extracted_text:
МУНИЦИПАЛЬНОЕ БЮДЖЕТНОЕ ОБЩЕОБРАЗОВАТЕЛЬНОЕ УЧРЕЖДЕНИЕ
«ЗЕЛЕНОГОРСКАЯ СРЕДНЯЯ ШКОЛА»
БЕЛОГОРСКОГО РАЙОНА
РЕСПУБЛИКИ КРЫМ
( из опыта работы)
ВЫПОЛНИЛА
УЧИТЕЛЬ МАТЕМАТИКИ
СЕМЁНОВА Т.В.

                                                                       с.Зеленогорское

                      Курс геометрии выделяет устойчивость его содержания, гуманитарная направленность,
развивающее значение и большие возможности для развития творческих способностей учащихся.
          В  девятом классе начинается заключительный этап изучения геометрии в школе – введение  в
стереометрию. Здесь необходимо пространственное воображение, возрастают требования к чертежу,
и, безусловно, должны быть прочные навыки решения планиметрических задач. В достаточной ли
1 степени подготовлены учащиеся? Практика  убеждает в обратном. Темы  по планиметрии изучались
изолированно (ухудшению положения дел способствует сокращение количества часов на их изучение),
а задачи, как правило, лишь иллюстрировали применение теорем, изученных на уроке.
   Итак, обобщающее повторение и  систематизация  курса планиметрии необходимы. Их практическая
реализация идёт по двум линиям: теория и задачи. При этом решающую роль играет система  задач. В
процессе   решения   задач   тренируется   мышление,   закрепляются   теоретические   знания   и
вырабатываются навыки их применения. Именно   задача является   основным инструментом оценки
уровня   геометрической   подготовки.   Процесс   её   решения   не   является   алгоритмической
деятельностью, но частичная  его алгоритмизация (заучивание формул, задачтеорем, знакомство с
образцами решений и т.п.) – первый и обязательный шаг к приобретению собственного опыта. Только
затем   следует   изучать   методы   решения   задач   (методы   площадей   и   координат,   вспомогательных
отрезков и углов, геометрических преобразований и т. п.).
             Но в статье речь пойдёт не о традиционных «тяжёлых» методах (не удалось обойти только
вспомогательную   окружность   и   вспомогательные   построения),   а   о   том,   что   при   решении
планиметрических задач  внимание  учащихся, прежде  всего и постоянно, необходимо обращать на
рациональные   вычисления,   разнообразные   идеи   и   приёмы   решения,   которые   способствуют
пробуждению интереса и развитию геометрической интуиции. Научить этому гораздо труднее, чем
заучиванию готового доказательства.
       Следование практическим советам, приведённым ниже  и демонстрируемым на известных задачах,
может  способствовать развитию техники вычислений и поиску решений геометрических задач.
1) Помните  наизусть.
  Пифагоровы тройки: 3,4,5;   5,12,13;  8,15,17;  7,24,25.
  Соотношения между элементами правильного треугольника, квадрата и правильного  шестиуголь
    ника.
   Квадраты натуральных чисел от 11 до 25, способы возведения в квадрат чисел, оканчивающихся
    цифрой 5, и умножения на 11.
   Признаки делимости на 2,3,5,9.
   Формулы приведения:  sin ( ) = sin;  сos() =  cos; (сos 120˚ =
2) Рационально  применяйте  формулы  в  процессе  вычислений.
1
2 ).
ah
2 ;
   Правую часть одной  из формул для вычисления  площади треугольника можно записать
a
2 h;
   a  ˑ
h
2 ;  и соответственно читать тремя способами: полупроизведение  основания  на  высоту,
    произведение  половины основания на высоту, произведение   основания   на   половину  высоты.
    тремя  способами  рационально  и  вычислять.
   При  а=13, h=14 лучше  выбрать последний, так как 14 делится на 2, т.е. S=13 7. Если полученное
    произведение – результат промежуточный, то перемножать не обязательно, т.к. при последующих
    вычислениях  возможно сокращение.
ˑ
2 3) Учитесь геометрически интерпретировать формулы и приёмы вычислений, перенося их на
фигуры.
(Вспомните геометрические доказательства теоремы Пифагора, формулы сокращённого умножения).
Задача
Докажите, что если диагонали равнобокой трапеции взаимно перпендикулярны,  то  S=h2,где
S площадь, h высота трапеции.
Прочитаем   применяемую   теорему   так:   площадь   трапеции   равна   произведению   суммы   половин   её
оснований   на   высоту.   Но   сумма   половин   оснований   данной   трапеции   очевидно   равна   её   высоте,
поэтому S= h  ˑ h=h2.
                      B                                  C
             O

  A                                                                       D
При решении многих задач полезным оказывается утверждение, вытекающее из теоремы Пифагора  и
свойства транзитивности: разность квадратов двух наклонных, проведённых из одной точки к прямой
( или из двух  точек параллельной ей прямой), равна разности квадратов их проекций.
Действительно, AB2 – AC2 =  BH2 – CH2, так как AB2 – BH2 = AC2 – CH2 = AH2.
                                A

         B              C     H    N         M
В   конфигурациях,   содержащих   окружности,   медиану   треугольника   и   т.п.,   разности   квадратов
заменяют   подходящими   произведениями   отрезков,   используя   симметричные   точки   как
вспомогательные.
BH2 – CH2 = ( BH – CH)( BH + CH) = BC  ˑ BN = MN  ˑ MC =MN  ˑ BN= BC  ˑ MC.
( точки M и N  симметричны точкам  B  и  C относительно точки H).
Переходя к примерам, обратим внимание на то, что   взаимосвязанное, интегрированное применение
формул сокращённого умножения с геометрическими преобразованиями аналогично их применению в
процессе преобразования тригонометрических выражений ( например, разность  квадратов
cos2   sin2 , можно заменить на cos2, 1 – 2sin2, (cos  sin)( cos + sin), cos4   sin4 , и т.п.).
Задача
3 ˑ
ˑ
ˑ
ˑ
 OB=  r.   Проведём   диаметр
Из одной точки А проведены к данной прямой   перпендикуляр и две наклонные. Найдите длину
перпендикуляра, если наклонные равны 41 и 50, а их проекции на данную прямую относятся 3:10.
502 – 412=(10х)2 – (3х)2, 91  9 =13х  7х, х=3 (х > 0).
Искомая длина есть: √41²−9² =  √32ˑ50  = √16ˑ25ˑ4  = 4  5  2 = 40.
Задача
Докажите,   что   в   прямоугольной   трапеции   разность   квадратов   диагоналей   равна   разности
квадратов оснований.
Выполнив дополнительное построение, проводя из вершины прямого угла, принадлежащей меньшему
основанию   трапеции,   отрезок,   параллельный   меньшей   диагонали,   убедитесь   в   истинности
утверждения.
Задача
Докажите, что AB  ˑ BD = R2 – r2, где  R и  r – радиусы концентрических окружностей.
Решение.
Пусть   О   –   общий   центр   заданных   окружностей,   ОА=ОD=R,
перпендикулярно хорде AD.
R2 – r2 = OD2 OB2 = DM2 – BM2 =(DM –BM)(DM +BM) = (AM – BM)ˑDB =AB  ˑ BM, что и требовалось
доказать.
Если подобные преобразования оказываются громоздкими, то лучше использовать переменные для
обозначения величин. Так, отрезок можно обозначить через 2х, угол – через 2, когда в решении
используются    их   половины   и  т.п.  Вообще,  рациональный  выбор   обозначений   может  существенно
упростить не только вычисления, но и решение задачи.
4) Используйте арифметические подходы.
                 Алгебраизация   и компьютеризация   преподавания математики – неизбежные и позитивные
процессы,   но   не   следует   забывать   о   богатстве   и   единстве   идей   математического   образования.
Арифметические подходы, связывающие способы вычислений над элементами числовых множеств и
свойства геометрических фигур, безусловно, применимы в планиметрии.
          Так, использование подобия, расчеты в частях могут уменьшить количество вычислений  или
существенно   упростить   их;   уменьшить   число   вспомогательных   переменных,   либо   исключить   их
вообще. Поясним это на соответствующих  задачах. У тех, кто не знаком с приёмами рациональных
вычислений, решения могут   вызвать   определённые трудности, хотя вычисления в них не требуют
даже применения  микрокалькулятора.
Задача
Высота   треугольника   равна   48.   Её   основание   делит   сторону   на   отрезки   20   и   36.   Вычислите
диаметр описанной  окружности.
                       B

                                12

4 A  5     D            9                            C
Все  числа в условии  кратны 4, поэтому решим задачу для соответственного подобного треугольника,
используя набор числовых данных: 12,5,9. Найдём боковые стороны прямоугольных треугольников
ABD  и  BDC, применяя пифагоровы тройки 5,12,13 и 3,4,5 (умножая каждое число на 3). Их длины
равны 13 и 15. Диаметр описанной окружности равен частному длины стороны треугольника и синуса
противолежащего ей угла. Имеем: 15:
12
13  =15  ˑ
13
12  =
65
4 .
65
4    4= 65.
ˑ
Учитывая коэффициент подобия, равный 4, окончательно получим:
Задача
В   равнобедренном   треугольнике   боковая   сторона   равна   60,   а   периметр   192.   Вычислите
расстояние между точками пересечения его медиан и биссектрис.
Решение.
Уменьшим заданные числа в 12 раз. Тогда полупериметр и половина основания треугольника есть:
16:2=8 и 85=3, а высота (медиана и биссектриса), проведённая к его основанию, равна 4. Концы
искомого отрезка принадлежат высоте, проведённой к основанию, поэтому   найдём его длину как
разность длин частей  высоты, применяя свойство биссектрисы ( отношение 3:5 или
3
8  от высоты),
свойство медиан ( отношение 1:2 или
1
3  от высоты) и учитывая коэффициент подобия, равный 12.
3
8
¿
1
3 ¿ˑ4ˑ12  = 2.

              5

                 3
Задача
Из одной точки проведены к окружности  две касательные. Длина каждой касательной равна 12,
а расстояние между точками касания равна 14,4. Определить радиус окружности.
5 BH  =  BC  :   2,   поэтому  BH  =   7,2.   Заметим,   что   12:7,2   =   5   :   3.   Отсюда   следует,   что   стороны
прямоугольного треугольника  ABH  пропорциональны числам 3,4,5. В подобном ему треугольнике
ABO стороны также пропорциональны указанным числам. Значит, катет АВ содержит 4 части, а катет
ОВ содержит 3 части, т.е. ОВ = 12 : 4  3 = 9.
4) Вычислять каждую величину в формуле не обязательно.
      Нередко рациональнее найти произведение, отношение или сумму нескольких величин.
ˑ
Задача
Периметр ромба равен 48, а сумма длин диагоналей равна 26. Найти площадь ромба.
Решение.
Обозначим диагонали ромба через 2х и 2у. Тогда его площадь равна 2ху.
По условию 2х + 2у = 26 и  х + у = 13, х2 + 2ху + у2 = 132. Отсюда 2ху = 132 – (х2 + у2 ) = 132 – 122 = 25,
так  как  х2 + у2 –  квадрат  стороны ромба, равной четверти его периметра.
Итак, величины х и у, содержащиеся  в  расчетной формуле, отдельно не вычислялись.
Задача
Докажите, что площадь S описанной прямоугольной трапеции равна произведению её оснований
 a и b.
Решение.

В прямоугольном треугольнике, гипотенузой которого служит большая боковая сторона, проекции
катетов на гипотенузу и высота, проведённая к ней, соответственно равны  a – r, b – r, r, где r – радиус
вписанной окружности. По известной формуле  r2 = ( a – r)(b – r).Отсюда r(a + b) = ab.
6 Полученное   равенство   равносильно   доказываемому,   так   как   его   левая   часть   выражает   площадь
трапеции – произведение половины высоты ( радиуса) на сумму оснований.
Задача
Найдите  площадь  S  параллелограмма, если его диагонали равны p  и q (p>q) , а острый угол
равен .
Решение.
Пусть  АС = p , ВD = q, A = . Проведём  CE
1
4 tq (4xz) =
z, HE = x – z. Тогда S = ADˑCH = xztg =
 BD, CH  AD и введём обозначения AD = x, DH =
1
4 tq((x + z)2 – (x – z)2) =
1
4 tq ( p2
– q2),
так как разность квадратов проекций AH и HE  равна разности наклонных  AC и  CE.
Третий,   более   сложный   пример,      стереометрическая   задача,   решение   которой   демонстрирует
рассматриваемый  приём  и  применение  метода  площадей.
Задача
Катет   прямоугольного   треугольника     равен   а,   противолежащий   ему   угол   равен  .   Этот
треугольник вращается вокруг прямой, лежащей в плоскости треугольника, проходящей через
вершину данного угла и перпендикулярной его биссектрисе. Найдите объём тела вращения.
Решение
На   рисунке   изображено   осевое   сечение   тела   вращения   вокруг   прямой  l,   представляющее   собой
усечённый конус  BCMN, из которого удалены конусы  ACM  и ABN.  С= 90˚,
AD – биссектриса   А, (А l, AD l); ACD = BAD =
α
2 , BC = a. Введём обозначения х,у,m,n
соответственно для радиусов оснований и высот конусов ACM и ABN, V – для объёма тела вращения.
Имеем:
π
3 ((m + n)(x2 + xy + y2) – x2 m – y2 n) = =
π
3 (mxy + my2 + nxy + nx2) =
 V =
π
3 (x + y)(my + nx).
=
Найдём множители в скобках, не вычисляя отдельно каждую из вспомогательных величин.
x + y = NH = NC cos
α
2  = actq
α
2  cos
α
2 ,( CAD = CNH =
α
2 ).
7 По свойству площадей: SBCMD  = SABN + SACM + 2SABC.
Отсюда   (x + y)(m + n) = mx + ny + 2ˑ
1
2 ˑaˑaˑctq  или   my + nx = a2 ctq.
Таким образом,  V =
π
3 a3 ctq ctq
α
2  cos
α
2 .
5) Внимательно изучайте числовые данные.
Вместе   с   аккуратно   выполненным   чертежом,   числовые   данные   зачастую   помогают   упростить   или
отыскать решение.
Задача

В ∆ABC: AB = 4, AC = √17   ,BC =5, AD =1, DAB.   Найдите расстояние между центрами
описанных окружностей треугольников DBC и  ADC.

DAB,  значит    BD  = 4 – 1 = 3.  Так как ВС = 5, то предположим, что длины сторон  ∆DBC
образуют  пифагорову тройку 3,4,5. Равенство 42  +12  = 17 истинно для длин сторон  ∆ADC. Значит,
DC AB.
Центры   окружностей,   описанных   около   прямоугольных   треугольников,      середины   их   гипотенуз.
Таким образом, искомое расстояние найдём как среднюю линию треугольника АВС.
Имеем:
1
2 АВ = 4:2=2.
Задача
Внутри треугольника имеются две точки. Расстояния от одной из них до сторон треугольника
равны 1,3 и 15, а от  другой ( в том же порядке) – 4, 5  и 11. Найдите радиус окружности,
вписанной в данный треугольник.
Решение
8 Пусть   M и N – данные точки. Построим точку Р так, чтобы М  была серединой отрезка NP. В трёх
образовавшихся  прямоугольных  трапециях с общей боковой стороной NP данные расстояния (взятые
парами из троек: 1и4, 3и5, 15и11) будут длинами одного из оснований и средней линии. Вычислим
теперь вторые основания этих трапеций: 2 4 – 1 = 7; 2 5 – 3 = 7; 2 11 – 15 =7.
Точки  M,  N,  P  расположены   внутри   треугольника,   следовательно,   Р   –   центр   вписанной   в   него
окружности и её радиус, равен 7.
ˑ
ˑ
ˑ
Вместе с числовыми данными существенную роль может сыграть  чертёж.
Задача
В квадрате ABCD   на стороне  AB  и на диагонали  ACвзяты соответственно точки  P  и  Q так,
что  AP: PB = 3:2,  AQ : QC =4 : 1. Найдите величины углов треугольника  PQD.
Разобьём квадрат ABCD  на 25 малых квадратов. В силу условия точки  P и Q служат их вершинами.
Один из выделенных на рисунке прямоугольных треугольников получается из другого с помощью
поворота   на   90˚   с   центром  Q.   Значит,   эти   треугольники   равны   и  ∆PQD  –   равнобедренный   и
прямоугольный. Величины его углов: 45˚,45˚,90˚.
Задача
Две окружности, радиусы которых 4 и 8, пересекаются под прямым углом (радиусы, проведённые
в одну из точек пересечения, взаимно перпендикулярны). Найдите длину общей касательной.
Стандартный   чертёж   (   слева)   приведёт   к   стандартным   вычислениям.   Последовательно   находим:
квадрат   расстояния   между   центрами:   42  +   82  =   80;   разность   радиусов:   8   –   4   =   4;   опустив
перпендикуляр из центра  меньшей окружности на радиус большей, отрезок, параллельный и  равный
искомому:  √80−16  = 8. Но если чертёж повернуть ( в центре) и незначительно изменить ( справа),
то вычисления не понадобятся.
9 6) Глубоко изучайте текст задачи, анализируйте решение.
         Известно, что основные функции в обучении выполняют задачи вполне определённые. Однако
необходимо помнить, что задачи можно квалифицировать  как неопределённые, переопределённые,
противоречивые, вариантные.
               Неопределённые  – это задачи, в котором отсутствуют некоторые данные, необходимые для
решения задачи, либо с несформированным условием,  в котором имеются  все данные,  но вопрос
задачи лишь подразумевается.
Задача
1) В треугольнике одна сторона имеет длину 8, а другая 10. Найдите длину третьей стороны.
2) Найдите площадь трапеции, основания которой равны 8 и 10.
         Переопределённые – это задачи с избыточным условием, в которых имеются лишние данные, не
используемые в решении, а лишь маскирующие необходимые для решения задачи данные.
Задача
1) Найдите площадь прямоугольника по стороне а, диагонали d и углу  между диагоналями.
2) Найдите площадь прямоугольного треугольника  с катетами 9,40 и гипотенузой 41.
3) Найдите периметр прямоугольника, если длины его сторон равны 1,2 и 3,4см, а площадь
    равна 4,08 см2.
В первой задаче для вычисления   площади достаточно любой пары данных из приведённых трёх.
Решения     второй   и   третьей   задачи   не   используют   значения     длины   гипотенузы   и   площади
прямоугольника, но для полноты решения не лишне убедиться, что данные не противоречивы, т.е.
92 + 402 = 412 и 1,2   3,4 = 4,08.
          Противоречивые – это задачи, условии которых содержит противоречие между собой.
Задача
ˑ
10 1)Найдите периметр прямоугольника, если длины его сторон равны 1,2 и 3,4см , а площадь
   равна 5,6см2.
2) Найдите площадь треугольника со сторонами 3,4 и 8.
3) Отрезок BD является  биссектрисой треугольника   ABC. Найдите  DC, если   AB=30,  AD=20,
BD=16  и  BDC= C.
Первая задача противоречива; так как площадь прямоугольника равна 4,08. Длины сторон во второй
задаче не удовлетворяют известному неравенству треугольника: 8 3 + 4 – ложно.
Противоречие   между   данными   в   третьей   задаче   обнаружим,   вычислив,   например,   коэффициент
пропорциональности х двумя различными способами, и получив при этом разные ответы.
DB =BC  (по условию BDC =C), BC=3x, DC=2x. (BC: DC = 30:20).Отсюда 3х=16, х =
5 1
3 .
С  другой стороны, по формуле для квадрата  биссектрисы BD: 162 = 30  3х – 20   2х.
ˑ
ˑ
Значит, 50х = 162, х =
256
50  = 5
3
25  = 5, 12. противоречие. Ясно, что и смоделировать данную
конфигурацию невозможно.
Зафиксировав, например, ∆ABD, мы достроим затем ∆BDC  так, что либо отрезок ВС будет равным
отрезку BD, либо CBD  будет равным DBA.
Вариантные – это задачи, условие и данные которых не определяют геометрическую конфигурацию
однозначно.
Задача
1) Стороны параллелограмма равны 3 и 5, а высота  4. Найдите его площадь.
2)   Длина   окружности,   описанной   около   равнобедренного   треугольника,   равна   5,   а   длина   его
основания равна 3. Найдите площадь треугольника.
3) параллелограмма равны 4 и 5, а высота 3. Найдите его площадь.
В первой задаче параллелограмм определяется однозначно, так как высота, может быть проведена
только к меньшей стороне, поэтому его площадь равна 12.
Во   второй   задаче   найдём   диаметр   окружности,   равный   5,   и   заметим,   что   существует   два
равнобедренных треугольника, вписанных в данную окружность и построенных на её хорде, равной 3,
как на основании.
В третьей задаче возможны два варианта и площадь параллелограмма равна 12 или 15.
7) Пытайтесь переформулировать условие задачи.
11 Речь идёт  не  о формализации  задачи,  которую требуют   задачи  с  практическим  содержанием  или
многие задачи по информатике, а о другой, равносильной формулировке с целью догадаться, как
найти решение. Так, утверждение о доказательстве принадлежности трёх точек X,Y,Z одной прямой
можно переформулировать:
а) доказать, что ZYX – развёрнутый;
б) доказать, что углы  BYX  и  CYZ – вертикальные и т.п.
Задача
Две окружности пересекаются в точках А и В, АС и AD – их диаметры. Докажите, что точки
C,D,B лежат на одной прямой.

  Переформулируем  условие:  докажите,  что  CBD     развёрнутый.  Проведя  хорду  АВ,  получаем
прямые углы:  СВА =  DBA  = 90˚. (замечательное свойство окружности).Значит,  CBD  = 180˚ и
точка В лежит на прямой CD.
Задача
ABCDквадрат со стороной 6 см. Точка М – середина стороны ВС. N  CD,  CN: ND = 1 : 2.
Найдите  площадь ∆AMN.
    Стороны треугольника    AMN – иррациональные числа, поэтому применять формулу Герона  для
вычисления его площади не рационально. Переформулируем условие:   найдите  разность площадей
квадрата     и   трёх   прямоугольных   треугольников,   гипотенузами   которых   служат   стороны  ∆AMN.
Очевидная и равносильная формулировка  значительно упрощает вычисления:
12 SAMN  = 6   6
ˑ
3
1
2 ¿    6 + 3  2 + 4  6) = 6  (6
ˑ
ˑ
ˑ
ˑ
1
2 (3+1+4) ¿   = 12.
Следует запомнить идею решения этой задачи, которая применяется  и в некоторых  доказательствах.
Задача.
Докажите, что на координатной плоскости нельзя расположить равносторонний треугольник
так, чтобы все его вершины имели целочисленные координаты.
Предположив противное и рассматривая прямоугольник  ABCD (см.рис. к предыдущей задаче).
стороны  которого  проходят через вершины правильного треугольника АМ N, получив противоречие.
Действительно,  SABCD, SABM, SMCN, SAND – рациональные числа, АМ2 – целое число ( АМ2 = АВ2 + ВМ2),
а величина
1
4  АМ2  √3   иррациональное.
8) Убеждайтесь в правдоподобности полученного ответа.
                  Вычислительные ошибки   нередко приводят к заведомо ложным ответам, поэтому, решив
задачу, обязательно проверяйте ответ различными способами. Имея резерв времени, можно заменить
полученной   величиной   одну   из   данных   и   ,считая   затем   одну   из     известных   величин   неизвестной,
решить полученную новую задачу. Это надёжный способ  самоконтроля.
В противном случае можно   ограничиться  анализом ответа, сопоставляя данные и искомые величины,
дополняя или разбивая конфигурацию фигур, чтобы убедиться в его правдоподобности. Так, площадь
треугольника можно сравнить с площадью содержащего его прямоугольника, длину перпендикуляра –
с длиной наклонной и т.п.
Но   не   всякий   «ложный»   ответ   можно   считать   вычислительной   ошибкой.   Получив,   например,
отрицательное число под корнем при вычислении площади треугольника по формул Герона, можно
прийти к выводу, что такой треугольник не существует; получив отрицательную длину отрезка – о
неверном взаимном расположении точек на прямой и т. п.
Задача
В равнобокой трапеции даны основания 21 и 9, а высота 8. Найдите радиус описанного круга.
Решение
Если обозначить   ON  через х, а   OM  через 8 – х, (  M  и  N  – середины оснований,   О – центр), то,
применяя теорему Пифагора  и учитывая, что  OC = OD  как радиусы, получим:
9
2 )2, х =
13
16 , т.е. ON  0.
9
2 )2 + ( 8х)2=(
21
2  )2+ х2, 84 – 16х = (
21
2 )2 – (
(
Отсюда следует сделать вывод, что точка N лежит между точками  M  и O. Действительно,  AH = 6,
AB = 10,  DH= 15,
13 DB= 17. В  ∆ABD стороны равны 10,17, 21 и он – тупоугольный, т.к. 212 > 172 + 102.
9) Помните о вспомогательной окружности.
                 Окружность  может быть задана явно или неявно. Для всякого треугольника  вписанная и
описанная   окружности   существуют   и   определяются   единственным   образом.   Для   произвольного
четырёхугольника   аналогичное   утверждение   неверно.   Существование   окружностей   здесь   нужно
доказывать   при   помощи   необходимых   и   достаточных   условий.   Поиск
  окружности   как
вспомогательной   фигуры   может быть   связан с дополнительными построениями.   На введении в
рассмотрение такой окружности основан один из наиболее эффективных  методов  решения  сложных
планиметрических задач.
                     Если окружность используется в решении, то в первую очередь тщательно   и всесторонне
изучайте  связанные  с ней углы, а также отрезки пересекающихся хорд, касательных, секущих и т.п.
Задача
В выпуклом четырёхугольнике ABCD BCA = 20˚, BAC =35˚, BDC = 70˚, BDA = 40˚.Найдите
углы между диагоналями этого четырёхугольника.
Решение
Изучив числовые данные, заметим, что отношение градусных мер углов в двух парах равно 1:2.
Рассмотрим описанную окружность ∆АВС как вспомогательную. Она существует и единственна. Из
свойств вписанных и центральных углов   и замеченных отношений   следует, что   D  – центр этой
окружности.  Используя теперь  полученную  конфигурацию, находим  из  равнобедренного
треугольника ACD (AD  и  CD   равные радиусы):
CAD = DCA = (180˚ – (40˚ + 70˚)) : 2 =35˚.
Из  ∆APD ( P = AC∩BD):  APD = 180˚ – (40˚ + 35˚) = 105˚.
Искомые углы равны 105˚ и 75˚.
Задача
Из точки А, расположенной вне окружности, проведены касательные АВ,АС и секущая   MN.
Пусть
В  и С  точки касания, а P – середина хорды  MN. Докажите, что BPA = CPA.
14 Пусть  О – центр окружности. Тогда ОВ  АВ и ОС  АС. Значит, в четырёхугольнике АВОС В +
С = 180˚ и существует   описанная около него окружность с диаметром АО. Используем её как
вспомогательную фигуру. Прежде всего примем во внимание, что общая вершина углов BPA и   CPA
лежит на  этой окружности потому, что ОР  MN (по условию P – середина хорды MN) и   вершина
прямого   угла
 OPA,   опирающегося   на   диаметр   ОА,   принадлежит   окружности.   Далее   отметим
равенство отрезков касательных АВ  и  АС, которое влечёт равенство соответственных хорд и дуг.
Следовательно, вписанные углы   BPA и   CPA с вершинами на одной окружности  и опирающиеся на
равные дуги, равны.
9) Не забывайте о дополнительных построениях.
         Какие  из  объектов изображать  на чертеже? Всё зависит от опыта  и навыков решения задач.
Однозначных  рекомендаций  не существует.  Приходится  искать компромисс  между налядностью  и
сложностью чертежа. Так,   не обязательно изображать окружность , если она фигурирует   в задаче
(   можно     ограничиться     изображением   радиуса     или   обойтись   даже   без   него);   не   обязательно
изображать все объекты на одном чертеже( можно использовать выносные чертежи)  и т. п.
          Вместе с тем существуют  стандартные приёмы  дополнительных построений, которые часто
применяются.  Классифицируем   их  как  разбиение  фигур  и  дополнение  фигур.
Разбиение фигур.
1)  Проведение   перпендикуляров,  высот,   осей     симметрии    с    целью     получения    прямоугольных
треугольников и применения теоремы Пифагора, тригонометрии или подобия ( проведение  радиусов
окружности в точки касания, высот в трапеции, получение углов. Стороны которых соответственно
перпендикулярны, и т.п.).
2)   Проведение  в многоугольнике  отрезка. Параллельного  одной  из его  сторон, с целью применения
подобия ( в частности проведение средней линии, если в условии задана середина отрезка).
3)     Проведение в трапеции отрезка, параллельного одной из её боковых   сторон, или диагоналей с
целью получения треугольника  и параллелограмма  и применения свойств этих фигур.
Дополнение фигур.
1)    Построение   параллелограмма, если задана  медиана треугольника с целью применения свойств
параллелограмма.
2)    Построение  вспомогательной фигуры ( например,  окружности  с целью применения  свойств
хорд, касательных и углов).
3)       Построение   симметричной фигуры относительно прямой, содержащей какуюлибо   сторону
многоугольника, так как часто фигуру полезно не только представлять как часть другой фигуры, но и
видеть её на чертеже ( применяются также центральная симметрия, поворот, гомотетия).
15 Нестандартные  дополнительные  построения – один из самых эффективных приёмов решения.
Вообще,   дополнительные     построения   –   это   существенный   этап   решения   геометрических   задач.
Стандартные   приёмы  таких  построений  необходимо  запомнить, а  нестандартные  –  приобретать
с опытом.  Рассмотрим  примеры  на  дополнение   и  разбиение.
Задача
В     прямоугольном     треугольнике   АВС   с   прямым   углом   С   медиана   ВМ   равна   6,  МВС   =
15˚.Найдите площадь  треугольника АВС.
Дополним  рисунок, построив ∆BCN, симметричный  ∆ BCM относительно прямой, содержащей катет
ВС.  Тогда МА = СМ = СN, поэтому треугольники BCN, BCM, BMA  с общей  высотой  ВС –

равновеликие.  Имеем:  SABC = SMBN  =
1
2    6  6
ˑ
ˑ
ˑ sin (2   15˚) = 3  6
ˑ
ˑ
ˑsin 30˚ = 9.
Задача
Докажите, что площадь прямоугольного треугольника с острым углом в 15˚ равна восьмой части
квадрата гипотенузы ( доказательство аналогично решению предыдущей задачи).
Симметрию следует учитывать  и при составлении уравнений, используя половины отрезков и углов,
полупериметр фигуры и т.п.
Задача
Дан равнобедренный треугольник с основанием 18. Отрезки какой длины нужно отложить от
вершины треугольника  на его боковых сторонах, чтобы, соединив их концы, получить трапецию с
периметром, равным 40?
Решение
Очевидно, что отрезки должны быть равными, чтобы получилась трапеция. Её полупериметр равен 20.
Обозначив искомый отрезок через х и учитывая симметрию и подобие ( 18 : 6 = 3 : 1),
получим  6 + 18 – х + х:3 = 20  или 4 = 2х : 3. Отсюда  х = 6.
16 Задача
В трапеции  меньшая диагональ перпендикулярна основаниям, а сумма  её острых углов равна 90˚.
Определите  боковые  стороны  трапеции  трапеции, если  основания  равны а и  b.
Рассматривая равносоставленные фигуры – данную трапецию и прямоугольный треугольник, искомые
боковые  стороны трапеции найдём по формулам для катетов как среднепропорциональных отрезков:
АВ =
, BC =
.
bаа 
(
)
bab 
(
)
Задача
Площадь треугольника АВС равна 12.Точка  L  расположена на стороне ВС так, что прямая  AL
проходит через середину М медианы СК. Чему равны площади треугольников  ABL  и  CML.
Решение
Проведём   KP 
линиями  треугольников  ABL и  CKP. Отсюда СL = LP = PB, BL: BC = 2 : 3. Значит,
SABL =
 AL.  Так как  точки   K   и   M – середины АВ и СК, то КР и МL будут средними
ˑ
 12 = 8.
SABC = 1.
SABC ) =
SABC =
SCBK =
S =
SCKP =
 ˑ
2
3
2
3
1
4
1
4
2
3
(
1
2
1
6
1
12

 Примечание.
Умелое  использование дополнительных построений  и пропорциональных отрезков в некоторых
случаях избавляет от применения избранных теорем геометрии: Чевы, Менелая и др. Разбиение
фигуры на части может дать основную идею решения. Известны  интересные  задачи и головоломки,
связанные с разбиениями (разрезаниями) геометрических фигур.
17
 Задача
В прямоугольнике 3 на 4 расположены шесть точек. Докажите, что найдётся пара точек,
удалённых одна от другой не более чем на
.
5
Решение
Испытывая различные разбиения прямоугольника на 5 частей, сделаем его так, как показано на
рисунке. Из  шести  данных точек  по крайней мере две окажутся в одной из частей по принципу
Дирихле. Легко видеть, что при таком разбиении наибольшее расстояние между точками одной
фигуры равно
.
5
10)  Применяйте особые методы доказательства.
1)  Доказательство от противного
Задача
На сторонах выпуклого четырёхугольника как на диаметрах построены четыре круга. Докажите,
что они покрывают весь четырёхугольник.
Решение
Пусть внутри четырёхугольника существует точка, не принадлежащая ни одному из четырёх кругов.
Тогда его стороны будут видны из этой точки под острыми углами. Но это невозможно, так как сумма
всех четырёх углов равна 360˚.
2) Принцип Дирихле
Задача
Докажите, что равносторонний треугольник нельзя покрыть двумя меньшими равносторонними
треугольниками.
Каждый   из   меньших   треугольников   не   может
равностороннего треугольника.
3) Правило крайнего
Рассмотрение «крайних» объектов (ближайшей точки, угловой точки, вырожденной окружности) и
крайних значений (наименьшей стороны, наибольшего числа, равенства в неравенстве, предельного
случая) может подсказать идею решения и быть полезным на всех стадиях решения задачи.
Задача
Докажите,  что  произведение  любых  двух   сторон  треугольника    не  больше   произведения     его
периметра на радиус вписанной окружности, т.е.  ab M Pr.
Решение
  накрывать   более   одной   вершины   данного
18 Начнём доказательство с изучения равенства ab = Pr. Вспомним, что эти произведения содержатся в
различных формулах для вычисления площади треугольника, а именно:
1
2   absin   и   S =
1
2   Pr .  Значит,   ab = Pr, если  sin    = 1 (  = 90˚). Но   sin   M1 для
  S =
произвольных значений  , поэтому в общем случае верно неравенство  ab M Pr.
11) И, наконец, главное: «Повторение – мать учения»
Это говорили ещё древние греки. Успешное обучение невозможно без правильно организованного
повторения ранее изученного. В геометрии каждый шаг вперёд основывается на ранее полученных
знаниях.
Литература
1) Шарыгин И.Ф. Математика: 2200 задач по геометрии для поступающих в вузы. – М.:Дрофа, 1999. –
304 с.
2)  Шарыгин И.Ф. Математика. Сборник задач по геометрии: 5000 задач с ответами. – М.: Астрель,
2001.   400 с.
3)   Сборник конкурсных задач по математике для поступающих во втузы: учебн. пособие/ под ред.
М.И. Сканави. – 4е изд. – М.: Высшая школа, 1980. – 541 с.

19

file_name: решение планиметрических задач -практические советы.docx

intro: Самое главное в своей статье, я хотела обратить внимание на решение планиметрических  задач, самыми рациональными, простыми , разнообразными идеями и  способами решения геометрических задач. В ходе решения которых пробуждается у учащихся интерес к предмету и развивается интуиция, так как научить этому гораздо труднее, чем выучить наизусть готовое доказательство.

title: Из опыта работы статья на тему:"Решение планиметрических задач: практические советы"


extracted_text:
Омарова Гульшат Амангельдиновна
                                           №18 жалпы білім беретін орта мектеп
                                                      Тарих пәні мұғалімі
                                                       Қарағанды қаласы
Қазақстан тарихынан сыныптан тыс жұмыс жоспары
Қазақстан тарихыменің тарихым
Интеллектуалды ойын.
  батырлар,
  дана   тұлғалар   жайлы   білімдерін   толықтыру.
Мақсаты:  Сабақ барысында игерген білімдерін нақтылау. Ел тарихы туралы берілген тапсырмаларға дәл
жауап табуға дағдыландыру.Тарихи терминдер қорын көбейту, тілдерін дамыту. Қазақ   тарихындағы қоғам
қайраткерлері,
  Қазақстан   тарихына
қызығушылықтарын   арттырып,   білімдерін
  кеңейту.   Отансүйгіштікке,   патриоттыққа,   жеңімпаздыққа
тәрбиелеу.
Қажетті көрнекі құралдар: сайыс кезеңдері жазылған плакат, қанатты сөздер т.б.
Ойынға   9сынып   оқушыларынан   құралған   «Ғасыр»   тобы   мен   10   сынып   оқушыларынан   құралған
«Заман» тобы қатысады. Жауаптардың бағасы ұпаймен өлшенеді.
Сайыс сегіз кезеңнен тұрады:
І. Мен білемін
ІІ. Осылай болған
ІІІ. Жұмбақ оқиға
ІҮ. Базарлық
Ү. Жылдар тізбесі
ҮІ. Атамекен
ҮІІ.Тарихтан хат
ҮІІІ.Тарихи тұлғаны таны
І кезең  «Мен білемін» деп аталады. Бұл кезеңде сұрақтар екі топқа кезеккезек қойылады.Әр дұрыс жауап 2
ұпаймен  бағаланады.
Ендеше мұқият тыңдайық:
1.Шу,Талас аңғарындағы ХҮ ғасырдың ортасында қалыптасқан мемлекет?
(Қазақ хандығы)
2.ХҮІІІ ғ басындағы соғыс қасіретінен туған ән? (Елімай)
3.Қасиетті мұсылман санына байланысты заңның атауы?
(Жеті жарғы)
4.Қ.Жұмаділов романында  Дарабоз атанған батыр?
(Қабанбай)
5.Жоңғарларға қарсы соғысқа қатысқан 15 жасар бозбала?
(Абылай)
6.Керей мен Жәнібектің ақылшы, кеңесшісі болған жырау?
(Асан қайғы)
7.Абылайдың кеңесшісі, ақылшысы болған жырау?
(Бұқар)
8.Исатайға күй арнаған күйші?
(Құрманғазы)
9.Қазақты үшке бөлген сан?
(100)
10.Қай хан тұсында қазақ хандығындағы халықтың саны 1 млнға жетті?
(Қасым)
11.Бес ай қоршауда болған қала?
(Отырар) 12.ХҮІІХҮІІІ ғасырларда қазақ елі қай мемлекетпен күресті?
( Жоңғар)
13.Қазақстанда сопылық  ілімнің негізін салушы?
(Қожа Ахмет Иасауи)
14.Үш есімді батыр кім?
(Ерасыл,Қабанбай, Дарабоз)
15.Кіші жүзде болған ұлтазаттық көтеріліс жетекшілері?
(Исатай мен Махамбет)
16. 98 қазақ батыр атағын алған қай соғыс
(1945 жылғы Ұлы Отан)
17.Қазақтың әдетғұрып заңдарын ата:
(Жеті жарғы, Есім, Қасым)
18.Отырардың қираған жылы, орны?
(1219ж Шымкент облысы)
19.Қазақтың  ұлтазаттық күрестерін ретімен ата?
(Сырым, Исатай, Кенесары, Амангелді)
20.Ақтабан шұбырынды болған жылдар?
(17231727ж)
ІІ кезең. «Осылай болған» деп аталады. Бір қалташада сұрақтар екіншісінде жауаптары бар.
І топқа:
Оларды сәйкестендіріп, дұрыс әрі тез орындауларың керек.
1.Қазақ  жеріндегі ХХІІ ғасырлардағы ең ірі қала  (Отырар)
2.Қазақ тілінің негізін қалаған тіл  (Қыпшақ,Үйсін)
3.Қазақ АКСРі құрылды    (1920 ж)
4.Қазақ АКСРі Қазақ КСРі болып аталды   (1936ж)
5.Алғашқы Астана  (Орынбар)
6.Алаш партиясы құрылды     (1917ж)
ІІ топқа:
1.Қазақ КСРнің алғашқы Конституциясы қабылданды   (1937 жылы наурыз)
2.Қазақ газетінің алғашқы редакторы   (А.Байтұрсынов)
3.Қазақ АКСРнің халық саны   (5000 000)
4.Қазақстанның демократиялық жаңару күні   (1990ж 25 қазан)
5.2030  стратегиясы қабылданды (1997ж)
6.Астананың тұсау кесері    (1998ж 10 маусым)
ІІІ кезең «Жұмбақ оқиға»  деп аталады. Алдын ала таспаға жазылған материалды кезек кезек тыңдап,бұл
қандай оқиға туралы, кім туралы екенін табу керек.
1.Өзінің денесін пышақпен тіліптіліп жау жағына өтеді, оларға өзіне қорлық көрсеткен қандастарын айтып
шағынады.Енді   өзін   өкпелеткендерден   кегін   алмақшы   екенін   айтады.   Мақсаты:   қарсыластарын   қырғынға
ұшырату еді.Ол бұл мақсатын жүзеге асырады.
Бұл қашан болған, қандай оқиға, кім туралы?
(Бз.б.521486) (Сақгрек Македон соғысы.Шырақтың ерлігі)
2.Олар көрші империалар үшін өте қауіпті, қатерлі болды.Талдан тоқылған бөгеттер мен терең орлар да, берік
қамалдар да ешқандай бөгет бола алмады.Тіпті тұғыры берік әрі салуы қымбатқа түскен қорғаныс та түкке
жарамай қалды.Олар Орталық Азияны,Сібірді бағындырды.Ұлы Жібек жолына бақылау жасады.Оларға көрші
халықтар алымсалық төлеп тұрды.Олар адам келбетті, арыстан жүректі болды.Рим шекарасына беттеді.
(Ғұндар)
3.Ойламаған   жерде   қазаққырғыз   шекарасында   Алмалысай   жайлауындағы   Кекілік   тауында   қоршауда
қалды.Наурызбай батыр өз жасағымен қоршауды бұзуға ұмтылады.Басшы оған «Біз мүмкін қоршауды бұзып
шығармыз,ал   қалғандары   қайтеді?Олардың   бәрі   қырылады   ғой.Егер   хан   басыммен   қашып   кетсем   не
болғаным»,деген екен.Қырғыз  Қалығұл Әлібеков оның басын шауып Ресей басшысына апарып беріп, 500 сом
күміс ақша алады.
Бұл қандай оқиға?  (Кенесары қозғалысы)
4.Ілияс   Есенберлиннің   «Жанталас»   романы:   Қазақ   жері   енді   жазықсыз   жылаған   жұрттың   көз   жасымен
дымқылданды.Таланған   малмүлік,   өрт   алған   қалалар…Сұлу   қызкеліншектерді   шаштарынан   матастыра
топтап,батырлары әйелдікке алды, найза ұстауға жарайтын жігіттерін қойдай бауыздады, кәріқұртаң шал
кемпірлерді айдалаға тастады. Жас балаларды «түбі бұлар да бізге жау болады» деп  найзаларының басына іліп   алып,   әкешешелеріне   көрсетіп,   қарққарқ   күлді…Шапқыншылық   қиянатын   көрген   атаана   қорланып
шаштарын жұлып, беттерін қанжоса етіп тырнап, бүкіл сардаланы сарнауға, зарлы үнге толтырды…Небір
азаматтар ақылестерінен адасып, жынданып кетті…
(Жоңғар шапқыншылығы)
ІҮ кезең «Базарлық» деп аталады. Мұнда үш жолдың біреуін кезекпен таңдап ондағы сұрақтарға жауап беру
керек.
А
Ә
Б
1
1
1
2
2
2
3
3
3
4
4
4
5
5
5
6
6
6
7
7
7
8
8
8
А Тәуелсіз Қазақстан
1.Қазақстан өз тәуелсіздігін алған уақыт?  (1991ж 16 желтоқсан)
2.Т.Әубәкіров қашан ғарышқа ұшты? (1991ж 2 қазан)
3.Семей полигоны қашан жабылды?   (1991ж 29 тамыз)
4.Қазақ елінің тәуелсіздігін алғаш мойындаған ел? (Түркия)
5.Қазақстанның ұлттық валютасы қашан енгізілді?   (1993ж 15 қараша)
6.Конституция қашан қабылданды?   (1995ж 30 тамыз)
7.Ақмола қашан Астана деп аталды?  (1998ж)
8.Тудың авторы?   (Ш.Ниязбеков)
Ә КеңесГерман соғысы.
1.316шы дивизияны кім басқарды?  (Генералмайор Панфилов)
2.Т.Тоқтаров қай қала үшін шайқасты?    (Москва)
3.Матросовтың ерлігін қайталаған кім?     (Ленинградта С.Баймағанбетов)
4.Соғыс жылдарында 1 гектардан 200 пұт күріш жинаған атақты күрішші?   (Ы.Жақаев)
5.Қай майдан неміс армиясы жеңілмейді деген аңызды жоққа шығарды?  (Сталинград)
6.37 ұшақты атып түсірген Қазақстанның азаматы?   (С.Луганский)
7.Украинада партизан тобын басқарған кім? (Қ.Қайсенов)
8. 3 рет батыр атағын алған ұшқыш?   (И.Кожедуб)
Б. 1916 жылғы  көтеріліс
1.Патша жарлығы бойынша қанша адам қара жұмысқа алынуы тиіс  болды?  (500 000)
2.1916 жылғы көтерілістің сипаты қандай болды?   (ұлтазаттық)
3.1916ж көтеріліс ошақтары?   (Торғай,Жетісу)
4.Верный уезінде көтерілісті кім басқарды?   (Т.Бокин)
5.Қарқарадағы көтеріліс басшылары?   (Жәмеңке Мәмбетов,Ұзақ Саурықов)
6.Торғайда соғыстың қандай тактикасы қүрылды?   (партизандық)
7.1916 жылға арналған шығармаларды ата? (М.Әуезов «Қилы заман», С.Сейфуллин «Тар жол тайғақ Кешу»,
Ж.Аймауытов «Қартқожа», С.Мұханов «Ботагөз»)
8.Боралдайда жұрт көзінше дарға асылған көтеріліс басшысы?
  (Б.Әшекеев)
Ү кезең «Жылдар тізбесі»  деп аталады.  Мұнда  әр  топқа  ононнан  әртүрлі    жылдар  жазылған  парақтар
үлестіріледі.Сол жылдың тұсына қандай маңызды тарихи оқиға болғанын жазу керек.
І топ
1. ХҮғасырдың ортасы        Қазақ хандығының құрылуы
2. 16501718ж                       Тәуке ханның ел билеу
3.  1731 ж                              Әбілхайыр  ханның ант беруі
4.  17711781 ж                     Абылай билік құрған жылдар
5.  14 жыл                             Сырым Датұлы бастаған көтеріліс созылды
6.  18371847                         Кенесары бастаған көтеріліс
7.  1929 ж                              Қызылордадан  ел астанасы Алматыға көшірілді
8.  1920 ж                              Қазақ АКСРі құрылды
9.  193132 ж                           Ашаршылық жылдарында 2,1 млн қазақ қырылды
10. 1990 ж                            Декларация қабылданды
ІІ топ
1.1937 ж                               Қазақ КСР Конституциясы     қабылданды
2.1726 ж                               Бұланты өзеніндегі шайқас
3.1729 ж                               Аңырақай шайқасы 4.18361838                          Исатай мен Махамбет бастаған көтеріліс
5.1854ж                                Верный  бекінісі салынды
6.18451904ж                       Ұлы Абайдың өмір сүрген жылдары
7. 1916ж                                Ұлт азаттық көтеріліс
8. 1917ж                               Алаш партиясының құрылуы
9. 183565ж                          Ш.Уәлихановтың өмір сүрген жылдары
10.19201924ж                     Орынбор қаласы Астана болды.
ҮІ кезең «Атамекен» деп аталады.Онда жасырынған буындарды тауып, тарихи сөз жасау керек.
Әр топқа төрттөрттен жасырылады.
1. 1 буынжалынның атауы; 2 буын ұшақ маркасы .Саяси партияның аты шығу керек. (ОТАН)
2.  1 буын бір затты ұсыну сөзі; 2 буын майдың орысша атауы
Әйелдер абақтысының аты шығады (АЛЖИР)
1буын – қарт Адам, 2 буынтұрғылықты жер. Отан сөзінің синонимі (АТАМЕКЕН)
1 буыналақан түю, 2 буынжемісжидек ордасы  Ауыз әдебиетінің жанры
Екінші топ:
1 буын «құпияның» синонимі, 2 буынсөйлеудің түрі. (Батыр есімі.СЫРЫМ)
1 буын –үй құсы, 2 буынүйсін билеушісінің титулы Ел билеген дана (ҚАЗЫБЕК))
1 буынжәндік, 2 буынкүннің түсі . Хан қолбасшы (КЕНЕСАРЫ)
1буынетістіктің қаратпа сөзі, 2 буынорта жүз руы. Батыр әскербасы (ҚАРАКЕРЕЙ)
ҮІІ кезең   «Тарихтан хат» деп аталады. Бұл сайыста әр топ тарихи оқиғадан алынған мәтіндегі   тастап
кеткен сөздерді тауып орнына жазу керек.
Отарлау саясаты. Ресейдің Қазақ жерін (                  ) саясаты басқару жүйесін отарлаудан  көрінді.ХҮІІІ ғ 80
жылдарында  (                        ) мен  (                   ) Кіші жүзде
(                               )жоюға тырысты. 1781 ж Абылай өлімінен соң   (                )   патша өкіметінің билігін
мойындады. Сібір генералгубернаторы   (                                  )       басшылығымен        (               )    жылы
жасалған «Сібір қырғыздары туралы жарғысы» негізінде басқарудың     (                  )   әкімшілік жүйесін
құрды.
(керекті сөздер:отарлау, Игельстром, Тевкелев, хандық билікті, Уәли, М.Сперанский, 1822, жаңа)
Абылай хан
(            ) шын аты Әбілмансұр. Ол қазақтың сұлтаны Көркем (                 ) ұлы.Жоңғар шапқыншылығы кезінде
(    ) жасар бала.Ел арасына (                 ) кетіп,өзінің (                  )жасырып (                               ) болған. 2030
жылдары Әбілмансұр жоңғарларға қарсы шайқасқа қатысып (                      ) болған. Абылай хан 1755 жылы (
) Жоңғарияны басып алуын мойындамай Әмірсанаға көмектеседі. (                       ) қазақ жерін (               ) күш
салды. 1771 жылы (            ) сайланды.
(керекті сөздер: Ханның,Уәлидің,  13, қашып, атын, Сабалақ, батыр, Қытайдың, Абылай,қорғауға, хан.)
Соңғы ҮІІІ кезең «Тарихи тұлғаны таны»  деп  аталады.   Аты   айтып   тұрғандай  мен   тарихи  тұлғаларға
мінездеме беремін,сендер оның кім екенін табуларың керек. (Әр топ кезекпен жауап береді)
Қазақстанда 1916 жылы өріс алған ұлтазаттық көтерілістің басшысы.Торғай уезі Қайдауыл болысының 3
ауылында   кедей   шаруа   отбасында   туған.Ол   байларға   жалшы   болды,еңбекші   халықтың   тартқан   қайғы
қасіретін,ауыр   тұрмысын   көрді.19051907   ж     орыстың     1   революциясының   азаттық   идеясы   ықпалымен
шаруалардың байларға қарсы күресіне қатысты.
(Амангелді Иманов)
2.Кеңес –Герман соғысында жасаған ерлігі баршаға аян. Ол алғашқылардың бірі болып,Берлинде Рейстагтың
үстіне қызыл туды тікті.Ақмола облысындағы қыстақта дүниеге келген. (Рақымжан Қошқарбаев)
3.   2дүниежүзілік соғыстың даңқты жауынгері.Халық қаһарманы,қазақтың көрнекті жазушысы.Туған жері
Жамбыл   облысы.Әскери   міндетін   өтеуге   шақырылып,запастағы   командир   атағын   алады.   Қызыл   Армия
қатарында,түрлі әскери бөлімдерде взвод, рота командирі болады.
( Бауыржан Момышұлы)
4.Тәуке   заңдар   жинағын   жасауға   қатысқан,   Жоңғар   басқыншылығына   қарсы   азаттық   күрес
ұйымдастырушылардың бірі. ХҮІІІ ғ 40 жылдары Абылайды жоңғар тұтқынынан құтқарған.Шешендігімен өз
жауын жыққан,қазақ тарихындағы ұлы тұлғалардың бірі.  ( Қазыбек би) 5. Қатаң тәртіп орнатуда атасының саясатын жүргізген.Үш жүздің руларын саясаткер,дипломат хан ретінде
бір ту астына жинаған,әскер санын 20 мыңға жеткізген адам. І Николай оның басын кесіп әкелгендерге бәйге
жариялады. Оның сардарбегі Амангелдінің атасы Иман болды.(Кенесары хан)
6.Әз   Жәнібектің   ұлы.Оның   тұсында   Қазақ   хандығының   саяси   ықпалы   күшейіп,   ірі   қуатты   хандыққа
айналды.Оның тұсында қазақ саны 1 000 000ға жетті.   (Қасым хан)
Қай топ жеңгенін қорытындылап, мадақтау.
Қатысқандарыңызға көп рахмет!

file_name: Қазақстан тарихы менің тарихым.docx

intro:
Мақсаты: Сабақ барысында игерген білімдерін нақтылау. Ел тарихы туралы берілген тапсырмаларға дәл жауап табуға дағдыландыру.Тарихи терминдер қорын көбейту, тілдерін дамыту. Қазақ  тарихындағы қоғам қайраткерлері, батырлар, дана тұлғалар жайлы білімдерін толықтыру. Қазақстан тарихына қызығушылықтарын арттырып, білімдерін  кеңейту. Отансүйгіштікке, патриоттыққа, жеңімпаздыққа тәрбиелеу.
Қажетті көрнекі құралдар: сайыс кезеңдері жазылған плакат, қанатты сөздер т.б.
Ойынға 9сынып оқушыларынан құралған «Ғасыр» тобы мен 10 сынып оқушыларынан құралған «Заман» тобы қатысады. Жауаптардың бағасы ұпаймен өлшенеді.
Сайыс сегіз кезеңнен тұрады:
І. Мен білемін
ІІ. Осылай болған
ІІІ. Жұмбақ оқиға
ІҮ. Базарлық
Ү. Жылдар тізбесі
ҮІ. Атамекен
ҮІІ.Тарихтан хат
ҮІІІ.Тарихи тұлғаны таны
І кезең  «Мен білемін» деп аталады. Бұл кезеңде сұрақтар екі топқа кезек-кезек қойылады.Әр дұрыс жауап 2 ұпаймен  бағаланады.
-Ендеше мұқият тыңдайық:
1.Шу,Талас аңғарындағы ХҮ ғасырдың ортасында қалыптасқан мемлекет?
(Қазақ хандығы)
2.ХҮІІІ ғ басындағы соғыс қасіретінен туған ән? (Елім-ай)
3.Қасиетті мұсылман санына байланысты заңның атауы?
(Жеті жарғы)
4.Қ.Жұмаділов романында  Дарабоз атанған батыр?
(Қабанбай)
5.Жоңғарларға қарсы соғысқа қатысқан 15 жасар бозбала?
(Абылай)
6.Керей мен Жәнібектің ақылшы, кеңесшісі болған жырау?
(Асан қайғы)
7.Абылайдың кеңесшісі, ақылшысы болған жырау?
(Бұқар)
8.Исатайға күй арнаған күйші?
(Құрманғазы)
9.Қазақты үшке бөлген сан?
(100)
10.Қай хан тұсында қазақ хандығындағы халықтың саны 1 млн-ға жетті?
(Қасым)
11.Бес ай қоршауда болған қала?
(Отырар)
12.ХҮІІ-ХҮІІІ ғасырларда қазақ елі қай мемлекетпен күресті?
( Жоңғар)
13.Қазақстанда сопылық  ілімнің негізін салушы?
(Қожа Ахмет Иасауи)
14.Үш есімді батыр кім?
(Ерасыл,Қабанбай, Дарабоз)
15.Кіші жүзде болған ұлт-азаттық көтеріліс жетекшілері?
(Исатай мен Махамбет)
16. 98 қазақ батыр атағын алған қай соғыс
(1945 жылғы Ұлы Отан)
17.Қазақтың әдет-ғұрып заңдарын ата:
(Жеті жарғы, Есім, Қасым)
18.Отырардың қираған жылы, орны?
(1219ж Шымкент облысы)
19.Қазақтың  ұлт-азаттық күрестерін ретімен ата?
(Сырым, Исатай, Кенесары, Амангелді)
20.Ақтабан шұбырынды болған жылдар?
(1723-1727ж)
ІІ кезең. «Осылай болған» деп аталады. Бір қалташада сұрақтар екіншісінде жауаптары бар.
І топқа:
Оларды сәйкестендіріп, дұрыс әрі тез орындауларың керек.
1.Қазақ  жеріндегі Х-ХІІ ғасырлардағы ең ірі қала-  (Отырар)
2.Қазақ тілінің негізін қалаған тіл-  (Қыпшақ,Үйсін)
3.Қазақ АКСР-і құрылды-    (1920 ж)
4.Қазақ АКСР-і Қазақ КСР-і болып аталды-   (1936ж)
5.Алғашқы Астана-  (Орынбар)
6.Алаш партиясы құрылды -    (1917ж)
ІІ топқа:
1.Қазақ КСР-нің алғашқы Конституциясы қабылданды-   (1937 жылы наурыз)
2.Қазақ газетінің алғашқы редакторы-   (А.Байтұрсынов)
3.Қазақ АКСР-нің халық саны-   (5000 000)
4.Қазақстанның демократиялық жаңару күні-   (1990ж 25 қазан)
5.2030  стратегиясы қабылданды- (1997ж)
6.Астананың тұсау кесері-    (1998ж 10 маусым)
ІІІ кезең «Жұмбақ оқиға» деп аталады. Алдын ала таспаға жазылған материалды кезек- кезек тыңдап,бұл қандай оқиға туралы, кім туралы екенін табу керек.
1.Өзінің денесін пышақпен тіліп-тіліп жау жағына өтеді, оларға өзіне қорлық көрсеткен қандастарын айтып шағынады.Енді өзін өкпелеткендерден кегін алмақшы екенін айтады. Мақсаты: қарсыластарын қырғынға ұшырату еді.Ол бұл мақсатын жүзеге асырады.
Бұл қашан болған, қандай оқиға, кім туралы?
(Бз.б.521-486) (Сақ-грек Македон соғысы.Шырақтың ерлігі)
2.Олар көрші империалар үшін өте қауіпті, қатерлі болды.Талдан тоқылған бөгеттер мен терең орлар да, берік қамалдар да ешқандай бөгет бола алмады.Тіпті тұғыры берік әрі салуы қымбатқа түскен қорғаныс та түкке жарамай қалды.Олар Орталық Азияны,Сібірді бағындырды.Ұлы Жібек жолына бақылау жасады.Оларға көрші халықтар алым-салық төлеп тұрды.Олар адам келбетті, арыстан жүректі болды.Рим шекарасына беттеді.
(Ғұндар)
3.Ойламаған жерде қазақ-қырғыз шекарасында Алмалысай жайлауындағы Кекілік тауында қоршауда қалды.Наурызбай батыр өз жасағымен қоршауды бұзуға ұмтылады.Басшы оған «Біз мүмкін қоршауды бұзып шығармыз,ал қалғандары қайтеді?Олардың бәрі қырылады ғой.Егер хан басыммен қашып кетсем не болғаным»,-деген екен.Қырғыз  Қалығұл Әлібеков оның басын шауып Ресей басшысына апарып беріп, 500 сом күміс ақша алады.
Бұл қандай оқиға?  (Кенесары қозғалысы)
4.Ілияс Есенберлиннің «Жанталас» романы: Қазақ жері енді жазықсыз жылаған жұрттың көз жасымен дымқылданды.Таланған мал-мүлік, өрт алған қалалар…Сұлу қыз-келіншектерді шаштарынан матастыра топтап,батырлары әйелдікке алды, найза ұстауға жарайтын жігіттерін қойдай бауыздады, кәрі-құртаң шал-кемпірлерді айдалаға тастады. Жас балаларды «түбі бұлар да бізге жау болады» деп  найзаларының басына іліп алып, әке-шешелеріне көрсетіп, қарқ-қарқ күлді…Шапқыншылық қиянатын көрген ата-ана қорланып шаштарын жұлып, беттерін қан-жоса етіп тырнап, бүкіл сардаланы сарнауға, зарлы үнге толтырды…Небір азаматтар ақыл-естерінен адасып, жынданып кетті…
(Жоңғар шапқыншылығы)
ІҮ кезең «Базарлық» деп аталады. Мұнда үш жолдың біреуін кезекпен таңдап ондағы сұрақтарға жауап беру керек.

А	1	2	3	4	5	6	7	8
Ә	1	2	3	4	5	6	7	8
Б	1	2	3	4	5	6	7	8
А Тәуелсіз Қазақстан
1.Қазақстан өз тәуелсіздігін алған уақыт?  (1991ж 16 желтоқсан)
2.Т.Әубәкіров қашан ғарышқа ұшты? (1991ж 2 қазан)
3.Семей полигоны қашан жабылды?   (1991ж 29 тамыз)
4.Қазақ елінің тәуелсіздігін алғаш мойындаған ел? (Түркия)
5.Қазақстанның ұлттық валютасы қашан енгізілді?   (1993ж 15 қараша)
6.Конституция қашан қабылданды?   (1995ж 30 тамыз)
7.Ақмола қашан Астана деп аталды?  (1998ж)
8.Тудың авторы?   (Ш.Ниязбеков)
Ә Кеңес-Герман соғысы.
1.316-шы дивизияны кім басқарды?  (Генерал-майор Панфилов)
2.Т.Тоқтаров қай қала үшін шайқасты?    (Москва)
3.Матросовтың ерлігін қайталаған кім?     (Ленинградта С.Баймағанбетов)
4.Соғыс жылдарында 1 гектардан 200 пұт күріш жинаған атақты күрішші?   (Ы.Жақаев)
5.Қай майдан неміс армиясы жеңілмейді деген аңызды жоққа шығарды?  (Сталинград)
6.37 ұшақты атып түсірген Қазақстанның азаматы?   (С.Луганский)
7.Украинада партизан тобын басқарған кім? (Қ.Қайсенов)
8. 3 рет батыр атағын алған ұшқыш?   (И.Кожедуб)
Б. 1916 жылғы  көтеріліс
1.Патша жарлығы бойынша қанша адам қара жұмысқа алынуы тиіс  болды?  (500 000)
2.1916 жылғы көтерілістің сипаты қандай болды?   (ұлт-азаттық)
3.1916ж көтеріліс ошақтары?   (Торғай,Жетісу)
4.Верный уезінде көтерілісті кім басқарды?   (Т.Бокин)
5.Қарқарадағы көтеріліс басшылары?   (Жәмеңке Мәмбетов,Ұзақ Саурықов)
6.Торғайда соғыстың қандай тактикасы қүрылды?   (партизандық)
7.1916 жылға арналған шығармаларды ата? (М.Әуезов «Қилы заман», С.Сейфуллин «Тар жол тайғақ Кешу», Ж.Аймауытов «Қартқожа», С.Мұханов «Ботагөз»)
8.Боралдайда жұрт көзінше дарға асылған көтеріліс басшысы?
  (Б.Әшекеев)
Ү кезең «Жылдар тізбесі» деп аталады. Мұнда әр топқа он-оннан әртүрлі  жылдар жазылған парақтар үлестіріледі.Сол жылдың тұсына қандай маңызды тарихи оқиға болғанын жазу керек.
І топ
1. ХҮғасырдың ортасы        Қазақ хандығының құрылуы
2. 1650-1718ж                       Тәуке ханның ел билеу
3.  1731 ж                              Әбілхайыр  ханның ант беруі
4.  1771-1781 ж                     Абылай билік құрған жылдар
5.  14 жыл                             Сырым Датұлы бастаған көтеріліс созылды
6.  1837-1847                         Кенесары бастаған көтеріліс
7.  1929 ж                              Қызылордадан  ел астанасы Алматыға көшірілді
8.  1920 ж                              Қазақ АКСР-і құрылды
9.  1931-32 ж                           Ашаршылық жылдарында 2,1 млн қазақ қырылды
10. 1990 ж                            Декларация қабылданды
ІІ топ
1.1937 ж                               Қазақ КСР Конституциясы     қабылданды
2.1726 ж                               Бұланты өзеніндегі шайқас
3.1729 ж                               Аңырақай шайқасы
4.1836-1838                          Исатай мен Махамбет бастаған көтеріліс
5.1854ж                                Верный  бекінісі салынды
6.1845-1904ж                       Ұлы Абайдың өмір сүрген жылдары
7. 1916ж                                Ұлт азаттық көтеріліс
8. 1917ж                               Алаш партиясының құрылуы
9. 1835-65ж                          Ш.Уәлихановтың өмір сүрген жылдары
10.1920-1924ж                     Орынбор қаласы Астана болды.
ҮІ кезең «Атамекен» деп аталады.Онда жасырынған буындарды тауып, тарихи сөз жасау керек.
Әр топқа төрт-төрттен жасырылады.
1. 1 буын-жалынның атауы; 2 буын ұшақ маркасы .Саяси партияның аты шығу керек. (ОТАН)
2.  1 буын -бір затты ұсыну сөзі; 2 буын- майдың орысша атауы
Әйелдер абақтысының аты шығады (АЛЖИР)
1буын – қарт Адам, 2 буын-тұрғылықты жер. Отан сөзінің синонимі (АТАМЕКЕН)
1 буын-алақан түю, 2 буын-жеміс-жидек ордасы  Ауыз әдебиетінің жанры
Екінші топ:
1 буын- «құпияның» синонимі, 2 буын-сөйлеудің түрі. (Батыр есімі.СЫРЫМ)
1 буын –үй құсы, 2 буын-үйсін билеушісінің титулы Ел билеген дана (ҚАЗЫБЕК))
1 буын-жәндік, 2 буын-күннің түсі . Хан қолбасшы (КЕНЕСАРЫ)
1буын-етістіктің қаратпа сөзі, 2 буын-орта жүз руы. Батыр әскербасы (ҚАРАКЕРЕЙ)
ҮІІ кезең   «Тарихтан хат» деп аталады. Бұл сайыста әр топ тарихи оқиғадан алынған мәтіндегі  тастап кеткен сөздерді тауып орнына жазу керек.
Отарлау саясаты. Ресейдің Қазақ жерін (                  ) саясаты басқару жүйесін отарлаудан  көрінді.ХҮІІІ ғ 80 жылдарында  (                        ) мен  (                   ) Кіші жүзде
(                               )жоюға тырысты. 1781 ж Абылай өлімінен соң   (                )   патша өкіметінің билігін мойындады. Сібір генерал-губернаторы   (                                  )       басшылығымен        (               )    жылы      жасалған «Сібір қырғыздары туралы жарғысы» негізінде басқарудың     (                  )   әкімшілік жүйесін құрды.

(керекті сөздер:отарлау, Игельстром, Тевкелев, хандық билікті, Уәли, М.Сперанский, 1822, жаңа)

Абылай хан
(            ) шын аты Әбілмансұр. Ол қазақтың сұлтаны Көркем (                 ) ұлы.Жоңғар шапқыншылығы кезінде (    ) жасар бала.Ел арасына (                 ) кетіп,өзінің (                  )жасырып (                               ) болған. 20-30 жылдары Әбілмансұр жоңғарларға қарсы шайқасқа қатысып (                      ) болған. Абылай хан 1755 жылы (                         ) Жоңғарияны басып алуын мойындамай Әмірсанаға көмектеседі. (                       ) қазақ жерін (               ) күш салды. 1771 жылы (            ) сайланды.

(керекті сөздер: Ханның,Уәлидің,  13, қашып, атын, Сабалақ, батыр, Қытайдың, Абылай,қорғауға, хан.)
Соңғы ҮІІІ кезең «Тарихи тұлғаны таны» деп аталады. Аты айтып тұрғандай мен тарихи тұлғаларға мінездеме беремін,сендер оның кім екенін табуларың керек. (Әр топ кезекпен жауап береді)
Қазақстанда 1916 жылы өріс алған ұлт-азаттық көтерілістің басшысы.Торғай уезі Қайдауыл болысының 3-ауылында кедей шаруа отбасында туған.Ол байларға жалшы болды,еңбекші халықтың тартқан қайғы қасіретін,ауыр тұрмысын көрді.1905-1907 ж  орыстың  1- революциясының азаттық идеясы ықпалымен шаруалардың байларға қарсы күресіне қатысты.
(Амангелді Иманов)
2.Кеңес –Герман соғысында жасаған ерлігі баршаға аян. Ол алғашқылардың бірі болып,Берлинде Рейстагтың үстіне қызыл туды тікті.Ақмола облысындағы қыстақта дүниеге келген. (Рақымжан Қошқарбаев)
3.  2-дүниежүзілік соғыстың даңқты жауынгері.Халық қаһарманы,қазақтың көрнекті жазушысы.Туған жері Жамбыл облысы.Әскери міндетін өтеуге шақырылып,запастағы командир атағын алады. Қызыл Армия қатарында,түрлі әскери бөлімдерде взвод, рота командирі болады.
( Бауыржан Момышұлы)
4.Тәуке заңдар жинағын жасауға қатысқан, Жоңғар басқыншылығына қарсы азаттық күрес ұйымдастырушылардың бірі. ХҮІІІ ғ 40 жылдары Абылайды жоңғар тұтқынынан құтқарған.Шешендігімен өз жауын жыққан,қазақ тарихындағы ұлы тұлғалардың бірі.  ( Қазыбек би)
5. Қатаң тәртіп орнатуда атасының саясатын жүргізген.Үш жүздің руларын саясаткер,дипломат хан ретінде бір ту астына жинаған,әскер санын 20 мыңға жеткізген адам. І Николай оның басын кесіп әкелгендерге бәйге жариялады. Оның сардарбегі Амангелдінің атасы Иман болды.(Кенесары хан)
6.Әз Жәнібектің ұлы.Оның тұсында Қазақ хандығының саяси ықпалы күшейіп, ірі қуатты хандыққа айналды.Оның тұсында қазақ саны 1 000 000-ға жетті.   (Қасым хан)

Қай топ жеңгенін қорытындылап, мадақтау.
Қатысқандарыңызға көп рахмет!

история

group: Дисциплины

title: Қазақстан тарихы-менің тарихым


extracted_text:
Сценарий визитки конкурса «Класный классный» Федяниной В.Н.
Юнга 1: Взгляни: полно народу в  зале!
Уж музыка  греметь устала
Юнга 2: Без предисловий, сей же час
Позвольте познакомить вас
Наш классный капитан
Федянина Валентина Николаевна.
Фото
Поют дети плывущие с классным на корабле:                         корабль на волнах
(мотив Какая женщина)
В круговерти жизни школьной,
Многотрудной, беспокойной,
Не было надёжней человека
На борт нас взяли в 5 классе                                                    5 кл 1 сент
Отвели от нас напасти,
Добротой души согрели                                                               фото ?
Очень любите вы нас
Защищали каждый раз.
Классная: И прощала шалость вам любую
Дети:  А, какая классная,
Какая классная,                                                                                фото Репка,,Баба
Шура, Шапокляк
Дети на суше:
Вот бы всем такую!
  Дети:  Сколько песен пропели мы с нею                                         хор
Научились мы крепко дружить
И вперёд мы спешим все за нею                                                        обруч
Ведь нам вместе так весело жить.

Классный может, Классный может
Всё, что угодно
И из теста и из снега                                                                               Д Мороз у шк у дома
Чудо лепить
И отпилит и сколотит                                                                        лягушка ,дровосек, конь
Всё, что угодно
И нам с нею, и нам с нею не скучно жить.
Классная: танец
 Я вам не скажу за все предметы,
Музыку все любят от души
Заявляю с гордостью об этом
На уроке очень хороши
танец
Дети
Наша классная  сказочная личность                  баба яга, сол разб, шут Емеля
И сказочно скромна и весела
И ей присущи строгость и тактичность И выгоды не ищет никогда
В работе любой она очень пытлива
К нам, непоседам, всегда  терпелива                          откр урок
Ну, очень любит трудиться,
Она у нас такая мастерица
Классная
Не страдаю я бездельем,
Занимаюсь рукодельем,
А ещё пою, танцую,                                                       фото выставка
Вышиваю и рисую.
(показ выставки)
Классная мамаша, весёлая подруга
Приветливые взгляды, огоньки весёлых глаз                  с баяном
Ведь вас недаром любят
Все дети в нашей школе
Все родители в классе обожают вас                                      родители
Ведь вы нас всех встречали
Улыбкой в нашем классе
И проводили с нами очень классные часы                   Золушка,  вост тан, Настя
На нас вы не жалели ни времени ни нервов
 Дети: И везде соблюдаем  ваши инструктажи
  (Песня Капитан улыбнитесь)
Сапожник починяет вам ботинки
Портной сошьёт одежду не спеша,
И только  у классного капитана в починке
Светлеет наше сердце и душа
Песня (Ветер перемен)
Ведь есть на свете классный классный наш
Пусть не решит он всех проблем за нас
Зато несёт в душе он яркий свет
И этот свет он дарит всем (Солнышки)
Сотни бед наверно забываются
Если классный наш придёт
Рассмешит, все люди улыбаются
Это хорошо!
Кл: Плывёт корабль, в нём место есть для всех
Дети: добро и дружбу дарит классный всем
Учителя: И здесь никто друг друга не предаст,
В урочный день, в урочный час.
Пусть прогнозы не всегда сбываются
Но в сезон проблем С непогодой классная ведь справится
Это ясно всем.
Всё плохое перемелится
И останется взамен
Ветер дружбы, ветер вдохновения,
Ветер перемен
Все я силы приложу, чтобы учились вы,
Чтоб дружили, улыбались, были добрыми людьми.
Вместе весело шагать по просторам
Песни дружно распевать лучше хором
Нас манит даль седых морей
Учения хребты
Пусть в жизни ярче и полней
Сбываются мечты

file_name: классный классный Федянина В.Н..doc

intro: Сценарий визитки конкурса «Классный классный» Федяниной В.Н., учителя музыки и искусства может быть использован классными руководителями, а также заместителями директоров по воспитательной работе при подготовке педагогов к конкурсу "Классный классный". К визитке учитель совместно с ребятами готовили макет корабля "Знаний".

доп. образование взрослых

group: Другое


extracted_text:
Тексерілді

Директордың
оқу – ісі жөніндегі
   орынбасары

Сабақ № 20
Сынып:  9
Пән: Қазақстанның экономикалық және әлеуметтік географиясы
Сабақтың тақырыбы:  Мұнай, газ өнеркәсібі
Білімділік – Отын өнеркәсібі, мұнай, көмір, газ өнеркәсібі және олар Қазақстанның қай
жерлерінде орналасқаны жайлы оқушыларға айтып, білімін тереңдету.
Дамытушылығы – Есте сақтау, қиялдау, алған білімдерін логикалық талдау жасай білуге
Тәрбиелілігі – Өз бетімен жұмыс істеуді қалыптастыру, тұлғаның адамгершілік қасиетін
баулу, білімдерін дамыту.
арттыруға тәрбиелеу.
Сабақтың
      мақсаты :
Білімділік. Қазақстанның көмір, газ өнеркәсібінің ерекшелігі мен маңызы туралы көзқарастарын
қалыптастыру.   Көмір   алаптары   туралы   білім   беру.   Электр   қуаты   туралы
білімдерін   қалыптастыру,   ЖЭС,   МАЭС,   ЖЭО,   СЭС,   АЭС   ұғымдарына
түсініктеме беру.
Дамытушылық.   Қазақстанның   көмір  өнеркәсібін   карта   бойынша   сипаттау   арқылы  білімдерін
тереңдету.
Тәрбиелік.   Өз   отаны   туралы   білімдерін   тереңдете   келе,   отансүйгіштік   қасиеттерін   артыру,
географиялық мәдениетке тарту.
Сабақтың
көрнекілігі:
Сабақтың түрі: Аралас сабақ
Сабақ барысы :
Қосымша деректер, оқулық, кескін карта
Сабақтың
кезеңдері
1.Ұйымдастыру
кезеңі
2.Үй   тапсырмасын
тексеру кезеңі.
Мұғалімнің іс  әрекеті
  Түгендеу.
  Сабаққа   дайындығын   тексеру.
Оқушылармен   амандасу.
Психологиялық дайындығын тексеру.
1. Отынэнергетикалық кешеннің негізін не құрайды?
1.   Энергетикалық   ресурстар.   Олар   қалпына   келетін   (су   ресурсы   (өзеннің   құлама
суының қуаты), күн, жел қуатының мол қазынасы және жердің ішкі жылуы) және
қалпына келмейтін (минералдық отын (мұнай, табғиғ газ, көмір) және ядролық отын (уран)) болып бөлінеді.
Бұхара – Орал, БұхараАлматы газ құбырллары арқылы тасымалд.
2. ОЭКнің ерекшеліктері? 4 негізгі ерекшелігі бар: 1) отынның ірі ресурстары  және
энергия қуаты қажет; 2) отынды өндіру ішкі тұтынудан бірнеше есе рет асады; 3)
Табиғи газ бен мұнайды пайду артты, бірақ көмір ең бастысы; 4) қоршаған ортаны
ластайды
3. Қазақстандағы негізгі мұнайгаз алаптары.
 1911 ж. ОралЕмбі мг алабындағы Доссор кеніші; 1960 ж. Маңғыстау алабы; 1980
ж. Оңтүстік Торғайдағы Құмкөл; 1990 ж. Қашаған;
4.   Газ   өндіру   жекелеген   сала   ретінде   қашан   пайда   болды?   Ол   еліміздің   қай
облыстарына жеткізілген? 1920 ж. Маңғыстау алабы игерілу кезінде Қарашығанақ
кен орнының игерілуімен байланысты. Ол 9 облысқа
5. Ілеспе газ дегеніміз не? Мұнайды өндіргенде ең алдымен  ілесіп шығатын   газдар.
6. Мұнай және газ тасымалдануы  М – темір жол арқылы цистерналарда, Каспий т.
арқылы танкермен, негізгі бөлігі құбыр арқылы. Диаметрі – 83 см, жылына 10 млн. т.
жалпы ұзындығы 7000 кмден артық, ең ірілері – АтырауНовороссийск,   Атырау
Самара, АтасуАлашаңкоу, ОмскПавлодарШымкент
Г – ұзындығы 10000 кмден артық, транзитті Орта Азия – Орталық (ОАО) және
Бұхара – Орал, БұхараАлматы газ құбырллары арқылы тасымалд.
1. Отынэнергетикалық кешеннің құрамы қандай?  Ол отын өнеркәсібі (мұнай, газ,
көмір) мен электр қуатын (ЖЭС, СЭС, АЭС) біріктіреді. Мұнайгаз құбырлары
2. Отын өнеркәсібінің қандай салалары бар?  2.  Мұнай және мұнай өңдеу, газ, көмір
3. Өткен тақырыпта отын өнеркәсібінің қай салаларын қарастырдық?
Картадан қалаларды көрсету. Қарағанды, Екібастұз, Доссор, Мақат т.б
Кесте арқылы Қазақстанның отын өнеркәсібін түсіндіру.
Кен орындары
Өнімдері
3.Жаңа   материалға
көшу кезең
4.Жаңа тақырыпты
меңгеруге
дайындық
5.Жаңа білімді
меңгеру
Отын өнеркәсібі
салалары
Мұнай
Газ

  Мақат,
  Ембі,
Доссор,
  Құрманғазы,
Қашаған,
Ақтоқты,
Қайраң,
Қаламқас,   Қаражамбас,
Құмкөл.
Теңге,
Қарашығанақ,
Жаңажол,
Прорва,
Шынар, Өзен, Амангелді.
Үстірт,
  Имаш,
Батыс
Тасболат,

Бензин,   дизель   майы,
  химиялық
керосин,
өнімдер,
  мазут,
гудрон.
өңдеу
пайда
газ
каучук,

Мұнайды
барысында
болған
қалдықтарынан
синтетикалық
талшық,
спирт т.б.
Көмір.

Көмір
Қарағанды,
Обаған, т.б.
  Екібастұз,
Мұнай өнеркәсібі. Осы заманғы шаруашылықты мұнайсыз елестету қиын.
Мұнай шикі күйінде пайдаланылмайды. Оны өңдеген кезде түрлі отын, яғни
бензин,  дизель   майы,   керосин   және  химиялық   өнімдер   алынады.   Мұнайды
өңдеу   барысында   түзілетін   мазут   электр   стансыларында,   металлургия
пештерінде   отын   ретінде   қолданылса,   оның   соңғы   қалдығы   гудрон   жол
құрылысында пайдаланылады. Ал мұнайды өңдеу барысында пайда болған газ
қалдықтары   –   химиялық   шикізат   болып   табылады.   Оны   өңдеу   арқылы
синтетикалық   талшық,
  өнімдер
  пластмасса,
  каучук,
  спирт,
  т.б. алынады.Елімізде мұнайдың 14ке жуық болашағы зор бассейіндері белгілі,
олар   АтырауЕмбі   және   Маңғыстау   аумақтарында,Оңтүстік   Торғай   мен
Каспий   қайраңдарында   шоғырланған.1911   жжылдан   Доссор,1915   жылдан
бастап мақат кен орындары мұнайды тұрақты өндіруде.1979 жылы Атырау
обылысында ашылған Теңіз әлемдегі ірі мұнай кен орындарының бірі.
Соңғы   жылдары   Бозашы   түбегіндегі   Қаламқас   және   Қаражамбас   жаңа
мұнай кен орындары игерілуде.Қызылорда обылысының Байқоңыр маңында
Құмкөл мұнай кені ашылды.Оны Канаданың Харрикейн компаниясы игеруде.
      Газ өнеркәсібі. Газ өнеркәсібі Қазақстан отынэнергетика кешенінің
ең жас саласы. Газ – толық жанатын, ауаны ластамайтын, құбыр жолымен
тасмалданатын отын түрі.
            Қазақстанда   газ   мұнаймен   бірге   және   табиғи   жеке   түрде   де
кездеседі.   Мұнайдың   қосалқы   газы   АтырауЕмбі   алабында   кездеседі.
Маңғыстау   түбегіндегі   Теңге,   Үстірт   кен   орындарында   табиғи   газ   мол.
Жалпы, газдың  ірі кен орындарына Қарашығанақ,  Ишам,  Жаңажол, Батыс
Прорва, Тасболат, Шынар, Өзен, Үстірт, т.б. жатады.
1980   жылдардан   бастап,Батыс   Қазақстан   обылысының   солтүстігінде
Қарашығанақ газконденсаты игерілуде.Ол Қазақстан  газ қорының 70%ын
құрайды.Қазіргі Қарашығанақ газы Ресейдің Орынбор газ өңдеу зауытында
өңделеді.Соңғы   кезде   Жамбыл   обылысының   Сарысу   ауданында   газ
табылып,өндіріле бастады.

          Көмір   өнеркәсібі.   Көмір   –   еліміздегі   отынның   негізгі   түрі.
Қазақстан аумағында әлемдік көмір қорының 3,3%ы, ТМД елдері қорының
15%ы шоғырланған. Еліміз көмір өндіруден дүние жүзінде сегізінші, ал таяу
шет   елдер   бойынша   Ресей   мен   Украинадан   кейінгі   үшінші   орынды   алады.
Көмірдің республика аумағындағы жалпы қоры 176,6млрд т, оның 100ден
астам   кен   орындары   ашылып,   соның   40тан   астамы   жанжақты   барланған.
Көмірдің   негізгі   қоры   Қазақстанның   солтүстік,   орталық   бөлігінде
шоғырланған. Елімізде кездесетін тас көмір мен қоңыр көмір қоры жөнінен
өзара шамалас.
Сапасы   жоғары   көмір   түрлері   кокс   алуда   пайдаланады.Кокстелген
көмір металлургия өнеркәсібінде металл балқытуда қолданылады.
Кокстас   көмірді   жоғарғы   температурада   ауа   жібермей   қыздырудың
нәтижесінде алынатын отынның түрі.
Қарағанды көмірінің жалпы қоры51 млрд т.Көмірдің қалыңдығы 1,5
15м.Қарағанды көмірі қазіргі заманғы техникамен жабдықталған. Екібастұз
еліміздегі   ең   арзан   көмір   кен   орны.Көмірдің   геологиялық   қоры   12   млрд
т.Көмір   қабатының   қалыңдығы   100120м.Бұдан   да   басқа   кен   орындарына
тоқталатын   болсақ:Қостанай   обылысының   Торғай   алабындағы
Обаған,Құсмұрын,Семей   полигоны   аумағындағы   Қаражыра   көмір   кен
орындары.
 электр энергиясы мен отын өнеркәсібі салалары
Салалар
ы
Электр
энергия
Көмір
Мұнай
Газ
Көмір   өнеркәсібі.   Елімізде   пайдаланылатын   отынның   ½   көмірдің   үлесінде.   Ол
металлургияда,   электр   қуатында,   коммуналдықтұрмыстық   шаруашылықта   пайд.
Өлшем
бірлігі
Млн.
квт. сағ.
Млн. т.
Млн. т.
Млн. м3
1970 ж 1980 ж 1990 ж 1995 ж 1996 ж
1950 ж 1960 ж
83,3
20,4
5915,8
34748
61600
87400
66660
58660
2619
17,4
1,1
7,4
10494
32,3
1,6
39,4
76,6
23,0
13,2
61,5
13,2
2092
115,4
18,7
2747
131
25,8
7114
6.Жаңа   тақырыпты
түсінгенін тексеру Қазір 13 көмір кен орны бар. Қарағанды к.а., Екібастұз к.а.
Электр қуаты. Қазақстанда электр стансаларының 3 түрі қолданылады. ЖЭСы  2
ге бөлінеді: жылу эл. орталықтары,  конденсациялы стансалар; электр қуатының ең
арзан түрі – СЭС; үшінші типі – АЭС (Ақтау – 1973 ж.). 1997 жылы өте жоғары
электр тасымалдау желісі іске қосылып, екі энергия жүйесін байланыстырды. Яғни
Қазақстандық эн. жүйесі қалыптасты.
а).Отын энергетика кешенінің шаруашылықта маңызы қандай?
ә).Қазақстанда отын өнеркәсібі қалай дамыған?
б).Қазақстан аумағында әлемдік көмір қорының қанша пайызы шоғырланған?
в).Таскөмірді жоғары температурада ауа жібермей қыздырудың нәтижесінде
алынатын отын түрі?
Мұнай, газ өнеркәсібі
7. Жаңа білімді
бекіту
8. Үйге тапсырма
беру.

file_name: № 20.Мұнай, газ өнеркәсібі.docx

intro:
Сабақтың тақырыбы:  Мұнай, газ өнеркәсібі

Білімділік – Отын өнеркәсібі, мұнай, көмір, газ өнеркәсібі және олар Қазақстанның қай жерлерінде орналасқаны жайлы оқушыларға айтып, білімін тереңдету.
Дамытушылығы – Есте сақтау, қиялдау, алған білімдерін логикалық талдау жасай білуге баулу, білімдерін дамыту.
Тәрбиелілігі – Өз бетімен жұмыс істеуді қалыптастыру, тұлғаның адамгершілік қасиетін арттыруға тәрбиелеу.

title: Нефть и газ (9 класс)


extracted_text:
Тексерілді

   Директордың
оқу – ісі жөніндегі
   орынбасары

Сабақ № 25
Сынып:  9
Пән: Қазақстанның экономикалық және әлеуметтік географиясы
Сабақтың тақырыбы: Химия кешені
Сабақтың
 мақсаты :
Білімділік: Оқушыларға Қазақстан химия өнеркәсібінің құрылымы, заңдылықтары жөнінде
түсіндіру.
Дамыту: Өз бетінше ізденіспен шығармашылық тұрғыда жұмыс істеуге дағдыландыру. Өз
ойларын еркін де сауатты, нақты жеткізу қабілеттерін арттыру.
Тәрбиелік: Жанжақтылыққа, ізденімпаздыққа баулу, тыңдай және сөйлей білу мәдениетін
Сабақтың
      көрнекілігі:
Сабақтың түрі: Аралас сабақ
Сабақтың тәсілі :
Қосымша деректер, оқулық, кескін карта
арттыру.
тірек – сызба
Негізгі ұғымдар: химия өнеркәсібі, құрылыс материалдарының өнеркәсібі, кенхимия саласы,
негізгі химия, полимерлер химиясы, полимерлерді өңдеу, фармацевтикалық химия,
күкір   қышқылы,   химиялық   қосылыс,   фосфор   мен   минералдық   тыңайтқыштар,
химиялық талшықтар, пластмасса
Сабақ барысы :
Сабақтың
кезеңдері
1.Ұйымдастыру
кезеңі
2.Үй   тапсырмасын
тексеру кезеңі.
Мұғалімнің іс  әрекеті
Оқушыларды түгендеу, оқу құралдарын дайындатып, зейіндерін сабаққа
аударту.
 1. Металлургия кешенінің салалары?
2. Түсті металлургия?
3. Қара металлургия?
4. Орналасу принциптері? 3.Жаңа   материалға
көшу кезең
4.Жаңа тақырыпты
меңгеруге
дайындық
5.Жаңа білімді
меңгеру

Химия өнеркәсібі, құрылыс материалдарының өнеркәсібі, кенхимия саласы,
негізгі  химия,  полимерлер  химиясы,  полимерлерді   өңдеу, фармацевтикалық
химия,   күкір   қышқылы,   химиялық   қосылыс,   фосфор   мен   минералдық
тыңайтқыштар, химиялық талшықтар, пластмасса – анықтама беру
Кіріспе сұрақтар:
1) Конструкциялық материалдарының негізгі топтарын еске түсіріңдер.
2) Жаңа материалдарға не жатады?
Химия   өнеркәсібі   шаруашылықтың   техникалық   дамуын   анықтайтын
маңызды саланың бірі. Бұл өнереәсіп шаруашылық салаларын әртүрлі дайын
химиялық   шикізаттармен   қамтамасыз   етеді.   Химия   өнеркәсібі   –   ауыр
өнеркәсіптің бір саласы, оның құрамына минералды және басқа да химиялық
қайта өңдеуден өтетіт түрлі шикі зат өнімдерін өңдейтін өндіріс орындары
кіреді.
  Тараз,   Шымкент,   Ақтөбе   химия   комбинаттары  минералды

тыңайтқыштар,   Атырау,   Павлодар,   Шымкент   мұнай   өңдеу   кәсіп
орындары  жанармай  Қостанай   химия   зауыты  жасанды   талшық,
Шымкент   химия   комбинаты  шина,   резина,   техникалық   бұйымдар,
синтетикалық жуу  заттарын, фармацептік препараттар, Теміртау
зауыты синтетикалық каучук шығарады.

              Химия   өнеркәсібінің   салалық   құрамы   өте   күрделі,ол   кен
химиясы,негізгі   химия   және   органикалық   синтез   бен   полимер   химиясы
салаларынан тұрады.Кен химиясы саласына Жамбыл облысындағы, Қаратау
фосфорит   алабы   кіреді.
  кен   орындары
Жаңатас,Ақсай,Шолақтау.Қаратау фосфоритінен фосфор тынайтқыштарын
өндіру   республикада   жолға   қойылған.Тараз   суперфосфат   зауыты   1946
жылдан бері фосфор өнімдерін шығарады.
Күкірт   қышқылыхимия   өнеркәсібінің   маңызды   әрі   көп   қолданылатын
өнімдерінің
өнімдерін
тазалауда,аккумуляторды толтыруда,арамшөптерге қарсы күресу үшін ауыл
шаруашылығында пайдаланылады.
Шымкент   фосфор   тыңайтқышы   мен   фосфор   тұздарын   өндіретін   химия
зауыттары және Тараз суперфосфат зауыты Қаратау фосфоритінің негізінде
жұмыс   істейді.   Осы   зауыттарда   өндірілетін   тыңайтқыштар   мақта   мен
қызылша   егістіктерінде   пайдаланылады.   Қазіргі   тоқыма   өнеркәсібінде
табиғи   талшықтарымен   бірге   көп   мөлшерде   химиялық   талшықтар
пайдаланылады.Химиялық талшықтар: жасанды және синтетикалық болып
екіге бөлінеді. Синтетикалық талшық органикалық және органикалық емес
талшықтардан   алынады.Химия   өнеркәсібі   басқа   химия   өнеркәсіп
салаларымен салыстырғанда суды көп мөлшерде қажет етеді.
         Қарағанды синтетикалық каучук зауытында кокс химия және смола
айдайтын цехтар жұмыс істейді.Сентетикалық смоладан пластмасса алуға
болады.
                  Пластмасса   механикалық   жағынан  өте   берік   және   жеңіл.Қатты
болғанымен,   кесу   және   қысу   арқылы   өңдеуге   болады.Химия   өнеркәсібі
менералды   тыңайтқыштар   өндірудің   негізінде   ауыл   шаруашылығын
интенсивтендіруде,   халықты   тұтыну   заттармен   толық   қамтамассыз   етуге
жағдай туғызады.
Кесте   арқылы   химия   өнеркәсібі   кәсіпорындарының   орталықтарын,
шығаратын өнімдерін түсіндіру.
  Оның   ең
бірі.Күкірт
мұнай
ірі

қышқылы Орталықтары
Шығаратын өнімдері
Тараз, Шымкент, Ақтөбе. Минералды тыңайтқыштар.
Павлодар, Шымкент.

Қостанай.

Шымкент.
Теміртау.
Жанармай.
Жасанды талшық.
Шина, резина, техникалық бұйым,
синтетикалық жуу заттары,
фармацептік препараттар.
Синтетикалық каучук.
Тірексызба арқылы химия өнеркәсібінің салалық құрамын түсіндіру.
Химия өнеркәсібі
Кен химиясы

Негізгі химия
Фосфор және
калий тұздары,
ас тұзы,
апатит.
Сода өндірісі, күкірт
қышқылы, минералды
тыңайтқыштар.
Органикалық синтез
бен полимер
химиясы.
Жасанды талшық,
жасанды каучук,
пластмасса, бояу,
кір жуатын ұнтақ.
Қазіргі заманғы химиялық технологияның көптеген артықшылықтары
бар:
     1.Алуан түрлі шикізат қорларын аса бағалау өнеркәсіп өнімдеріне
айналдырады.Оған химиялық минералды шикізаттар:минералды отындар,
әсіресе мұнай,газ,көмір,жанғыш тақтатас,апатит,фосфорит,калий
тұзы,миробилит,ас тұзы,күкірт,ағаш,су және ауылшарушылық шикізаттар
жатады.
     2.Техникалық погресті пайдаланудың негізінде өндіріске шикізаттың
жаңа түрлері егізілуде.
     3.Қымбат және тапшы шикізаттар арзан және көп тараған шикізаттармен
алмастырылады.
     4.Шикізатты кешенді пайдалануға жағдай туғызылады.
     5.Өндірістік қалдықтарды пайдаланудың негізінде жаңа өнімдер
алынады.
     6.Бір шикізаттан әртүрлі өнімдер, керісінше, бір өнімді әртүрлі
шикізаттардан алуға болады.
Республика шарушылығының жетекші салаларының бірі – құрылыс

материалдары өнеркәсібі.Бұл барлық шарушылықтың салаларымен тығыз
байланысты.
Құрылыс материалдары өнеркәсібінің  ішіндегі ең негізгісі – бетон және
темірбетон бұйымдарын жасау.Олар – болат,арматура,цемент және бетон
толықтырғыштарынан жасалады.Саз,гипс,асбест – Солтүстік
Қазақстан,Оңтүстік Қазақстан,Орталық Қазақстан және Шығыс
Қазақстаннан,ең жоғары сапалы ақ саз (каолинді саз) – Ақмола
облысындағы Алексеев кенішінен,кварц құмы – Ақмола,Павлодар
облыстарынан өндірілуде.Табиғи асфальт – Атырау облысында,гранит
Қаскеленде,асбест – Жетіқарада,керамзит және саз – Алматыда Шымкент Жергілікті кварцитті пайдаланып жұмыс істейтін шыны зауыты
маңында өндіріледі.

Шортандыда және Атырау облысы Құрманғазы елді мекенінде орналасқан.

қаласында қатырма қағаз (картон) шығару зауыты жұмыс істейді.
 Жергілікті қамыс және қоға шикізаты негізінде Қызылорда
6.Жаңа   тақырыпты
түсінгенін тексеру
7. Жаңа білімді
бекіту
Картамен жұмыс. Химия кешеніне байланысты зауыттарды картадан
көрсету
1. Химия өнеркәсібінің өнімдері?
2. Химия өнеркәсібінің басқа салалармен байланысы?
3. Кен химиясы?
4. Негізгі химия?
5. Органикалық синтез бен полимер химиясы?
8. Үйге тапсырма
беру.
Химия кешені.

file_name: № 25. Химия кешені..docx

intro:
Сабақтың тақырыбы: Химия кешені

Сабақтың
 мақсаты :
Білімділік: Оқушыларға Қазақстан химия өнеркәсібінің құрылымы, заңдылықтары жөнінде түсіндіру.
Дамыту: Өз бетінше ізденіспен шығармашылық тұрғыда жұмыс істеуге дағдыландыру. Өз ойларын еркін де сауатты, нақты жеткізу қабілеттерін арттыру.
Тәрбиелік: Жан-жақтылыққа, ізденімпаздыққа баулу, тыңдай және сөйлей білу мәдениетін арттыру.

title: Химическая промышленность Казахстана. (9 класс)


extracted_text:
1 слайд
Ю: Мы – ученицы 4 класса Центра образования № 1 хотим представить вашему вниманию
результаты исследования по теме Витамины
А: Вы не замечали, что в разгар зимы кожа становится сухой и бледной, может появиться
сероватый оттенок, склонность к раздражению.
Ю:  Кожа   рук   и   ног   шелушится   или   покрыта   белыми   чешуйками,   как   будто   мучным
налетом, может ощущаться зуд. Крема не помогают.
А: Губы трескаются, особенно в уголках, что тоже не поддается лечению.
Ю: Могут кровоточить десны при чистке зубов или при жевании грубой пищи.
А: Волосы теряют блеск, секутся и выпадают больше обычного.
Ю: Ногти становятся тусклыми и ломкими, слоятся.
А: Ощущается усталость и сонливость, одолевает апатия и всё раздражает.
Ю: Простуда мучает чаще, и выздоровление проходит както вяло.
А: Всё ясно – это авитаминоз – недостаток витаминов.
Ю:  Ешьте витамины! – говорят нам родители, врачи и учителя. К сожалению, сложно
почувствовать пользу после того, как проглотишь крошечную таблетку. Где они вообще,
эти витамины, как их найти в окружающем мире? В поисках ответов на эти и другие
вопросы и родился наш проект: Люблю я витамины
2 слайд
А: Цель  нашего  исследования:  Определить   влияние   витаминов   и   их   комплексов   на
организм человека
Мы предполагаем, что витаминные комплексы не всегда содержат совместимые группы
витаминов
3 слайд
Ю: работая над темой мы
1. Изучили источники информации о витаминах
2. Познакомились с понятием витамины и их видами
3. Определили совместимость различных групп витаминов
4. Исследовали, какие витамины предпочитают принимать обучающиеся нашей школы и
какое воздействие оказывает этот приём на организм
Создали буклеты «Сочетание витаминов», «Как правильно готовить»
5.
4 слайд А: Каждый человек хочет быть здоровым. Люди сами укрепляют или разрушают то, что
им дано природой. Один из важнейших элементов этой работы  питание. В составе пищи,
которую мы едим, содержаться различные вещества, необходимые для нормальной работы
всех органов, способствующие укреплению организма, исцелению, а также наносящие
вред здоровью. К незаменимым, жизненно важным компонентам питания наряду с
белками, жирами и углеводами относятся витамины.
Все жизненные процессы протекают в организме при участии витаминов. Витамины
способствуют поддержанию защитных сил организма, повышают его устойчивость к
действию различных факторов окружающей среды, помогают приспосабливаться к
ухудшающейся экологической обстановке. Витамины играют важнейшую роль в
поддержании  иммунитета, т.е. они делают наш организм более устойчивым к болезням.
5 слайд
Ю: В те времена, когда люди не знали о существовании витаминов, возникновение многих
заболеваний было просто необъяснимо.
Цинга   поражала   мореплавателей   и   путешественников.   Отважные,   сильные   мужчины
чувствовали   слабость,   у   них   кровоточили   десны,   выпадали   зубы,   появлялась   сыпь   и
кровоподтеки на коже, и, наконец, возникали излияния крови, иногда смертельные.
6 слайд
С древних времен дети страдали от рахита – заболевания, при котором кости становятся
непрочными и изменяют форму. В Англии в 18 веке среди детей и подростков рахит
носил характер эпидемии.
7 слайд
На   Востоке   издавна   было   известно   заболевание   берибери,   при   котором   у   человека
появляются   боли   в   руках   и   ногах,   изменяется   чувствительность,   слабеют   мышцы,
нарушается походка, возникают параличи.
8 слайд
В   районах,   где   люди   в   основном   питались   кукурузой,   свирепствовала   пеллагра.
Воспаленная   шелушащаяся   кожа,   диарея,   тяжелые   психические   расстройства   делали
человека немощным и несчастным.
Причиной   всех   этих   бед   является   дефицит   витаминов,   и   называются   такие   болезни
авитаминозами.
9 слайд А: В 1535 г. у восточных берегов Северной Америки, высадились участники экспедиции
Жака Картье. Двадцать пять членов экипажа из ста погибли от цинги,  остальные тяжело
заболели. В ожидании смерти моряки в отчаянии молили о чуде. И чудо случилось –
индеец   напоил   умирающих   мореплавателей   отваром   хвои.   Так   европейцы   узнали   о
действии витамина С.
В   1753г.  Врач   британского   флота   Джеймс   Линд   установил,   что   лимоны   и   апельсины
предотвращают цингу.
10 слайд
В 19в. японский врач Канехеро Такаки   сделал вывод, что болезнь берибери поражает
тех, кто питается в основном  рисом. Добавление в рацион мяса, овощей, рыбы позволило
решить проблему.
11 слайд
Ю: Практическую часть нашей работы мы начали с опроса учеников Центра образования.
Результаты   опроса   на   экране   и   в   приложении.   Большинство   опрошенных   принимают
витамины или усиленно питаются овощами и фруктами, половина учеников, ответивших
на наши вопросы, не ощущают изменений, которые хотелось бы получить при приёме
витаминов, большая часть детей наоборот чувствуют, что признаки авитаминоза их так и
не покидают.
А: Плохие витамины?
12 слайд
Ю: Нет, просто витамины не действуют по одиночке, они работают в «команде». Для того
чтобы мы с вами оставались здоровыми, все витамины должны работать вместе.
13 слайд
А:  А   ещё   известно,   что   некоторые   витамины   могут   мешать   друг   другу.   Обратите
внимание на экран, разные витамины поразному усваиваются: одни растворяются в воде,
другие   –   с   помощью   жиров.   Если   принять   все   витамины   вместе   в   одно   время,   это
помешает им остаться в организме и принести нам максимальную пользу.
14 слайд
Ю:  Мы   исследовали   совместимость   различных   витаминов   и   выяснили   следующее:
витамин   С   хорошо   сочетается   с   железом,   позволяет   лучше   усвоиться   витамину   А,
витамин А улучшает усвояемость железа,
15 слайд а витамины В1 и В2 помогают железу дольше удержаться в крови, витамин В2 помогает
лучше   усвоиться   витамину   В6,   а   в   сочетании   с   калием   повышает   защитные   реакции
организма и нормализует работу нервной системы.
16 слайд
А:  Витамин   В6   помогает   лучше   усвоиться   магнию   и   дольше   задержаться   этому
микроэлементу в клетках. Благодаря витамину С в тканях организма дольше сохраняется
витамин   В9.   Витамин   В12   хорошо   сочетается   с   кальцием,   витамин   Д   в   сочетании   с
витамином А и с кальцием обеспечивают защиту организма от простудных заболеваний,
диабета и кариеса, помогает при переломах.
17 слайд
Ю: Но при неправильной комбинации витаминов никакой пользы от их приёма не будет, а
иногда это может быть небезопасно. Например, Витамин В6 замедляет действие витамина
В1, витамин В12 разрушает витамин В1, у человека от этого сочетания может развиться
аллергическая   реакция.   Витамины   В2   и   В12   не   сочетаются,   В12   способен   разрушить
витамин В6.
А: При совместном употреблении витамина В9 и цинка мы рискуем накопить в организме
нерастворимые вещества, также не сочетаются витамины Е и Д.
18 слайд
Ю:  Мы изучили аннотации к тем витаминным  комплексам, которые чаще принимают
ученики нашей школы.
А:  Обратите внимание на экран, маркером одинакового цвета выделены те элементы,
которые нельзя принимать вместе.
19 слайд
Ю:  Итак, собрать наибольшее количество витаминов в одной таблетке – скорее всего,
просто рекламный ход. Не покупайте ту упаковку, где перечислено максимум витаминов,
а обратите внимание на ту, где дневная порция витаминов делится. Принимайте витамины
одновременно с пищей для их лучшего усвоения.
20 слайд
А: Вашему вниманию мы предлагаем буклеты, где вы найдёте информацию о сочетании
витаминов, и о том, как правильно готовить, чтобы не потерять витамины.
Вместе: Будьте здоровы!

file_name: выступление Витамины.docx

классное руководство

group: Педагогика

title: Проект "Люблю я витамины"