extracted_text:
ӘӨЖ 331.453

ҚОРШАҒАН
ОРТАНЫҢ ЗИЯНДЫ ФАКТОРЛАРЫНЫҢ АДАМ АҒЗАСЫНА ӘСЕРІ

Білісбекқызы
Е. оқытушы
Ержан Г.Е. білімгер
 Нұрғали
Ж.Р.
білімгер

E-mail: Enlik_9193@mail.ru
Аннотация
Мақалада
өндірістік шаңның қоршаған ортаға
және адам денсаулығына әсері қарастырылады.
Ауаның ластануы және оның салдары туралы мысалдар
келтірілген. Жинақталуының негізгі көздері сипатталған.
Шаң бөлшектерінің дисперсиясы, 0,3-5 мкм және одан аз
бөлшектердің адам үшін қауіптілігі сипатталған.
Шаңның тітіркендіргіш, уытты, аллергиялық, мутагендік,
канцерогендік, фиброгенді және басқа әсері
бөлшектердің физикалық-химиялық қасиеттеріне,
мөлшері мен бетіне, олардың бөлме ауасындағы немесе
жұмыс аймағындағы құрамына, әсер ету
ұзақтығына және адамның жеке реактивтілігіне
байланысты екендігі көрсетілген. Шаңның нақты
және спецификалық емес әсерлері, пневмокониоздың даму
механизмі қысқаша сипатталған.
Тірек
сөздер: қоршаған орта,
өндірістік шаң, ауаның ластануы, улы заттар, пневмокониоз.

Аннотация
В статье рассматривается
влияние
промышленной пыли на окружающую среду и здоровье
человека.
Приведены
примеры загрязнения воздушной среды и его последствия. Описаны
основные источники образования. Охарактеризована
дисперсность пылевых частиц, опасность для человека частиц размером 0,3-5 мкм и
менее. Показано, что раздражающее, токсическое, аллергическое, мутагенное,
канцерогенное, фиброгенное и другое
действие пыли зависит от физико-химических свойств, размеров и
поверхности частиц, их содержания в воздухе помещения либо в рабочей зоне,
длительности действия и от индивидуальной реактивности человека. Кратко
перечислены специфические и неспецифические воздействия пыли, механизм
развития пневмокониозов.
Ключевые слова: окружающая
среда, производственная пыль,загрязнение воздуха, токсические вещества,
пневмокониоз.

Annotation
The article
examines the impact of industrial dust on the environment and human health.
Examples of air pollution and its consequences are given. The main sources of
education are described. The dispersion of dust particles and the danger to
humans of particles with a size of 0.3-5 microns or less are characterized. It
is shown that the irritating, toxic, allergic, mutagenic, carcinogenic,
fibrogenic and other effects of dust depend on the physical and chemical
properties, size and surface of the particles, their content in the room air or
in the work area, duration of action and individual reactivity of the person.
Specific and non-specific effects of dust and the mechanism of pneumoconiosis
development are briefly listed.
Keywords: environment,
industrial dust, air pollution, toxic substances, pneumoconiosis.

Қазіргі уақытта
ғылыми - техникалық прогресс және урбанизация дамуы
жоғары сатыға көтерілген кезінде, қоршаған
ортаның зиянды факторларының адам ағзасына әсерін
зерттеу одан да өзекті бола түсуде. Бұл жұмыста
қоршаған орта тарапынан адам ағзасына зиянды әсер
ететін нақты факторларды анықтауға әрекет жасалды.
Біздің өңірде, Алматы облысында адам ағзасына зиян
келтіретін өндірістер мен кәсіпорындар онша көп емес, алайда,
Талдықорған аккумулятор зауыты көптеген жылдар бойы ауыр
машиналар мен тракторлар, автомобильдер үшін стартерлік
қорғасын аккумуляторларын тұрақты өндіреді.
Қорғасын аккумуляторларын өндіру процесінде
технологиялық тізбекте одан әрі өңдеу үшін
қорғасын пластиналарын кесу орын алады, онда
қорғасынның ұсақ бөлшектерінен
тұратын өндірістік шаң көтеріледі [1].
Мұндай өндірістік
шаң жұмысшылардың денсаулығына теріс әсер ететін
кең таралған қолайсыз факторлардың бірі болып табылады.
Бірқатар технологиялық процестер өндірістік үй-жайлардың
ауасына түсетін және көп немесе аз уақыт ішінде
тоқтатылған күйде болатын қатты заттың
(шаңның) ұсақ бөлшектелген
бөліктерінің пайда болуымен бірге жүреді. Біздің
республикамыздың кейбір облыстарында соңғы жылдары
халыққа жаппай қызмет көрсететін ірі мекемелер (супер
және гипермаркеттер, сервистік қызмет көрсету комбинаттары,
косметикалық салондар, көрме кешендері, қаржы
кәсіпорындарының клиенттеріне қызмет көрсетуге
арналған залдар) пайда болды, оларда адамдар мен тауар
ағындарының қозғалысы үй-жайларда
шаңның көп мөлшерін тудырады.
Өндіріс шаңы мкм
фракцияларына дейін баяу тұнып, ауада жинақталған бірнеше
ондаған мөлшердегі қатты бөлшектер аталады. Өндірістік
шаңның көптеген түрлері аэрозоль болып табылады.
Бөлшектердің мөлшері (дисперсиясы) бойынша  көрінетін
шаң мөлшері 10 мкм-нан асады, микроскопиялық — 0,25-тен 10
мкм-ге дейін, ультрамикроскопиялық — 0,25 мкм-нан аз болады. Жалпы
қабылданған классификацияға сәйкес өндірістік
шаңның барлық түрлері органикалық,
бейорганикалық және аралас болып бөлінеді. Біріншісіне,
өз кезегінде, табиғи (ағаш, мақта, жүн және
т.б.) және жасанды шыққан шаң (пластмассалар, шайырлар
және т. б. шаңы), ал екіншісіне — металл (темір, мырыш, алюминий
және т. б.) және минералды шаң (кварц, цемент, асбест
және т. б.) жатады. [2].
Шаңның аралас
түрлеріне көмір, кварц және силикат бөлшектерін
ұстайтын, сондай-ақ химиялық және басқа да
өндірістерде пайда болатын көмір шаңы жатады.
Шаңның сапалық құрамының ерекшелігі
оның адам ағзасына әсер ету мүмкіндігі мен сипатын
анықтайды. Шаң бөлшектерінің пішіні мен консистенциясы
белгілі бір мәнге ие, олар негізінен бастапқы материалдың
табиғатына байланысты. Сонымен, ұзын және жұмсақ
шаң бөлшектері жоғарғы тыныс жолдарының шырышты
қабығына оңай түседі және созылмалы трахеит пен
бронхитке әкелуі мүмкін.
Шаңның зиянды
әсерінің дәрежесі оның дененің тіндік
сұйықтықтарындағы ерігіштігіне де байланысты. Уытты
шаңның жоғары ерігіштігі оның зиянды әсерін
күшейтеді және тездетеді. Шаңның ағзаға
жағымсыз әсері аурудың себебі болуы мүмкін.
Әдетте ерекше (пневмокониоз, аллергиялық аурулар) және ерекше
емес (тыныс алу жүйесінің созылмалы аурулары, тері
көздерінің аурулары) шаңнан зақымдану болады.
Әр түрлі
пневмокониоздардың ішінде кремний диоксиді (SiO) бар шаңды
ұзақ уақыт деммен жұтумен байланысты силикоз
үлкен қауіп төндіреді. Силикоз - бұл баяу жүретін
созылмалы процесс, ол, әдетте, ауаны кремний шаңымен
айтарлықтай ластау жағдайында бірнеше жыл жұмыс істеген
адамдарда ғана дамиды. Алайда, кейбір жағдайларда тезірек пайда
болуы және ағымы мүмкін — бұл салыстырмалы түрде
қысқа мерзімде (2-4 жылда процесс соңғы, терминалды
кезеңге жеткен кездегі аурулар) болуы мүмкін.
Өндірістік шаң
жоғарғы тыныс жолдарына зиянды әсер етуі мүмкін.
Ауаның едәуір шаңдануы жағдайында көпжылдық
жұмыстың нәтижесінде мұрынның шырышты
қабаты мен жұтқыншақтың артқы
қабырғасы біртіндеп жұқаратыны анықталды.
Шаңның өте жоғары концентрациясында
мұрынның атрофиясы, әсіресе төменгі, сондай-ақ
жоғарғы тыныс жолдарының шырышты қабығының
құрғауы мен атрофиясы байқалады. Өндірістік
шаң теріге және май және тер бездерінің тесіктеріне
енуі мүмкін. Кейбір жағдайларда қабыну процесі дамуы
мүмкін. Теріге хром-сілтілі тұздар, мышьяк, мыс, әк, сода
және басқа да химиялық заттар шаңының
әсерінен ойық жаралы дерматиттер мен экземалардың пайда болу
мүмкіндігі жоққа шығарылмайды[3].
Шаң көзге әсер
етеді, қабынуды және тіпті көру қабілетінің
жоғалуын тудырады. Шаң ауруларының алдын алу шаралары.
Кәсіби шаң ауруларының тиімді алдын-алу гигиеналық
нормалауды, технологиялық шараларды, санитарлық-гигиеналық
шараларды, жеке қорғаныс құралдарын және
емдік-профилактикалық шараларды және гигиеналық нормалауды
қамтиды. Осылайша, маңызды шарттардың бірі-гигиеналық
нормалау. МЕМСТ белгілеген шекті рұқсат етілген шоғырлануды
(ШРК) сақтау - ескерту және ағымдағы санитарлық
қадағалау жүргізу кезіндегі негізгі талап.
Тозаңдану
деңгейінің жай-күйін жүйелі бақылауды
орталықтардың зертханалары, зауыттық
санитариялық-химиялық зертханалар жүзеге асырады.
Кәсіпорын әкімшілігіне ауа ортасындағы шаңның ШРК
асуына кедергі келтіретін жағдайларды қолдау үшін
жауапкершілік жүктелген. Сауықтыру іс-шараларын әзірлеу
кезінде негізгі гигиеналық талаптар технологиялық процестерге
және жабдықтарға, желдеткішке, құрылыс-жоспарлау
шешімдеріне, жұмысшыларға ұтымды медициналық
қызмет көрсетуге, жеке қорғаныс құралдарын
пайдалануға қойылуға тиіс.
Шаңнан қорғау
әдістері мен құралдары:
- жабық циклді үздіксіз
технологияларды енгізу (жабық конвейерлерді, құбырларды,
қаптамаларды пайдалану);
- технологиялық процестерді
автоматтандыру және қашықтықтан басқару
(әсіресе тиеу-түсіру және өлшеп-орау операциялары
кезінде);
- ұнтақ тәрізді
өнімдерді брикеттермен, пасталармен, суспензиялармен, ерітінділермен
алмастыру;
- тасымалдау кезінде
ұнтақ тәрізді өнімдерді сулау;
- қатты отыннан газ
тәріздес немесе электр қыздыруға өту;
- үй-жайлар мен жұмыс
орындарының жалпы және жергілікті сору желдеткішін қолдану;
- жеке қорғаныс
құралдарын қолдану (көзілдірік, газқағар,
респиратор, арнайы киім, аяқ киім, жақпалар).
Сауықтыру іс-шаралары
жүйесінде жұмысшылардың денсаулығын медициналық
бақылау және емдеу-алдын алу шаралары маңызды.
Қолданыстағы ережелерге сәйкес алдын-ала (жұмысқа
қабылдау кезінде) және мерзімді медициналық тексерулер
жүргізу міндетті болып табылады[4].
Мерзімді тексерулердің
негізгі міндеті-аурудың ерте сатыларын дер кезінде анықтау
және пневмокониоздың дамуының алдын алу, кәсіби
жарамдылығын анықтау және тиімді емдеу-алдын алу іс-шараларын
жүргізу. Дененің реактивтілігін арттыруға және
өкпенің шаңнан зақымдалуына қарсы
тұруға бағытталған алдын-алу шараларының ішінде
склеротикалық процестерді тежейтін ультракүлгін сәулелену
ең тиімді болып табылады; жоғарғы тыныс жолдарының
санациясына ықпал ететін сілтілі ингаляциялар, сыртқы тыныс алу
қызметін жақсартатын тыныс алу жаттығулары, метионин мен
дәрумендер қосылған диета.
Өндірістік шаң мен
зиянды заттардан қорғау кезінде өндірістік үй-жайлар
мен жұмыс орындарына қойылатын жалпы
санитариялық-техникалық талаптар міндетті түрде
әзірленеді. Кәсіпорындарда ұтымды санитарлық-техникалық
жағдай жасау маңызды міндет, оны шешуге еңбек ұжымдарының
денсаулығына, қауіпсіз жағдайлары, еңбек
өнімділігі және жалпы өндіріс мәдениеті тәуелді
болып табылады. Өндірістік үй-жайларға, жұмыс орындары
мен аймақтарға, сондай-ақ микроклиматқа қойылатын
жалпы санитариялық-техникалық талаптар құрылыс нормалары
мен қағидаларында (ҚНжЕ) және кәсіпорындарды
жобалаудың санитариялық нормаларында (ҚН) жазылған.
Кәсіпорындарды
орналастыруға арналған алаң (аумақ) елді мекендерді
дамытудың бас жоспарлауына қарай таңдалады.
Алаңның өлшемдері болашақта кәсіпорынның
мүмкін болатын кеңеюін ескере отырып,
құрылыс-санитарлық нормаларға сәйкес
анықталады. Алаң құрғақ, су баспайтын,
тікелей күн сәулесі түсетін, табиғи желдетілетін жерде
болуы, салыстырмалы түрде тегіс беті болуы, сарқынды суларды
бұратын су көзінің жанында орналасуы тиіс. Көлік
құралдарының келу, келу қолайлылығы
қамтамасыз етілуге, еңбекті қорғау және
қауіпсіздік техникасы, сондай-ақ өртке қарсы
қорғау жағдайлары сақталуға тиіс.
Кәсіпорындарды бір кәсіпорынның екіншісіне жағымсыз
әсерін болдырмайтындай етіп орналастыру керек. Тұрғын
аймақта өндірістік зиян келтірмейтін, шу шығармайтын
және отқа қауіпті емес және технологиялық
процестері бар кәсіпорындарды орналастыруға рұқсат
етіледі[5].
Қоршаған ортаға
зиянды заттарды бөлу көздері болып табылатын технологиялық
процестері бар кәсіпорындарды, сондай-ақ шу, діріл, ультрадыбыс,
электромагниттік толқындар, радиожиіліктер, статикалық электр
және иондаушы сәулелер деңгейінің жоғары
көздері болып табылатын кәсіпорындарды қоныстану
аймағынан санитарлық қорғау аймақтарымен
бөлу қажет. Өндірістік кәсіпорындардың
санитариялық сыныптамасы абаттандырылуы және көгалдандырылуы
тиіс санитариялық-қорғаныш аймағының
көлемін көздейді. Жасыл кеңістіктер ауланың
микроклиматына жағымды әсер етеді, адам ағзасына және
оның денесіне, жүйке жүйесіне жағымды әсер етеді.
Сонымен қатар үй-жайларды да (жұмыс
үй-жайларының, цехтардың, сауда залдарының,
кеңселердің интерьерлерін және т.б.) көгалдандыру
қажет. Көгалдандыру үлкен санитарлық-гигиеналық
және эстетикалық мәнге ие, өйткені ол ауа
құрамын жақсартады, ыстық маусымда температураны
төмендетеді, ылғалдылықты арттырады.
Жапырақтардың иісі, түсі, шуылы адамның жұмыс
қабілетіне жағымды әсер етеді.
Өндірістік шаңның
зиянды әсерін болдырмау үшін ғимараттар арасындағы
санитарлық алшақтық маңызды. Егер ғимараттар
терезе саңылаулары арқылы жарықтандырылса, онда
санитарлық үзілістер жер деңгейінен қарама-қарсы
ғимараттың карнизіне дейінгі ең үлкен биіктіктен кем
болмауы керек. Құрылыс материалдарының, отынның немесе
басқа да шаңданатын тауарлардың ашық қоймаларынан
өндірістік және қосалқы ғимараттар мен
үй-жайларға дейін санитарлық бөліктер кемінде 20 м
болуы керек. Белгіленген ережелерге сәйкес кәсіпорындарда
қалдықтар мен қоқыстарды жинауға арналған
жабдықталған орындар болуы керек. Оларды орналастыру жергілікті
санитарлық-эпидемиологиялық қызмет органдарымен келісіледі.
Өндірістік ғимараттар мен құрылыстардың
көлемдік жоспарлау және конструктивтік шешімдері ҚНжЕ
талаптарына жауап беруі тиіс.
Бір қызметкерге
шаққандағы өндірістік үй-жайлардың көлемі
кемінде 15 м, ауданы - 4,5 м, биіктігі - кемінде 3,2 м болуы керек.
Өндіріс орындары тиісті тазалықта ұсталуы керек.
Шаң көп бөлінетін
кәсіпорындарда үй-жайларды тазалау шаңсорғыш
қондырғылардың көмегімен немесе сумен шаю арқылы
жүргізілуі керек. Жылу бөлетін (20 ккал/(м с) астам),
сондай-ақ зиянды газдар, булар мен шаң көп бөлінетін
өндіріс үй-жайларын ғимараттар мен
құрылыстардың сыртқы қабырғаларына
жақын орналастыру керек. Көп қабатты ғимараттарда
бұл өндірістер жоғарғы қабаттарға
орналастырылып, ағынды желдетумен жабдықталуы керек. Ерекше
ылғалды үй-жайларды қоспағанда, жылытылатын
өндірістік және қосалқы үй-жайларда сыртқы
қоршаулардың ішкі беттерінде конденсаттың түзілуіне жол
берілмейді. Сондықтан, мұндай бөлмелердегі
қабырғалар қорғаныс және бу тосқауылымен
жабылған.
Өндірістік
үй-жайлардағы едендер оларды ыңғайлы тазартуды
қамтамасыз ететін және осы өндіріс үшін пайдалану
талаптарына жауап беретін материалдардан жасалуы тиіс. Едендер мен
үстіңгі жабындардың конструкциялары үй-жайлардың жекелеген
түрлерінде орындалатын технологиялық процесті ескере отырып
таңдалады. Ең көп тарағандары-цемент-бетон,
асфальт-бетон, асфальт, плитка және ағаш едендер.
Дүкендердің сауда залдарында едендерді плиткамен жабу
ұсынылады. Бұл едендер гигиеналық, тазалау оңай
және су өткізбейді. Кассир-бақылаушылардың,
сатушылардың және сауда залдарының басқа да
қызметкерлерінің жұмыс орындарында ағаш тақтай
төсеніштері, қалың кілем төсеніштері немесе маталы
негіздегі линолеум жолдары орнатылады [6].
Еңбекті қорғау
үшін кәсіпорындарды сумен қамтамасыз етудің
маңызы зор. Ол кәсіпорынның
шаруашылық-гигиеналық, өндірістік және өртке
қарсы мақсаттар үшін де ауыз суға қажеттілігін
қамтамасыз етуге тиіс. Сумен жабдықтаудың екі түрі бар:
орталықтандырылған және орталықтандырылмаған.
Орталықтандырылған сумен жабдықтау кезінде су жалпы
қолданыстағы құбырлар арқылы беріледі, ал
орталықтандырылмаған кезде — жергілікті көздерден
(құдықтар, бұлақтар, су қоймалары) келеді.
Шаруашылық-тұрмыстық сумен жабдықтау көздерін
таңдауды жергілікті әкімшіліктермен және жергілікті
санитарлық-эпидемиологиялық қызмет органдарымен келісу
қажет. Судың сапасы ауыз суға МЕМСТ талаптарына сәйкес
келуі керек. Шикі суды ішуге санитарлық-эпидемиологиялық
қызмет органдарының рұқсатымен ғана жол беріледі.
Санитарлық ережелер мен
нормаларға сәйкес барлық кәсіпорындарда сарқынды
суларды қабылдауға, жоюға және залалсыздандыруға,
сондай-ақ оларды белгілі бір учаскелерге бұруға арналған
кәріз құрылыстары болуы тиіс. Кәрізі жоқ
кәсіпорындарда аулалық дәретханалар мен бетон
шұңқырлар орнатылады, олар оларды пайдалану
қауіпсіздігі мен санитарлық-гигиеналық нормаларға
сәйкес салынады. Өндірістік және қосалқы
үй-жайларда жарықтандыру, жылыту, желдету және ауаны баптау
адам денсаулығын сақтауға және оның еңбекке
қабілеттілігін арттыруға ықпал ететін ауа ортасының
(өндірістік микроклиматтың) оңтайлы параметрлерін
қамтамасыз етеді [7].
Жылдың суық және
ауыспалы кезеңдерінде жұмыстың ауырлығына байланысты
өндірістік үй-жайлардағы ауа температурасы 14-тен
21ºС-қа дейін, жылы кезеңде - 17-ден 25ºС-қа дейін
болуы тиіс. Салыстырмалы ылғалдылық-60-70% шегінде, ауа
қозғалысының жылдамдығы - 0,2-0,5 м/с аспайды,
жылдың жылы мезгілінде үй-жайлардағы ауа температурасы
сырттан 3 - 5ºС-тан жоғары болмауы тиіс, ең жоғары -
28ºС, ал ауа қозғалысының жылдамдығы -1 м/с дейін.
Еңбек гигиенасы және өндірістік санитария қызметтері
өндірістік жағдайларды, олардың адам ағзасына
әсерін жан-жақты зерттеумен, сондай-ақ оларды жақсарту
және енгізу жөніндегі шараларды әзірлеумен айналысады.
Біздің жағдайымызға
сәйкес мысал - біздің университеттің жертөлелері.
Зиянсыз өндіріске жоғарыда баяндалған барлық талаптар
және еңбек жағдайларын жетілдіру оқу кестесінің
технологиялық процестерін ұтымды ету, қазіргі заманғы
техниканы енгізу, зиянды факторларды анықтау және жою,
сондай-ақ құрылыс нормалары мен қағидаларына
(ҚНжЕ) және кәсіпорындарды жобалаудың
санитариялық нормаларына (ҚН) сәйкес профилактикалық
және қорғау іс-шараларын жүргізу есебінен жүзеге
асырылады.

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:
1.Денисенко Г. Ф. Охрана труда – М: Высшая
школа, 1995 - 320 б.
2.Желиба Е. П., Заверуха Н. М., Зацарный
В. В. Безопасность жизнедеятельности / Под ред Е. П. Желиба - К: Каравелла,
2010 - 328 б.
 3.Жидецкий В. Ц. Охрана труда - М: Афиша,
2002 - 320 б.
4.Никитин В. С., Бурашников Ю. М. Охрана
труда на предприятиях пищевой промышленности - М: Агропромиздат, 1991 - 350 б.
5.Основы охраны труда/Под ред. Гандзюка
М.П., Купчика М.П.-К:, 2000 - 416 с
6. Павленко А. Р. Компьютер, TV и здоровье
- М:, 1998 - 152 б.
7.Сегеда Г. Ф., Дашевский В. И. Охрана
труда в пищевой промышленности-М: Легкая и пищевая промышленность, 1982 - 344 б.

Скачано
с www.znanio.ru

file_name: ҚОРШАҒАН ОРТАНЫҢ ЗИЯНДЫ ФАКТОРЛАРЫНЫҢ АДАМ АҒЗАСЫНА ӘСЕРІ.docx

alt: Ж 331.453 ҚОРШАҒАН ОРТАНЫҢ


extracted_text:
Программа краткосрочного курса
«Промышленная Пермь в названиях улиц».

Пояснительная
записка.
Курс
является пропедевтическим  для гуманитарного профиля обучения, содержательно
основан на краеведческом материале и призван, на конкретных примерах,
приобрести знания краеведческого характера, способствовать профориентации
обучающихся, ориентировать в политехнических профессиях нашего города. Курс
призван развивать те умения и навыки, которые будут востребованы в старшей
школе, особенно при выборе гуманитарного профиля.
Цели.
1.     Формирование
и развитие на основе краеведческого материала навыков самостоятельной работы с
информационными источниками, исследовательской работы, систематизации, анализа,
приоритетных для старшей школы.
2.     Углубление
знаний по истории России, изучение истории города и края.
Планируемые результаты
работы.
1.Учащиеся получат знания, умения и навыки нужные для
обучения в профильных классах.
2. Учащиеся получат знания о городе, о его
промышленном развитии, научаться  ориентироваться в улицах и предприятиях
города.
3. Расширение профориентационных знаний  обучающихся.
Итоговая форма отчетности.
Составление мини - исследования  на тему:
перспективные профессии нашего города, исходя из промышленного потенциала.

Тематическое планирование.

№

Название
  темы

Методы
  и формы занятий

часы

1.

Историческая
  справка: как складывался промышленный потенциал нашего города

Лекция.
  Синхронизация пермской истории, истории края и страны

1

2.

Нефтегазовая
  промышленность, предприятия города, районы и улицы, связанные с ней

Работа
  с картой города, Справочникам «Улицы Перми» практикум по ориентации в городе

1

3

Химическая
  промышленность предприятия
  города, районы и улицы, связанные с ней

Работа
  с картой города, Справочникам «Улицы Перми» практикум по ориентации в городе

1

4

Металлургическая
  промышленность предприятия
  города, районы и улицы, связанные с ней

Работа
  с картой города, Справочникам «Улицы Перми» практикум по ориентации в городе

1

5

Машиностроение:
  пермские моторы предприятия
  города, районы и улицы, связанные с ней

Работа
  с картой города, Справочникам «Улицы Перми» практикум по ориентации в городе

1

6

Машиностроение:
  судостроение предприятия
  города, районы и улицы, связанные с ней

Работа
  с картой города, Справочникам «Улицы Перми» практикум по ориентации в городе

1

7

«Профессиональные»
  улицы города. Каких профессий больше, с чем это связано.

Практическая
  работа по выявлению улиц города, связанных с различными профессиями,
  аналитическая работа.

1

8

На
  основе аналитических материалов, знаний полученных на кск, составить «5»
  перспективных профессий нашего города, наиболее близких ученику.

Диспут
  «Кем быть».

1

Литература.
1.     Вся Пермь. Пермь,
1993.
2.     Ивашкевич В.В.
Самолеты пермского неба: история становления гражданской авиации в Перми. 1910
- 1970 годы / В.В. Ивашкевич,
3.     Федотова С.Л.
Советская Пермь: [истор.
очерк] / С.Л. Федотова. - Пермь: Траектория, 2013. - 272 с. : ил.
4.     Энциклопедия
Пермской области/СD-ROM диск. Пермь, 2000
5.      Справочник. Улицы
Перми. Список улиц. Пермь, 2004

6.

alt: Тематическое планирование. №

title: «Промышленная Пермь в названиях улиц».


extracted_text:
«Парад наук»
1
ведущий
Здравствуйте!
2
ведущий
Вашему
вниманию предлагается киножурнал «Парад наук»
1
ведущий
О, физика,
наука из наук!
Всё впереди! Как мало за плечами!
Пусть информатика нам будет вместо рук,
Пусть будет математика очами.
2
ведущий
Не разлучайте этих трёх сестёр
Познания всего в подлунном мире,
Тогда лишь будет ум и глаз остёр
И знанья человеческие шире!
1
ведущий
Горбацевич
Ольга Михайловна, Милевская Татьяна Евгеньевна приглашают вас на интеллектуальную
игру «Математическое ассорти», которая пройдёт в актовом зале в 10.30, 9-е
классы.
2
ведущий
Тарасевич
Тереса Станиславовна приглашает вас на викторину «Математический калейдоскоп»,
которая пройдёт в 13.30, к.307, 7 «В» класс
1
ведущий
Петрутик
Татьяна Витальевна приглашает вас на конкурс «Математическое путешествие», 6
урок, 5 «Б» класс, к.307
2
ведущий:
Бруцкая
Ирина Павловна приглашают вас на интеллектуальную игру по информатике
«Информ-бой», которая пойдёт на 5 уроке, в актовом зале, 11-е классы.
1
ведущий
Ларченко
Андрей Николаевич и 10 «В» класс приглашает вас на викторину «О математике с
улыбкой» в 6 «Г» классе в 12.30, к.307

2
ведущий:
Шумская
Виктория Николаевна и Загруднева Галина Петровна приглашают вас на конкурс
видеороликов в среде флеш, 8-е классы, к 223
1 ведущий
Что
такое химия?
Это школа знаний,
Это всем известная
Практика познаний.

2 ведущий.
Мы должны науку эту
С детства уважать,
Чтобы в будущее смело
Вместе с ней шагать
1 ведущий
Счастная Елена Викторовна приглашает
вас в «Менделеевскую лабораторию», 10-е классы, 11.30,актовый зал.
2 ведущий.
Биология наука о Земной всей
красоте...
О букашках, насекомых о лесах всех на Земле...
То наука о прекрасном, что нам Бог всем подарил...
Ведь не зря он всю Планету, красотою наделил...
1 ведущий
Колесник Елена Петровна приглашает вас на «Биоринг»,
10 «Б», 10.30,
к. 304
2 ведущий
Матусевич Павел Сергеевич приглашает вас на викторину
«Ступени эволюции», 11 «Б» класс, 9.30

1 ведущий
Рыбаков Александр Васильевич приглашает вас на коллаж
природоведческих презентаций «Влияние человека на природу Земли», 5-е классы,
9.30, акт. зал
2 ведущий
Шабан Карина Яковлевна приглашает вас на игру «Географический
калейдоскоп», 8-е классы , акт.зал
1 ведущий
Все известно
вокруг
Тем не менее,
На Земле еще много того
Что достойно, поверь удивления
И твоего и моего.
2 ведущий
Удивляйся росе,
Удивляйся цветам,
Удивляйся упругости стали,
Удивляйся тому
Чему люди порой
Удивляться уже перестали.

file_name: Парад наук.docx

alt: Шумская Виктория Николаевна и

intro:
День математики и информатики
"Парад наук"

информатика

group: Дисциплины

title: День математики и информатики


extracted_text:
Муниципальное казенное
общеобразовательное учреждение
«Средняя общеобразовательная школа №6» с.
Дербетовка

ПРИНЯТА
Педагогическим
  советом
МКОУ
  СОШ № 6
Протокол заседания   №____ от
«_____»
  _____________ 2016 г.
Председатель педагогического совета ______ Л.В.Кудрявцева

СОГЛАСОВАНА
Заместитель
  директора по
учебно
  – воспитательной работе МКОУ СОШ  № 6
с.
  Дербетовка

_________ Л.В.Гочияева

УТВЕРЖДЕНА
Директор МКОУ СОШ № 6
с.
  Дербетовка
___________ С.А.Касягина

Приказ № ____ от
«_____»
  _____________ 2016 г.

Рабочая программа
Спецкурса «Экология Ставрополья»
для_7__ класса
основного общего образования

Срок реализации программы 2016 - 2017 год

Составил: учитель биологии
МКОУ СОШ№6 с. Дербетовка

____Мамонтов Вадим Николаевич

Пояснительная записка
Рабочая
программа разработана в соответствии с нормативными документами:
·
Федеральный
Закон от 29.12.2012 № 273-ФЗ «Об образовании в Российской Федерации»;
·
Федеральный
базисный учебный план, утвержденный приказом Министерства образования
Российской Федерации от 09.03.2004 № 1312 (далее – ФБУП-2004);
·
Федеральный
компонент государственного стандарта общего образования, утвержденный приказом
Министерства образования Российской Федерации от 05.03.2004 № 1089 «Об
утверждении федерального компонента государственных стандартов начального
общего, основного общего и среднего общего образования» (для VII-XI (XII)
классов);
·
Постановление
Федеральной службы по надзору в сфере защиты прав потребителей и благополучия
человека и Главного государственного санитарного врача Российской Федерации от
29.12.2010 №189 «Об утверждении СанПиН 2.4.2.2821-10».
«Санитарно-эпидемиологические требования к условиям и организации обучения в
общеобразовательных учреждениях» (с изменениями на 29.06.2011) (далее – СанПиН
2.4.2. 2821-10);
·
Письмо
Департамента государственной политики в образовании Министерства образования и
науки РФ от 04.03.2010 №03-413 «О методических рекомендациях по реализации
элективных курсов»;
·
Федеральный
перечень учебников, рекомендованных и допущенных Министерством образования и
науки по Приказу МО РФ от 31.03.2014 №253,ООП НОО, ООП ООО, одобренных
Федеральным учебно-методическим объединением по общему образованию. Протокол
заседания от 8 апреля 2015 г. №1/15;
·
Приказ
Министерства образования и науки Российской Федерации от 14.12.2009 № 729 «Об
утверждении перечня организаций, осуществляющих издание учебных пособий,
которые допускаются к использованию в образовательном процессе в имеющих
государственную аккредитацию и реализующих образовательные программы общего
образования образовательных учреждениях» (с изменениями);
·
Устав
МКОУ СОШ №6 с.Дербетовка
·
Учебный
план на 2016 – 2017 учебный год
·
Положение
о структуре, порядке разработки и утверждении рабочих программ учебных
предметов (курсов), дисциплин (модулей) педагогов МКОУ СОШ №6
с.Дербетовка

         Программа
спецкурса «Экология Ставрополья» (35 часов) предназначена для учащихся
7-х классов.
          Содержание спецкурса
позволяет познакомить учащихся с экологией Ставропольского края, а практические
исследования расширяют экологические знания по курсу.
         Актуальность представленной
программы проявляется в непрерывной связи Экологии с практикой и окружающей
действительностью.
         Одним из главных
компонентов содержания образования в наше время становится экология как система
научных и учебных дисциплин об окружающем мире и устойчивом развитии
человеческой цивилизации. В современный период биологические аспекты экологии
всё больше дополняются социальными, отражающими закономерности взаимодействия
общества с природой, человека и биосферы. По мере расширения круга изучаемых
проблем окружающей среды экология превращается в интегральную науку, которая
затрагивает все сферы экономической, социальной, духовной жизни человека и
общества. Потребность в экологическом образовании связана с необходимостью
обеспечения благоприятной среды для жизни человека. Качество окружающей среды
определяет здоровье людей – основное право человека и главную цель развития
цивилизации.

 Цели программы «Экология
Ставрополья»:
·
Формирование
у школьников знаний о экологической обстановке  родного края, района, своего
населённого пункта;
·
Активизация
познавательной деятельности учащихся;
·
Развитие
интереса к изучению родного края;
·
Создание
условий для развития навыков исследовательской работы для изучения экологии
своей местности, развитие умений работать в сотрудничестве на основе
эвристической деятельности;
·
Воспитание
чувства патриотизма, экологическое просвещение (образование и воспитание),
воспитание любви к своему народу и малой родине;
·
овладение дальнейшими
исследовательскими умениями проводить наблюдения, учет, опыты и измерения,
описывать их результаты, формулировать выводы;
·
воспитание положительного
эмоционально-ценностного отношения к природе; стремления действовать в
окружающей среде в соответствии с экологическими нормами поведения, соблюдать
здоровый образ жизни;
Задачи курса:

- развитие экологического мышления
учащихся;
- формирование экологической культуры и
мировоззрения;
- изучение природы родного края;
- изучение взаимосвязей природы и
человеческого общества;
Курс экологии человека сочетает в себе
различные отрасли науки -  биологии, географии, истории, анатомии, обеспечивая
закрепление меж предметных связей.
Результаты обучения.
Приоритетной является практическая
деятельность учащихся по постановке опытов, проведению наблюдений за состоянием
организма, описанию последствий при влиянии различных факторов.
Важное внимание обращается на развитие
практических навыков и умений в работе с дополнительными источниками
информации: энциклопедиями, справочниками, словарями, научно-популярной
литературой, ресурсами Internet и др., а также:
·
выдвижение
гипотезы на основе житейских представлений или изученных       закономерностей;

·
выбор
условий проведения наблюдения или опыта;
·
поиск
необходимой информации в справочных изданиях (в том числе на  электронных
носителях, в сети Internet);
·
подготовка
кратких сообщений с использованием естественнонаучной лексики и иллюстративного
материала (в том числе компьютерной презентации в поддержку устного
выступления);

Требования к
уровню подготовки учащихся, обучающихся по данной программе
В результате изучения дисциплины учащийся
должен
знать:
·
актуальные
экологические проблемы края;
·
особо
охраняемые природные территории края;
·
о
воздействии, экологических факторов на организм человека; какое влияние
оказывает природная и социальная среда на здоровье человека;
·
влияние
природных и антропогенных факторов на экологическую обстановку в крае;
уметь:
·
приводить
примеры актуальных экологических проблем края;
·
называть
особо охраняемые природные территории края;
·
объяснять,
как связаны здоровье, и образ жизни; какое влияние оказывает климат на
здоровье; от чего зависит возникновение перегрузок; как вредные привычки и
пагубные пристрастия влияют на организм человека;
·
описывать
собственные наблюдения или опыты, различать в них цель, условия проведения и
полученные результаты;
·
использовать
дополнительные источники информации для выполнения учебной задачи;
·
приводить
примеры влияния природных и антропогенных факторов на экологическую обстановку
в крае;
Содержание рабочей
программы.

Антропогенное изменение среды неизбежно приводит к возникновению экологических
проблем. Экологическая проблема- это явление связанное с отрицательным
воздействием человека на природу и с обратным влиянием изменённой природы на
здоровье человека и его экономику.

 Министерством охраны окружающей среды и природных ресурсов Российской
федерации были утверждены «Критерии оценки экологической обстановки территорий
для выявления зон чрезвычайной экологической ситуации и зон экологического
бедствия». Согласно им экологическая обстановка может классифицироваться по
возрастанию степени неблагополучия:
1.     Относительно
удовлетворительная,
2.     Напряженная,
3.     Критическая,
4.     Кризисная
(чрезвычайная экологическая ситуация),
5.     Катастрофическая(экологическое
бедствие).

Введение в курс. (1 час)В настоящее время в Ставропольском  крае
освоено 95% всех площадей, и это привело к резкому обострению экологических
проблем.
Виды
экологических проблем. (2 часа)К ним относятся проблемы: сохранения
здоровья людей, плодородия земель, ландшафтной среды, атмосферы и вод. А также
проблем отходов, сохранения флоры и фауны, биологического загрязнения.

 Сама природа Ставропольского края предрасположена к возникновению экологических
проблем: зональное положение края в степях и полупустынях.

Здесь мало воды, грунтовые воды засолены, частые засухи, пыльные бури, почвы
разрушаются стадами животных. Рельеф подвержен эрозии и оползням, это выводит
из хозяйственной деятельности большие территории.

В целом все природные комплексы в крае ранимы и разрушаются под действием
человека. Согласно «критериям оценки экологической обстановки» Ставропольский
край следует отнести к зоне чрезвычайной экологической ситуации (кризисной).

 Главная из всех экологических проблем – проблема сохранения здоровья людей(3
часа). Именно здоровье человека является отражением экологического
состояния среды. Официальные данные свидетельствуют о том, что уровень
заболеваемости многими болезнями в крае превышает средний уровень по России.
Это болезни кожи и эндокринной системы, злокачественные новообразования и др.
Ежегодно возрастает заболеваемость новорождённых и подростков, растёт уровень
младенческой смертности.

За последние годы обострилась проблема сохранения плодородных пахотных
земель(3часа). Система интенсивного земледелия, принятая в нашем крае,
ведёт к деградации и уничтожению почв. Необдуманные, без предварительной
экологической экспертизы «мелиорации» приводят к эрозии и засолению почв, к
заиливанию рек, прудов, водохранилищ. Загрязнение почв ядохимикатами вызывает
гибель почвенных бактерий, без которых невозможно восстановление плодородия.
Страдают почвы от тяжелой техники. Она уплотняет пахотный горизонт на глубину
до 50- 70 см. Это ухудшает условия произрастания культур, снижает урожай на 20-
30%. В связи с этим необходима детальная оценка угодий, сохранение их
оставшегося уникального потенциала и восстановление экологического равновесия
на основе использования современных научных разработок.

Важнейшей проблемой в крае остаётся загрязнение природной среды ландшафтов(3
часа).
В воздух, воду, в растения, в организмы животных и людей попадают токсичные
газы, твердые частицы, жидкие ядовитые вещества. Источники таких загрязнений
многочисленны. Радиоактивное загрязнение ландшафтов вызвано как естественными,
так и антропогенными факторами. К ним относятся: радиоактивные отходы,
остающиеся после добычи, транспортировки и переработки урановых руд, нефти,
газа, а также некоторых строительных материалов, термальных и минеральных вод.
Особо опасными оказались пластовые воды, извлекаемые на поверхность из глубоких
недр при добыче нефти. Эти воды отличаются повышенной радиоактивностью.
Радиоактивная обстановка КМВ осложнена наличием отработанных урановых
месторождений гг. Бештау и Бык. В наиболее опасной зоне находится г. Лермонтов.

 Проблема загрязнения атмосферы(3 часа). Особенно сильно загрязняется
атмосфера промышленными предприятиями, в Ставропольском крае их 220. К основным
загрязнителям относятся предприятия энергетики, газовая промышленость,
химическая и нефтехимическая, машиностроительная, металлообработка.
Существенный вклад вносит и автомобильный транспорт. В выбросах автомобилей
содержится 220 вредных химических веществ, в том числе канцерогены и тяжелые
металлы.

Проблемы воды(2 часа). Вода в реках нашего края сильно загрязнена, а
такие реки как Калаус, Подкумок, Кума, Мамайка, практически превращены в
сточные канавы. В них собираются неочищенные стоки предприятий, содержащие
нефтепродукты, соли тяжелых металлов, нитраты, биогенные вещества, ядохимикаты.

Проблема отходов(4 часа). В ставропольском крае накопились миллионы тонн
бытовых и промышленных отходов. Это горы мусора в окрестностях городов и
посёлков. Особенно тревожное положение создалось в зоне КМВ, где свалки
эксплуатируются без технической документации и без должностного контроля.

Проблема сохранения флоры и фауны(3 часа). Вырубка лесов стала причиной
уничтожения естественных условий существования флоры и фауны. Исчезают из лесов
яркоцветущие весенние эфемеры, особенно вблизи городов и зон отдыха населения.
Исчезают экологические ниши обитания животных, а с ними сокращаются их
численность, особенно это касается ценных промысловых видов.

Проблема биологического загрязнения(4 часа).  Большой ущерб земледелию,
огородам, садам наносят насекомые и растения, завезённые из других стран. Это
колорадский жук, клещ варроа, амброзия. С ростом городов появились живущие
вблизи человека звери и птицы (крысы, голуби, вороны), которые разносят
болезни, уничтожают продовольствие. Поражены гельминтами рыбы в прудах и
водоёмах.

Проблема особо охраняемых природных территорий(6 часов). Особо охраняемые
территории – это территории, в пределах которых обеспечивается охрана и
поддержание естественного состояния природного комплекса в научных, учебно-
просветительских и культурно – эстетических целях. К таким территориям в России
относятся заповедники, заказники, резерваты, национальные и природные парки,
памятники природы, лесопарки, зоны отдыха городов и водоохранные леса и много
других. Всего более 40 видов таких территорий.

В настоящее время в крае разработан проект Гос. Ставропольского лесостепного
заповедника. В окрестностях г. Ставрополя действует архиологический и природный
музей – заповедник «Татарское годище», где сохранились естественные природные
комплексы, выделены участки заповедной природы и буферные природные зоны.

Ученые настаивают на скорейшем восстановлении сильно нарушенных ландшафтов. В
систему особо охраняемых территорий всемирного значения должны войти уникальные
Ландшафты Кавказских минеральных Вод, где происходит формирование целебных вод,
не имеющих по запасам и разнообразию аналогов в мире. Указом Президента РФ
этому региону придан статус особо охраняемого эколого – курортного региона,
утверждена федеральная программа его развития и охраны.
Литература
Составлена на основе учебника Физическая
география Ставропольского края: учебник для 6-8 кл. общеобразоват. Учреждений /
под ред. В.В. Савельевой, В.А. Шальнева.

Календарно-тематическое
планирование учебного материала
курса «Экология
Ставрополья» в 7 классе
на 2016-2017
учебный год

№
урока

№
тем

Содержание

Коли-чество
  часов

Дата

Виды и формы
  контроля

Раздел 1. Введение. (1час)

1.

1

Введение. Экология как наука.

1

Индивид.  опрос

Раздел2.Виды
  экологических проблем.(2 часа)

2.

1

Экологические проблемы природного
  характера.

1

Индивид.  опрос

3.

2

Экологические проблемы
Антропогенного характера.

1

Индивид.  опрос

Раздел3.Проблема
  сохранения здоровья людей.(3 часа)

4.

1

Здоровье человека как зеркало
  экологической обстановки.

1

Индивид.  опрос

5.

2

Повышение заболеваемости населения.

1

Индивид.  опрос

6.

3

Повышение смертности населения.

1

Индивид.  опрос

Раздел4.Проблема
  сохранения плодородных пахотных земель.(3 часа)

7.

1

Деградация и уничтожение плодородных
  почв.

1

Индивид.  опрос

8.

2

Загрязнение почв ядохимикатами.

1

Индивид.  опрос

9.

3

Уплотнение почв с/х техникой.

1

Индивид. опрос

Раздел5.Проблема
  загрязнение природной среды ландшафтов.(3 часа)

10.

1

Загрязнение токсичными газами и жидкими
  ядохимикатами.

1

Индивид.  опрос

11.

2

Радиоактивное загрязнение.

1

Индивид. опрос

12.

3

Радиоактивная обстановка КМВ.

1

Индивид.  опрос

Раздел6.Проблема
  загрязнения атмосферы.(3 часа)

13.

1

Загрязнение промышленными предприятиями.

1

Индивид. опрос.

14.

2

Загрязнение автомобильным транспортом.

1

Индивид.  опрос

15.

3

Вредные вещества которые содержатся в
  атмосфере.

1

Индивид. опрос

Раздел7.Проблемы
  воды.(2 часа)

16.

1

Загрязнение крупных рек.

1

Индивид.  опрос

17.

2

Меры борьбы с загрязнением рек.

1

Индивид.  опрос

Раздел8.
  Проблема отходов.(4 часа)

18.

1

Бытовые отходы.

1

Индивид. опрос.

19.

2

Промышленные отходы.

1

Индивид. опрос.

20.

3

Надзор за стихийными свалками.

1

Индивид.  опрос

21.

4

Проблема загрязнения КМВ.

1

Индивид опрос.

Раздел9.
  Проблема сохранения флоры и фауны.(3 часа)

22.

1

Проблема сохранения флоры.

1

Индивид.  опрос

23.

2

Проблема сохранения фауны.

1

Индивид.  опрос

24.

3

Исчезновение ареалов обитания животных.

1

Индивид.  опрос

Раздел10.Проблема
  биологического загрязнения.(4часа)

25.

1

Ущерб наносимый мелкими насекомыми.

1

Индивид. опрос

26.

2

Ущерб наносимый сорными растениями.

1

Индивид. опрос.

27.

  3

Животные переносящие инфекционные
  заболевания.

1

Индивид.  опрос

28.

4

Животные и растения загрязнённые
  вредными веществами.

1

Индивид. опрос.

Раздел11.Проблема
  особо охраняемых природных территорий.(6 часов)

29.

1

Особо охраняемые территории.

1

Индивид. опрос.

30.

2

 Заповедники, заказники.

1

Индивид.  опрос

31.

3

Музей – заповедник «Татарское городище».

1

Индивид. опрос.

32.

4

Особо охраняемые территории КМВ.

1

Индивид. опрос

33.

5

Промышленность в курортной зоне КМВ.

1

Индивид. опрос.

34.

6

Меры охраны особо охраняемых территорий.

1

Индивид. опрос.

file_name: Ставропольский край. Экология.docx

alt: Программа спецкурса «Экология

alt: Содержание рабочей программы.

alt: Проблема загрязнения атмосферы(3 часа)

alt: Раздел7.Проблемы воды.(2 часа) 16

title: Рабочая программа по экологии Ставропольского края 7 кл