы и выполняют задание.

Учитель предлагает выполнить
  работу в группе.
- Глаголы-исключения, жители
  страны Глаголия
дарят вам солнечное настроение
  и передают задание: вставить на месте пропуска глаголы-исключения по смыслу и
  сохранить рифму.
Пожелание оптимиста
Грустные мысли  _______________,
Хвост пистолетом  ______________,
Воздухом чистым  ______________,
Пение птиц  ___________________ ,
В синее небо  __________________ ,
Змеем воздушным  ______________,
Вредных людей не  _____________ ,
Но не стараться  ________________,
Скуку, хандру _________________ ,
Улыбки прекрасные  ____________,
И лишь от любви  _______________ .

Регулятивные: контролируют учебные действия, замечают
  допущенные ошибки, осознают правило контроля и успешно используют его в
  решении учебной задачи.
Коммуникативные: формулируют собственные мысли,
  высказывают и обосновывают свою точку зрения.
Личностные: понимают, в чём значение знаний человека.
Познавательные: приобретают умения использовать полученные
  знания  и умения в практической деятельности.

IX этап
Рефлексия учебной деятельности на уроке
Цель:
подвести итог проделанной работе на уроке

Отвечают на вопросы, работают с
  маршрутным листом.

Организует рефлексию учебной
  деятельности и предлагает дать анализ и оценку успешности достижения цели:
- Какие трудности
  испытывали? С чем они были связаны?
- Поставьте в рабочих тетрадях
  на полях знак вопроса рядом с теми упражнениями, которые вызвали у вас
  затруднение.

Познавательные: устанавливают взаимосвязь между объёмом
  полученных на уроке знаний, умений, навыков и исследовательских,
  аналитических умений; приобретают умения мотивированно организовывать свою
  деятельность.
Регулятивные: оценивают свою работу.
Коммуникативные: формулируют собственные мысли,
  высказывают и обосновывают свою точку зрения

ПРИЛОЖЕНИЯ

Кроссворд  «Глагол»

Отгадав кроссворд, вы узнаете тему нашего урока и повторите словарные
слова.
В данных отрывках из сказок А.С. Пушкина нужно отгадать пропущенные
слова.
1. Вот открыл царевич очи;
Отрясая грёзы ночи
И дивясь, перед собой
Видит … (город) он большой.
2. Пушки с
пристани палят,
… (кораблю) пристать велят.
3. Царь Дадон к шатру спешит.
Что за страшная … (картина)
Перед ним его два сына.
4. Море вздуется бурливо,
Закипит, подымет вой.
Хлынет на берег пустой,
Расплеснётся в скором беге –
И очутятся на бреге,
В чешуе, как жар горя,
Тридцать три … (богатыря)
5. Корабельщики в ответ:
«Мы объехали весь свет,
Торговали мы недаром
Неуказанным товаром;
А лежит нам путь далёк:
Восвояси на … (восток)»
6. Вот въезжает в город он;
Вдруг раздал лёгкий звон,
И в глазах у всей … (столицы)
Петушок вспорхнул со спицы.

Скачано с www.znanio.ru

file_name: Сценарий урока.doc

alt: Познавательные УУД: · уметь ориентироваться в своей системе знаний: отличать новое от уже известного с помощью преподавателя; · добывать новые знания: находить ответы на вопросы,…

alt: Отвечают на вопросы преподавателя

alt: Читают правило в учебнике на стр

intro: На данном уроке применяется деятельностный метод обучения. На всех этапах обучающиеся вовлечены в активную мыслительную и практическую деятельность познавательного характера.

title: Методический план-конспект урока русского языка в 5 классе на тему "Правописание безударных личных окончаний глагола".


extracted_text:
Для проведения опыта достаточно
иметь карандаш и бумагу. Нужно заранее подготовить 12—16 слов и выражений для
запоминаний. Примерный наборслов, которым можно пользоваться:

Веселый праздник
Тяжелая работа
Развитие
Вкусный ужин
Смелый поступок
Болезнь
Счастье
Разлука
Ядовитый вопрос

Дружба
Темная ночь
Печаль
Справедливость
Сомнение
Теплый ветер
Обман
Богатство
Голодный ребенок

Инструкция: «Вам предложены 18 логических задач, каждая из которых
имеет две посылки. В каждой задаче Вам необходимо указать, в каком отношении
находятся буквы, стоящие под чертой. Время решения всех задач — 5 мин».

1. А больше Б в 9 раз
Б меньше В в 4 раза
В      А

6. А больше Б в 9 раз
Б меньше В в 12 раз
В   А

11.
А меньше Б в 3 раза
Б больше В в 4 раза
В   А

2. А меньше Б в 10 раз
Б меньше В в 6 раз
А     В

7. А больше Б в 6 раз
Б больше В в 7 раз
А   В

12.
А больше Б в 2 раза
Б меньше В в 5 раз
А   В

3. А больше Б в 3 раза
Б меньше В  в 6 раз
В      А

8. А меньше Б в 3 раза
Б больше В в 5 раз
В   А

13.
А меньше Б в 5 раз
Б больше В в 6 раз
В   А

18. А больше Б в 3 раза
Б меньше Вв 5 раз
А В

4. А больше Б в 4 раза
Б меньше В в 3 раза
В    А

9. А меньше Б в 10 раз
Б больше В в 3 раза
В   А

14.
А меньше Б в 5 раз
Б больше Вв 2 раза
А   В

17.
А больше Б в 4 раза
Б меньше Вв 7 раз
В   А

5. А меньше Б в 3 раза
Б больше В  в 7 раз
А   В

10. А меньше Б в 2 раза
Б больше В в 8 раз
А  В

15.
А больше Б в 4 раза
Б меньше Вв 3 раза
В   А

16.
А меньше Б в 3 раза
Б больше Вв 3 раза
А   В

ПРОТОКОЛ
Фамилия, имя, отчество______________________________________

Возраст______________________Класс________________________

Исключения.
1. дряхлый, старый, изношенный, маленький, ветхий
2. смелый, храбрый, отважный,
злой, решительный
3. Василий, Федор, Семен,
Иванов, Порфирий
4. молоко, сливки, сыр, сало,
сметана
5.  скоро, быстро, поспешно,
постепенно, торопливо
6. глубокий, высокий, светлый,
низкий, мелкий
7. ненавидеть, презирать,
негодовать, возмущаться, наказывать
8. темный, светлый, голубой,
ясный, тусклый
9.  гнездо, нора, муравейник,
курятник, берлога
10 неудача, крах, провал,
поражение, волнение

№/п

Числовые ряды

1.

2 4 6 8 10 12 14 ... ...

2.

6 9 12 15 18 21 24 ... ...

3.

3 6 12 24 48 96 192 ... ...

4.

4 5 8 9 12 13 16 ... ...

5.

22 19 17 14 12 9 7 ... ...

6.

39 38 36 33 29 24 18 ... ...

7.

16 8 4 2 1 1/2 1/4 ... ...

8.

1 4 9 16 25 36 49 ... ...

9.

21 18 16 15 12 10 9 ... ...

10.

3 6 8 16 18 36 38 ... ...

11.

12 7 10 5 8 3 6 ... ...

12.

2 8 9 27 30 90 93 ... ...

Номер строки

Исключаемое слово

Объяснения

Вопросы и примечания

file_name: мышление 12+.docx

alt: А больше Б в 4 раза Б меньше

alt: Номер строки Исключаемое слово

intro: Травли нет

title: Травли -Нет!


extracted_text:
Программа самообразования по теме
«Подготовка к обучению грамоте детей дошкольного возраста посредством
интерактивных игр»

Актуальность:
Федеральная образовательная программа дошкольного образования
предполагает начало подготовки к обучению грамоте с младшей группы (3-4 года)
В педагогике под словом «Грамота» подразумевают  начальные сведения чтения и письма; умение читать и
писать.
 Процесс освоения грамоты - сложный, состоящий из несколько
этапов, большая часть которых приходится на школу. Но чтобы сделать обучение
грамоте в школе более успешным, необходимо часть умений формировать уже в
детском саду.
Одним из принципов образовательной
программы является возрастная адекватность дошкольного образования
(соответствие условий, требований, методов возрасту и особенностям развития).
В жизни ребенка дошкольного возраста игра занимает
центральное место, являясь преобладающим видом его самостоятельной
деятельности. В образовательном процессе игра занимает особое место, выступая,
как форма организации жизни и деятельности детей, средство разностороннего
развития личности; метод или прием обучения; средство саморазвития,
самовоспитания, самообучения, саморегуляции.
Но в жизни современных детей все большее
место занимают интерактивные игрушки, компьютерные технологии, всевозможные
гаджеты. Игры на телефоне или компьютере сразу привлекают их внимание.
Исходя из всего этого, актуально
использовать  интерактивные игры при подготовке к обучению грамоте детей
дошкольного возраста.

Цель:
 Повышение своего профессионального
мастерства и компетентности в области речевого развития детей дошкольного
возраста.

Основные задачи:
•
 Совершенствование
теоретических знаний, педагогического мастерства участников образовательного
процесса;
•
Изучение
и внедрение в работу новых педагогических технологий, форм, методов и приемов
при подготовке детей к обучению грамоте;
•
Организация
учебно-воспитательного процесса с учетом развития технологий и актуальных
требований общества;
•
Обобщение
и систематизация изученного материала и практических результатов.
Этапы
работы по реализации программы:

Этапы
  работы

Содержание

Сроки

Выход,
Результативность

I этап Теоретический

1. Изучение методической литературы.

Изучение новинок по развитию
  речи у детей дошкольного возраста, подготовке  к обучению грамоте детей
  дошкольного возраста.

Сентябрь

Составление списка литературы по теме.

2. Изучение опыта работы других
  педагогов.

Посещение методических мероприятий
  ДОУ, ГМО.
 Использование интернет - ресурсов:
  электронных журналов, сетевых сообществ.

В течение учебного года.

Выписки.
Перечень используемых интернет - ресурсов:
  nsportal.ru, maam.ru, infourok.ru, uchmet.ru, sdo-journal.ru, mpado.ru,
vospitateli.org.

II этап Прогностический

1. Изучение состояния по данной теме

Изучение данной темы
  у авторов: Гербова В.В., Ушакова О. С., Варенцова Н.С.,Максаков А.И., Мулько И.Ф.,
Затулина Г.Я., Новоторцева Н.В., Колесникова Е. В.

Сентябрь-октябрь

Написание аннотаций, выписка цитат.

2. Проведение стартовой педагогической
  диагностики

Заполнение
  индивидуальных карт развития детей.

Справка по результатам диагностики.

2. Постановка целей и задач дальнейшей
  работы.

Цель: повышение своего теоретического уровня,
  профессионального мастерства и компетентности в области речевого развития.
Задачи:
1.
  Изучить
  нормативно-правовую базу, литературу, опыт работы коллег, интернет –
  источники.
2.
  Разработать
  план работы с детьми.
3.
  Разработать
  план мероприятий по обогащению РППС.
4.
  Разработать
  план мероприятий по взаимодействию с семьями воспитанников.

Сентябрь-октябрь

Согласование с администрацией ДОУ.

3. Разработка системы мероприятий по
  решению проблемы.

Составление перспективно-тематического
  плана работы с детьми по использованию интерактивных игр при подготовке к
  обучению грамоте.

Сентябрь-октябрь

Согласование с администрацией ДОУ.

4. Планирование работы по
  взаимодействию с родителями.

Составление плана взаимодействия с
  родителями.

Сентябрь-октябрь

Согласование с администрацией ДОУ.

III этап Практический

1. Проведение работы с детьми

Реализация перспективно-тематического
  плана работы с детьми по использованию интерактивных игр при подготовке к
  обучению грамоте.

Октябрь- май

Пополнение творческой папки
  конспектами разработанных мероприятий.

2. Обогащение предметно-развивающей
  среды.

Подбор дидактического материала по обучению
  грамоте детей дошкольного возраста.
Создание интерактивных игр,
  изготовление  пособий, дидактических игр, картотек игр.

Октябрь -апрель

Представление игр, пособий, картотек.
  Самоанализ предметной среды.

3. Проведение работы с родителями.

Реализация перспективного плана взаимодействия
  с родителями.

В течение учебного года.

Справка с перечнем проведённых
  мероприятий.

IV этап Результативный

1.Анализ
  проведённой работы.

Проведение заключительной
  педагогической диагностики.

Апрель

Справка с результатами и выводами
  диагностики.

2.Подведение
  итогов работы.

Самоанализ проделанной работы и
  обобщение опыта работы.

Апрель

Написание отчёта.

3. Распространение
  опыта  работы.

Представление опыта;
 - на педсовете ДОУ,
- через публикации в различных
  изданиях, интернет – ресурсах.

Март- май

Написание доклада.
Разработка компьютерной презентации.

file_name: Программа самообразования по теме.docx

alt: Программа самообразования по теме «

alt: Этапы работы по реализации программы:

alt: Проведение работы с детьми


extracted_text:
Анализ
проведения предметной недели
математики и
информатики 3-7 февраля 2020 г.
Цель проведения предметной недели:
 1. Повысить интерес учащихся к изучению предмета;
2. Вызвать и школьников
положительную мотивацию к изучению точных наук;
3. Подвести учащихся к
самостоятельным выводам и обобщениям;
4. Расширить кругозор и
интеллект учащихся дополнительными знаниями.
Задачи предметной недели:
1. Привлечь учащихся для
организации и проведения недели.
2. Провести мероприятия,
содействующие развитию познавательной деятельности учащихся, расширению знания
по математике, физике, информатике, формированию творческих способностей:
логического мышления, рациональных способов решения задач и примеров, смекалки.

3. Организовать
индивидуальную и коллективную, практическую деятельность учащихся, содействуя
воспитанию коллективизма и товарищества.
Принцип проведения Недели:
учащиеся школы являются активными участниками предметной недели. Каждый ребёнок
может попробовать свои силы в различных видах деятельности: выдвигать и
реализовывать свои идеи по плану проведения Недели, подбирать материал к
выпуску газеты, принимать участие в выпуске газеты, придумывать и разгадывать
свои и уже существующие задачи, кроссворды и ребусы, принять участие в
общешкольных мероприятиях.
Ожидаемые результаты:
- создание атмосферы успеха;
-укрепление каждым учеником веры в свои силы, уверенности в
своих способностях и возможностях
Этапы проведения недели математики и информатики.
Подготовительный этап.
1. Утверждение плана проведения предметной недели на заседании
ШМО.
2. Определение основных мероприятий, их форм содержания.
3. Распределение обязанностей между учителями ШМО.
В подготовке недели математики участвовали все учителя
математики и информатики нашей школы. Учителя старались учитывать разную
математическую подготовку обучающихся,
так как основная задача
предметной недели – привлечь и заинтересовать каждого ученика, поэтому
подготовили задания по силам и интересам для всех.
План недели
математики и информатики

День недели

Мероприятие

Ответственные

Класс

Афоризм дня:
  «Изучение математики приближает к бессмертным богам». (Платон)

ПОНЕДЕЛЬНИК
День истории
  математики, физики  и информатики

Оформление информационных стендов

в течение дня

Учителя математики,
  физики  и информатики

Открытие недели

Учителя математики,
  физики  и информатики

5-11

Конкурс грамотности (по физико-математическим терминам)

фрагмент урок

Лактионова М.П.

5а,в,
8б,
9а.в

История математики

сообщение на уроке

Соловьева А.Н.

6-7

«Урок Цифры»

Всероссийский урок

Кравченко А.В.

7в,б

Математическая викторина

урок

Колесова Е.Л.

9б

Рисуем цифрами

фрагмент урок

Колесова Е.Л.

8а,в

Афоризм дня:
  «Никакой достоверности  нет в науках там, где нельзя приложить ни одной из
  математических наук, и в том, не имеет связи с математикой». (Л.да Винчи)

ВТОРНИК
День прикладной
  математики

Конкурс
  физико-математических газет

выставка

Учителя математики,
  физики  и информатики

 5-11

«Урок Цифры»

Всероссийский урок

Кравченко А.В.

5в,7а,
8б

Афоризм дня:
  «Красота мира глазами математики»

СРЕДА

«Урок Цифры»

Всероссийский урок

Кравченко А.В.

9б

Выставка наглядных пособий

выставка

Соловьева А.Н.

6-7

Игра «Счастливый случай»

урок

Колесова Е.Л.

8-9

Афоризм дня:
  «Считать скучно, а играть интересно»

ЧЕТВЕРГ
День занимательной
  математики

Математический марафон на интерактивной платформе Учи.ру

урок

Лактионова М.П.

5ав
8б
9аб

«Урок Цифры»

Всероссийский урок

Кравченко А.В.

8в,8а

Викторина для 3-4 классов

Колесова Е.Л

8в

Презентация «История V постулата
  Евклида или как рождалась неевклидова геометрия»

внеклассное мероприятие

Соловьева А.Н.

7аб

Подведение
  итогов

ПЯТНИЦА
Награждение

Подведение итогов «Математический бой»

внеклассное мероприятие

Соловьева А.Н.

6-7

Конкурс «Очумелые ручки»

в течение недели

Колесова Е.Л

8-11

Участие во Всероссийской олимпиаде на Учи.ру

в течение недели

Колесова Е.Л

8-11

Участие во Всероссийской олимпиаде на Учи.ру

урок

Лактионова М.П.

9а

Конкурс на лучшую тетрадь

в течение недели

Лактионова
  Колесова Е.Л
Соловьева

5-11

Конкурс на лучшую презентацию

урок

Колесова Е.Л

10,11

QR-квест «Мир математики»

внеклассное мероприятие

Чернецкий П.В.
Лях И.В.

5-11

Мастер-класс (для учителей математики) «Интерактивная
  платформа Учи.ру»

Лактионова М.П.

1)03,04.02
проведены викторины в 8-9 классах по занимательной математике.
Самые активные
участники: 8а кл.: Квасов Дмитрий, Мрикот Михаил, Трофимчук Андрей, Кабардин
Никита; Глебов Андрей, Черданцев Антон, Мальцева Елизавета -8 в класс, Горковец
Ира, Ярослав Максим, Воскобоев Владимир -9б класс;
Конкурс
грамотности (по физико-математическим терминам), победила Громобоева Наташа 9в.
2) 05-06.02
учащимися 8а класса проведены викторины в 3-4 классах.
3)В течение
недели учащиеся 8-х, 10-х классах приняли участие в конкурсе рисунков цифрами.
Призовые места получили Скворцова Алина, Васьковский Денис, Корнушкова Алена -8
а класс, Сафарова Мария, Колчева Татьяна, Лутова Анастасия -10 класс.
Подготовили презентации о Софье Ковалевской(Сафарова Мария 10 класс),  о
Николае Ивановиче Лобачевском (Лутова Анастасия, 10 класс). В изготовлении
объемных фигур: Колчева Т., Неустроев Иван, 10 класс.
В конкурсе газет
победил: Костенко 5а; в конкурсе кроссвордов победила: Лончакова Вероника 5в.
4) 6.02. Участие
во Всероссийской онлайн олимпиаде на образовательном портале Учи.ру. по
математике. Получили диплом победителя: Горевая Софья 8б, Компанец Александр
8б, Панов Михаил 8б, Речкалов Владимир 8б, Тиде Ульяна 8б.
Участие во
Всероссийском марафоне «Новогодняя сказка» на образовательной портале Учи.ру.
5в класс занял 2 место по школе.
5)7.02.
Определили победителей в конкурсе на самую лучшую тетрадь. Ими стали Квасов
Дима 8а, Корнушкова Алена 8а, Скворцова Алина 8а класс, Чурилова Оксана 8б.
Гавриленко Александра 9б, Воскобоев Владимир 9б, Ярослав Максим 9б класс,
Антохина Виктория 9в, Колыженко Маргарита 9а, Неустроев И., Колчева Татьяна,
Еремина Мария-10 класс, Лях Мария, Кузнецова Мария, Неустроева Екатерина 11
класс.
6)7.02. Заключительным  мероприятием стал Q-квест «Мир
математики» среди 5-11. Победители: 1 место-Панова, Лихобабина, Васьковский
Денис. 2 место - Бородич, Янов.
3 место – 9А сборная.
6)7.02. Заключительным  мероприятием стал Q-квест «Мир
математики» среди 5-11. Победители: 1 место-Панова, Лихобабина, Васьковский
Денис. 2 место - Бородич, Янов.
3 место – 9А сборная.
7)Мастер-класс
(для учителей математики) «Интерактивная платформа Учи.ру»

Анализируя итоги проведения недели
математики и информатики, можно сделать следующие выводы:
- В проведении
предметной недели приняли активное участие и проявили высокую творческую
активность все учителя ШМО.
- Предметная
неделя была грамотно спланирована и тщательно подготовлена, что свидетельствует
о хорошей постановке внеклассной работы по математике, физике и информатике.
- В проведении предметной
недели было вовлечено большое количество учащихся. Все проведённые мероприятия
вызвали живой интерес у учащихся и способствовали повышению интереса к
предмету.
- Проведение
предметной недели осуществляется традиционно. Как форма деятельности она развивает
личность учащихся, формирует креативные коммуникативные умения и развивают
интеллектуальные способности. А также способствуют росту профессиональных
умений учителей, давая возможность проявить себя организатором мероприятия для
различных классов или разработчиком заданий.
- Недостатками в организации
предметной недели являются:
Мало мероприятий сценки, опыты,
инсценировки, освященные изучаемым предметам, то есть мероприятий, которые
требуют большой подготовки не только со стороны учителя, но и со стороны
учеников

Таким образом, можно сделать вывод,
что цели предметной недели достигнуты.
Рекомендации:
создать методическую копилку,
включающую в себя разработки мероприятий, проведённых в течение недели;
разместить материалы недели на
школьном сайте.
Выразить
благодарность учителям математики, физики и информатики.
Лактионова
М.П.

Скачано с www.znanio.ru

file_name: отчет по  недели  математики 2020.doc

alt: Соловьева А.Н.6-7 «Урок

alt: Участие во Всероссийской олимпиаде на

alt: Заключительным мероприятием стал

title: отчет по  недели  математики 2020


extracted_text:
Проверочная работа
по теме «Многоклеточные животные. Беспозвоночные»
Вариант 1.
Вопросы с открытым ответом:
1. Назовите представителей типа
Кишечнополостные.
2. Какие клетки у кишечнополостных  служат
для защиты и питания? Где они расположены?
3. Какие жизненные формы есть у
кишечнополостных?
4. Назовите изображенных животных

1

2

3

5. Как называется реакция организма на
раздражение, осуществляемую с помощью нервной системы?
6. Какие типы питания характерны для
гидры?
7. Какие две группы медуз различают?
8. Чем отличаются коралловые полипы от
других кишечнополостных?
9. Как человек использует кораллы?
10. Какой вид симметрии у червей?
11. Чем заполнено тело плоских червей?
12. Назовите промежуточного и основного
хозяина печеночного сосальщика.
13. Как происходит заражение аскаридой?
14. Как называется вторичная полость тела,
заполненная жидкостью?
15. В каком процессе участвует поясок у
дождевых червей?
16. Напишите название кожной складки,
которая покрывает тело моллюсков.
17. Чем дышат наземные моллюски и чем
водные?
18. Из каких отделов состоит тело
брюхоногих моллюсков?
19. Как расселяются двустворчатые на
большие расстояния?
20. Перечислите классы Типа Членистоногие.

21. Как называется сложная цепь
наследственно закрепленных рефлексов?
22. Что сопровождает рост раков?

23. Установите соответствие
между организмом и типом животных, к которому его относят.

ОРГАНИЗМ

ТИП
  ЖИВОТНЫХ

A) белая планария
Б) дождевой червь
В) печёночный сосальщик
Г) человеческая аскарида
Д) свиной цепень

1) плоские черви
2) круглые черви
3) кольчатые черви

 24. Установите
соответствие между признаком и организмом, для которого он характерен.

ПРИЗНАК

ОРГАНИЗМ

A) имеется особый карман мантии, выполняющий функции лёгкого
Б) тело без головы
В) раковина двустворчатая
Г) органы дыхания — жабры
Д) ряды острых и твёрдых зубчиков на языке образуют тёрку

1) беззубка
2) большой прудовик

25. Установите соответствие
между признаком и классом животных, для которого он характерен.

ПРИЗНАК

КЛАСС

A) у части представителей в развитии имеется стадия куколки
Б) подавляющее большинство представителей — хищники
В) тело состоит из головы, груди и брюшка
Г) способны поглощать только жидкую пищу
Д) 4 пары ходильных ног
E) на голове могут располагаться простые и сложные глаза

1) Насекомые
2) Паукообразные

26. Как происходит развитие насекомых с
полным циклом превращения? Назовите насекомых с полным превращением.
27. Перечислите отрицательное значение
насекомых для человека и в природе. Название насекомого и значение.

Проверочная работа
по теме «Многоклеточные животные. Беспозвоночные»
Вариант
2.
1. Какой вид симметрии у кишечнополостных?
2. Из какого числа слоев состоят
кишечнополостные? Как они называются?
3. Какой тип нервной системы у
кишечнополостных?
4.  Назовите изображенных животных

1

2

3

5. Как называется
бесполое размножение гидры? В каких условиях оно происходит?
6. Как называется
способность восстанавливать утраченные или поврежденные части тела?
7. Какие органы
чувств есть у медузы?
8. Как называется
коралловый остров в виде кольца с лагуной посередине?
9. Какие факторы
окружающей среды разрушают коралловые рифы?
10. Из чего
состоит кожно-мускульный мешок у плоских червей?
11. Какой тип
питания у печеночного сосальщика?
12. Назовите
промежуточного и основного хозяина бычьего цепня.
13. Чем покрыто
тело круглых червей?
14. Как происходит
заражение острицами?
15. Какая система
появляется у кольчатых червей?
16. У каких
беспозвоночных животных есть способность к регенерации?
17. Какой тип
кровеносной системы у моллюсков?
18. У каких
классов моллюсков есть раковина?
19. Для чего нужны
сифоны двустворчатым моллюскам?
20. Назовите
представителей головоногих моллюсков.
21. Какие органы
дыхания есть у Членистоногих?
22. Глубокое преобразование строения
организма, в процессе которого личинка превращается во взрослую особь
называется ….

23. Установите соответствие
между признаком и организмом, для которого он характерен.

ПРИЗНАК

ОРГАНИЗМ

A) тело состоит из головогруди и нечленистого брюшка
Б) имеет четыре пары ходильных ног
В) передняя пара ходильных ног превращена в клешни
Г) всасывает при помощи сосательного желудка содержимое добычи
Д) дыхание происходит при помощи жабр

1) речной рак
2) паук-крестовик

24. Установите соответствие
между признаком и организмом, для которого он характерен.

ПРИЗНАК

ОРГАНИЗМ

A) тело нечленистое, округлое в поперечном сечении
Б) мускулатура состоит из одного слоя продольных мышечных
  волокон
В) по бокам каждого членика тела расположено по две пары щетинок
Г) на нескольких сегментах передней трети тела имеется поясок
Д) самцы мельче самок, задний конец их тела загнут крючком

1) человеческая аскарида
2) дождевой червь

25. Установите соответствие
между признаками и классами животных, для которых эти признаки характерны

ПРИЗНАКИ

КЛАССЫ

А) У части представителей в развитии имеется стадия куколки.
Б) Подавляющее большинство представителей — хищники
В) Тело состоит из головы, груди и брюшка
Г) Способны поглощать только жидкую пищу
Д) Имеют четыре пары ходильных ног
Е) На голове могут располагаться простые и сложные глаза.

1) Насекомые
2) Паукообразные

26. Как происходит развитие
насекомых с неполным циклом превращения? Назовите насекомых с неполным циклом
превращением.
27. Перечислите положительное значение
насекомых для человека и в природе. Название насекомого и значение.

file_name: КР Многоклеточные беспозвоночные.docx

title: Контрольная работа "Многоклеточные животные. Беспозвоночные"