extracted_text:
МУНИЦИПАЛЬНОЕ БЮДЖЕТНОЕ
ОБЩЕОБРАЗОВАТЕЛЬНОЕ УЧРЕЖДЕНИЕ
«АФАНАСЬЕВСКАЯ СРЕДНЯЯ ОБЩЕОБРАЗОВАТЕЛЬНАЯ
ШКОЛА»

Согласована

Зам.
  директора по УВР

  Т.Г.Зиборова
30.08.2024
  г.

Принята
  на заседании педагогического совета школы Протокол №  1 от 30. 08. 2024 г.

УТВЕРЖДАЮ:
Директор
  школы________Е.В.Алябьева
Приказ
  от  30.08.2024 г. №

РАБОЧАЯ ПРОГРАММА

по русскому языку

8 класс

Суханова Инна Александровна

I квалификационная
категория

с. Афанасьево

2024 г.

Планируемые
результаты освоения учебного предмета, курса
 Личностные результаты: 1) понимание русского языка
как одной из основных национально-культурных ценностей русского народа;
определяющей роли родного языка в развитии интеллектуальных, творческих способностей
и моральных качеств личности; его значения в процессе получения школьного
образования;
 2) осознание эстетической ценности русского языка;
уважительное отношение к родному языку, гордость за него; потребность сохранить
чистоту русского языка как явления национальной культуры; стремление к речевому
самосовершенствованию;
3) достаточный объем словарного запаса и усвоенных
грамматических средств для свободного выражения мыслей и чувств в процессе
речевого общения; способность к самооценке на основе наблюдения за собственной
речью.
Метапредметные
результаты: 1) владение всеми видами речевой деятельности: • адекватное
понимание информации устного и письменного сообщения; • владение разными видами
чтения; • адекватное восприятие на слух текстов разных стилей и жанров; •
способность извлекать информацию из разных источников, включая средства
массовой информации, компакт-диски учебного назначения, ресурсы Интернета;
умение свободно пользоваться словарями различных типов, справочной литературой;

•
овладение приемами отбора и систематизации материала на определенную тему;
умение вести самостоятельный поиск информации, ее анализ и отбор;
 •
умение сопоставлять и сравнивать речевые высказывания с точки зрения их
содержания, стилистических особенностей и использованных языковых средств; •
способность определять цели предстоящей учебной деятельности (индивидуальной и
коллективной), последовательность действий, а также оценивать достигнутые
результаты и адекватно формулировать их в устной и письменной форме; • умение
воспроизводить прослушанный или прочитанный текст с разной степенью
свернутости; • умение создавать устные и письменные тексты разных типов, стилей
речи и жанров с учетом замысла, адресата и ситуации общения; • способность
свободно, правильно излагать свои мысли в устной и письменной форме; • владение
разными видами монолога и диалога; • соблюдение в практике речевого общения
основных орфоэпических, лексических, грамматических, стилистических норм
современного русского литературного языка; соблюдение основных правил
орфографии и пунктуации в процессе письменного общения; • способность
участвовать в речевом общении, соблюдая нормы речевого этикета; • способность
оценивать свою речь с точки зрения ее содержания, языкового оформления; умение
находить грамматические и речевые ошибки, недочеты, исправлять их; умение
совершенствовать и редактировать собственные тексты; • умение выступать перед
аудиторией сверстников с небольшими сообщениями, докладами;
 2)
применение приобретенных знаний, умений и навыков в повседневной жизни;
способность использовать родной язык как средство получения знаний по другим
учебным предметам, применять полученные знания, умения и навыки анализа
языковых явлений на межпредметном уровне (на уроках иностранного языка,
литературы и др.);
3)
коммуникативно-целесообразное взаимодействие с окружающими людьми в процессе
речевого общения, совместного выполнения какой-либо задачи, участия в спорах,
обсуждениях; овладение национально-культурными нормами речевого поведения в
различных ситуациях формального и неформального межличностного и межкультурного
общения.
Предметные
результаты: 1) представление об основных функциях языка, о роли русского языка
как национального языка русского народа, как государственного языка Российской
Федерации и языка межнационального общения, о связи языка и культуры народа, о
роли родного языка в жизни человека и общества;
2)
понимание места родного языка в системе гуманитарных наук и его роли в
образовании в целом;
3)
усвоение основ научных знаний о родном языке; понимание взаимосвязи его уровней
и единиц;
 4)
освоение базовых понятий лингвистики: лингвистика и ее основные разделы; язык и
речь, речевое общение, речь устная и письменная; монолог, диалог и их виды;
ситуация речевого общения; разговорная речь, научный, публицистический,
официально-деловой стили, язык художественной литературы; жанры научного,
публицистического, официально-делового стилей и разговорной речи;
функционально-смысловые типы речи (повествование, описание, рассуждение);
текст, типы текста; основные единицы языка, их признаки и особенности
употребления в речи;
5)
овладение основными стилистическими ресурсами лексики и фразеологии русского
языка, основными нормами русского литературного языка (орфоэпическими,
лексическими, грамматическими, орфографическими, пунктуационными), нормами
речевого этикета; использование их в своей речевой практике при создании устных
и письменных высказываний;
6)
распознавание и анализ основных единиц языка, грамматических категорий языка,
уместное употребление языковых единиц адекватно ситуации речевого общения;
7)
проведение различных видов анализа слова (фонетического, морфемного,
словообразовательного, лексического, морфологического), синтаксического анализа
словосочетания и предложения, многоаспектного анализа с точки зрения его
основных признаков и структуры, принадлежности к определенным функциональным
разновидностям языка, особенностей языкового оформления, использования
выразительных средств языка;
8)
понимание коммуникативно-эстетических возможностей лексической и грамматической
синонимии и использование их в собственной речевой практике;
 9)
осознание эстетической функции родного языка, способность оценивать
эстетическую сторону речевого высказывания при анализе текстов художественной
литературы.

Содержание программы
Функции
русского языка в современном мире.
Повторение
изученного в 5 – 7 классах
Система
языка. Фонетика и графика. Орфография. Морфемика и словообразование. Лексика и
фразеология. Морфология. Строение текста. Стили речи. Развитие речи (устное
сочинение и сочинение по картине).
Синтаксис.
Пунктуация. Культура речи
Словосочетание
и предложение
Строение
и грамматическое значение словосочетаний. Связь слов в словосочетании.
Синтаксический разбор словосочетания.
Двусоставные
предложения
Строение
и грамматическое значение предложений. Интонация предложения. Синтаксический
разбор предложения.
Порядок
слов в предложении. Логическое ударение. Развитие речи (описание памятника
архитектуры).
Подлежащее.
Сказуемое. Простое глагольное сказуемое. Составные сказуемые. Составное
глагольное сказуемое. Составное именное сказуемое.
Выражение
именной части сказуемого. Развитие речи (сочинение-описание по упражнению).
Тире между подлежащим и сказуемым.
Второстепенные
члены предложения
Дополнение.
Трудные случаи выражения дополнений. Определение. Развитие речи (изложение по
упражнению). Приложение. Обстоятельство. Основные виды обстоятельств.
Обстоятельства, выраженные сравнительными оборотами. Развитие речи (понятие
«риторика», написание рассказа об истории родного края).
Односоставные
предложения
Основные
группы односоставных предложений. Предложения определенно-личные. Безличные
предложения. Развитие речи (сочинение по картине). Односоставные предложения с
главным членом – подлежащим. Назывные предложения. Развитие речи (изложение по
упражнению). Понятие о неполных предложениях.
Предложения
с однородными членами
Понятие
об однородных членах. Однородные и неоднородные определения. Однородные члены,
связанные сочинительными союзами, и пунктуация при них. Обобщающие слова при
однородных членах и знаки препинания при них. Синтаксический разбор предложения
с однородными членами. Развитие речи (рассуждение, сочинение по картине).

Предложения
с обособленными членами
Обособленные
определения и приложения. Обособленные определения, выраженные причастными
оборотами. Особенности обособления приложений. Обособленные обстоятельства.
Синтаксический разбор предложений с обособленными членами. Развитие речи
(изложение).
Предложения
с уточняющими обособленными членами
Обособление
уточняющих членов предложения. Разделительные и выделительные знаки препинания.
Развитие речи (применение публицистического стиля, диспут, изложение по
упражнению).
Предложения
с обращениями, вводными словами и междометиями
Обращение
и знаки препинания при нем. Вводные слова и вводные предложения. Знаки
препинания при них. Предложения с междометиями. Вставные конструкции.
Способы
передачи чужой речи. Прямая и косвенная речь
Предложения
с прямой речью. Знаки препинания в них. Диалог. Предложения с косвенной речью.
Замена прямой речи косвенной. Цитаты и знаки препинания при них. Способы
передачи чужой речи в художественном произведении. Развитие речи (изложение по
упражнению, сравнительная характеристика героев).
Повторение
и систематизация изученного в 8 классе
Повторение
тем «Словосочетание», «Двусоставные предложения», «Односоставные предложения»,
«Обращение», «Водные слова и предложения», «Способы передачи чужой речи».

Календарно-тематическое
планирование, в том числе с учетом рабочей программы воспитания, с указанием
количества часов, отводимых на освоение каждой темы

№п/п

Тема урока

Дата

 план

 факт

1.

Функции русского
  языка в современном мире

2.

Повторение.
Фонетика и
  графика. Орфография

3.

Морфемика
  и словообразование. Орфография.

4.

Морфемика.
  Орфография. Правописание приставок. Тест

5.

Повторение.
  Орфография. Правописание суффиксов

6.

Повторение. Лексика
  и фразеология

7.

Повторение.
  Морфология. Орфография

8.

Повторение.
  Знаки препинания в простом и сложном предложении

9.

Р.р.
  Стили речи. Строение текста

10.

Р/р Сочинение по
  картине
И. Левитана «
  Осенний день. Сокольники»

11.

Входной
  контрольный диктант

12.

Анализ
  контрольной работы. Словосочетание. Строение и грамматическое значение

13.

Связь
  слов в словосочетании

14.

Синтаксический
  разбор словосочетаний

15.

Строение
  и грамматическое значение предложений

16.

Строение
  и грамматическое значение предложений

17.

Интонация
  простого предложения

18.

Порядок
  слов в предложении. Логическое ударение

19.

Р.р.
  Описание архитектурного памятника как вид текста

20.

Контрольная
  работа по теме «Словосочетание и предложение».

21.

Способы
  выражения подлежащего

22.

Сказуемое.
  Простое глагольное сказуемое

23.

Составное
  глагольное сказуемое

24.

Составное
  глагольное сказуемое

25.

Составное
  именное сказуемое

26.

Выражение
  именной части составного именного сказуемого

27.

Тире
  между подлежащим и сказуемым

28.

Обобщение
  по теме « Сказуемое»

29.

Контрольный
  диктант с грамматическим заданием по теме «Главные члены предложения»

30.

Анализ
  контрольной работы. Второстепенные члены предложения. Дополнение

31.

Прямое и
  косвенное дополнение

32.

Определение согласованное
  и
  несогласованное. Способы выражения
  определения

33.

Р.р. Обучающее
  сжатое изложение с элементами сочинения

34.

Определение
  согласованное и
  несогласованное. Способы выражения
  определения

35.

Приложение как
  разновидность
  определения.

36.

Знаки препинания
  при приложении

37.

Обстоятельство.
  Основные виды обстоятельств

38.

Обстоятельства,
  выраженные сравнительными оборотами.

39.

Синтаксический
  разбор простого предложения.
Р.р. Ораторская
  речь и её особенности

40.

Систематизация и
  обобщение по теме "Второстепенные члены предложения"

41.

Контрольная
  работа по теме «Второстепенные члены предложения»

42.

Основные группы
  односоставных предложений

43.

Предложения
  определённо-личные

44.

Р.р.
  Описание картины

45.

Определённо-личные
  предложения

46.

Неопределенно-личные
  предложения, их
  структурные и смысловые особенности

47.

Безличные
  предложения, их структурные и смысловые особенности

48.

Безличные
  предложения, их структурные и смысловые особенности

49.

Закрепление
  темы «Односоставные предложения с главным членом – сказуемым»

50.

Назывные
  предложения, их
  структурные и смысловые особенности

51.

Назывные
  предложения, их
  структурные и смысловые особенности

52.

Неполные
  предложения

53.

Неполные
  предложения

54.

Систематизация и обобщение
  изученного по теме «Односоставные предложения»

55.

Контрольная
  работа по теме  «Односоставные предложения»

56.

Анализ
  контрольной работы. Работа над ошибками.
Понятие об
  однородных членах
  предложения.

57.

Однородные и
  неоднородные определения

58.

Однородные
  члены, связанные сочинительными союзами, и пунктуация
  при них

59.

Р.р.
  Сочинение-описание картины М. Добужинского «Город в николаевское время»

60.

Однородные
  члены, связанные сочинительными союзами, и пунктуация при них

61.

Однородные
  члены, связанные сочинительными союзами, и пунктуация при них

62.

Обобщающие слова
  при однородных
  членах и знаки препинания при них

63.

Обобщающие слова
  при однородных
  членах предложения и знаки препинания
  при них

64.

Р.р. Сжатое
  изложение

65.

Контрольная
  работа по теме «Однородные члены предложения»

66.

Анализ
  контрольной работы. Понятие об обособлении второстепенных членов предложения.

67.

Обособление согласованных
  распространённых и нераспространённых определений.
Р.р. Сочинение на лингвистическую
  тему

68.

Обособление согласованных
  распространённых и нераспространённых определений

69.

Обособление
  определений с обстоятельственным значением. Обособление несогласованных
  определений

70.

Обособление
  определений и приложений, относящихся к личному местоимению

71.

Особенности
  обособления приложений

72.

Обособление
  согласованных приложений

73.

Обособление
  согласованных приложений

74.

Р.р.
  Характеристика человека

75.

Пунктуация в
  предложениях с союзом КАК

76.

Обособление
  обстоятельств, выраженных деепричастным оборотом и одиночным деепричастием

77.

Обособление
  обстоятельств, выраженных деепричастным оборотом и одиночным деепричастием

78.

Обособление
  обстоятельств, выраженных деепричастным оборотом и одиночным деепричастием

79.

Обособление
  обстоятельств, выраженных существительными с предлогами

80.

Р.р.
  Лингвистический анализ текста

81.

Обособленные
  уточняющие члены предложения

82.

Знаки препинания
  в предложениях с уточняющими членами.

83.

Систематизация
  изученного по теме «Обособленные члены предложения».

84.

Контрольная
  работа по теме «Обособленные члены предложения. Уточняющие члены предложения»

85.

Анализ
  контрольной работы. Обращение, его функции и способы выражения. Выделительные
  знаки при обращении

86.

Р.р. Сжатое
  изложение

87.

Знаки препинания
  при обращении.
  Употребление обращений

88.

Вводные
  конструкции (слова, словосочетания, предложения)

89.

Вводные
  предложения, знаки препинания при них. Предложения с междометиями.

90.

Вставные
  конструкции, особенности
  употребления вставных конструкций

91.

Вставные
  конструкции, особенности
  употребления вставных конструкций

92.

Систематизация и
  обобщение
  изученного. Предложения с вводными конструкциями

93.

Контрольная
  работа по темам: «Вводные слова», «Предложения с
  обращениями»

94.

Анализ
  контрольной работы. Предложения с прямой речью. Знаки препинания

95.

Предложения с
  прямой речью.
  Знаки препинания

96.

Р.р. Контрольное
  сжатое изложение

97.

Предложения с
  косвенной речью. Замена прямой речи косвенной. Практическое занятие

98.

Предложения с
  косвенной речью. Замена прямой речи косвенной. Практическое занятие

99.

Цитаты и знаки
  препинания при них

100.

Систематизация и
  обобщение изученного

101.

Повторение.
  Словосочетание и предложение

102.

Осложненное
  предложение

103.

Пунктуационный
  разбор простого осложненного предложения

104.

Итоговый
  контрольный диктант

105.

Анализ
  контрольной  работы. Итоговый урок

Реализация воспитательного потенциала на уроках русского
языка в 8 классе будет осуществляться в соответствии с Рабочей программой
воспитания МБОУ «Афанасьевская СОШ» на 2024 – 2025 учебный год и предполагает
следующее:
- установление доверительных отношений между учителем
и его учениками;
- побуждение школьников соблюдать на уроке
общепринятые нормы поведения, правила общения со старшими (учителями) и
сверстниками (обучающимися), принципа учебной дисциплины и самоорганизации;
- привлечение внимания школьников к ценностному
аспекту изучаемых на уроках явлений, организация их работы с получаемой на
уроке социально значимо информацией – инициирование ее обсуждения, высказывания
обучающимися своего мнения по ее поводу, выработки своего к ней отношения;
- использование воспитательных возможностей содержания
учебного предмета через демонстрацию детям примеров ответственного,
гражданского поведения, проявления человеколюбия и добросердечности, через
подбор соответствующих текстов для чтения, задач для решения, проблемных
ситуаций и кейсов для обсуждения в классе;
- применение на уроке интерактивных форм работы
обучающихся: интеллектуальных, деловых, ситуационных игр, стимулирующих
познавательную мотивацию школьников, дискуссий, дебатов, которые дают
обучающимся возможность приобрести опыт ведения конструктивного диалога,
групповой работы или работы в парах, которые учат школьников командной работе и
взаимодействию с другими детьми;
- включение в урок игровых процедур, которые помогают
поддержать мотивацию детей к получению знаний, налаживанию позитивных
межличностных отношений в классе, помогают установлению доброжелательной
атмосферы во время урока;
- организация шефства, наставничества мотивированных и
эрудированных обучающихся над их неуспевающими одноклассниками, дающего
школьникам социально значимый опыт сотрудничества и взаимопомощи;
- инициирование и поддержка исследовательской
деятельности школьников в рамках реализации ими индивидуальных и групповых
исследовательских проектов как возможность приобрести навык  самостоятельного
решения теоретической проблемы, навык генерирования и оформления собственных
идей, навык уважительного отношения к чужим идеям, оформленным в работах
других  исследователей, навык публичного выступления перед аудиторией,
аргументирования и отстаивания своей точки зрения;
- организация деятельности, предполагающей
использование современных инструментов образования (социальные сети,
интернет-платформы для обучения, вебинары, онлайн-квесты, сетевые сообщества);
Таким образом при реализации рабочей программы по русскому
языку в 8 классе основными воспитательными целями на уроках станут:
- формирование основных мировоззренческих понятий;
- формирование у школьников эстетических чувств;
- воспитание нравственных качеств (патриотизма,
гуманизма, активной жизненной позиции и др.);
- формирование навыка соблюдения этических норм;
- привитие аккуратности, сосредоточенности,
ответственности;
- воспитание сознательного отношения к процессу
обучения и к любой другой деятельности;
- воспитание чувства товарищества, взаимопомощи,
сочувствия, сострадания;
- воспитание средствами окружающего мира культуры
личности: отношения к русскому языку как части общечеловеческой культуры,
знакомство с историей развития литературы, понимания значимости литературы для
общественного прогресса.
В результате чего будут развиты навыки сотрудничества,
коммуникации, социальной ответственности, способность критически мыслить,
оперативно и качественно решать возникающие проблемы.

file_name: рабочая программа по русскому языку.docx

alt: Однородные и неоднородные определения 2

alt: Р.р. Лингвистический анализ текста 2

title: рабочая программа по русскому языку 8 класс


extracted_text:
Борис Петрович
Екимов «Ночь исцеления»
Цели:
Образовательные:
1. Познакомить с автором рассказа Б. Екимовым и его творчеством.
2. Вызвать интерес к творчеству Б. Екимова через его рассказ.
3. Продолжить обучение анализу литературного произведения.
Развивающие цели:
1. Развивать навыки осмысленного чтения.
2. Развивать умение выделять главное в тексте: эпизоды, характеристики
родителей, бабы
Дуни, Гриши.
3. Способствовать познанию общечеловеческих ценностей: любовь, ответственность.
4. Развивать навыки анализа текста.
  Воспитывать у ребят такие качества, как терпимость, заботливость, уважение к
людям преклонного возраста и тем, кто перенес какие-либо трагические испытания,
понимание их проблем, бескорыстную готовность разделить боль другого человека,
утешить страдающего; воспитание активной жизненной позиции.

А
говорили всё проходит

И позабудется в свой срок.

Но боль войны живёт в народе

И бродит, как в берёзе сок.

                      А. Селезнёв
Ход
урока.
1.Орг.момент.
2.Актуализация знаний.
В истории нашей родины
произошло немало знаменательных событий, но одно из них
до сих пор не отпускает сердца людей, отзываясь в них слезами горя и радости
одновременно, - это победа нашего народа в Великой Отечественной войне 1941 –
1945
годов. Эта война «прошлась» по душам не только тех, кто бил врага на поле боя
или
мужественно переносил муки плена, но и мирных жителей, самоотверженным трудом
приближающих заветный день – 9 мая 1945 года.
Страшные военные годы для кого-то прошли, а для кого-то и нет. Кто-то прожил
горькое
и забыл, а кого-то оно и по сей день не отпускает.
Как жить с этим? Как преодолеть нестерпимую боль, испытанную когда-то?
Слово
об авторе.
-Екимов
Борис Петрович – прозаик, родился 19 января 1938г. В Сибири (в Игарке), а после
войны семья переселилась в посёлок Калач – на – Дону, что в 180 км от
Волгограда, где писатель живёт и сейчас. Страсть к чтению переросла в увлечение
литературой.
 Герои
произведений Бориса Екимова – простые люди, жители деревень и хуторов, такие,
как все. Те, кого гнули и ломали об коленку войны, кризисы и перестройки, но
они выстояли, так до конца и не сломались.
В 2008 году Борису  Екимову была
присуждена Литературная премия имени Александра Солженицына.
3.Изучение нового материала.
 1)
Работа в группах
1гр. Подобрать однокоренные слова к слову
«исцеление».(целитель, целебный, целительный, исцеляющий, исцелять)
2гр.- Какие ассоциации
вызывают это слово? (это избавление от чего-то тяжёлого, исправление чего-либо)
3гр. Подобрать синонимы  к слову исцеление- излечение,
выздоровление, восстановление здоровья, возвращении к жизни – физическом
выздоровлении.
 - О чем пойдёт речь в рассказе?
-Кому
должно прийти исцеление?  (Бабе Дуне)
4..Беседа с анализом отдельных эпизодов рассказа.
— Какое впечатление произвел на вас рассказ? (Впервые я задумался над
тем, что, может быть, и моим близким нужна моя помощь. Мне стало страшно, что
до сих пор война так мучает людей. Я подумал: а что бы я сделал на месте Гриши?
Смог бы так, как он?)
— Какие чувства вы испытывали во время чтения? После прочтения
рассказа? (Тревогу. Жалость к бабе Дуне. Удивление поведением Гриши.
Облегчение. Жалость к тем, у кого нет близких, и они остаются один на один со
своей бедой.
— Какие проблемы затронуты в рассказе Екимова? (Гуманное отношение к
страдающему человеку, память о войне, выбор поведения человека в той или иной
ситуации.)
— Кого бы вы назвали главным героем рассказа? Почему? (Главный герой
произведения — Гриша. Он изменяется в течение рассказа, он взрослеет,
становится мудрее.
Бабушка — несомненно, достойный персонаж, но именно от внука она получает
помощь, которая так ей необходима.)
— Обратимся к тексту. Как чувствовала себя баба Дуня в дни приезда внука?
(стр.29) («…разом оживев, резво суетилась в доме: варила щи, пирожки
затевала, доставала варенья да компоты и поглядывала в окошко, не бежит ли
Гриша… и живым духом веяло в доме».)
— Как вы думаете, какое чувство могла испытывать бабушка до приезда
внука? ( До приезда внука бабушка испытывала одиночество.)
-- Обратите внимание на слова «одна» — «одинокая» — «одиночество». Почему
автор повторяет эти однокоренные слова? (Одна — без других, в отдельности.
Одинокая — не имеющая семьи, близких. Одиночество — состояние одинокого
человека. И состояние это не только физическое, но и душевное. Его можно
испытывать, когда вокруг люди, но нет близкого по духу.)
— Но ведь мы знаем, что у бабы Дуни есть семья. В городе живут родители
Гриши. Почему же она нечасто гостила у них? (С некоторых пор баба Дуня
стала во сне кричать, плакать. И когда она приезжала — взрослые ночь напролет
не спали.)
— Как они относились к ее болезни? («…все понимали, что виновата
старость и несладкая жизнь, какую баба Дуня прожила. С войной и голодом. Но
одного понимания «болезни» бабы Дуни оказалось недостаточно для того, чтобы
помочь ей. «Водили ее к врачам. Те прописывали лекарства. Ничего не помогало».
Следовательно, болезнь бабы Дуни нужно было лечить не лекарствами.)
- Как сама баба Дуня относилась к происходящему? Найдите в рассказе
слова, которые наиболее точно передают отношение героини к своим недугам,
(«Совестясь, чувствовала себя… виноватой», «горевала».)
__ Что же произошло с бабой Дуней во время войны? Что спустя десятки лет
заставляет ее так мучаться? (Во время войны баба Дуня потеряла карточки. А
дома трое маленьких детей: «Петяня, Шурик, Таечка… приду, они исть попросят…»
Чтобы накормить детей, баба Дуня идет за Дон за желудями. Набрала в два мешка.
А на пароме лесники стали отнимать, вроде как не положено.)
- Ребята, а вы узнали, что такое «карточки» и что они значили во время
войны? (Карточка — бланк с отрезными талонами, дающий право на получение продуктов,
Обычно их не восстанавливали в случае утери. Потеря карточек во время войны
смерти подобна.) Надо ли говорить, какие мучения испытывает мать, не зная, чем
накормить детей.
Попробуем проследить, как Гриша, который о войне только понаслышке знает,
приходит к мысли, что именно он должен помочь бабушке.
- Почему автор пишет, как после первой ночи катается мальчик, как ему
хорошо, а потом эти описания отсутствуют? ( Прошлое бабушки вначале
воспринимается Гришей несколько отстраненно, затем приближается к мальчику и в
конце концов становится его собственной болью. «Гриша подождал, послушал ровное
бабушкино дыхание, поднялся… И он плакал, вытирая слезы кулаком».)
- Как вы думаете, ребята, чем вызваны эти слезы?
  - Как вы понимаете заглавие рассказа? О каком и чьем исцелении идет
речь? (В эту ночь Гриша «нашел ключик» к недугам бабушки, поняв, что только
добротой и лаской можно успокоить ее. Поэтому исцелилась не только баба Дуня
(да она еще, наверное, и не исцелилась до конца). Исцелился Гриша, когда понял,
что он должен сделать. Может быть, под влиянием рассказа исцелится кто-нибудь
из нас — от черствости, равнодушия.)
Чтобы помочь бабушке, Грише приходится выбирать один из двух способов.
Первый способ предлагает Грише мать. Обратимся к тексту.
           -Чем они
отличаются?

1-мамин –
  быстрый, лёгкий, простой,
но жестокий,
  грубый.
Он подавляет
  психику бабушки, не исцеляет её, а помогает другим (эгоистичный , не
  для неё, а для себя)

2 – Гришин –
  долгий – трудный, мягкий, чуткий, добрый: он успокаивает психику, избавляет
  бабушку от переживаний, т.е. исцеляет её, именно ей помогает – гуманный
  ( с любовью милосердием , состраданием)

Какова роль пейзажа в рассказе? (Пейзаж в рассказе — фон, который
помогает ярче представить весь ужас снов бабы Дуни. Между зимой и войной можно
провести параллель: зима — это мертвое время года. Война несет смерть. Ночь —
темное и страшное время суток. Напоминания об ужасах военного времени приходят
ночью. Поэтому и краски в рассказе контрастные: белая (зима) — черная (ночь). И
вдруг желтый свет — свет луны как спасительный луч, освещающий путь из страшной
зимней ночи. «За окном светила луна. Снег белел».
«Ночь исцеления» - так называется рассказ. О чьем исцелении рассказывает
писатель? (Бабушкином, она перестает кричать, ей все меньше снятся страшные
сны. Произошло исцеление и внука, он повзрослел, сам нашел способ помочь бабе
Дуне. Его чуткость, внимательность, милосердие, забота сделали то, чего не
смогли сделать врачи и взрослые. Гриша исцелился от собственного равнодушия.
Писатель рисует как бы две жизни, которые проживает Гриша. Днем — счастливое
время школьных каникул: рыбалка, катание на лыжах. Ночью Гриша как будто
переносится на несколько десятилетий назад, в военное время, и участвует в
тяжелых снах бабушки. И эта ночная жизнь сейчас для него стала важнее.)
Каким теперь мы видим пейзаж? (Природа словно бы радуется этому
выздоровлению, исцелению героев. «Кособокая луна, опускаясь, глядела в окно.
Белел снег, посверкивая живыми искрами». Теперь нет темных красок, страшное
исчезло.)
- Вернемся к эпиграфу нашего урока. Раскрывает ли он содержание рассказа,
беседы? Почему? («Боль войны жива в народе…» Эта боль мучает и бабу
Дуню, и Гришу, и многих других. Я думаю, что «боль войны жива… бродит, как в
березах сок». Ведь, когда в березах появляется сок, они оживают от зимней
спячки. Так и Память «ходит по Земле» и пытается «разбудить» людей.) Память
живёт и в каждой семье.
Итог.
1гр.  Составить синквейн.
Доброта
Душевная,сердечная
Исцеляет,вдохновляет
Доброта
вдохновляет людей
Радость
2гр. Собрать пословицу и
объяснить смысл.
Доброе
слово лечит, а злое калечит.
Плохо жить без забот, худо без доброго слова.
Что
не сделаешь силком, того добьешься добром.

3г. Собрать пословицу и объяснить смысл.
Добрые слова дороже богатства.
Против милосердия и меч бессилен.
Что не сделаешь силком, того добьешься добром.

file_name: Урок по рассказу Екимова Ночь исцеления.docx

alt: Борис Петрович Екимов «Ночь исцеления»

чтение

group: Дисциплины

title: Урок по литературному чтению Б.Екимов "Ночь исцеления"


extracted_text:
Абай Құнанбайұлының
өмірбаяны

Ұлы ақын, ағартушы,
қазақтың жазба әдебиетінің және әдеби
тілінің негізін салушы – Абай (Ибрахим) Құнанбайұлы
Өскенбайұлы Шығыс Қазақстан облысы (бұрынғы
Семей уезі) Абай ауданында (бұрынғы Шыңғыстау облысы)
Шыңғыс тауының бауырында дүниеге келді. Абай
атақты Тобықты руының Ырғызбай деген тобынан тарайды.
Ол ауыл молдасынан оқып жүрген кішкентай кезінен-ақ
зеректігімен көзге түседі. Кейін ол Семей қаласында 3
жылдық медресе тәрбиесін алады.

Абай көпті көрген әжесі
Зеренің тәрбиесінде болды. Шешесі Ұлжан да ақылды
ананың бірі болған. Әкесі Құнанбай
Өскенбайұлы орта жасқа келгенде атқа мініп, ел билеу
жұмысына араласқан заманы, Ресей патшалығының
Қазақстанның батысы мен орталық аймағын отарлап,
ел билеу жүйесін өз тәртібіне көндіре бастаған
кез.

Құнанбай өз заманында ел
басқарған адам болды. Ол ел билеу ісіне балаларының ішінде
Абайды баулып, араластырды.

Абайды оқудан ерте тартып, оқудан шығарып
алуы да сол билікке ұлын қалдыру мақсатында еді. Әке
еркімен ел ісіне жастай араласқан Абай тез есейіп, балалықтан да
ерте айырылып, жастайынан ел ішіндегі әңгіме, сөз
өнерін, билердің шешендік өнеріне құлақ
салып, өзінің ерекше талантымен бойына сіңіре білді.

Елі үшін әділет жолын ұстанған
Абайдың үстінен арыз да жазылып, үш-төрт ай тергеліп,
ақталып шықты.

Әке-шешесінің қасында жүрсе де жас
Абай оқудан қол үзбейді, бос уақытында
қазақтың мәдениетін, араб, парсы, шағатай
тілдерін үйренеді. Шығыс әдебиетінің алыптары Низами,
Хожа Хафиз, Науаи, Физули т. б. ақындарының өлеңін
жаттап өседі. Кейін ол орыс әдебиеті мен тілін өздігінен
үйреніп, орыстың ұлы ойшылдары Пушкин, Гоголь, Лермонтов,
Щедрин, Некрасов т. б. шығармаларымен танысады. Сонымен бірге
ағылшын ғалымы Дарвиннің, Шекспирдің шығармаларын
да оқиды. Соның арқасында дүниетанымын кеңітіп,
білімін шыңдай береді.

Абай ауқатты отбасынан шықса да халқына
үнемі жақын болды, олардың дауын даулап, мұңын
жоқтады. Мұны оның мына өлеңінен көруге
болады:

...Кедейдің өзі жүрер малды бағып,

Отыруға отын жоқ үзбей жағып.

Тоңған иін жылытып, тонын илеп,

Шекпен тігер қатыны бүрсең
қағып.

Қар жауса да тоңбайды бай баласы,

Үй жылы, киіз тұтқан айналасы.

Бай ұлына жалшы ұлы жалынышты,

Ағып жүріп ойнатар көздің жасы.

Жасы отыздан асқан Абай орыс тіліндегі кітаптарды
мықтап оқуға бұрылады. Сол кезде Семейге айдалып келген
орыс демократтарымен танысады. Соның ішінде өзінің ерекше
танысып, араласқаны Михаэлис болды. 1880 жылдары айдалып келген
Долгополов, Леонтьевтермен да танысып, өзі олардан үйрене
жүріп, өзі де оларды халқының салт-дәстүрімен
таныстырып, қол ұшын берді.

Ақынның шығармашылықпен еркін
араласуы 1860 жылдар болды. Ол кезде Абай өлеңдерін басқа
аттармен жариялаған, тек 1886 жылы «Жаз» деген өлеңінен
бастап өз атын қоя бастайды. Ақынның «Жаз»,
«Күз», «Қыс», «Жазғұтыр», сонымен қатар «Жасымда
ғылым бар деп ескермедім», «Ғылым таппай мақтанба»,
«Интернатта оқып жүр», «Сегіз аяқ»
өлеңдерінің сол кездегі әлеуметтік жағдайларды
түсіну үшін маңызы зор.

Абайтанудың білгірі М. Әуезовтің атап
көрсеткендей, Абай мұрасының нәр алған рухани
үш арнасы: өз халқының мәдени мұрасы мен
Шығыс, Батыс елдерінің рухани қазынасы болды.

Оқи жүріп, білімін толықтыра жүріп
қырықтан асқан шағында біржола
ақындыққа берілді.

Туған халқын сүйіп, оны қасіреттен
құтқаруды, бодандыққа қарсы Абай халқын
оятып, береке-бірлікке шақырды. Туған халқы да Абайын
сүйіп, қатты құрметтеді. Өмірлік мағынасы
зор өлеңдерін жатқа айтып, тұмардай сақтады.
Шынында әр сөзі теңіздің тереңіне
тартқандай мың батпан ойдан туған, кісіге берер шабыты мен
шапағаты мол Абай әр қазақтың бағдаршамы
іспетті.

Абай өлеңдері бай философиялық,
курескерлік қасиетке ие. Ол ең алдымен қазақтың
телегей – теңіз ауыз әдебиетінен сусындап, батырлар жыры мен
ғашықтық жырларының үрдісіне мұрагерлік
етті.

«Ескендір», «Масғұт», «Әзім
әңгімесі» - Абайдың шығармашылық
мұрасындағы поэмалары да зерттеушілердің назарында.

Абай қазақ өлең үлгісін
жаңаша тұрғыдан байыта түсті. Сондықтан да Абай
қазақ жазба әдебиетінің негізін қалаушы деуге
болады.

Абайдың ақындық дәстүрін
ақынның көзі тірісінде тікелей дамытып,
жалғастырған ақын шәкірттері болған.
Солардың ішінде ерекше орын алатыны Абайдың өз балалары.

Абай тек қана ақын емес, сонымен бірге сазгер.
Халық арасынан шыққан таланттарды танып, олардың
еңбегін таратушы болды.

Абайдың ән шығармашылығы қазақтың
халық музыкасында ерекше орын алады. «Сегіз аяқ», «Айттым
сәлем, Қаламқас», «Желсіз түнде жарық ай» т. б.
әндері әлі күнге халық жүрегінен жылы орын
алған.

Абай өзінің шығармашылығында
қара сөзге ерекше мән берген.

Абай поэзиясының арқауы ғылым, білім,
еңбек – осы қара сөздерде жалғасып дамиды.

Қара сөздерден адамның
көңіл-күйінің жарығы мен
қараңғысының айнасы болған – күлкі мен
қайғы туралы педагогтар арасында осы күнге дейін
айтылмаған тың ой табамыз. Өйткені күлкі мен
қайғы туралы ешкім Абайдай тап басып айта алмаған. Абай
«күлме» демейді тек «орынсыз күлкіден сақ бол» дейді. Абай
өз шығармалары арқылы рухани бірлікке шақырады.

Қорыта айтқанда, Абай қазақтың
демократ ақыны, ұлы ойшыл, философы. Ол қазақ
тілінің мәйегінен көптеген өлеңдер мен дастандар
сондай-ақ, басқа да философиялық шығармалар жазды.

Абайды Абай еткен, асыл сөзімен өлең етіп
ұйытып, жүрегіне жыр болып байланған қасиеті -
өмірден әділет, мейірім, сенім, адалдық іздеу барысында
тапқан танымдық олжалары, санасын сарғайтып барып көзін
ашқан тұжырым тоғыстары өлең арқылы
өріліп жатыр.

Абай өлеңдерінің тақырыбы
жан-жақты әлеуметтік аясы кең. Өлеңдері
халықты өнерге, білімге, ғылымға шақырады,
әрі жанға жайлы, жүрекке жылы тиетін махаббат
өлеңдері болып келеді. Сондықтан Абай өлеңдері XIX ғасырдағы «қазақ
қоғамының айнасы» деп те аталады.

Ақын 1904 жылы туған жерінде қайтыс болды.
Сүйегі Жидебай деген жерге қойылды. Қазір сол Жидебайда
ақынның өзі тұрған үйде
әдеби-мемориалдық мұражайы бар. Жер бетіндегі күллі
қазақ қауымы өздерінің ұлы Абайымен
мақтанады. Олар күн өткен сайын Абайды жаңа
қырынан тануда. Өйткені Абай мұралары бүгін де,
болашақта да өзінің өміршеңдігімен
мәңгі жасайтын ғажап туындылар.

Абай шығармалары қазірдің өзінде
көптеген тілдерге аударылып, әлем халықтарының жақсы
бағасын алуда. Соның бір дәлелі, Қытай Халық
Республикасында Абай шығармаларының қазақша
нұсқаларынан сырт оның үш бірдей дастаны және
өлеңдері мен қара сөздері қытай тілінде
жарық көрді.

Ақынның өз кіндігінен он бала тарады.
Бәйбішесі Ділдәдән: Ақылбай, Әкімбай,
Әбдірахман, Райхан, Күлбадан, кенже баласы Мағауия. Екінші
әйелі Әйгерімнен (Шүкіман) – Тұрағұл,
Мекайыл, Ізкәйіл, Кенже. Абайдың үміт күткен талантты
балалары: Әбдірахман, Мағауия, Тұрағұл, Мекайыл.
Әкелерінің өлеңдерін жатқа айтып, халық арасына
таратқан, әнші, домбырашы болған.

Абай есімін еске қалдыру мақсатында
көптеген шаралар жүзеге асты. Ең алдымен, Жидебайдағы
Абай қыстауы қалпына келтіріліп, ол Семейдегі Абай
қорық мұражайының филиалына айналдырылды. Ақын
жерленген зиратқа гранит пен мрамордан құлпытас орнатылды.
Семейде және Қарауылда ескерткіш орнатылды.

***

Ұлы ақын, композитор, философ, саясаткер,
ағартушы, қазақтың реалистік жаңа жазба
әдебиетінің негізін қалаушы.

Ақынның арғы тегі Орта жүз
Тобықты Арғын ішіндегі Олжай батырдан басталады. Олжайдан Айдос,
Қайдос, Жігітек есімді 3 ұрпақ тарайды. Бұлардың
әрқайсысы кейін бір-бір рулы ел болып кеткен. Айдостың Айпара
деген әйелінен: Ыргызбай, Көтыбақ, Топай.

Ана айтқанындай, шынында, бұлардың ішінде
Ыргызбай ортасынан оза шауып, ел басқарған. Ыргызбайдан
Үркер, Мырзатай, Жортар, Өскенбай тарайды. Өскенбай
шаруаға жайлы, билікке әділ кісі болғандықтан,
"Ісің адал болса Өскенбайға бар,арам болса Ералыға
бар” деген мәтел сөз қалған.Өскенбайдың
әйелі Зердеден Құнанбай туады.

Құнанбай 4 әйел алған адам.
Оның бәйбішесі Күңкеден – Кұдайберді, інісі
Құттымұхамбетке айттырылып, қалыңдық
кезінде жесір қалған соң өзі алған екінші
әйелі: Ұлжаннан – Тәңірберді (Тәкежан),
Ибраһим (Абай), Ысқақ, Оспан, үшінші әйелі
Айғыздан – Халиулла, Ысмағұл туады. Қартайған
шағында үйленген ең кіші әйелі Нұрғанымнан
ұрпақ жоқ. Абайдің " Атадан алтау, анадан
төртеу едім дейтіні осыдан. Болашақ ақын сабырлы мінезімен,
кең пейілімен ел анасы атанған "кәрі әжесі”
Зеренің таусылмайтын мол қазынадай аңыз ертегілерін естіп,
абысын-ажынға жайлы, мінезі көнтерлі,
әзіл-қалжыңга шебер, жөн-жобага жетік өз анасы
Ұлжанның тәрбиесінде өсті. Абай әуелі
ауылдағы Ғабитхан молдадан сауатын ашады да, 10 жасқа
толған соң 3 жыл Семейдегі Ахмет Риза медресесінде оқиды.
Бұл медреседе араб, парсы’ тілдерінде, негізінен, дін сабағы
жүргізілетін еді. Құрбыларынан анағұрлым зейінді
бала оқуға бар ықыласымен беріліп, үздік шәкірт
атанады. Ол енді дін оқуын ғана місе тұтпай, білімін өз
бетінше жетілдіруге ұмтылады. Сөйтіп көптеген шығыс
ақындарының шығармаларымен, араб, иран, шағатай (ескі
өзбек) тілінде жазылған ертегі, дастан, қиссалармен танысады,
Шығыстың Низами, Науаи, Сәғди’, Хафиз, Фзули
сияқты ұлы ғұлама, классик ақындарына бауыр
басады. Медресенің үшінші жылында Абай Семей қаласындағы
"Приходская школаға” да қосымша түсіп, орысша сауатын
аша бастайды. Бірақ бұл оқуын әрі жалғастыра
алмай, небәрі 3 жылдан соң оның мұсылманша да, орысша
да оқуы аяқталады. Абайдың басқа балалардан
алымдылығын аңғарған Құнанбай оны елге
шақырып алып, өз жанына ертіп, әкімшілдік-билік
жұмыстарына араластырмақ болады. Сөйтіп 13 жастағы Абай
ел ісіне араласады.

Абайдың өмірбаяны.

Абай бала кезінде ширак, пысық болмағанымен,
елдегі шешен, ақын, ертегішілер әңгімесін тез
ұғып алатын зеректігімен, ынталылығымен ерекшеленген,
Шортанбай, Дулат, Бұқар жырау, Марабай, Шөжелерді
тыңдап өскен. Анасы Ұлжан да шешен болған, сөз
қадірін білетін ортада өскен кісі. Оның ағасы
(әкесі Тұрланның інісі) Тонтайдың өлерінде
кожа-молдаларға карап: "Жазыла-жаэыла қожа-молдадан да
ұят болды, енді өлмесек болмас",—дегені халық аузында
мәтел болып кеткен. Құнанбай кажыныңда кеңінен
толғап сөйлер тереңдігі, өз тұстастарының
ғана емес, шетелдік саяхатшылардың да назарына іліккен;
Құнанбай қажы "Ескітам" деген қоныстан
медресе салдырып, өзінің және туыстарының балаларын
окытқан. Абай сегіз жасында өуелі сол "Ескітам"
медресесінде дәріс алып, ауыл молдасы Ғабит-ханнан
оқыған. Әкесі онын зеректігін байқағаннан кейін,
10 жасқо толған соң Семейдегі Ахмет Риза медресесіне береді.
Онда 3 жыл окыған, Медресенің үшінші жылында ол осы
қаладағы "Приходская школаға" да қосымша
түсіп, онда 3 ай орысша оқиды. Бұл тұста М.О. Әуезовтің
"Өзі тұстас үлкен-кіші балалардың барлығынан
сонағұрлым зейінді, ұғымтал жөне ерекше
ықыласты болған. Дәрісте арабша кітапты молдасының бір
окып, бір-ақ рет түрікшеге аударып берген сөздерін кі-тапка
қарамай жатқа айтып шыға алатындай зерек бола-ды. Сонымен
дәріс үстінде оқылатын сабақтарды ұғып білу
Абайға өзге балалардан анағүрлым оңай тиген.
Көп уақытын алмаған. Сондықтан барлық
артылған уақытын Абай өз бетімен өзі сүйген
кітаптарын оқуға жұмсап, көп ізденуге салынады.
...Оқуға кірген соң-ак, тез есейіп, ілім қуған
кісінің калпына оңай түсіп кеткен. Оқыған
кітаптың көбіне сынмен карай білетін, сезімді окушы бола
бастаған. Өзінің әбден сүйіп, тандап оқыған
ірі акындары болады. ... Сол бала күнінде жаттаған кейбір
өлеңдері ұлғайып, көрілікке жеткен уақытына
шейін есінен шықпаған, ұмы-тылмаған" деген
тұжырымы болашақ ұлы ақынның калып-тасу
кезеңін айғақтайды. Абай бір жағынан шығыс
классиктері Низами, Сағди, Қожа Хафиз, Науаи, Физули, Жәми,
тағы басқаларды оқыса, екінші жаганан А.С. Пушкин, А.И. Герцен,
М.Е. Салтыков-Щедрин, Н.А. Некрасов, М.Ю. Лермонтов, Л.Н. Толстой, И.А. Крылов,
Ф.М. Достоевский, И.С. Тургенов, Н.Г.Чернышевский мұраларын оқып,
терең таныс болған, Батыс әдебиетінен Гете, Дж. Байрон
сияқты ақындарды оқып, түрлі ғылым салалары
бойынша зертгеулер жүргізілді. Есейген шағында, осы өзі
оқыған философ, ақын, ғалымдармен тең
дәрежеде пікір таластырып, олардың ішінен ірі
ақындардың өзіне әсері болған кесек туындыларын
қазақ тіліне аударған. Аударған өлеңдері
көркемдік жағынан негізгі нұсқасымен тең
түсіп, кейде асып та жатады. Құнанбай Абайдың
өзге балаларынан ерекше зеректігін ерте сезіп, оны әрі карай
оқытпай кайтарып алып, ел ісіне араласуға баулиды. Сөйтіп 13
жастағы Абай әке ықпалымен әкімшілік-билік
жүмыстарына араласады. Ол әке касында болған жылдарда
қазақ даласындағы әлеуметтік өмір
қайшылықтарын жан-жақты тани түседі. Патша
үкметінің отаршылдық саясаты мен пара-қор орыс
әкімдерінің, жергілікті жарамсақ болыстар
әрекеттерінің халық тағдырына кеселді,
зияндылығын айқын түсініп, соған карсы батыл
қимылдар жасаған. Алайда оның тамыры тереңде
жатқанын, отарлау жүйесінің бел алып, елдің
кұрсауда қалғанын сезіп күйзелген. Патша
үкіметінің отаршылдық саясаты мен оның аярлығын
түсінбей өзара қым-қиғаш айтыс-тартыска
түскен, танымы таяз болыстар мен ел билеушілеріне қарсы
күресуге бел буған Абай болыс сайлауына түсіп, жеңіп
шығады. 1875 — 78 ж. Қоңыркекше еліне болыс болады. Бұл
жылдары ез қолындағы билікті пайдаланып, әділдік таразысын
тең үстауға кұш салды. Абай кейіннен, 1886 ж. Е.П.
Михаэлистің ұсынысымен, Семей облыстық статистика
комитетінің толық мүшесі болып сайланды. Абай 1880 ж. И.
Долгополов, А. А. Леонтьевпен танысып, олармен тығыз
қарым-қатынаста болған. Абай ел ісіне араласқан
жылдарыңда әділеттілгімен, білімділігімен көрініп,
халық арасында беделі өседі."

Саясаткер Абай.

1885 ж. мамыр айында Шар өзенінің
бойындағы Карамола деген жерде Семей ген.-губ. Цеклинскийдің
басқаруымен Семей губ-на қарайтын 5 уездің 100-ден астам
би-болыстары бас қосқан төтенше съезі өткізілді. Осы
съезде төбе би болып сайланған Абайға "Семей
казақтары үшін қылмыстық істерге карсы заң
ережесін" өзірлеу тапсырылды. Абай бастаған комиссия
барлығы 93-баптан тұратын ережені 3 кұн, 3 түнде
әзір етті. Бүл казақ кауымындағы әдет
заңдарына да, патша өкіметінің халықгы
канаушылыққа, зорлық-зомбылықка негізделген
заңынада үқсамайтын, езгеше кұжат еді. Оның,
әсіресе, ұрлық, қылмыс пен өйел
мөселелер-не арналған баптары ерекше құнды. Бірақ
Абайдың беделін өсірген Қарамола съезінен кейін оның
қарсыластары көбейіп кетеді. 1890ж. Байғұлақ,
Күнту деген кісілер бас таған 16 атқамінер Жиренше
қыстауының шетіндегі Ши деген жерде Абайға карсы
дұшпандық әрекетке сөз байласады. 1891 ж. Оразбай бастаған
дау 1897 жылға дейін созылады. Бұл шиеленістің аяғы
1898 жылғы Мұқыр сайлауындағы жанжалға, Абай
өміріне қастандық жасауға әкеп соқтырады.
Ақын бұл жанжалдың барша жиренішті сырын, өзінің
ақ екендігін Сенатка жазған хатында айғақты деректермен
дәлелдеп береді". (Абай. Эн-циклопедия. А., 1995,49-бет). Ел баскару
қызметінде барын-ша әділ болып, халық камын ойлаған,
"тура биде туған жок, принципті ұстанған.
Ғұмырының соңына қарай пенделік шаруалардан бойын
аулақ салып, уақытының көбісін шығармашылыкка
арнаған.

Абай үш өйел алған. Бәйбішесі
Ділдәдан-Ақылбай, Әбді-рахман, Күлбадан, Әкімбай,
Мағауия, Райхан; екінші өйелі Әйгерімнен -
Тұрағұл, Мекайыл, Ізкайіл, Кенже, барлығы 7 ұл, 3
қыз сүйген. Келіндей алған әйелі Еркежаннан -
ұрпақ, көрген жоқ.Абай өлең жазуды 10
жасында ("Кім екен деп келіп ем түйе қуған...")
бастаған. Одан басқа ертеректе жазылған өлеңдері
-"Йузи-рәушән", екіншісі - "Физули,
Шөмси". Өлеңдерін кағаз бетіне 80-жылдардың
ортасында түсіре бастайды. "Сап, сап, көңілім",
"Шәріпке", "Абыралыға",
"Жақсылықка", "Кең жайлау"
өлеңдері 1870 - 80 жылдар аралығында жазылған.
Ақындық қуатын танытқан үлкен шығармасы -
"Қансонарда" 1882 ж. жазылган. Бастан-аяқ
динамикалық суреттерден тұратын бұл өлең казак
өдебиетінде калыптаскан дәстүрлі ұғымдардан
өзгеше, ішкі ой иірімдері терең. Абай лирикасы жанрлық
ерекшеліктері жағынан алғанда көп салалы,көп кырлы
болып келеді. Ол казақ поэзиясында тіл кестесіне, сөз
қолдануына да жаңа сипат дарыткан ақын. Абай
поэзиясының тілінде адамның жан тебіренісін, көңіл
толғанысын, жүрек лүпілін, сезімнің сан
қүбылып ойнақшуын көрсететін сипаттамалар, эпитет,
метафора және баска да бейнелі сөздердің жаңа,
өзі шығарған соны үлгі - өрнектері мол. Мыс.,
"жүректің көзі", "жүректің
оты", "көңілінің көзі ашық",
"көңілдің жайлауы", "ой өлкесі"
деген ауыспалы мағына туғызатын бейнелі сөздерді
-метафораларды қолданады. Бірде ақын жүрегі кейіптеу бейне
арқылы сипатталады: "Жүрегім менің - қырық
жамау". Осындағы жұлқыланып, кескіленген,
қырықка бөлінген, парша-парша болып бөлектенген
жүрек бейнесі акынның өкінішін, арманын,
қастандық-өшпенділіктен шеккен азабын, сүйенерге тірек
таппай күйзеліп налуын, т.б. көркемдік шеберлікпен жеткізіп
тұр. Абайдың ұлылығын танытатын
өлеңінің бірі - "Өлсе елертабиғат, адам
өлмес". Осы өлеңнің бастапқы
тармағындағы сөздердің мәнісіне
үңілсек, табиғат сөзін қалыпты мағынада
алып, аспан мен жер, күн мен айды айтып отырған сияқты.
Олардың өмірі адам өмірінен үзақ екені талассыз.
Ескі филос. еңбектерде табиғат өлсе де, адам өлмейді
деп, осы екеуін біріне-бірін қарама-қарсы қою кездеседі.
Мыс., Сократ адамды табиғатқа қарсы қойып,
әділдік, ізгілік секілді адамның жақсы қасиеттерін
зерттеу қажет те, ал табиғатты зерттеу деген көңіл
бөлуге түрмайды деп санаған. Таби ғат өзгереді,
құриды, мәңгі өзгермейтін жаратушы бір Алла
ғана деген үғым бар. Жақсы адамның өзі
өлсе де, жаны өлмейді деген пікірді философтар да айткан.
"Адам өлмес" деп бірден кесіп айтқан ойын Абай
төмендегідей жалғастырады:

..."Ол бірақ кайтып келіп ойнап-күлмес,

"Мені" мен "менікінің"
айрылғанын

"Өлді" деп ат қойыпты
өңкейбілмес".

... Дәл осы өлеңінде "мен"
және "менікі" деген үғымдарды Абай ажыратып,
дәлірек айқындамайды. Келесі шумақта: ...

"Көп адам дүниеге бой алдырған,

Бой алдырып аяғын көп шалдырған," -
дей келіп, алғашқы ойын енді тікелей жалғастырғандай:
"Өлді деуге сыя ма, ойландаршы,

Абай шығармашылығы.

Өлмейтұғын артына сөз
калдырған..." - дейді. "Адам өлмес" дегеннің
мағынасы өзі өлсе де, кейінгіге сөзі, айтқан ойы
калады деген пікірге саяды. Абай "Өлең сөздің патша
сы" өлеңінде "сөз түзелді, тыңцаушы сен
де түзел!" -деп жүртшылықган ақындық
сөзге зор маңыз беріп қарау-ын, поэзияның жоғары
қо-ғамдық міндетін түсіне білуін талап етті. Жаңа
танымның баурап аларлық күшін, жаңа ақындық
сөздің құнын әрбір адамның тани алатынына
қа-зақ өмірінің сол кездегі жағ-дайында
толық сенім арту қиын да еді. Абай оны жақсы тү-сінді,
мүны оның "Мен жаз-баймын өлеңці ермек
үшін" деген өлеңіндегі мына шумақ-тар толық
дәлелдейді: ..." Шу дегенде қүлагаң
тосаң-сиды, Өскен соң мүндай сөзді бұрын
көрмей".

Бұдан біз ақын
өлең-жырла-рывдағы жаңа, соны ой-пікір-лерді
жүртшылықтың қалай кдбылдайтынына ерекше мән
бергенін айқын аңғарамыз. Өлең-жырға
көңіл қоятын кдуымнан мән-жайын түсініп байыбына
жетуді талап етті. "Сыртын танып іс бітпес, сы-рын көрмей".
Абай ақын халықтың тағдыры мен қасіретін
терең түсініп, оның жоғын жоқгаушы болуға
тиіс деп са-наған. А-дың өлеңдерінің ішінде
мазмүны жағынан да, көркемдік бітімі жағынан да
ерекшеленіп түрған үздік туындылар мол. "Сегіз
аяқ", "Сен мені не етесің", "Қан сонарда
бүркітші шығады аңға", "Кдлыңелім,
қазағым, кайранжүргым", "Жаз",
(Жаз-дыгүн шідде болғанда) "Жел-сіз түнде жарық
ай", "Болыс болдым, мінеки", "Қызарып,
сүрланып", "Келдік талай жерге енді", "Өлсем,
орным қара жер сыз болмай ма?", "Көк түман -
алдындағы ке-лер заман" секілді өлендерінің кай-кайсысын
алсақ та, мүлде тың дүние, шығармашылық
жаңалық. Бүларға қоса "Ем таба алмай",
"Ата-анаға көз куаныш", "Сағаттың
шықыл-дағы емес ермек", "Нүрлы аспанға
тырысып өскенсің сен", "Ауру жүрек ақырын
соғады жай", "Өлсе өлер та биғат, адам
өлмес", аударма өлеңдерден "Жалғыз жалау
жалтылдап", "Жолғашықгым біржым-жырт
түндежалғыз", "Қанжар", "Мен көрдім
үзын қайың қүлағанын" сияқты
тағы сан алуан шығармалар-ды атауға болар еді. Абай өлеңдерінің
көбі не тақырыбы, не стилі, жанрлық сипаты неме-се
өлең өрнегі жағынан мүлде жаңа болып
келетіндіктен осы топка жатқызуға болады деген туындыларды
түгел қамтып, бөліп алудың өзі өте
қиын. Міне, осындай ондаған кемеліне келген өлең
үлгілерін туғызған Абай соларға ұқсас,
біртектес өлеңдер жазуға үмтыла бермейді. Әрине,
қай ақында болсын бірнеше өлең-дер тақырыбы
жағынан жалғас келіп отырады. Бұл сол тақырыпқа
терендеп бару үппн кажет. Бірақ ол тақырып әр
өлеңде әр қырынан ашылады. Абайдың
сарқылмас шығармашылық тапқырлығы, оның
қолынан шыққан кемеліне келген, коркемдік бітімі
жағынан мүлтіксіз өлең үлгілерінің көптігі
және әрқайсысының бір-біріне үқсамайтын,
жаңаша сипатты дүние болып келетіні. Абайдың тіпті
дылдың төрт мезгілін суреттейтін "Қыс",
("Ақ киімді, денелі, ақ сақалды"),
"Күз" (Сұр бұлт түсі суық
қаптайды аспан"), "Жаз" ("Жаздыгун шілде
болғанда'')."Жазғытұры"
("Жазғытұры қалмайды қыстың сызы")
секілді бір топқа, циклге жататын қлендерініңі де
әрқақайсы мазмұн-мағынасы, суреттеу тәсілі,
кұрылысы жағынан әр түрлі болып шыккан. Сондай-ақ
өлең, ән-күЙДІҢ мәнін. ақындық
өнердің қасиетін бағалайтын,.тақырыбы жағынан
бір-біріне жалғас "Өлең-сөздің патшасы,
сөз с арасы", "Біреудің кісісі өлсе,
каралы-ол". "Мен жазбаймын.өлеңді ермек үшін".
"Көніл кұсы құйқылжыр
шартарапқа". Өзгеге көңілім тоярсың",
"Адамнын кейбір кездері" деген шығармалары да ойды әр
кырынан өрбітуі. пікір сонылғы, бейнелеу, айту ерекшелігі бойынша
бір бірінен өзгеше сипатталған. Осындай бір-бірінс
ұқсамайтын әр өлеңінде акынның
өнерпаздық тұлғасы әр қырынан
көрініп, жаңаша сипат табады. '"Өлсе өлер
табиғат, адам өлмес". "Көк түман
алдындағы келер заман". "Сағаттың
шықылдағы емес ермск" деген сияқты өлеңдерін
окысанда Абайойшыл акын екен деп танысак, "Жүрегім, нені
сезесің", "Не іздейсін. көңілім, не
іздейсің", "Жүрегім, ойбай, соқпа енді"
секілді өлеңдерді оқығанда. Абай аскан сыршыл лирик
акын-ау деп тамсанамыз. Ал "Қан сонарда бүркітші шығады
аңға". Жаздыгүн шілде болғанда". "Желсіз
түнде жарык, ай".

"Жазғытұры қалмайды кыстың
сызы" сияқты өлеңдерге назар салсақ.Абайдың
өмір кұбылыстары сөзбен мүсіндеп, жанды бейнеге
айналдырып сипаттауда алдына жан салмайтын суреткер ақын екеніне ден
қоямыз.. "Сабырсыз, арсыз, еріншек", "Бөтен елде бар
болса", тағы сондай туындыларға карап нағыз
сыкақшыл. өткір мысқылға шебер ақын
осындай-ақ болар десек. "Мәз болады болысың" атты
өлеңді еске түсіріп, әжуалап келемеждеудің
мұндай да өте нәзік, өтімді түрі болатынына
тәнті боламыз. Ғылым таппай мақтанба", "Интернатта
оқып жүр" атты өлендердің қазақ
поэзиясында қалыптасқан насихат, өсиет үлгісіндегі
нұсқалардан мазмұны да, ойды бейнелеп айту тәсілі де
мүлдем өзгеше екені көңіл аударады. Ал "Сен мені
не етесің, 'Ем таба алмай", "Қор болды жаным"
секілді нәзік лирикалық туындылар қазақ поэзиясында
бұрын орын теппеген сыршыл лириканың жаңа үлгілеріне
екені айқын аңғарылады.. Абайдың әр
өлеңінде оның осындай ақындық тұлғасына
жаңа бір қырынан танытатын өзгешілігі болады десек, олар
іштей астасып жатқан сипат, қасиеттер екенін де айтуымыз керек.
"Сегіз аяқты" окығанда мұнда терең
сыршылдық. ғиратты насихатшылыдқ, бейнелеп суреттеуге, тіпті
өлең өрнегін өзгеше өрнектеуге шеберлік те
бәрі ұштасып келетіні анық көрінеді.Абайдың
көркемдік ойлаү, бейнелеп айту, суреттеу тәсілі мүлде
жаңа, даралық стилі еркін. икемді, поэзиядағы
қалыптасқан, дайын үлгілерді қайталамайды, Осының
өзі-ак оның поэзиясына жаңашылдык, сипат дарытады. Ол
қазақ поэзиясының мазмұндық ауқымын,
тақырыбын кеңейтті, әдебиетте жаңа жанрлык түрлер
туғызды. Халықтың сөйлеу тілініңі.
қазақтың ауызекі ақындық және ән
өнерінің байлығын кең пайдалана отырып, ол
өлең сөздің шеберлік кұралдарын жетіллірді,
өлеңдік өлшемінің интонациялық -ритмикалык,
байлығыні терең ашып көрсетті, жаңа ырғакты,
үйлесімді өлең үлгілерін енгізді, ақындық
тілдің образдылық-бейнелеу, стилистикалык мүмкіндіктерін
молықтырды. Қазақтың ақындық тілін
әдеби тілін ұстартып жетілдірді, әдеби тілді биік жаңа
сапаға көтеріп, жаңа үлгіле калыптастырды. А.С. Пушкин.
М.Ю. Лермонтов. т.б. ақындардың шығармаларын шеберлікпен
аударып, қазақ әдебиетін жаңа ой орамымен байытты.
Пушкиннің "Евгений Онегинінен" бірнеше
үзінді-нұсқаларды таңдап алып, "Татьянаның
хаты", "Ленскийдің сөзі" атты өлеңдерін
шығарды. Лермонтовтың "Ой", "Жолға
шықтым бір жым-жырт түнде жалғыз",
"Қанжар", "Теректің сыйы", "Асау той,
тентек жиын, опыр-топыр", "Жартас", "Өзіңе
сенбе, жас ойшыл", "Альбомға" өлеңдерін
казақтың төл туындысынша сөйлетті. Бұл
шығармалар Абайдың ой көрігнде кайта қорытылып
жаңадан дүниеге келген туындылар еді. Мыс., Абайдың Лермонтов
мәтінін казақша жеткізу әдістері әр түрлі.

Ал қалған жартысы еркін аудармалар. Мыс.,
"Ой", "Теректің сыйы" сияқты елеңдер.
Абай жеке сөздерді, сөйлемдерді аударғанда алшақ кеткен
тұстары бар дегеңде, көбірек айтылатыны
өлеңнің алғашқы шумағындағы:
"Арыстанның жалындай бұйра толқын, Айдаһардай
бүктеліп, жүз толғанып", - деп келетін тармақтар.
Бірақ осындағы "айдаһардай бүктеліп" дегенін
еркіндікке жатқызсақ та, "арыстанның жалындай"
дегені Лермонтовтың баска бір шығармасындағы: "И Терек,
прыгая как львица, Абайдың замандастары - Дүтбай Уандыкұлы,
Ысқақ. Солтабайүлы және інісі Оспан
Құнанбайұлы аударманың түп
нұсқаға жақындық. дәрежесі ылғи
бірдей емес. Бара-бар, дәлме-дәл аудармаларында Абай Лермонтов
шығармасының ішкі әлемін, оның толқын лебізін,
жаңа саласын казақ тілінің суреттеу мүмкіншіліктерін
пайдаланып, мол жеткізеді. Барлық жарастық сәнімен
казақ тілінде қайтадан туғызады. Солардың катарына
"Альбомға", "Жолға шықтым бір жым-жырт
түнде жалғыз" сияқгы өлеңдерін
жатқызуға болады.

"С косматой гривой на хребте,"- деп келетін
сөздермен үндес екені байкалады. Және жал арыстанда
ғана болатынын Абай дұрыс ескерген ("львица" деп
жаңылыс айтылған ғой). Абайдың аударма жасауға
тереңдікпен, шеберлікпен, жауапкершілікпен келгенін байқайсыз. Абай
аудармалары казақ поэзиясының өркендеп өсу
жолындағы баға жетпес зор табысы болды. Абай - мысал
өлеңдердің де шебері. Қазак, халқының сол
дәуірдегі өмірінің шыншылдықпен суретгеуге, әр
түрлі топтар өкілдерінің мінезін, іс-әрекетін дәл
көрсетіп, сатиралық бейнелер жасауға сөз өнерінде
мысал жанрынан аскан көркемдік құрал жок, Абайдың мысал
өлендері Крылов шығармаларынан аударма деп саналып жүр.
Алайда осы өлендерді талдап танығанда мысалдың өзіндік
жанрлық ерекшелігін ескеру қажет. Мысалдары толық
мағанасындағы аударма емес, көбінесе, белгілі бір сюжет еркін
баяндалады. Абай мысалдарының тағы бір дені ауыз әдебиетінен
бастау алып, әлем халықтары әдебиетіңде кеңінен
тараған ежелгі танымал мотивтерден тұратындығы. Ортақ
сюжетке жазыла берер мысал жанрының типологиялық
дәстүрін сақтай отырып, сол сюжетке мысал жазған
ақындармен жарыска түскен: "Қарға мен
түлкі" ( Эзоп, Федр, Бабрий, Крылов, Абай, Ыбырай, Әлихан,
Ахмет, т.б.), "Құмырсқа мен шегіртке" (Эзоп, Федр,
А. Құрманбаев, Абай, Әлихан, т.б.). Бұдан, Аарне
және Томпсонның дүние жүзілік ертегілер
каталогындағы сюжеттердің (сюжет ауысу теориясы) мысал жанрында
әлем жазушыларының шығармаларында көрініс тапқанын
байқап отырмыз. Абай мысалдары Крыловтан аударма емес, ортақ
сюжетке жазылған төл шығармалар. Абай
"Масғұт", "Ескендір", "Әзім"
поэмаларын жазған. Олардың үшеуі де шығыс халқына
ортақ сюжетке құрылған. Бұларға
қоса, ол Лермонтовтың "Вадим" атты көлемді
прозалық шығармасын және "Демон" поэмасын
өлеңмен аударуға кіріскенін ескерсек, поэма жанрындағы
акынның шығармашылық ізденістері аз болмағанын
көреміз. Бұл екі аудармасы мен "Әзім" поэмасы бізге
толық жетпегендікген, нақтылы байлам жасау қиын. Ал
"Масғұт" пен "Ескендір" туралы айтсақ,
олардың өзгешелігі, бұрынғы осы сюжетке жазылған
поэма-дастандар ізін кумай, баскд калыпта жазылуы поэмаларға
даралық сипат берген. Абай - әлемге көзкарасы
калыптасқан, өзіндік философиялық түйіндері бар
ғұлама. Ақынның рухани, даналық мұрасы
терең мағыналы философиялық идеяларға толы. Ол
күллі Шығыста филосфияның негізгі мәні болып табылатын
"жетілген адамды" өзекті және басты проблема етіп
қарастырып, соған айрықша көңіл бөлді.
Адамгершілік туралы ілімді дамыта отырып, адамды адамгершілік, кісілік
тұрғысынан жетілдіру принциптерін, ұлттық эстетика
мәселелерін алға тартты. Адамның шексіз танымдық
мүмкіндіктері жөнінде, білім мен ғылымның әлеуметтік
рөлі туралы, адамтану мәселелерін көтерді.

Даналықтың өлшемі бола
білген философ-ақынның рухани мұрасы шын мәнісінде,
казақ халқының зерделі ойы мен өмірі
тұрғысындағы энциклопедця секілді. Абайды танып, белсенді
игере отырып, сол кездегі казақ қоғамының
экономикалық, саяси, кұкықтық, отбасылық,
мәдени-тарихи, моральдық хал-жайынан айқын да толык
мағлұматтар алуға болады.

Ақын шығармалары
сусындаған негізгі үш қайнар көзді айтатын
болсақ, ол ең алдымен Абай қазақ елінің
ұлтгық рухы мен менталитетін, оның көкейтесті арманы
мен даналық ойларын абыздық көрегеңділікпен,
өлеңмен өрнектеуді қазақ эпосынан үйренді.
Сондай-ақ Абайдың жүйелі ойларының үлкен бір
арнасының калыптасуына Шығыстың рухани
қазынасының да ықпал-әсерінің аз болмағандығы
сөзсіз. Өйткені ол күллі араб пен парсының
батырлық дастаны мен жырларын, Шығыстың атағы жер
жүзіне мәшһүр классик ақындарын, Әбу Жафар
Мүхаммед ат-Табари, Рабғузи, Рашид әд-Дин, Бабыр Захиреддин
Мұхаммед, Әбілғазы Баһадүр ханның тарихи
еңбектерін, сондай-ак, логика ғылымының негіздері мен
мұсылмандық құқық, Шығыстың
шариғат кағидаларын ұғындыратын ғұламалар
еңбектерін жетік меңгерген. Сол еңбектерді
түпнүсқасында оқитын жан-жақты білімдар,
ғұлама болған. Араб, парсы, түркі тілдеріндегі білім
көздеріне Абай ерекше көңіл аударады. Айрықша
қабілетінің аркасында, араб, парсы тілдерін өз бетімен
жүйелі түрде оқып, игереді. Сөйтіп ол Ә.
Бөкейханов айтқандай, қасиетті кітаптардың білімпазы
атанады. Отырардан шықкан және Шығыстың екінші
ұстазы атанған ғүлама ғалым Әбу Наср
әл-Фараби философиясы Абайдың дүниетанымын
қалыптастырып дамытуда елеулі рөл аткарған.

Ақынның шұрайлы филос.
ойлары, негізінен, шығыс ойшылдары мен ақындарының кемел
пікірлерін айрықша шеберлікпен игергендігін көрсетеді.Орыстың
қоғамдық-филос. ақыл-ойы ақынның эстетик.
көзқарасының қалыптасуына елеулі әсер етгі.
Сондай-ақ басын сонау антикалық ежелгі заман мәдениетінен
алатын Батыс Еуропа мәдениеті Абай дүниетанымының даму
процесінде тарихи сабақтастық желісін атқарды. Казақ
кемеңгері Сократ, Платон, Аристотель еңбектерімен жақсы таныс
болды. Сонымен катар ол Спенсердің "Тәжірибелерін",Льюистің
"Позитивтік фило-софиясын", Дрепердің "Еуропа
ақыл-ойының даму тарихы" атты туындылары мен Милльдің,
Бокльдің және тағы басқа көптеген
авторлардың да шығармаларын оқыған. Батыстың
өркениеті мен философиясы, қоғамдық ойдың даму
тарихы, ғылымы мен мәдениеті Абайдың рухани есею жолында
елеулі рөл аткарып, Батыс пен Шығыс мәдениеттерін оның
өз дүниетанымында тамаша ұштастырды. Абайдың негізгі
зерттеу объектісі -адам. Сол адамның эстетик., этик. талғамы,
арман-мақсаты, өмірінің мәні, сезімі мен түйсігі,
болмысы мен ұлттық ойлау ерекшелігі ұлы ойшылды терең
тебіреніске түсірген. Шығыс ойшылы ретінде Абай адам проблемасын
үлкен ауқымда, яки қоғамдық, руханилық,
құндылық, этик., эстетик. тұрғыдан зерделеді. Ол
адам табиғатын этик. тұрғыда қарай отырып, "сегіз
қырлы, бір сырлы" сырбаз адам, яки кемеліне жеткен,
"толық адам" кейпінде алға тартады. "Абайға
шығыстан кірген бұйымдардың басы ислам діні", - дейді
Әуезов. Шындығында, Абайдың "жан сыры", "жан
құмары", "жан куаты", "жанжарығы",
"хауас", "хауас сәлим", "хауаси хамса",
"хауаси хамса заһири", "толық адам", т.б.
филос. ұғымтанымдар жөніндегі көзқарасы Ислам
филос-сын терең танығанын байкатады. "Әрбір ғалым
- хакім емес, әрбір хакім - ғалым", "Адаспай тура іздеген
хакімдер болмаса дүние ойран болар еді" - деген пікір -
ғұламаның филос. көзқарасы. Жалпы, Абайдың
. көркемдік, әлеум. гуманистік және дінге
көзқарастары терең білінген еңбегі - қара
сөздері . Абайдың қара сөздері (Ғақлия) -
ұлы ақынның сөз өнеріндегі көркемдік
куатын, филос-дағы даналық дүниетанымын даралап
көрсететін классикалық стильде жазылған прозалық
шығармасы. Жалпы саны қырық алты бөлек шығармадан
тұратын Абайдың кара сөздері тақырыбы жағынан бір
бағытта жазылмаған, әр алуан. Оның алты-жеті
үлгісі қысқа болса, қайсыбіреуі мазмұн,
тақырып жағынан өзгешелеу, ауқымды болып келеді. Абай
өзінің қара сөздерінде шығарманың ажарына
ғана назар аударып қоймай, оның тереңдігіне,
логикалық мәніне зер салған. Сөйтіп көркемдік
шеберлік пен ғылыми зерделік арқылы көркемдік сана мен филос.
сананы ұштастырады. Абайдың қара сөздеріндегі
гуманистік, ағартушылық, әлеум. ойлары дін туралы
пікірлерімен бірігіп, тұтас бір қазақ халқының
филос. концепциясын құрайды. Абайдың кара сөздері
сондай-ақ жалпы адамзат баласына ортақ асыл сөзге айналды.
Оның кара сөздерінің бірнешеуі ең алғаш 1918 ж.
Семейде шыққан "Абай" журналында жарық көрді.
Кейіннен, Абайдың қара сөздері орыс, қытай, француз,
т.б. көптеген әлем тілдеріне аударылды.

Абайдың философиялық ойлары.

Ұлы Абайды өмір,
қоршаған дүние, табиғат, болмыс сыры, олардың заңдылықтары
көп ойландырған, ол дүние сырына бойлап, өзін
мазалаған сауалдарға жауап табуға тырысқан. Мен осы
кіммін? Жан иелері өмірінің түпкі мәні неде?
Барлық адам баласы, жан-жануарлар да тамақтанады,
ұйықтайды, қорғанады, артына ұрпақ
қалдырады. Сонда адам баласының басқа жан иелерінен
айырмашылығы неде? Міне, Абай әркімді де толғандыратын
терең сырлы сұрақтарға жауап іздейді. Ол
өзінің ілімінде, пәлсапалық шығармаларында адам
баласының өмір сүру мақсатын, сол мұратына жету
жолын, әлемдегі болмыстың мәні мен өзіндік ішкі
байланысты, жалпы заңдылықтарын ашып көрсетеді.

Кемелдену, жетілу – адам
өмірінің мақсаты екенін айтады Абай. Жетілу дегеніміз не?
Түрлі жетілулер бар. Мысалы, спортпен шұғылданып
өзіміздің денемізді, күш-қуатымызды жетілдірсек, ал
ғылым-білім, өнерге үйрену арқылы ой-өрісімізді
жетілдіреміз. Абай осыларды айта отырып, бұлардан гөрі
маңыздырақ жетілу барын, ол – рухани жетілу, яғни жанды
жетілдіру деп көрсетеді.

Абайдың айтуы бойынша жан
жүректе орын тепкен. Жан адамның тыныс-тіршілігін,
іс-әрекетін жүрек арқылы басқарады. Егер жан жетілмеген
болса, онда адамның іс-әрекетінде де кемшілік болады. Ішкі
дүниесі тазарып, жетілген адам ғана қателікке ұрынбай,
өмірде жаңсақ баспай, дұрыс өмір сүре
алады. Адам баласының бақыты оның жүрегінің тазалығымен
тығыз байланысты деп үйретеді Абай. Сонымен, жетілудің негізі
– женді, жүректі жетілдіру екен. Бұл – адамның ішкі
нәзік болмысын тазарту деген сөз.

Абай өз шығармаларында жетілу
жолдарын, олардың түрлі белестерін көрсетеді. Әрбір
адам осы жетілу жолдарынан өте отырып өзінің қай
деңгейде тұрғанын және өмірінің келесі
белесін анықтай алады. Мәні терең ашылып, келешегі
айқындалғанда ғана адам өмірі маңызды
болмақ. Абай ілімі осылай әркімнің өмірінің
мәнін ашып, оның келешектің жарқын жолына шығуына
мүмкіндік береді.

Ақын мұрасында бір жүйеге
түсірілген көзқарасын тұжырымдайтын арнайы
философиялық шығармасы жоқ. Дегенмен, Абайдың
көптеген өлеңдері мен прозалық шығармаларында
"… адам мен адамгершілік, ар, ұждан, мораль философиясына
төтелей қатынасы бар, толып жатқан бөлек-бөлек
бір көлемді, әрі сапалы ойшылдық пікірлері бар екені даусыз.
Абай шығармашылығын зерттеудің алғашқы
кезеңінде, 1920-30 жылдарда ақынның идеялық
мұрасы қызу айтыстар тақырыбына айналды, «Абай философиясын»
діншілдігі басым әдеттегі буржуазиялық идеалистік
философияның жамап-жасқаған біртүрі деп
дәлелдемек болушылар да табылды (Қабдолов З. Қазақ
ақыны Абайдың философиясы және оған сын. «Советская степь»,
1928, 2 тамыз).

Көрнекті мәдениет
қайраткерлері мен жазушылар: М.О.Әуезов, С.Мұқанов,
Қ.Жұбанов, С.Сәдуақасов, С.Қожанов,
І.Жансүгіров т.б. Абайдың ақындық мұрасын
анайы-социологиялық шабуылдан қорғап, мақалалар жазды.
«Көзқарасының қарама-қайшылықтарына
карамастан, - деп жазды Мұқанов, - Абай бұл
сөздің ұнамды мәнінде ең озық реалист-суреткер
болды және сонысы үшін де біз оны құрмет тұтамыз,
сондықтан да оның әдеби мұрасы біз үшін
баға жетпес байлық болып табылады, тап солай
болғандықтан да қазақ халқы Абайды
өзінің аса ірі ұлттық ақыны деп біледі»
(«Казахстанская правда», 1934, 30 көкек).

file_name: Абай Құнанбайұлының өмірбаяны.docx

alt: Отыруға отын жоқ үзбей жағып.

alt: Абайды Абай еткен, асыл сөзімен өлең етіп ұйытып, жүрегіне жыр болып байланған қасиеті - өмірден әділет, мейірім, сенім, адалдық іздеу барысында тапқан танымдық олжалары, санасын…

alt: Ақынның арғы тегі Орта жүз Тобықты

alt: Ал қалған жартысы еркін аудармалар

alt: Абай шығармашылығын зерттеудің алғашқы кезеңінде, 1920-30 жылдарда ақынның идеялық мұрасы қызу айтыстар тақырыбына айналды, «Абай философиясын» діншілдігі басым әдеттегі буржуазиялық идеалистік философияның жамап-жасқаған біртүрі деп…

title: Творчество Абая


extracted_text:
ТИПЫ ФОНЕТИЧЕСКИХ ОШИБОК НА НАЧАЛЬНОМ ЭТАПЕ ОБУЧЕНИЯ
РУССКОМУ ЯЗЫКУ КАК ИНОСТРАННОМУ: ОПЫТ ПРЕПОДАВАНИЯ

Методика преподавания русского языка как иностранного
является самостоятельной дисциплиной, которая, как утверждает А.А. Леонтьев,
«учит <…> сознательно управлять учебным процессом, сознательно
организовывать свои собственные обучающие действия так, чтобы учебный процесс
давал наилучшие результаты. Предмет методики обучения русскому языку как
иностранному – это оптимальная система управления учебным процессом, т. е.
система, направленная на наиболее эффективное овладение учащимися русским
языком» [4, с. 65].

Актуальной задачей методики преподавания русского языка как
иностранного является поиск и разработка новых методов, способов, направленных
на повышение эффективности обучения.

Преподавание русского языка как иностранного давно
выделилось в специальную дисциплину, которая имеет уникальный научный опыт в
методике, практике, теории. Разработаны, апробированы и изданы учебники и
учебные пособия Ю.Г. Овсиенко (2012) [7], Л.В. Миллера, Л.В. Политовой, И.Я.
Рыбаковой (2011) [5], Т.В. Шустиковой, В.А. Кулаковой (2014), Л.В. Московкина,
Л.В. Сильвиной (2014) [6] и др., в которых представлены коммуникативные и
языковые упражнения, предназначенные для активного усвоения фонетических,
грамматических, синтаксических, стилистических особенностей русского языка. В
настоящее время разработка функционально-коммуникативной лингводидактической
модели русского языка как основы для практических курсов «в изучении русской
звучащей речи» [1] является одним из перспективных направлений в современной
науке. Целью данной статьи является рассмотреть основные виды ошибок,
встречающиеся в практике преподавания русского языка как иностранного в
арабоязычной аудитории на начальном этапе обучения.

Целью обучения студентов на начальном этапе (на
подготовительном факультете) является овладение основами языка и подготовка к
занятиям по специальности в вузе на русском языке. На элементарном курсе у
студентов формируются коммуникативные умения и навыки в области устной речи,
чтения и письма, а также складывается понятие о системе русского языка.
Дальнейшее обучение направлено на активизацию пройденного фонетического и
грамматического материала в речи обучающихся.

На начальном этапе в работе с иностранными учащимися
ставятся следующие задачи: обучение произношению; формирование слуховых образов
русских звуков и целых слов, знакомство с ИК; овладение правилами перехода от
графического образа слова к его произношению, формирование грамматических
компетенций. Учащиеся должны уметь различать фонемы русского языка не только в
своем собственном произношении, но и на слух, то есть слышать звуки в процессе
восприятия чужой речи. Несмотря на то, что некоторые звуки русского языка
являются чуждыми, например, фонетике арабского языка [9], задача преподавателя
– научить, закрепить и довести до автоматического воспроизведения звуки,
трудные для артикуляции данной группы студентов. Чтобы добиться автоматизации в
воспроизведении звуков, необходимо сначала отработать с учащимися отдельные
элементы артикуляции (все три этапа его произнесения: приступ, выдержку и
рекурсию), затем звук в целом, потом звук в составе слога, т.е. различные
буквосочетания, и только затем включить «отработанный» звук в состав слова.
Заключительным этапом становится включение слова с «отработанным» звуком в
состав осмысленного коммуникативного высказывания.

В процессе обучения важным этапом является сопоставление
звуковой системы русского языка со звуковым строем родного языка учащихся. Из
истории развития методики преподавания русского языка как иностранного
известно, что данный аспект становился предметом изучения в работах российских
и зарубежных исследователей. Студенты в процессе знакомства и изучения
иностранного языка непроизвольно сравнивают изучаемый язык со структурой своего
родного. Учет сходств и различий в фонетическом, морфологическом и лексическом
аспектах изучаемого и родного языков, с одной стороны, значительно упрощает
работу преподавателя, т.к.

Дифузьжон, [28.03.21 13:28]
он [преподаватель] осознает, почему учащиеся допускают в
своей речи те или иные ошибки, и может провести отбор учебного материала,
совершенствуя систему учебной работы. Но, с другой стороны, такое «наложение»
представлений о грамматической системе родного языка на языковую картину
русского требует от преподавателя определенного уровня подготовки к занятию
(например, знаний о грамматических категориях в арабском языке). Таким образом,
важным моментом в практике преподавания русского языка как иностранного
становится использование данных сопоставительной лингвистики, а именно
типологических и фонетических, а также морфологических особенностей родного
языка учащихся. Изучению данной проблемы посвящены работы Верещагина Е.М.,
Костомарова В.Г. [2], Габдреевой Н.В. [3], Леонтьева А.А. [4], Хаврониной С.А.
[8], и др., которые считают, что ошибки иноязычной речи надо рассматривать с
позиции лингвистического, коммуникативного, психологического и дидактического
подходов.

Рассмотрим в качестве адресата национально ориентированного
курса русской звучащей речи носителей арабского языка. Уже на первых занятиях в
арабоязычной аудитории у студентов возникают определенные трудности в
артикуляции звуков русской фонетики. Так как арабский язык относится к семитской
ветви семито-хамитской семьи, а русский язык – к индоевропейской семье,
звуковые системы двух языков значительно отличаются друг от друга.

Из шести гласных звуков русского языка [а], [о], [у], [и],
[э], [ы] в арабском языке имеют частичное соответствие только три [а], [и],
[у]. Это связано с тем, что арабский язык самый богатый из всех семитских
языков по составу согласных фонем, а вот гласных в его составе всего три [а],
[и], [у]. Кроме того, русская и арабская вокалические системы различаются не
только количеством гласных, но и их качеством.

В процессе произношения этих звуков, а также в написании под
диктовку слов с этими звуками арабоязычные студенты не всегда способны четко
дифференцировать фонемы [о] и [у], [и] и [jэ] и совершают типичные для представителей
этой нации ошибки. Отсутствие четкого разграничения звуков [о] и [у] связано с
тем, что оба этих звука в русском языке сходны по артикуляции: они заднего ряда
и лабиализованные. Так, например, наблюдается неразличение лексем ст[о]л и
ст[у]л, т[у]т и т[о]т. Перед согласными звук [и] арабы приближают к звуку [э]
или [о] произнося [э]голка вместо иголка, [э]грать вместо играть. Большую
трудность вызывает звук [ы], который требует постановки и автоматического
закрепления новой артикуляции. При его произношении язык полностью нужно
отодвинуть назад и напрячь заднюю часть языка. Для того чтобы помочь
иностранцам напрячь заднюю часть языка при произношении звука [ы], можно
использовать звуки-помощники [к] и [г]. Произношение самих звуков [к] и [г]
обычно не вызывает сложности у иностранцев, но при их произношении задняя часть
языка автоматически напрягается. Для постановки указанных выше фонем возможно
применение в практике фонетических упражнений с высокочастотным использованием
звука [ы] в слогах и словах : кы – гы – кы – гы, ык – ыг – ык – ыг, ыкы – ыгы –
ыкы, ы – ы – ы, гы – гмы – мы – мыл, кы – квы – вы – выл, гы – гвы – вы – выл,
кы – кбы – бы – был, гы – гбы – бы – был, мыло, было, выход, выставка, был,
сын, сыр, буквы, умный. При использовании такого рода упражнений необходимо
помнить о том, что овладение произносительными навыками происходит в тесной
связи с развитием речи. Освоение артикуляционной стороны (например, бесконечная
проработка «трудных» звуков, заучивание скороговорок и т.д.) не должно
противоречить принципу коммуникативности и не снижать мотивацию учащихся.

Произношение звука [а] в словах требует особого внимания
студентов, так как звук [а] в ударной и безударной позициях произносится как
[а]. Это правило не вызывает трудностей в процессе говорения, однако, на письме
учащиеся совершают множество ошибок. Например, слово преподаватель будет
написано препадаватель; малако вместо молоко; атец – отец.

Дифузьжон, [28.03.21 13:28]
Неспособность арабоязычной аудитории осознать особенности
русской фонетической системы прежде всего связана с отсутствием четкой
корреляции согласных звуков. Тогда как важнейшими характеристиками фонетической
системы русского языка являются преобладание согласных фонем над гласными и
корреляция первых по твердости / мягкости, глухости / звонкости.

При работе над согласными звуками в арабоязычной аудитории
определенные трудности вызывает ряд звуков, которые отсутствуют в арабском
языке. Например, смычно-взрывной [п], смычно-щелевые (аффрикаты) [ч’] и [ц],
щелевые (фрикативные) [в] и [ш] и другие. Баба вместо папа; болка вместо полка.
Или порой в стремлении выговорить звук [в] студенты произносят его отдельно от
слова, к которому он относится, т.е. нарушая границы единого фонослова, в таких
сочетаниях как работать в поле (произносят [вэ] / [в’и] [пол’э] вместо
[фпол’ь]), учиться в школе ([вэ] / [в’и] [школ’э] вместо [фшкол’ь]). Звук [ц] с
трудом поддается усвоению иностранцами в виду его низкой частотности
употребления. Так, мы встречаем его в словах столица, центр, целый. Часто
наблюдается его подмена звуком [с] – [сэнтэр], [тс] – [ст?л’итсъ].

Особое внимание преподаватель должен уделить проблеме
подразделения согласных в русском языке по твердости / мягкости. Учащимся из
арабских стран достаточно трудно понять, услышать и воспроизвести правильно
мягкие и твердые звуки, например, [с] и [с?], [б] и [б?], [з] и [з?] и т.д. Это
опять же связано с тем, что звуковые системы двух языков – русского и арабского
– существенно отличаются друг от друга. В арабском языке гласные звуки не могут
влиять на предыдущий согласный, делая его мягким или твердым. Кроме того,
трудными, с точки зрения произношения и написания, являются слова с
разделительными мягким и твердым знаками. Арабоговорящие студенты не всегда
могут уловить на слух особенности произношения таких слов, как объяснить,
подъезд, подъехать, варенье. Чтобы правильно оформлять графически данные слова,
студентам приходится заучивать их написание. Также предлагается прочитать
студентам эти слова без разделительных твердого и мягкого знаков и убедиться,
что фонетический вид слова меняется. Например, сначала студент читает
[п?д’эхът’], а потом [п?дjэхът’] и убеждается, что слова в зависимости от
наличия / отсутствия твердого знака произносятся по-разному.

file_name: ТИПЫ ФОНЕТИЧЕСКИХ ОШИБОК НА НАЧАЛЬНОМ ЭТАПЕ ОБУЧЕНИЯ РУССКОМУ ЯЗЫКУ КАК ИНОСТРАННОМУ.docx

alt: ТИПЫ ФОНЕТИЧЕСКИХ ОШИБОК НА НАЧАЛЬНОМ


extracted_text:
«РАССМОТРЕНО»
на заседании ЦК ОП
протокол №_____________
от «____»__________2021г.
Председатель ЦК ОП
___________Кузнецова С.В.
«_____»__________ 2021г.

«УТВЕРЖДАЮ»
Заместитель  директора по ТО
_____________ Лешкова О.В.
  «______»____________2021 г.

РАБОЧАЯ  ПРОГРАММа учебной дисциплины

 иностранный язык в сфере профессиональной
коммуникации  для службы приема и размещения

для РЕАЛИЗАЦИИ образовательной программы
СРЕДНЕГО ОБЩЕГО ОБРАЗОВАНИЯ В ПРЕДЕЛАХ ОСВОЕНИЯ ОБРАЗОВАТЕЛЬНЫХ ПРОГРАММ
СРЕДНЕГО ПРОФЕССИОНАЛЬНОГО ОБРАЗОВАНИЯ НА БАЗЕ ОСНОВНОГО ОБЩЕГО ОБРАЗОВАНИЯ С
УЧЕТОМ ТРЕБОВАНИЙ ФГОС И ПРОФИЛЯ ПОЛУЧАЕМОГО ПРОФЕССИОНАЛЬНОГО ОБРАЗОВАНИЯ

43.02.14 гостиничное дело

Рабочая программа  учебной дисциплины разработана на
основе примерной программы учебной дисциплины «Иностранный язык».
Рабочая программа учебной дисциплины разработана на основе Федерального государственного
образовательного стандарта (далее – ФГОС) и является частью основной
профессиональной образовательной программы. Рабочая программа учебной
дисциплины предназначена  для  изучения английского языка в учреждениях
начального и среднего профессионального образования по специальности среднего профессионального образования  43.02.14
Гостиничное дело

Организация–разработчик:  Государственное автономное профессиональное образовательное
учреждение  Мурманской области «Полярнозоринский энергетический  колледж».

Разработчик:
Стрелина Маргарита Михайловна, преподаватель  английского  языка  ГАПОУ МО «Полярнозоринский
энергетический колледж», первая квалификационная категория.

СОДЕРЖАНИЕ

стр.

1.

ПАСПОРТ  РАБОЧЕЙ  ПРОГРАММЫ
  УЧЕБНОЙ ДИСЦИПЛИНЫ

4

2.

СТРУКТУРА  И  СОДЕРЖАНИЕ
  УЧЕБНОЙ ДИСЦИПЛИНЫ

7

3.

УСЛОВИЯ РЕАЛИЗАЦИИ  ПРОГРАММЫ
  УЧЕБНОЙ ДИСЦИПЛИНЫ

12

4.

КОНТРОЛЬ И ОЦЕНКА
  РЕЗУЛЬТАТОВ ОСВОЕНИЯ УЧЕБНОЙ ДИСЦИПЛИНЫ

14

1. ПАСПОРТ РАБОЧЕЙ ПРОГРАММЫ УЧЕБНОЙ ДИСЦИПЛИНЫ
Иностранный язык (английский профессиональный)
1.1. Область
применения рабочей программы
Рабочая программа  учебной дисциплины является частью основной
 профессиональной образовательной программы  в соответствии с ФГОС по специальности
среднего профессионального образования 43.02.14 Гостиничное дело.
Рабочая программа учебной
дисциплины может быть использована в дополнительном профессиональном
образовании.

1.2. Место учебной
дисциплины в структуре основной профессиональной образовательной программы: дисциплина входит в ПМ.01 Организация деятельности
сотрудников приема и размещения.

1.3. Цели и задачи учебной
дисциплины – требования к результатам освоения учебной дисциплины.
Цель:
развитие и формирование общей
коммуникативной компетенции и профессионально-коммуникативной компетенции.
Задачи:
-   систематизация, активизация, развитие
языковых, речевых, социокультурных знаний, умений, формирование опыта их
применения в различных речевых ситуациях, в том числе ситуациях
профессионального общения;
-   развитие навыков самостоятельной
работы, творческих и интеллектуальных способностей обучающихся.
В результате освоения
дисциплины обучающийся должен уметь:
в устной речи:
- общаться на иностранном языке на
профессиональные и повседневные темы;
-    вести диалог (диалог-расспрос,
диалог-обмен мнениями/суждениями, диалог-побуждение к действию, этикетный
диалог и их комбинации) в ситуациях официального и неофициального общения в
бытовой, социокультурной и учебно-трудовой сферах с использованием
аргументации, эмоционально-оценочных средств;
- рассуждать в связи с изученной
тематикой, проблематикой прочитанных/прослушанных текстов; описывать события,
излагать факты, делать сообщения;
- создавать словесный социокультурный
портрет своей страны и страны/стран изучаемого языка на основе разнообразной
страноведческой и культуроведческой информации.

В аудировании:
- понимать относительно полно (общий
смысл) высказывания на изучаемом иностранном языке в различных ситуациях
общения;
-  понимать основное содержание
аутентичных аудио или видеотекстов познавательного характера на темы,
предлагаемые в рамках курса, выборочно извлекать из них необходимую информацию;
- оценивать важность/новизну информации,
определять свое отношение к ней. В чтении:
- переводить (со словарем) иностранные
тексты профессиональной направленности;
- читать аутентичные тексты разных стилей
(публицистические, художественные, научно-популярные и технические), используя
основные виды чтения (ознакомительное, изучающее, просмотровое/поисковое) в
зависимости от коммуникативной задачи;
-   тексты,
построенные на языковом материале повседневного и профессионального общения, в
том числе инструкции и нормативные документы по специальностям СПО.
В письменной речи
- описывать явления, события, излагать
факты в письме личного и делового характера;
-  заполнять различные виды анкет,
сообщать сведения о себе в форме, принятой в стране/странах изучаемого языка;
Обучающийся должен уметь самостоятельно
совершенствовать устную и письменную речь, пополнять словарный запас.
В результате изучения учебной
дисциплины  обучающийся
должен знать:
-  значения новых лексических единиц,
связанных с тематикой  и с соответствующими ситуациями общения;
- языковой материал: идиоматические
выражения, оценочную лексику, единицы речевого этикета и обслуживающие ситуации
общения в рамках изучаемых тем;
         Процесс изучения дисциплины
направлен на формирование следующих компетенций:
ОК1. Понимать сущность и социальную
значимость своей будущей профессии, проявлять к ней устойчивый интерес.
ОК2. Организовывать собственную
деятельность, выбирать типовые методы и способы  выполнения профессиональных
задач.
ОК3.Принимать решения в стандартных и
нестандартных ситуациях и нести за них ответственность.
ОК4.Осуществлять поиск и использование
информации, необходимой для эффективного выполнения профессиональных задач,
профессионального и личностного развития.
ОК5.Использовать информационно-коммуникационные
технологии в профессиональной деятельности.
ОК6.Работать в коллективе и команде,
эффективно общаться с коллегами и руководством.
ОК7.Брать на себя ответственность за
работу членов команды (подчиненных), результат выполнения заданий.
ОК8.Самостоятельно определять задачи
профессионального и личностного развития, заниматься самообразованием,
осознанно планировать повышение квалификации.
ОК9.Ориентироваться в условиях частой
смены технологий в профессиональной деятельности.
ОК10.Исполнять воинскую обязанность, в том
числе с применением полученных профессиональных знаний (для юношей).
Студент должен использовать
приобретенные знания и умения в практической и профессиональной деятельности, а
также в повседневной жизни.

1.4. Рекомендуемое
количество часов  на освоение рабочей программы учебной дисциплины:
максимальной учебной нагрузки
студента 108 часов, в том числе:
обязательной аудиторной
учебной нагрузки студента  72 часа
самостоятельной работы
студента 36  часа.

2. СТРУКТУРА И СОДЕРЖАНИЕ
УЧЕБНОЙ ДИСЦИПЛИНЫ
2.1. Объем учебной
дисциплины и виды учебной работы

Вид учебной работы

Объем часов/зачетных
  единиц

Максимальная учебная
  нагрузка (всего)

108

Обязательная аудиторная
  учебная нагрузка (всего)

72

в том числе:

     практические занятия,
  из них

68

     контрольные работы

4

Самостоятельная работа
  студента (всего)

36

Итоговая аттестация в форме
  дифференцированного зачета

2.2.
Тематический план и содержание учебной дисциплины  иностранный язык (АНглийский) в сфере профессиональной
коммуникации для службы приема и размещения.

Наименование разделов и тем

Содержание учебного материала, лабораторные и
  практические работы, самостоятельная работа обучающихся

Объем часов

Уровень освоения

1

2

3

4

Введение

Раздел 1.

Профессиональный
  английский

84

Тема
  1. Встреча гостей. Типы номеров.

Содержание
  учебного материала

  16

1-2

Устное
  введение темы. Введение лексики по теме.

2

3-4

 Работа
  с базовым текстом. Получение и сообщение информации. Повторение времен
  английского глагола.

2

5-6

Выполнение
  лексико -грамматических упражнений.  Введение ЛЕ.

2

7-8

Виды
  размещения. Повторение изученного грамматического материала.

2

9-10

Лексический
  диктант.. Развитие навыков чтения и перевод  с русского на английский язык.

11-12

Типы
  номеров . Письменное  деловое общение.

13-14

Деловая
  документация. Оборот there
  is | there are.

15-16

Заполнение
  карточки регистрации со стр. 81

Самостоятельная
  работа: самостоятельная работа с
  текстом (аудиторно), выполнение грамматических упражнений, написание делового
  письма. (внеаудиторно). Cтр.16-19

8

Тема
  2. Бронирование номеров в отеле.

Содержание
  учебного материала

14

17-18

Устное
  введение темы. Введение лексики. Актуализация лексики в упражнениях.  Работа над текстом. Изучающее чтение. Учебник
  Т.А.Гончарова стр.20-26

2

19-20

Обязанности
  администратора. Введение ЛЕ по теме. Работа с клиентами. Изучающее чтение и
  обмен информацией.

2

21-22

Структуры would like to do/enjoy doing. Оформление деловой документации.

2

23-24

Изучение
  профессиональных терминов на основе работы с текстом. Личные контакты в сфере
  деловой коммуникации . Предлоги места и времени.

2

25-26

Межличностные отношения. Обучение диалогической речи.
  Оформление деловой документации.

27-28

Информационный
  чат на стр. 86. Ответы на вопросы.

29-30

Контрольная
  работа. Современный отель. стр.16-19

2

Самостоятельная
  работа обучающихся: изучение новой лексики;
  самостоятельная работа с текстом; выполнение грамматических упражнений(аудиторно),
  подготовка презентации о современном отеле (внеаудиторно).

7

Тема
  3. Заселение в гостиницу.

Содержание
  учебного материала

10

31-32

Введение
  лексики. Актуализация лексики в упражнениях. Работа над тематическим текстом.

2

33

 Обучение
  умению вести документацию на примере одного из отелей.

2

34

Деловые
  встречи.  Обмен информацией.  Модальные глаголы. Общение по телефону.
  Обучение диалогической речи.

2

35

Выполнение
  упражнений на развитие лексико-грамматических навыков..стр.27-30

2

36

Отношение
  к работе.  Монологическая и диалогическая речь.  Активизация навыков устной
  речи.

2

37-38

Вежливые
  формы вопросов. Диалоги.

39

Перевод
  со словарем текстов профессиональной направленности.

40

Диалоги
  « У стойки администратора» .

-

Самостоятельная
  работа обучающихся: изучение новой лексики;
  самостоятельная работа с текстом; выполнение грамматических упражнений (аудиторно);
  подготовка словаря делового человека, написание резюме (внеаудиторно),
  оформление справочно-информационной документации.

5

Тема 4. Местоположение
  объектов..

Содержание
  учебного материала

10

41-42

Местоположение
  и указатель дороги. Введение лексики. Актуализация лексики в упражнениях.

2

43

Артикль:
  определённый, неопределённый, нулевой;
  употребление артикля  при обозначении профессий.

2

44-45

Речевые
  клише. Как добраться до…..стр.77-78
Обучение
  диалогической речи. Чтение тематических текстов.

2

46-47

Монологическая
  и диалогическая речь. Деловая игра – объекты на улице

2

48

Практическое
  занятие. Изучение профессиональных терминов на основе работы с текстом.
  Инструкция для работы  Гончарова Т.А. стр.81-83

49

Практикум
  по переводу. Речевые штампы.

50

Контроль
  навыков развития устной речи. Стр.90-94

Самостоятельная
  работа обучающихся: изучение новой лексики;
  выполнение грамматических упражнений; самостоятельная работа с текстом (аудиторно);
  подготовка высказываний о своём отеле, презентация постера о городе Полярные
  Зори (внеаудиторно).

5

Тема
  5. Оказание помощи гостям и решение проблем.

Содержание
  учебного материала

14

51-52

Введение
  лексики. Актуализация лексики в упражнениях. Работа над текстом  .Ознакомительное чтение стр.84-89

2

53-54

Выполнение
  упражнений по профессионально-ориентированным текстам  .Модальные глаголы.
  Тематическое аудирование.

2

55-56

Работа
  с жалобами. Тематическая беседа.

57-58

Типы
  жалоб. Введение ЛЕ по теме и работа со словарем. Монолог.

2

59-60

Практикум
  по написанию писем-ответов на жалобы. Стр.94-99

2

61-62

Принесение
  извинений стр.31-33. Отрицание в Простом времени.

63

Оформление
  справочно-информационной документации.

64

Создание
  рекламного ролика или презентации о своем отеле.

-

Самостоятельная
  работа обучающихся: изучение новой лексики;
  самостоятельная работа с текстом и словарём; выполнение грамматических
  упражнений (аудиторно); создание рекламного ролика.  (внеаудиторно).

7

Тема
  6. Выезд из отеля.

Содержание
  учебного материала

8

65

Введение
  лексики. Актуализация лексики в упражнениях. Работа над текстом на стр.109-112

2

66

Изучающее
  чтение. Работа по тексту. Времена группы Perfect.
Культура
  делового общения.

2

67-68

Обучение
  диалогической речи. Выезд из отеля и оплата счетов.

2

69-70

Составление
  словаря профтерминов. и подготовка к зачету.

71-72

Перевод
  профессионально ориентированных текстов. Презентация своего отеля и услуг.

Самостоятельная
  работа обучающихся: изучение новой лексики;
  самостоятельная работа с текстом (аудиторно); выполнение грамматических
  упражнений и подготовка презентации о своем отеле. (внеаудиторно).

4

 ЗАЧЕТ

  108

                      ВСЕГО:

2

3. УСЛОВИЯ РЕАЛИЗАЦИИ
УЧЕБНОЙ ДИСЦИПЛИНЫ
3.1. Требования к минимальному
материально-техническому обеспечению
Реализация учебной дисциплины требует наличия учебного
кабинета иностранного языка.

Оборудование учебного кабинета:
–посадочные места по количеству обучающихся;
– рабочее место  преподавателя;
–комплект учебно-наглядных пособий, включающих
географические карты стран изучаемого языка, слайды по страноведческой
тематике, грамматические таблицы.
Технические средства обучения:
– компьютер с лицензионным программным обеспечением;
– медиапроектор;
–  магнитофон ;

3.2. Информационное обеспечение обучения
Перечень рекомендуемых учебных изданий,
Интернет-ресурсов, дополнительной литературы
Основные источники:
  С.А.Воробьева, А.В.Киселева. Деловой английский для
гостиничного бизнеса. -Издательство ЮРАЙТ,2020.
Тимофеев В.Г.,Вильнер А.Б. и др. Учебник английского
языка для 10 класса (базовый уровень). --М.: Издательский центр «Академия»,
2012.
Агабекян И.П. Английский язык для ссузов: учебное
пособие. - М.: «Проспект», 2012.
Соколова Н.И. Planet
of English. Английский язык. Практикум
для специальностей гуманитарного профиля СПО. Учебное пособие. – М. : 2014.
Лаврик Г.В. Planet
of English. Английский язык. Практикум
для профессий и специальностей социально-экономического профиля СПО. - М.:
2014.

Дополнительные источники:
What the English we read: Универсальная хрестоматия текстов на английском
языке / Сост. Шишкина и др. - М.: ТК Велби, Изд-во Проспект, 2003. – 792с.
Деловая переписка и образцы документов / Тэйлор, пер.
с англ. Могилевского. - М.: ТК Велби, Изд-во Проспект, 2004. – 384с.
Иностранный язык: Текстовые задания для аттестации
студентов в вузе. Практикум. Выпуск 1/ Под ред. Дмитриева. – М.: МИЭМП, 2007. –
48с.
Практика английского языка. Сборник рассказов и
упражнений для домашнего чтения / Чарекова, Баграмова. – СПб.: Изд-во «Союз»,
2001. – 320с.
Деловой английский: Уч-к англ. языка. В 3-х ч. Ч. 1-2
/ Алексеева и др. - М.: Вече, 2000. – 640с.
Деловой английский: Уч-к англ. языка. В 3-х ч. Ч. 3 /
Памухина и др. – М.: Вече, 2000. – 336с.
Деловое общение. Business
Communication: Учеб. пособие / Колесникова. – 3-е изд., испр. – М.:
Флинта: Наука, 2004. – 152с.
Новый англо-русский словарь: Ок. 170 000 слов и
словосочетаний / Мюллер. – 11-е изд., испр. и доп. – М.: Рус. яз. – Медиа,
2004. – 946с.

         Интернет-ресурсы:
www.ioso.ru/distant/community
http://school-collection.edu.ru – аудио файлы
www.britishcouncil.org/learnenglish
http://lessons.study.ru
http://www.onestopenglish.com/
http://www.funology.com/
www.eun.org
www.usembassy.ru/english.htm Все
для учителей английского!
www.vestnik.egu.ru Журнал
Вестник образования.

4. КОНТРОЛЬ И ОЦЕНКА
РЕЗУЛЬТАТОВ ОСВОЕНИЯ УЧЕБНОЙ ДИСЦИПЛИНЫ
Контроль и оценка результатов освоения учебной
дисциплины осуществляется преподавателем в процессе проведения практических
занятий, тестового контроля, а также выполнения студентами индивидуальных
заданий.

Результаты обучения
(освоенные умения,
  усвоенные знания)

Формы и методы контроля
  и оценки результатов обучения

1

2

Умения:

–аудировать, читать и
  извлекать информацию из  страноведческих и профессиональных текстов;

– анализ результатов
  выполненных заданий
( тестовый контроль, устный
  и письменный опрос)

–свободно использовать
  изученный лексико-грамматический материал как в письменной,  так и в устной
  речи;

демонстрация умения в ходе:
–ответов на  вопросы;
–практических заданий;
–ситуативных диалогов;
–ролевых игр

–общаться на иностранном
  языке по профессиональной тематике;

демонстрация умения в ходе:
– ответов на  вопросы;
–практических заданий;
–ситуативных диалогов;
–ролевых игр

–переводить иностранные
  страноведческие тексты и тексты по специальности.

демонстрация умения в ходе:
– ответов на вопросы;
– беседы;
– письменного перевода

Итоговой формой контроля
  умений
является зачет

Знания:

–лексический (1200
  лексических единиц) минимум, необходимый для чтения и перевода иностранных
  страноведческих текстов и текстов профессиональной направленности;

–практические задания

–свободные и устойчивые
  словосочетания;

–практические задания
–устные вопросы
–ситуативные диалоги

–литературный,
  официально-деловой, научный стили;

–практические задания
–устные вопросы

–грамматическое строение
  иностранного языка;

–практические задания
–устные вопросы
–тестовый контроль

 –фонетику иностранного
  языка

–практические задания

Итоговой формой контроля
  знаний
является  зачет

Скачано с
www.znanio.ru

file_name: ГД -3 72 часа (проф.) 2021служба приема.doc

alt: РАССМОТРЕНО» на заседании ЦК

alt: СОДЕРЖАНИЕ стр

alt: ПАСПОРТ РАБОЧЕЙ ПРОГРАММЫ УЧЕБНОЙ

alt: В аудировании: - понимать относительно полно (общий смысл) высказывания на изучаемом иностранном языке в различных ситуациях общения; - понимать основное содержание аутентичных аудио или видеотекстов…

alt: СТРУКТУРА И СОДЕРЖАНИЕ УЧЕБНОЙ

alt: УСЛОВИЯ РЕАЛИЗАЦИИ УЧЕБНОЙ ДИСЦИПЛИНЫ 3

alt: КОНТРОЛЬ И ОЦЕНКА РЕЗУЛЬТАТОВ ОСВОЕНИЯ

title: Профессиональный английский для службы приема и размещения в гостинице.


extracted_text:
Theoretical
material
Consider
a body consisting of large number of particles whose mass is equal to the total
mass of all the particles. When such a body undergoes a translational motion
the displacement is produced in each and every particle of the body with
respect to their original position.
If
this body is executing motion under the effect of some external forces acting
on it then it has been found that there is a point in the system , where whole
mass of the system is supposed to be concentrated. The nature the motion
executed by the system remains unaltered when force acting on the system is
directly applied to this point. Such a point of the system is called center of
mass of the system.
Hence
for any system Center of mass is the point where whole mass of the system can
be supposed to be concentrated and motion of the system can be defined in terms
of the center of mass.
The
center of mass of a body i a point where whole mass of a body may be assumed to
be concentrated for describing its translational motion. On the other hand the
center of gravity is the point at which the resultant of the gravitational
forces on all the particles of the body acts.
Please
note that for many objects, these two points are in exactly the same place. But
they're only the same when the gravitational field is uniform across an object.
For example in uniform gravitational field such as that of the earth on a small
body , the center of gravity coincides with the center of mass.

From
above equation we can see that the position vector of a system of particles is
the weighted average of the position vectors of the particles of which the
system is made up of. Each particle in the system makes contribution
proportional to its mass.
Additional
problems and tasks
Question
1 Is center of mass a hypothetical point or
it really exists?
Answer
The concept of center of mass of a system enable us to discuss overall motion
of the system. It is defined as a point at which the entire mass of the bodies
is supposed to be concentrated. So it is a hypothetical point only. So it is
not necessary that the total mass of the system is to be exactly present at the
center of mass. Hence we can say that it is a hypothetical point.
Question
2 How is the center of mass depends on the
relative distance between the particles?
Answer
Consider we have to find out the center of
mass of the two masses having mass m Kg and 5m Kg. Now center of mass will lie
closer to the heavier body (5m Kg) because center of mass is a point about
which the whole mass of the system is balanced.
Question
3 Write two factors on which center of mass
of a body does not depend.
Answer
density, velocity
Question
4 Give the location of a center of mass of
a ring? does it it lie inside the body?
Answer
The center of mass of the ring lies in the center of the circle outlined by the
ring. It is at the middle of the ring and does not lie inside the body. This is
because, center of mass is a mathematical point where the mass of a body seems
to be concentrated at.
Question
5 Define motion of center of mass of a fire
cracker that explode in air before and after exposition"?
Answer
A fire cracker that explodes in air, in the absence of air drag , the center of
mass of the fragments would continue to follow the original parabolic path,
until the fragmented parts began to touch the ground.
Homework
problems’ solutions
1)      This
problem is done very easily using equation 2 with two points: the man and
woman. Each point has a mass and position, and it is merely a matter of
defining the position in terms of some arbitrary origin, and inputting the
values into equation 2. This will output an x position relative to the origin
that has been decided on.
In
the case of this solution I will use the woman as the origin.

2)      This
problem is far more complex than the previous problem and will involve equation
1. We need to begin by defining terms in the equation in terms of values that
we are given. To begin with, the problem should be set up like example 6 in the
Chapter 10 of the Ohanian Physics book, so that the cone has the y axis point
downward from the vertex. We can then define the radius of the cone in terms of
its distance in the y direction using the angle we are given. We can define the
cone in terms of circular slabs emanating downward from the tip with a
thickness of dy and a mass of dm. dm can be defined in terms of y and dy with
substitution and using ρ as the density. Once all the terms are defined,
the integral can be taken from y=0 to y=h.

3)      This
problem is very simple to solve because friction is ignored. This means there
are no external forces, so the center of mass of the system (the shark and
boat) does not move at all. With this knowledge, it is a simple matter of
defining the terms of equation two and then solving for the mass of the shark.
The best point to use as an origin in a problem like this is the center of
mass, because it will not be moving. Both the shark and the boat will end with
their positions on the center of mass.

file_name: PHYS_10_21_V1_TG_Center of mass.docx

title: PHYS_10_21_V1_TG_Center of mass