extracted_text:
«Екібастұз қаласы әкімдігі білім бөлімінің № 36 мектеплицейі»
КММ
Тақырыбы:
«Аулие Аккөл жеріндегі аталар кесенелері»
Бағыты: гуманитарлық
Секция: тарих, этномәдениеттану
                                               Орындаған:4 «а» сынып оқушысы
                                                                            Мақсатұлы Ілияс
                                         Ғылыми жетекшісі: Альжанова Ж.Н.,
                                                               бастауыш сынып мұғалімі Экібастұз
20162017 оқу жылы
Мазмұны
Кіріспе
1 тарауҚасиетті мекен АқкөлЖайылма
1.1.АқкөлЖайылма жеріндегі ескерткіштер
1.2. Исабек Ишан хазірет
2 тарау Зерттеу бөлімі
2.1.Ақкөлдің бойындағы ақ кесенелер
     2.2.Ақтоғай ауданы мен Екібастұз қаласының жомарт жандары
Қорытынды
Әдебиеттер тізімі 1. Қасиетті мекен АқкөлЖайылма
Павлодар облысының Екібастұз және Ақтоғай аудандарының аумағында жатқан
Әулиелі   өңір   АқкөлЖайылма   туралы   көнеден   келе   жатқан   аңызәңгімелер   өте
көп.   Бірқатар   ғалымдар   АқкөлЖайылма   атауы   осы   мекеннің   жағрафиялық
ерекшелігіне орай шыққан деседі. Көктемде өткел бермей кететін Өлеңті өзені
Әулиекөлді арнасынан асыра толтырады. Сосын Дуана жылғасы арқылы Бәсентиін,
Қылдыкөл, Сасықкөл, Өмірзақ, Бозайғыр, Ащыкөл, Көктөбе және Тоққылы деп
аталатын тағы сегіз көл суға кенеледі екен. Ылғал мол жылдары көлдердің суы
жиектен асып жайылып тоғыз көл сағым басқан біртұтас үлкен ақ суға айналады.
Осы керемет көрініске орай жергілікті халық қасиетті мекенді АқкөлЖайылма
деп атап кетсе керек.
Ел  арасындағы  аңыздарға  қарағанда  бұл  өңірдің  атауы  Асан  қайғымен   және
қазақ фольклорының жауһары «Қозы Көрпеш Баян сұлу» дастанымен байланысты.
«Қозы   Қөрпеш   –   Баян   сұлу»   жырының   шешуші   уақиғалары   Қарабайдың   «…
Қызымды жетім ұлға бермеймін» деп, Аяғын Өлеңтінің өрлей көшті… Өлеңтінің
бойынан   көшкен   күні,   Сарыбайдың   сабасы   жарылады…   Сарыбайдың   сабасы
жарылған жер, Ақкөл менен Жайылма сонан қалған» деп тоқсан мың жылқыны
айдап   көшуімен   басталады.   Өлеңтіні   өрлей   көшсе,   Қарабайдың   елі   өзіміздің
Қараөткелге келеді.
Жерұйығын іздеп жүрген Асан қайғы атамыз Шідерті өзенін көргенде: «Мына
шіркіннің топырағы асыл екен. Алты ай мініп арықтаған ат, бір айда майға бітетін
жер екен. Жылқы шідерлеп койғанда тоқтайтын, жылқынын қонысы екен»,  депті.
Өлеңті өзенін көргенде: «Тоқтап ешнәрсе айтпай, өлеңдете берген екен. Аз тұрып:
«Өлеңтінің суы  май, Шідертінің шөбі  май»,  деп жүре беріпті дейді. Ауыл
ақсақалдары болса Мәшһүр Жүсіп өз жазбаларында бұл өңірдің атауын ару қыз
Баян   сұлумен   байланыстырғанын   айтады.   Сөйтсе,   Өлеңті   өзенінің   төменгі
ағысында   Қара   оба,   Сары   оба   деген   жерлер   екі   байдың   қыстауы   болған   екен.
Сарыбайдың ерке қызы Баян сұлу жиын жасап, өлеңжырмен думан қылған мекен
содан Өлеңті, сұлудың шідері түсіп қалған жер Шідерті деп аталып кеткен екен
депті  Мәшһүр  бабамыз.  Тағы бірі  мұны осы  жердің жағрафиялық  ерекшелігіне
орай   шыққан   деседі.   Көктемде   Өлеңті   өзені   арнасынан   асып,   Әулиекөлді,
Бәсентиін, Қылдыкөл, Сасықкөл, Өмірзақ, Бозайғыр, Ащыкөл, Көктөбе, Тоққылы деп   аталатын   тоғыз   көлді   суға   толтырады   екен.   Көлдердің   суы   жиектен   аса
жайылып барып, ақ сағымдай суға толы аппақ көлге айналса керек. Осы керемет
көрініске   таңқалған   ауылдықтар   «Ақкөлжайылды»   содан   жайылма   деп   атап
кеткені де содан. Бұл күндері әрине, өкінішке қарай, астатөк ақ көбік су толатын
осы табиғат құдіреті экология құрбанына айналып кеткен де болар. Ал жергілікті
ғалымдар болса, бүгінгі күндері археологиялық мұраға айналған Өлеңті жазулары
қола   дәуірінде   пайда   болғанын   зерттеді.   Тастарға   бұғылар,   қарақұйрықтар,
қабандар   мен   өзге   де   жабайы   аңдардың   бейнелері   және   адамдардың   тұрмыс
тіршілігі мен өмір сүру пәлсәфасынан хабар беретін суреттер қашалып жасалыпты.
Сонау   1617   ғасырларда   АқкөлЖайылма   қалмақтардың   қолында   қалып,   елдің
белгісіндей   қалқиып   тұрған   кесенелердің   қабырғаларын   ат   күшімен   тартып
құлатып жоқ етіпті деседі. Содан ба екен, қираған кесенелер мен қорғандардың
орнын қазақтар бертінге дейін қалмақтардың обасы деп келгені де рас. Ал Ақкөл
Жайылмада   зерттеуші   ғалымдар,   археологтар   әлі   жете   зерттей   қоймағандары
болмаса,   өткеннен   сыр   бүккен   кесене,   қорғандар   да   аз   емес.   Бүгінгі   күні   де
ертеден келе жатқан атабаба жолына сай қасиет қонған аталарын құрметтеп бұ
дүниеден өткенде басына кесене тұрғызып, ұрпағына жеткізіп қалуды мирас етеді.
Солардың бірі  Екібастұздың  АқкөлЖайылма  өңірінде  салынған ақ  кесенелер
тізбегі еді. Енді бұл кесенелер кімдерге арналып тұрғызылды, мәнмақсаты қандай
дегенге келейік.
  Өмірзақ,
АқкөлЖайылма өңірі Өлеңті және Шідерті өзендерінің төменгі ағысындағы
ұланбайтақ   жерді   алып   жатыр.   Жалпы   алғанда,   бұл   алаптың   жер   көлемі   екі
ауданды   (Екібастұз   және   Ақтоғай)   қамтиды.  АқкөлЖайылма   ұғымына   Өлеңті
Шідертінің   төменгі   ағысы,   Ақкөлдің   өзі   (Әулиекөл),   Ақкөлден   төмен   түсетін
Дуана өзенінің бойы, одан әрі орналасқан көлдер жүйесі (Бәсентейін, Қылдыкөл,
Сасықкөл,
  Тоққылы)   енеді.
Өлеңті   өзенінің   ұзындығы   –   273   км.   Ақмола   облысының   Ақдың   (Белоярское)
ауылынан оңтүстікке қарай 3 шақырым жерден басталып, солтүстікшығысқа қарай
ағып, Павлодар облысының бұрынғы «Екібастұз» совхозы, қазіргі Төртүй селолық
округіне   жататын   Қаражар   (бұрынғы   аты   –   Қаражыра)   ауылы   тұсынан   екіге
бөлініп, бір саласы Әулиекөлге (Ақкөлге), бір саласы Жаманкөлге құяды (Коорд.:
52°11 с.е. 74°45 ш.б., теңіз деңгейінен 126,4 м. биіктікте орналасқан). Екі көл бір
бірімен іргелес орналасқан.
  Бозайғыр,
  Ащыкөл,
  Көктөбе,
Ақкөл Өлеңтінің суымен толып, кемерінен асқан уақытта солтүстікке қарай
Жайылмаға түседі. Негізі, Ақкөл суы Дуана өзені (қазіргі уақытта бөгет салынып,
тоқтатылған) арқылы тұтас көлдер үлкен жүйесіне барып құяды. Қазақ түсінігінде
АқкөлЖайылма өңірі шаруашылыққа өте ыңғайлы деп саналады. Әрине, қазақтың
көшпелі мал шаруашылығы үшін бұл өңірдің ерекше қызықты болуы заңды. Сол
себептен қазақ ауызында ертеден «Шідертінің суы – бал, Өлеңтінің шөбі – бал»
деген қанатты сөздер сақталған.
Қалың қамыс басқан Ақкөл мен Жаманкөл жағалары қысқы қонысқа өте
ыңғайлы. ХІХ ғасырдың соңы мен ХХ ғасырдың басындағы Ф.Щербина бастаған
экспедицияның  статистикалық   зерттеулерінен   бұл  арада  қазақтың  көптеген  бай қыстауларын   кездестіреміз.   Сол   қыстаулардың   орнын   қазіргі   күнде   де   көруге
болады. Қыстыгүні көл жағалауы бір жағы суықтан пана, екінші жағынан – азық.
Әлі күнге жергілікті ел қысты күні малын далаға, тебінге жаяды. Пішенді, аса
қажеттілік болмаса, пайдалана қоймайды. Бізге дерек берген Қыздарбек ақсақал
Қараоба   маңында   қыстаған   елдің   жазда   Қойайырған,   Сарыөзек   деген   жерлерді
жайлағанын, ертеде бұл өңірдің шөбі қалың, бітік, биік болатынын, ат бауырынан
келетінін, арасында бала адасатынын айтады.
АқкөлЖайылма өңірінің тағы бір қасиеті – көлдер жүйесі аң мен құсқа,
балыққа   бай.   Дала   құстарынан   үйрек,   қаз,   италақаз   және   балықтың   көптеген
түрлері кездеседі.
Қаражар – Ақкөлге ең таяу орналасқан ауыл. Атақты Естай ақынның ауылы.
Қазақ   өнерінің   ордасы   болған   жер.   Қаражар   ауылының   адамдары   аңшылыққа
бейім,   балықшылықты   жақсы   меңгерген.   Қайық   жасайтын   (сайтан   қайық),   ау
тоқитын,   қаза   құратын   (қамыстан   жасалатын   балық   аулау   құралы)   қолы   епті,
өнерлі адамдары бар. Қаза – бүгінгі күні Қазақстанда тек АқкөлЖайылмада ғана
кездесетін   ерекше   құрал.   Сырдың   бойында   және   Ертісте   кездесетін   Қазалы
атаулары осы құралмен байланысты. Көлдерге, тұйық суларға құрылатын қаза елді
қысыжазы   балыққа   кәні   қылады.   Сібір   түркілерінде   осы   сияқты   балық   аулау
құралын «түнек» деп атайды. Қамшы, жүген, ағаш жабдықтарды өздері қолдан,
дәстүрлі негізде жасап алатын.
2. АқкөлЖайылма жеріндегі ескерткіштер
АқкөлЖайылма   –   ұланбайтақ   қазақ   жерінің   орталық   бөлігіне   орналасқан
әдемі аймақ. Ақкөлді жергілікті қазақ қариялары Әулиекөл деп те атайды және
ортағасырлық шежіре деректері мен тарихи жазбалардан бұл аймақ туралы аздаған
мәліметтер   кездеседі.   Соларға   қарап   отырып   АқкөлЖайылманың   қазақ
тарихындағы орыны Баянаула, Қарқаралы, Ұлытау сияқты тарихи орталықтардан
бір де кем емес екенін аңғарамыз.
Ақкөл   жағасынан   Қаражар   елді   мекеніне   екі   шақырым   жерден,   қазақ
зиратының   ішінен   ортағасырлық   қалашық   тамаша   ескерткіштердің   (Қараоба)
сұлбасы   табылды.   Сонымен   қатар   маңайда   неолит   дәуірінің   тас   микролит
құралдары, қимақоғыз қорғандары кездеседі.
АқкөлЖайылма маңындағы ескерткіштер тек бұл жағалаумен шектелмейді.
Көлдің оңтүстік жағасында – Асан Қайғы тасы, Түйте әулие ескерткіштері, Исабек
ишан зираты, көлдің шығысында Әулиеағаш, Шідерті өзені бойында Сағынайдың
асында атақты Құлагерді сынаған Күреңбай бейіті, т.б. ескерткіштер орналасқан.
«Қараоба»   аталатын   орта   ғасырлық   сәулет   өнерінің   ескерткіштері   Ақкөлдің
жағасында орналасқан қазақ зираты тарихи қорым десек болады: бұл жерде тас
дәуірінің   еңбек   құралдары,   қола   дәуірінің   қыш   ыдыстарының   сынықтары,   орта
ғасырлық қорғандар кездеседі. Екі   төбешік   (1Қараоба,   2Қараоба)   зираты   күн   батыс   жағына   қарай
орналасқан:   1Қараоба:   биіктігі   –   2   м,   солтүстіктен   оңтүстікке   қарай   –   25   м,
батыстан шығысқа қарай – 30 м. Көл жағалауынан 80100 м жерде орналасқан.2
Қараоба:   биіктігі   –   1,7   м,   солтүстіктен   оңтүстікке   қарай   –   24,5   м,   батыстан
шығысқа қарай – 25 м. Көл жағалауынан 100115 м жерде орналасқан.Төбелердің
үстінде қызыл кірпіш қалдықтары шашылып жатыр. Сирек болса да арасынан көк
шыны   (глазурь)   жалатылған   кірпіш   сынықтары   кездеседі.   Төбелердің   үстінде
кірпіш күйдіруден қалған шлак қалдықтары да бар. Үшінші бір мәселе – төбелер
маңында  орта ғасырлық  қыш  ыдыстарының   кездесуі.Ескерткіштер  мазар  типтес
құрылыс   екені   сөзсіз.  Олар   Орталық   Қазақстандағы   Жошы   хан   мазары   сияқты
қызыл кірпіштен көтерілген, көк күмбезді, әшекейленген порталы болған құрылыс
болса керек. Сонымен қатар, табылған құрылыс сыртын әшекейлейтін оюөрнекті
керамика плиткалары мен көк шыны жалатқан кірпіш сынықтары өзінің орындалу
технологиясы   мен   әсемдігі   жағынан   көптеген   орта   ғасырлық   ескерткіштерден
әлдеқайда  жоғары. Бұл фактілер  – бұрын  далалық  өлкеде  табылмаған  ерекше
көркем   тарихи   ескерткіш   екендігі.   Ескерткіштерді   жобамен   Алтын   Орда
заманының   (құрылыс   типі,   құрылыс   материалдары,   араб   жазуы,   т.б.   сипаттары
бойынша)
болады.
Ақкөлмен қатар жатқан Жаманкөлдің шығыс тұсынан Жайылмаға түсетін Дуана
өзеніне дейінгі бірнеше километрлік алқапта терең қазылған (ені 910 метр) ордың
ізі   жатыр.  Бұл   не   көне   замандағы   ирригациялық   құрылыстан,  не   ортағасырлық
бекініс – ордан қалған белгі. Қалай болғанда да кесенелер орналасқан (Қараоба)
алап жанжағынан жақсы бекінген, алынбас қамалға ұқсайды.
құрылысы
болжауға

деп

М.Ж.Көпейұлының   «Қазақ   шежіресінде»   АқкөлЖайылма   жеріндегі
ескерткіштер   туралы:   «Шідерті   өзенінің   аяғында   Ақжар,   Сасай   деген
ноғайлылардың егін егіп, кент салып, тақ құрған, Бұқар, Қоқан хандары сықылды
орда жасатқан жері екен. Өлеңтінің аяғында «Қараоба», «Сарыоба» деген екі төбе
–   Қарабай   мен   Сарыбай   деген   екі   бай   қоныс   қылған   екен,   бұл  екеуі   де   қазақ
байлары.   Сол   Сарыбайдың   жалғыз   қызы   Баянсұлудың   туған   жері   –   Баянаула
тауы…» деп жазылған. Бұл әңгімеден АқкөлЖайылма тарихы Алтын Ордамен
байланысты   болғанымен,   түптамыры   одан   әрірек   деген   ой   түйеміз.   Қазақ
түсінігінде   «оба»   көне   дәуірдің   ескерткіштеріне   қатысты   қолданылады.   «Қозы
КөрпешБаян сұлу» жырына арқау болған уақиғалар мен ұғымдар өте ерте заманға
тиесілі екені белгілі.
Үшінші   дерек   Өтеміс   қажының   «Шыңғыснаме»   (ХVІ   басы)   кітабында
кездеседі:   Өтеміс   қажының   жазуына   қарағанда   Шайбан   (Сыбан,   Шибан)   ұлысы
АқкөлЖайылмаға Сайын ханның (Бату) бұйрығымен ие болған. Негізінде, одан да
ертерек   осы   жерге   қатысы   болса   керек.   Шыңғыс   хан   Жошыдан   туған   он   жеті
ұлдың тек үшеуіне ғана үлес беріпті делінеді ескі аңыздарда. Атап айтқанда, Орда
Ежен – Сарыарқаны, одан әрі Сыр мен Алтай арасын, орталығы Ұлытау – «күміс
босағалы   көк   орданы»,   Бату   осы   Ұлытаудан   батысқа   дейінгі   жерге   ие   болды
«алтын   босағалы   Ақ   орданы»,   одан   кейінгі   Шайбан   Орда   Ежен   мен   Бату
иелігіндегі   аумақтың   арасын,   яғни,   Ұлытаудан   Ертіске,   одан   әрі   ІбірСібір жұртына дейінгі жерді – «болат босағалы боз орданы» еншілепті. Кейіннен Бату
батысқа жылжып, жеті жылдық соғыстан кейін (12351242) Шығыс Европа, Русь,
Кавказды   билеп  отыру   үшін   Еділ   бойында  (СарайБату)   астана   салдырды.  Сол
кезеңде   Шайбанға   тиесілі   жер   көлемі   ұлғайып,   орталығы   Ақкөлге   орныққаны
байқалады.
Өзбек хан тұсында Жошы тұқымының бәрі кыйат Исатайға берілген уақытта
Шайбан   тұқымының   оғландары   аталарының   атағы   арқасында   өз   қоныстары   –
Ақкөл бойында ешкімге бағынбай қалған. Далалық өңірді мекен еткен Шайбан
тұқымының жауынгер болғандығын В.В.Бартольд, ЛэнПуль, т.б. ғалымдар атап
көрсеткен. В.Бартольд: «Из всех частей, на которые распались владения Джучи, во
владениях   потомков   Шибана   более   всего   преобладала   кочевая   жизнь;   тем   не
менее, и здесь в течение более 200 лет власть могла оставаться в руках членов
одного и того же ханского рода – явление довольно редкое у кочевников. Менее
всего   затронутые   городской   культурой,  потомки   Шибана   остались   более   всего
верны   воинственным   традициям   кочевников   и  потому   могли   выступить   в  роли
завоевателей в такое время, когда могущество династии ЧингизХана почти везде
находилось   в   полном   упадке»   (Бартольд   В.В.,   Двенадцать   лекции   по   истории
турецких народов Средней Азии // Собр. соч. т. 5. М., 1968. с.125).  В.Бартольд
көшпелілердің   соңғы   қозғалыстарын   –   Шайбан   әулетінің   Алтын   Орда   тағына
таласуын,   Сібір   хандығын,   Әбілхайыр   құрған   «көшпелі   өзбек   мемлекетін»   т.б.
айтып отырғаны күмәнсіз. Осыдан кейін 1428 жылы Әбілхайырдың Сібірде Чимгу
турада   хан   көтерілуі,   Көшімнің   ІбірСібірді   билеуге   «қазақ   даласынан»   баруы
түсінікті болады. Ақкөл – сол заманның қасиетті жәдігері.
Бердібек хан өлгеннен кейін (1359) Бату тұқымынан хандыққа лайық адам
табылмай, Ақкөлден Қызыр хан Алтын Орда билігіне келеді.Әбілғазының жазуына
қарағанда,   Шайбан   ағасы   Сайын   ханнан   үлеске   Орда   Ежен   мен   Бату   хан
шекарасындағы   жерлерді   алған:   «Отырар   жерің   ағам   Ежен   мен   менің   арамда
болсын.   Жазда   Ырғыз,   Сауықта   (Торғай),   Ор,   Електен   Орал   тауына   дейін
Жайықтың күн шығыс жағын жайла, қыста Арақұм, Қарақұм, Сыр суының бойын,
Шу, Сарысудың аяғын қыста» (АбульГази, Родословное древо тюрков. Сочинение
АбульГази, хивинского хана/ Казань, 1906, 120 б.).
Ақкөл қалашығы туралы деректер атақты орта ғасырлық көпес Бадр аддин
Хасан арРумидің хабарларында кездеседі. Ол Алтын Орда (ол кезде Өзбек ханның
билігі жүріп тұрған уақыт) шеқарасының Жейхұннан басталып, Хорезм, Сығанақ,
Сайрам, Жаркент, Женд, Сарай, Мажар, Азак, Акшакерман (бұл қала Қырымда),
Кафа, Судак, Саксин, Укек, Бұлғар қалаларын қамтитынын жазады, оған Сібір
және Ібір, Башқырд (мәтінде солай) және Чулыман өлкелері енеді. Бір жақсысы,
Хасан   арРуми   өзі   жүрген   жерлердің   ара   қашықтығын,   ерекшеліктерін   нақты
есептеп беріп отырады: «Темір қақпа», яғни, Баку қаласының маңынан ІбірСібір
арқылы   Қытайға   керуен   бес   ай   бойы   жүріп   барады»   дейді   көпес.   Бұл   бес   ай
дегеніңіз   –   мемлекеттің   жерінің   ұзындығы,   ал   ені   Жейхуннен   Дунайға   дейін…
Сейхуннен Дунайға шейін төрт айлық жол, Сейхун мен Жейхун арасы 15 күндік,
енді Жейхун мен Жайық арасы 15 күн, ал Жайық пен Еділ арасы 10 күн. Еділден Донға дейін – бір ай…»Ендеше, Ақкөл – Алтын Орда заманында көпестер мен
елшілердің ат басын тірейтін белгілі қаланың бірі.
Ақкөл –Жайылма өңірінің Еуразия көшпелілері үшін тарихи саяси орталық
болғанын   дәлелдеу   үшін   көптеген   деректерді   келтіруге   болады.   Тіпті,   бертінгі
қазақ заманында да АқкөлЖайылма жерінде хан сайлаулары өтіп тұрған. Соның
бірі – 1817 жылы 30 мамыр күні осы жерде Орта жүздің ханы болып Барақұлы
Бөкейдің сайлануы. Абылай тұқымының беделін түсіру үшін бұл жиынға Ресейдің
әскер   басылары   да   келген   және   өзге   қазақ   сұлтандарының   Ақкөл   –Жайылмаға
жиналуына   тікелей   ықпал   еткен.   Жеке   Сібір   корпусы   генераллейтенант
Глазенаптың  Ертіс  бойындағы   елдің сұлтаны Шаншар  Сұлтанмәмедұлына  хаты:
«Благодарю  Вас   покорнейше,   почтеннейший   султан,   за   усердие   Ваше,   причем
нужным   считаю   вас   не   оставить   своим   приездом   к   30   числу   мая   на   озеро
Джайылму для бытия при церемониале хана Букея, на котором я сам предпологаю
присутствовать» (Из переписки киргизских ханов, султанов и прочих // Памятная
книжка Семипалатинской области на 1902 год. Вып. №1 (сост. А. Н. Букейханов),
с.62).
3. Исабек Ишан хазірет
Аттары бүкіл алаш жұртына мағлұм болмаса да, қазақтың кең сахарасының
әр түкпірінде, аймағында есімдері ел есінде жатталып, өздерінің өнегелі, парасатты
өмірімен халыққа үлгі болып, жасаған қайырымды ісімен ұрпақтанұрпаққа аңыз
боп   жеткен   тұлғалар   аз   емес.   Солардың   бірі   –   Сарыарқаның   солтүстігін   ала
қоныстанған Арғын еліне танымал, діни ағарту ісімен айналысқан, діндар ғұлама,
осы өңірдегі бірден бір діни жоғары лауазым ишандық атағын алған, ел ішінде
Исабек ишан атымен мәлім болған АқкөлЖайылма жерінде медресе ашып, мешіт
тұрғызған Исабек Ишанды бүкіл Сарыарқа атырабы құрмет тұтқан.
Исабек ишанды Мәшһүр Жүсіптің ұстазы санаған екен. Бүкіл Сарыарқа өңірі
құрмет тұтқан ишанның имандылық жолындағы беделі мен парасаты Кереку өңірі
қазақтарының Меккеге қажылық сапарға баруларына жол ашады. Осы күнге дейін
ел   аузынан   тастамай   жүрген   әулиенің   адам   таңқаларлық   көріпкелдігі   жайлы
әңгімелерді жиі естисіз. Мәшһүр Жүсіп атамыз «Исекемдей ишан жоқ қой бұл
Арқада» деп жоқтау айтса, «әркімнің көңіліндегі датын тауып, бір түскен сәулесі
едің   жарықнұрдың...»   деген   екен   өлең   арнап.   Ал   Жандарбек   қожа      Исабек
ишанның шөбересі.
Исабек   Мұратқожаұлы.   Тарихы   шежірелі   Баянауыл   баурайындағы   Мұрат
қожаның отбасында дүниеге келген Исабек хазірет өз заманының ғұламасы болған.
Арғы аталары Назар, Мұрат Ишан деген әулиелер. Талай ислам даналары білім
алған   Бұхарда   хат   танып,   кейін   АқкөлЖайылмаға   қоныстанады.   Сол   жерде
медресе ашып, мешіт ұстаған. Исабек Ишан 1810 жылы Бұхара медресесін бітіріп,
Ақкөлге   оралған.   Құлдыкөл   өзенінің   жағасына   өз   ауылын   тұрғызады.   ХІХ ғасырдың екінші жартысында Ертіс, Есіл, Сілеті мен АқкөлЖайылма қазақтары
Исабек ишанның бастамасымен Меккеге қажылық сапарға шығады.
Ислам дінінің БаянауылҚарқаралы бойына кеңінен қанат жаюына Исабек
хазіреттің сіңірген еңбегі мол. Исабек ишанның ислам дініне қосқан үлесі күні
бүгінге   дейін   жалғасын   тауып,   оның   ұрпақтары   да   қайырымдылығымен,   еңбек
сүйгіштігімен ағайынға  қадірлі, халқына қалаулы адамдар. Олар да ата жолын
жалғастырып   қасиетті   дінімізді   ұрпақтанұрпаққа   тарату   жолында   жұмыс
атқаруда.   Исабек   ишанның   тегін   қожа   нәсілді   араб   жұртынан   таратып,   атасы
Мұратқожа,   бабасы   Назар   ишан   –   барлығы   да   діни   лауазымды,   ақсүйектік,
қожалық миссияны сақтап, қазақ ішінде діни ағартушылық жолда қызмет еткен.
Жалпы қожалар Мұхаммед пайғамбардың алғашқы халифаларының ұрпағы екені
тарихтан   мәлім.   Негізінен   олардың   миссиясы   аджам   (араб   емес)   елдерінде
мұсылман дінін таратып, уағыздаушы болды. Қожалар қазақ арасында да халықтың
діни   сауатын   ашып,   ілімбілімді   дамытып,   ислам   дінін   уағыздап,   елді
мұсылмандандыруға үлкен үлес қосты.
Ал жалпы, ишандар және олардың қазақ даласындағы ықпалы туралы айтқанда,
діни ілімдері назар аудартары сөзсіз. Олар мұсылман дінінің имандылықтәрбиелік
қасиеттеріне   үгіттеді.   Мешіт   салдырып,   медреселер   ашты.   Қазақ   даласында
осындай қызметтерімен есте қалғаны белгілі. Ишандар туралы зерттеулерде, «олар
суфизм   жетекшілері,   Түркістан   өңірінде   бұл   атау   «шеих,   пір,   ұстаз   (яғни
оқытушылар)»   және   ізбасарлар   «мүрид»   мағынасында   қолданылған»   деген
анықтама береді. Олардың геналогиялық шығу тегін қожадан, қасиетті әулиеден
таратып   көрсетеді.   «Ишан»   парсы   тілінен   аударғанда   «олар»,   «олардың
қайырымдылығы»,   «шапағаты»   деген   мағынаны   білдіреді.   Яғни,   бұл   оларға
құрметпен, ізетпен айтылатын сөз. «Ишан» Орта Азия елдері терминінде «ишон»,
«эшон», «эшен» деп аталып, ол қасиетті және құрметті дін иелеріне берілген атақ
болды.   Ишандар   қожа   тобынан   шыққан.   Арқадағы   ел   Қожахан   қожаны,   Алтай
өңіріндегілер Керей ишанды, Шыңғыстау жұрты Әуез қожаны өздерінің піріміз деп
атаған.   Демек,   араб   миссионерлері   немесе   Мұхаммед   (с.ғ.с.)   пайғамбар   және
сахабалардың  ұрпақтары  әрбір  өңірлердегі  қазақ  руларымен  араласып, олардың
«пірлеріне»   айналған.   Әрбір   қазақ   пірге   қол   беріп,   оларды   өздерінің   рухани
көсемдері деп білгенін жазады. Мысалы, 1773 жылы Жаңақорған өңірінде дүниеге
келген Айқожа ишан Ауғанстандағы Ислам Шайхқа барып, оның қолында оқып,
жоғары   білім   алады.   Айқожа   кейін   Жаңақорғанға   ишан   болып   оралады.
Айқожаның бойында бір тылсым күштің бар екенін Ислам Шайх байқайды. Бір
күні шәкірттерін сынау үшін арнайы шақырады. Басқалары бірден келіп үйге енеді
де, Айқожа табалдырықтан аттамай есік алдында тұрып қалады. «Табалдырықтың
астындағы қасиетті затты басып өте алмай тұрмын»,  дейді. Сөйтсе, Ислам Шайх
шәкірттерін сынау үшін табалдырық астына Құран кітабын жасырған екен дейді...
Жалпы,   Исабек   ишан   өз   заманының   діни   қайраткері   болса,   одан   тараған
ұрпақтары да Алла Тағаланың ақ жолынан таймай, Ислам дінінің нұрын таратқан.
Солардың   бірі   Исабек   Ишанның   шөбересі   Жандарбек   Қожа   ісін   жалғастырып,
адамдарды   емдеп,   болашақты   болжаған.   Адамдар   ақылшы   көріп,   үлгі   тұтқан Жандарбек қожа Қожахметұлы жасынан қуғынсүргін құрығына да іліккен. Қуғын
құрығының әлегінен қазіргі Жамбыл облысы жағында теміржол салуға қатысқан.
1941дің соғысына аттанады. Соғыстан кейін еңбек жолындағы табысы үшін 1956
жылы «Москвич403» автокөлігі сыйға беріледі. Ауыл халқы ол кісіге қашанда
құрметпен қарады. Діндар атамыздың бойында бар қасиетін сезгендер ем, шипа
алуға жиі келетінді. Ата дүниеден өтер алдында Астана туралы жақында құбыла
жақтан жаңа қала салынады деген екен. Ал АқкөлЖайылма даласы десе әулиелер
жерленген жер деп оған баратын жол жоқ болса да, халық аяғы суымай сол жаққа
қарай тағзым жасап бейіт басына барып жүрген. Қожалар әулеті жерленген «атам
зиратын» жергілікті халық ұзақ жылдар бойы күтіпсақтап келді. Зират басында
шырақшы үйі де болды. Бұл жерге қайғықасіретінен, сырқатынан айығу үшін тәу
етіп қона түнеп, ағылып келетін жұрт көп еді...
Халық   арасында   «аталардың   жатқан   жерін   кейінгі   ұрпақтары   біліп
жүретіндей   құрметтей   алдық   па?..   Осы   жерге   мешіт,   кесене,   шырақшы   үйін
тұрғыза алатын ел азаматтары қайда жүр?  деген сөздер осыдан 67 жылдар бұрын
естіле   бастады.   Сөйтіп,   ел   болып,   ес   жинаған   имандылық   нұры   қайта   шуағын
шашқан   кезде   далада   қалған   аталар   бейітіненұрпағы   мирас   ететіндей   кесене
тұрғызу сауапты іс, қарыз бен парызға айналды. Исабек ишан, Жандарбек қожа
басына күмбез көтеріп, кесене тұрғызу  бұл жергілікті халықтың қалауы, сұрауы
мен ниет пейілінен туған ықыласты іс еді. Содан барып, Исабек ишан атындағы
қайырымдылық   қоры   құрылды.   Қор   «Исабек   ишан»   атты   танымдық   кітап   та
шығарып үлгерді. Бұдан бұрын Баянауылда халықтың тілегіне орай осындай бір
қор құрылып, Мәшһүр Жүсіп кесенесі тұрғызылған еді. Бұл жолы да Исабек ишан,
Жандарбек қожаға кесене салу бастамасын Сұлтанмахмұт Торайғыров атындағы
Павлодар   мемлекеттік   университетінің   ұжымы   бастамашы   ретінде   қолға   алды.
Өңірдегі   рухани   дүниелерге   қолдау   көрсететін   «Қазақстан   электролиз   зауыты»
және оның басшысы Алмас Ибрагимовтің жеке өзі Исабек ишан қорына барынша
үлес қосты. Ауру балаларға, жетімжесірлер мен мүгедектерге, қажылық парыз
өтеушілер мен кесенелер салуға көптеп қолдау беріп келген Алмас Ибрагимовке
зауыттың   вицепрезиденттері   де   қолдау   танытып,   қорға   700   мың   теңге   қаржы
бөлді.   Барлық   жұмысшылар   сауап   үшін   бір   күндік   жалақыларын   Исабек   Ишан
қорына аударды.
Ислам дінін тарату жолында БаянауылҚарқара өңіріне есімі мәшһүр болған
Исабек Ишан хазіреттің 220 жылдығына арналған «Ізгіліктің жарқын жолы» атты
шара өтті.
4. Ақкөлдің бойындағы ақ кесенелер
Екібастұз қаласы мен Ақтоғай аудандарының аумағында жатқан бұл ауылды
жергілікті жұрт әулиелі АқкөлЖайылма, Шідерті даласы деп атайды. Ауыл, ел іші
«атам   зираты»   деп   атап   кеткен   осы   жерде   тұрғызылған   Исабек   ишан   мен Жандарбек   қожа   кесенелерін,   осы   бір   рухани   жобаға   ел   ағалары,   басқа   да
азаматтар, ауыл халқы бар бәрі де жанжақты қолдау көрсеткен.
Жергілікті халық АқкөлЖайылма маңындағы Қылдыкөл шатқалында Кереку
өңірінде  Ислам  дінін  уағыздаушылар  Пайғамбарымыздың  (с.ғ.с.)  сахабаларының
ұрпақтары   Исабек   ишан,   Жандарбек   қожа   және   басқа   да   туғантуысқандары
жерленген деп қызыл заманға қарамайақ қадірлеп келді.
Ақкөлдегі төбесі екі жаққа қарай ойыс келген, қақпасы тақтайлардан жасалған
кәдімгі үй сияқты салынған бұл зираттарды «қасиетті бейіт» санаған. Дұға оқып,
садақа қалдырмай, қасынан ешкім де өтіп кетпейтін еді,  деп еске алады ауыл
қарттары.
2011 жылдың жазында Ертістің Кереку өңірінде сымбатты сағаналардың қатары
тағы біреумен толықты. Ол – Әулиелі АқкөлЖайылма мекенінде өмір сүріп, ХІХ
ғасырдың   ортасында   ел   аузында   аты   аңызға   айналған   Исабек   Ишан   хазіреттің
кесенесі.
Үш күмбезді кесенеде Исабек Ишанның өзі және оның жалғыз ұлы Нұрмұхамед
пен бауыры Мұхаммед Нияз жерленген. Қасында бір күмбезді кесене бар. Ол
Исабек Ишанның ұрпағы Жандарбек қожаның бейітінің орнына тұрғызылыпты. Ақ
тастардан   қаланған   екі   кесененің   бірінің   биіктігі   9,   екіншісі   7   метрге   жетеді.
Мәрмәрдай ақ тастар 362 әулиесі бар Маңғыстау даласынан жеткізілген көрінеді.
Сөйтіп,   өткен   жылдың   күзінде   зираттар   орнына   келіп   тәу   етуші   халық   үшін
шырақшы үйі салынды. Үйдің аумағы 180 шаршы метр, мұнда тәу етушілер үшін
жайлы   төрт   бөлме   бар.   Ел   аузында   «атам   зираты»   аталған   көне   қорым   қайта
жаңғырды.   Бір   сөзбен   айтқанда   айналасы   көріктендіріліп,   руханитарихи   ақ
кесенелер кешенімәдени ескерткіш, мәдени мұраға айналды. Екі кесененің арасын
қима тас төселген жол жалғайды. Оның қос қапталына қасиетті хадистер сөзі мен
ғұлама   Мәшһүр   Жүсіп   жоқтауынан   алынған   шумақтар   жазылған   тақта   тастар
орнатылған. Қос кесене жанынан мешіт салынып, бүкіл кешенге жарық беретін жел
мен   күн   көзінен   қуат   алатын   станция   қойылды.   Кең   далада   жарқырап   көрініп
тұрған бұл ақ мешіт сонау бір кезеңдерде Исабек Ишанның өзі салған мешітінің
орнына қайта тұрғызылыпты. Бұл мешіт әулиелердің кесенелерінен бөлшектеліп
қалған  ақ  тастар  қалдықтарынан  салынды.  Шойыннан  жасалған  шарбақ  қоршау
«Қазақстан   Алюминийі»   АҚның   құюмеханикалық   цехында   жасалыпты.   Ақ
кесенелер кешені айналасы үштөрт айдың ішінде бой көтерді. Кешен құрылысына
40 миллион теңгеден астам қаржы жұмсалды. Құрылыс жұмыстарына электролиз
зауытының жұмысшылары, ауыл тұрғындары, демалыс кезінде жүрген студенттер
те   қатысты.   Құрылыстың   аяқталар   кезінде,   Құрбан   айтта   Меккеден   63   литр
қасиетті   су   әкелінді.   Мұсылмандарда   63   саны   бейнелі      Мұхаммед   (с.ғ.с.)
Пайғамбардың   жасы.   Зәмзәм   суды   мұсылман   әлемінің   орталығынан   төрт
самолеттік рейспен ақ кесенелер кешені құрылысы демеушілерінің бірі Тасболат
Әбуқожа   жеткізді.   Бұрындары   жергілікті   халық   ем,   шипа   деп   осы   жердің
бұлағынан аққан суды ішкен көрінеді, сондықтан, сол құдық қайта қазылып, зәмзәм
суы құйылады. Ауылдан алыс жүрген құрылысшылар су іздей бастаған кезде елді
мекен қарттары құдық қазар жерді көрсетеді. «Атам басы» аталып кеткен қорымда халық арасында Солтан қожа аталған,
Исабек   ишанның   немересі   Мұхамедсолтан   Нұрмұханбетұлының   да   зираты   бар.
Әйгілі   Исабек   ишанның   немересі   Мұхамедсолтан   Нұрмұханбетұлы   1896   жылы
өмірге   келген.   Ел   іші   оны   Солтан   қожа   деп   атап   кеткен.   Солтан   қожа   Ақкөл
Жайылма өңіріндегі Басқамыс ауылында тұрды. Жас күнінде Уфа қаласында діни
білім алған. Кеңес өкіметі орныққан соң, шаруашылық жұмыстарына  қатысқан.
Дінге   тыйым   салынған   сол   заманда   ол   мұсылмандық   парызына   адал   болып,
қожалық   құрған.   Әулие   аталарының   қасиеті   бойына   дарыған   Солтан   қожа
төңірегіне   имандылық   нұрын   шашып,   ел   арасында   ақылпарасаты,   әділдігі,
көріпкелдігімен танылды. Аузы дуалы қожа телі мен тентекті жөнге салып, шырқы
бұзылған отбасын түзеп, бітімгер бола білді. Тірісінде кісілігіне көлеңке түсірмей,
елді аузына қарата білген қожа ата 1962 жылы дүниеден өтерінде Исабек ишан
шөбересі   Жандарбек   қожаға   жолын   беріп,   таяғын   ұстатқан   екен.   Кесененің
құрылысы Рамазан айында аяқталған. Бұл игі іске Ақтоғай ауданы мен Екібастұз
қаласының жомарт жандары атсалысқан.
«Биіктігі 8  метр  Солтан  қожа  кесенесі  алыстан менмұндалап  тұрады. Кірпішін
қалау   кезінде   Бұхарада   ХІІ   ғасырда   самонидтердің   кесене   тұрғызу   әдістері
қолданылды. Күмбезінде тұмар үлгісіндегі үш бұрышты жеті терезе бар. Қабірді
қаптау   үлгісі   де   Бұхара   мен   Самарқандта   кездеседі.   Кесененің   үш   жақ
қабырғасында   және   кірер   есік   үстінде   «Алла»   сөзі   бедерленіп   жазылған.
Биіктігінің 8 метр болуында өзіндік мән бар. Өйткені, АқкөлЖайылма жеріндегі
Исабек ишан кесенесінің биіктігі – 9 метр, ал Жандарбек қожа кесенесінің биіктігі
–   7   метр.   Солтан   қожа   дүниеден   өтерінде   өзінің   дінирухани   ізбасары   ретінде
Жандарбек   қожаға   батасын   беріп,   таяғын   ұстатып   кеткен»,      дейді   Зекен
Құсайынов.
Осынау сауапты әрі игілікті істің басықасында бастамашы топ ретінде арнайы
қор   құрып,   халықтың   басын   қосып   Ерлан   Арын,   Әбілқақ   Түгелбаев,   Серікбай
Бояубаев, Абызбай Адамов, Зекен Құсайынов, Мұхит Омаров сияқты басқа да ел
азаматтары жүрді. Ауыл халқы дән риза. Сонымен бірге, әулиелі АқкөлЖайылма,
Ақтоғай   ауылдарының   халқы   да   кесененің   бой   көтеруіне   қаражат   жинап,
қайырымдылық қорына үлестерін қосты.

file_name: максатұлы ілияс.docx

intro: Павлодар облысының Екібастұз және Ақтоғай аудандарының аумағында жатқан Әулиелі өңір Ақкөл-Жайылма туралы көнеден келе жатқан аңыз-әңгімелер өте көп. Бірқатар ғалымдар Ақкөл-Жайылма атауы осы мекеннің жағрафиялық ерекшелігіне орай шыққан деседі. Көктемде өткел бермей кететін Өлеңті өзені Әулиекөлді арнасынан асыра толтырады. Сосын Дуана жылғасы арқылы Бәсентиін, Қылдыкөл, Сасықкөл, Өмірзақ, Бозайғыр, Ащыкөл, Көктөбе және Тоққылы деп аталатын тағы сегіз көл суға кенеледі екен. Ылғал мол жылдары көлдердің суы жиектен асып жайылып тоғыз көл сағым басқан біртұтас үлкен ақ суға айналады. Осы керемет көрініске орай жергілікті халық қасиетті мекенді Ақкөл-Жайылма деп атап кетсе керек.


extracted_text:
Куштанова Л.М.
Конспект классного часа по теме «Дорогою добра», разработанного с помощью программного обеспечения SMART
ГБПОУ «ППК №1»
«Дорогою добра»
Notebook 11 и интерактивной доски SMART Board.
Авторский медиапродукт:  классный час, разработанный с помощью программного обеспечения SMART Notebook
11 и  интерактивной доски SMART Board.
Автор: Куштанова Лидия Маратовна
Должность: студент специальности 44.02.02 «Преподавание в начальных классах».
Образовательное учреждение: ГБПОУ «Пермский педагогический колледж №1»
Классный час
Тема классного часа:  Дорогою добра
Класс: 1
Цель: воспитание у учащихся культуры человеческих отношений, взаимоуважение, отзывчивость, стремления
помогать окружающим
Задачи:
Образовательные (предметные):
 способствовать формированию нравственных качеств у обучающихся: доброта, толерантность, милосердие,
сострадание, уважение, терпение;
1
(cid:252) Куштанова Л.М.
«Дорогою добра»
Развивающие (метапредметные):
ГБПОУ «ППК №1»
 развивать отношений детей, построенных на способности решать проблемы;
 формировать у обучающихся потребности в понимании другого человека;
 формировать готовность идти навстречу друг другу.
Регулятивные:
 Формировать способность оценивать и контролировать свои поступки и поведение в коллективе и в
отношениях с окружающими; развитие умения аргументировать свою точку зрения.
Познавательные:
 способствовать формированию нравственных качеств у обучающихся: доброта, толерантность, милосердие,
сострадание, уважение, терпение.
Коммуникативные:
 Способствовать формированию у обучающихся доброго уважительного отношения друг к другу, готовность
v
v
v
прийти на помощь.
Воспитательные (личностные):
 развитие мотивации к совершению добрых и гуманных поступков.
Оборудование: ПК, проектор, интерактивная доска SMART Board,
Программное обеспечение: SMART Notebook версия 11
2
(cid:252)
(cid:252) Куштанова Л.М.
«Дорогою добра»
ГБПОУ «ППК №1»
Этапы
Время
Организационный момент
1мин
Введение в тему
5мин
Основная часть
13мин
Ход классного часа
Деятельность учителя
Деятельность учащихся
Слайд
Рекомендации
Сегодняшний классный час мы начнем с
улыбки, улыбнитесь друг другу, желая
всем только доброго, солнечного и
хорошего.
Вот вы послушали песню. Как вы
думаете, чему будет посвящен наш
классный час? Да, доброте. А чтобы
лучше разобраться, что же такое
настоящая Доброта, сейчас, ребята, мы с
вами отправимся в путешествие по
уголкам большого доброго сердца.
Но скажите, как вы понимаете
словосочетание «быть добрым»? Людей
с каким сердцем, можно назвать
добрыми? Вот и наше сердечко доброе,
умеет дружить, переживать, всегда
готово прийти на помощь
Итак, мы отправляемся в уголок
доброты. Что такое добро? Что такое
зло?
закрывают
Учащиеся
думают о хорошем, улыбаются.
Прослушивают песню. Классный
час будет посвящен доброте.
глаза,
Это все хорошее, доброе,
красивое. Например, солнце,
улыбка, мама, …
Это нечто противоположное
добру: плохое, беда, ненастье.
Нажать на Леопольда, для того
что   бы   начала   играть   песня
«Иди,   мой   друг,   всегда   иди
дорогою добра».
Анимация   «Появление»,   при
нажатии   на   верхней   части
экрана   появляется   название
классного часа.
3 Куштанова Л.М.
«Дорогою добра»
ГБПОУ «ППК №1»
Мы живем с вами на планете Земля.
Если существуют на нашей планете
добро и зло, значит, люди могут
творить и добрые, и злые дела.
В народе всегда относились к доброте
поособому. Недаром говорят: «
Доброе слово и кошке приятно». Как
вы понимаете эту пословицу?
Сколько пословиц и поговорок о
доброте создала русская мудрость!
Давайте вспомним некоторые из них.
1)Что посеешь, то и пожнешь
2) За добро добром платим
3) Худо тому, кто добра не делает
никому
4) Добро помни, а зло забывай
5) Доброе слово лечит, а злое калечит
6) Злой не верит, что есть добрый
7) Не одежда красит человека, а
добрые дела
Все вы любите сказки. И одной из
главных тем народных сказок была
тема добра и зла. В сказках
встречаются добрые и злые герои.
Сейчас мы поиграем с вами в игру.
Игра «Сказка»
Я буду называть сказочного героя, а
вы отвечайте, добрый он или злой.
 А на какого героя вы хотели бы
быть похожим? Почему?
Соедините части солнца, чтобы
получилась пословица или
поговорка. Закрепление
объектов на движение.
Злой: Кощей Бессмертный,
КарабасБарабас, Бабаяга.
Добрый: Иван – царевич,
Золотая рыбка, Дюймовочка,
Красная Шапочка, Золушка.
Lesson Activity Toolkit
2.0. интерактивное средство
Vortex sort
4 Куштанова Л.М.
«Дорогою добра»
ГБПОУ «ППК №1»
Толерантность – это
сострадание
Толерантность – это уважение
Толерантность – это дружба
Толерантность – это терпение
       Доброго человека можно еще
назвать толерантным. Отправляемся в
уголок толерантности.
Что такое толерантность?
Толерантность – это милосердие
Толерантность – это доброта души
 А знаете ребята, чтобы люди всегда
помнили об этих словах и совершали
хорошие поступки, во многих странах
мира 16 ноября отмечают
Международный день Толерантности.
Я буду задавать вопросы, вы
улыбайтесь, если так поступает
толерантный человек, и хмуритесь,
если так поступает не толерантный
человек
• Поздороваться при встрече?
• Толкнуть и не извиниться?
• Говорить: «Спасибо» за подарок?
• Обозвать обидным словом соседа?
• внимательно слушать говорившего
человека, не перебивать.
• Бегать по коридорам, сбивая всех с
ног?
• Помогать родителям?
Итог: Нужно уважать друг друга,
несмотря ни на что, быть терпимым и
гуманным, вежливым и тогда у вас
будет много друзей
Физкультминутка
5 Куштанова Л.М.
«Дорогою добра»
ГБПОУ «ППК №1»
2мин
При нажатии на картину
включится физкультминутка
Основная часть
10мин
Отправляемся в уголок уважения
и гуманности. — Что такое уважение?
— Как проявляется уважение?
— За что можно уважать людей?
— Можно ли уважать себя?
Почему?
— Кого и что вы уважаете?
Игра «Обида»
Сегодня на уроке я разрешу вам
делать то, чего никогда не разрешала.
Познакомьтесь, это не просто шарик, а
сердечко маленького человечка,
который пришел к нам и не совсем на вас
похож. Например, у него другого цвета
волосы, темная кожа, другие традиции в
семье.
Сейчас мы ее начнем его обижать.
Вспомните, как вы обижаете друг друга
на перемене, когда злитесь друг на
друга. Ведь обижая, даже словом, мы
причиняем боль. Поэтому, когда мы
будем говорить чтото обидное, мы
будем причинять сердечку боль,
потихоньку его сдувая.
учитель показывает шарик
Ты не интересный, не похож на нас
и т.д.
6 Куштанова Л.М.
«Дорогою добра»
ГБПОУ «ППК №1»
Шарик от боли сморщился
предлагают варианты решений:
пожалеть, сказать чтото приятное
Ответы детей.
 Посмотрите на шарик
сердечко, изменилось ли оно? Что в нем
изменилось и почему?
Можем ли мы чтото изменить?
Как нам исправить положение?
 Давайте попробуем сказать что
нибудь хорошее, сами тем временем
будем надувать шарик, что бы он стал
как прежде. Что бы сердечко стало
здоровым.
 Ребята, а сейчас посмотрите на
него, нашему сердечку лучше, но почему
он
не такой как прежде?
Вывод: боль остается в душе еще
очень долго, и никакие комплименты не
могут ее исправить.
 Почему мы дольше помним
обиды?
 Нравиться ли нам, когда нас
обижают?
 Как мы можем каждый день
поднимать настроение друг другу?
 Как быть добрее?
Итог: не пытайтесь любить весь
мир, любите тех, кто рядом с вами, и вы
сами почувствуете, насколько вы стали
счастливее. Нужно быть терпимым и
уважительным к людям, которые чем –
то не похожи на вас.
7 Куштанова Л.М.
«Дорогою добра»
ГБПОУ «ППК №1»
А теперь мы отправимся в уголок
вежливости, ведь толерантный человек
обязательно вежлив. Здесь мы будем с
вами играть:
Я буду загадывать вам загадки.
Если загадка о добре и вежливости,
откроется картина,  если загадка о том,
что делать нельзя – мы не будем
открывать ее.
Игры  загадки
• Кто быть вежливым желает,
Малышей не обижает?
• Кто быть вежливым желает,
Старушке место уступает?
• Кто опрятный и весёлый
Спозаранку мчится в школу?
• Кто из вас идет по школе,
Обдирая стены в холе?
• А во вчерашний понедельник,
Кто был грубый и бездельник?
• Сколько будет пятью пять,
Кто мне сможет подсказать?
• Ну, а кто всегда поможет,
Друга вызволить, кто сможет?
• Малышей кто обижает,
Им учиться лишь мешает?
Путешествие продолжается –
уголок дружбы.
Что такое дружба? Каждый знает.
Может быть, и спрашивать
смешно.
вежливость
вежливость
вежливость
нельзя
нельзя
вежливость
вежливость
нельзя
Lesson Activity Toolkit
2.0. интерактивное средство
Tiles
8 Куштанова Л.М.
«Дорогою добра»
ГБПОУ «ППК №1»
Ну а всё же, что обозначает
Это слово? Значит что оно?
Мозговой штурм «Дружба –
это…».
Работа над понятием «дружба».
Учащимся предлагается подумать
над вопросом, что значит
«дружба» и зачем она нужна
людям?

Прописывать
предположения детей о
дружбе. Используется маркер.
Итог
2мин
Нам приятнее находиться в обществе
добрых людей, но для этого мы должны
быть сами добрыми людьми. Давайте
составим с вами правила доброты,
пользуясь которыми мы станем по
настоящему добрыми.
Путь к доброте – нелегкий.
Научиться быть понастоящему добрым
– трудно. Человек должен чаще
останавливаться и размышлять о своих
совершенных поступках.
.
Закрепление   объектов   на
движение
9 Куштанова Л.М.
«Дорогою добра»
ГБПОУ «ППК №1»
Рефлексия
2мин
Кого же мы называем добрым
человеком? А я сегодня всех благодарю
за добрые, умные мысли, за творческое
отношение к работе.
Добрый человекэто…
Использованная литература:  Шевченко С.В. и др. Классные часы (беседы, устный журнал, уроки мужества, токшоу).
111 классы. – Волгоград: Учитель, 2003. – 70 с.
10

file_name: Дорогою добра.docx

классное руководство

group: Педагогика

title: Конспект классного часа по теме "Дорогою добра"


extracted_text:
Олимпиада сұрақтары  3 сынып
1. Қосындының да мәні, көбейтіндісінің де мәні 6ға тең болатын тізбектес үш натурал санды тап.
2.1,2,3,4,5 цифрларының орнын ауыстырмай «» және «+» таңбаларын пайдаланып мәні 54ке тең
болатын теңдік құрастыр.
     3. Аулада 7 шымшық отыр еді, оған тағы да бесеуі қосылды. Бір мысық жайлап келіп 1 шымшықты
ұстап алды. Сонда қанша шымшық қалды?
4.Қай суретте басқалардан өзгеше фигура бейнеленген??
(A)
(B)
(C)
(D)
(E)
5. Әр төрт баланың үйінде қандай да бір үй жануары тұрады: мысық, ит, балық немесе тотықұс
(барлығында әр түрлі). Мараттың жануары – мамық жүнді, Фариданікі – төртаяқты, Алманікі–
қауырсынды. Жарас пен Марат мысықты жақсы көрмейді.Тұжырымның қайсысы дұрыс емес?
(A) Фаридада – ит
(В) Алмада – тотықұс
(С) Фаридада – мысық
(D) Жараста – балық
(Е) Маратта – ит
6. Сұрақ белгісінің орнына қандай сан жазу керек, егер екі дөңгелектің үстіндегі сан сол сандардың
қосындысына тең болса? (a) 32;   (b) 50;   (c) 55;   (d) 82;   (e) 100;
7. Сол жақ суреттегі шаршылардың саны көп? Қаншаға көп?
(A) 10
(B) 11
(C) 12
(D) 13
(E) 14
8. Төрт суретте 1ден бастап 4ке дейінгі цифрлар өздерінің айнадан қарағандағы кері
бейнесімен салынған. Келесі сурет қандай болады?
(A)
(B)
(C)
(D)
(E)
9.   Зере бантикті оң жақ құлағының үстіне байлап, айнаға қарады. Төмендегі суреттердің
нешеуін айнадан көруге болады?
(A) 0
(B) 1
(C) 2
(D) 3
(E) 4 10. Парақ қағазды суреттегідей бүктеп, қиды. Неше бөлік пайда болды?
(A) 2
(B) 3
(C) 4
(D) 5
(E) 6

file_name: Олимпиада сұрақтары  3 сынып.docx

intro:
1. Қосындының да мәні, көбейтіндісінің де мәні 6-ға тең болатын тізбектес үш натурал санды тап.
2.1,2,3,4,5 цифрларының орнын ауыстырмай «-» және «+» таңбаларын пайдаланып мәні 54-ке тең болатын теңдік құрастыр.
     3. Аулада 7 шымшық отыр еді, оған тағы да бесеуі қосылды. Бір мысық жайлап келіп 1 шымшықты ұстап алды. Сонда қанша шымшық қалды?
4.Қай суретте басқалардан өзгеше фигура бейнеленген??

математика

group: Дисциплины

title: Олимпиада сұрақтары  3 сынып


extracted_text:
«Екібастұз қаласы әкімдігі білім бөлімінің
№ 36 мектеплицейі» коммуналдық мемлекеттік мекемесі
«Өлкетану»
(14 сыныптардағы арнайы курска арналған бағдарлама)
Құрастырған: бастауыш сынып мұғалімдері
                                                                                Шахманова С.З.
                          Альжанова Ж.Н 20162017 оқу жылы
Екібастұз қаласы 2016 жыл
Павлодар облысы
№ 36 мектеп-лицейінің
Бастауыш сынып мұғалімдері
Нұртасовнаның
1-4 сыныптарға арналған
 «Өлкетану»
Шахманова Самал Зиядовна мен Альжанова Жұпар
арнайы курсының  бағдарламасына
ПІКІР
           Ұсынылып отырған жұмыста 14 сыныптарға арналған «Өлкетану» атты
арнайы курс бағдарламасы құрастырылған. Бағдарлама мазмұны өзінің мекен етіп
отырған жерінің өткені мен бүгінгісіне көз жүгіртіп, тарихына сыр шертуге, ізденіс
қабілеттірін   дамытуға,   қосымша   мәліметтермен   жұмыс   істеуге   балаларды
дағдыландырып, елінің географиялық орнын, оның аумағын, шекаралас мемлекет
пен аудандарын, туған топырағы, мөлдір таза суы, атабабасы мекен еткен жерін
білуге,   өздігінен   жұмыс   жасау   дағдыларын   қалыптастыруға,   пәнге   деген
қызығушылықтарын арттыруға негізделген.

әдебиеттермен жұмыс істеуді дамыту мақсаты болып отыр.
           Бағдарламаны меңгеру барысында оқушылар   өз туған жерін, елін, атабаба
мұрасын құрметтеуге, сүюге үйренеді..
Бағдарлама   34   сағатқа   негізделген,   аптасына   1   сағат.   Бағдарлама   әдістемелік
тұрғыда   дұрыс,   мазмұнды   жасалған,   оқушылардың   жас   ерекшеліктеріне   сай,
мемлекеттік стандарт пен оқу бағдарламасына сүйенген.
     Бағдарламаны әдебиеттік оқу сабақтарында қосымша әдістемелік құрал ретінде
қолдануға болады.
            Өз   елінің   патриотты   азаматы   болу,   ақпараттық   қоғамда   қосымша
Әдістемелік  кеңесте қаралып, бекітілді.  Хаттама №1
02.09.2016жыл
№36 мектеп-лицейінің директоры :
Г.К.Сванқұлова. Түсінік хат
             "Өз елінің дәстүрін, тарихының өткені мен бүгінгісін білмеген жас ұрпақ
болашаққа көз жүгірте алмайды" деген қағидаға сүйене отырып, "Өлкетану" арнай
курс бағдарламасы құрастырылды.
     Өзінің мекен етіп отырған жерінің өткені мен бүгінгісіне көз жүгіртіп, тарихына
сыр   шертуге,   ізденіс   қабілеттірін   дамытуға,   қосымша   мәліметтермен   жұмыс
істеуге  дағдыланады.  Өз елінің географиялық орнын,  оның  аумағын, шекаралас
мемлекет пен аудандарын  әрбір адам баласы білуі қажет. Өйткені ол өзінің туған
топырағы,  мөлдір   таза   суы,  атабабасы   мекен   еткен   жері.  Өз   елінің   патриотты
азаматы болу, ақпараттық қоғамда қосымша әдебиеттермен жұмыс істеуді дамыту
мақсаты болып отыр.
     Осы "Өлкетану" арнайы курс бағдарламасында:
Жергілікті жердің географиялық орнымен танысу;
Елді мекеннің тарихына, оның бүгінгі келбетіне баға беру, салыстыру;
Жергілікті жерін топонимикалық жағынан қарастыру міндеті тұр.
      Бағдарлама   4   жылға   созылады.   Сабақтардың     тақырыптары   жылдан   жылға
күрделеніп,   тереңдетіліп   беріледі.   Кеңінен   қолданылатын   жергілікті   ресурстар:
Мектеп   мұражайы,   қаланың   басқа   да   мәдени   мекемелер   мен   кәсіпорындар,
мемориалдық   сайттар.   Бағдарламаның   практикалық   бағыттылығы   оқушылар
материалды пайдалануға үйренеді.
         Өлкетану    арнайы курс бағдарламасы  1  сыныптарда аптасына  1 сағаттан,
жылына 33 сағат, 24 сыныптарда аптасына 1 сағаттан, жылына 34 сағат. Мақсаты:
 Оқушылырға   өз   өлкесінің   шығу   тарихы,  орналасқан   жері,  аумағы,  халқы,
мәдениеті жөнінде білім беру.
 Оқушылардың   өлкетану   сабақтарында   өз   жерін   оқи   отырып   патриоттық
сезімдерін қалыптастыру.
 Сабақта өз жерінде шыққан (аумақтан, ауылдан, облыстан) атақты адамдар
жайлы материалдар жинап білімдерін толықтыру.
 Жаңа   технологиялық   ақпарат   көздерімен   жұмыс   істеуге,   мәлімет   іздеуге
дағдыландыру
Міндеті:
 Өлкетану сабағында материалдарды нақты игеру;
 Әртүрлі әдебиеттерді пайдаланып, берілген сұрақтарға жауап беру;
 Өз өлкесінің мәдениағарту ісіне үлес қосқан адамдар жайлы
материалдарды іздеу;
 Ақпарат құралдарды пайдаланып оның ішінде: газет, журнал, интернет
арқылы мәліметтер жинау.
     Бұл арнайы курста бірнеше оқыту формалары қолданылады:
1. Дәрістер  дөңгелек үстел; 2. Сарамандық жұмыс (өз елінің шығу тегі, мәдени мұралары т.б тақырыптарда,
қосымша материалдармен жұмыс істеу кезінде қолданылады)
3. Топсеруен (қала шежіресі, тарихи ескерткіштер )
4. Эксперименттер, бақылау;
5. Презентациялау
6. Өзіндік жұмыс (жеке, жұптық және топтық);
Әрбір сабақ үш бөліктен тұрады:
 ойындар;
 теориялық;
 практикалық.
1сынып
           Бірінші сынып бағдарламасы туған өлке туралы ұғымды қалыптастыру,
туған үй, отбасы, мектеп, біз өмір сүріп жатқан қалаға  деген сүйіспеншілікті
көздейді.   Аса   маңызды   міндет:   оқушыларды   қоршаған   ортамен   (үй,   көше,
табиғат) таныстыру. Адам мен табиғат тығыз байланысты; өз игілігі мен басқа
да адамдардың игілігі үшін қажетті де дұрыс ісәрекет жасау керек. Бөлім
мазмұны (мекенжай анықтау қабілеті, мекенжайын тауып) тыс әлемде шарлау
үшін   практикалық   дағдыларды   қалыптастыруға   ықпал   етеді;   этика,   балалар
мен   ересектердің   қарымқатынасы,   кәсіптер   түрлерін   көрсетеді,   отбасында
туыстық   тұжырымдамасын   береді,   туған   қаласымен   таныстырады.   Мұғалім
сабаққа дайындалар кезінде балаларға   үлендерден отбасында қандай дәстүр
бар   екенін   анықтап,   қандай   мерекелер   үйде   атап   өтілетінін   біліп   келуді
тапсырады. Балалар бүкіл сыныпқа бұл туралы бірбіріне көбірек ашық айтады.
  отбасының   тарихына   деген
Бұл   әдіс,
  балаларға   отбасы   үшін,
қызығушылықтарын дамытып, құрметтеуге ықпал етеді.

р/с
Сабақтың тақырыбы
Сағат саны
Мерзімі 1
2
3
4
5
6
7
8
9
Кіріспе. Өлкетану дегеніміз не?
Сабақтағы қауіпсіздік ережесі.
Менің мектебім (экскурсия).
Экскурсия мектеп айналасына.
Гүлзарларда не өсіп тұр?
Мектептегі еңбек.
Менің мектебім – менің үйім. Мектеп
тарихынан.
Туған күніңмен, біздің сынып.
Менің үйім. Менің аулам, менің көшем.
Не үшін жақсы көремін, нені өзгетер едім.
Қауіпсіз және ең қысқа жол. «Бағдаршам
және оның достары».
10
11
12
Менің қалам, аталу себебі.
Менің отбасым.
Менің отбасымдағы салтдәстүр.
      1314
Түрлі мамандықтар.
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
Менің отбасымдағы мамандықтар.
Өлкемнің дәстүрлі  қолөнері.
Менің қаламдағы адамдар.
Мен және менің есімім.
Біздің ұйымшыл отбасы.
Отбасылық қолөнер көрмесі.
Менің атабабам. Атаәжелер.
Өлкемнің  тарихындағы  менің
отбасымның тарихы.
Менің төрт аяқты досым.
Біздің атабабаларымыздың қысқы
ойындары.
Құстар – біздің досымыз.
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
2
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1 26
27
28
29
30
31
Наурыз келді қалама!
Кішкентай мазасыздар.«Менің өлкемдегі
           жәндіктер».
Қала астындағы байлық.
«Богатырь» разрезіне қашықтықтан
экскурсия.
Аймақтық мұражайға экскурсия
Екібастұз ауданы. Екібастұз ауданының
ауылдары.
      3233
           «Менің қалам» сурет көрмесі.
           Өз біліміңді тексер.
1
1
1
1
1
1
2
2сынып
Павлодар облысының табиғаты
        Екінші сынып бағдарламасы «Павлодар облысының табиғаты» курсы болып
табылады. Біздің байтақ еліміздің әр бұрышы өзі қызықты және тартымды.
Павлодар облысының басты кереметтердің  бірі оның табиғаты. Бұл бағдарлама
балаға әлемнің бірегей табиғатын ашады. Енгізілген тақырыптар назарға қабылдау
және бастауыш сынып оқушыларының ойлау ерекшеліктерін дамытады.
Табиғи процестерді зерттеу барысында  балалар туған табиғатқа деген
қызығушылықтары артып, облыстағы  өсімдіктер мен жануарлар туралы мәлімет
алады.
    Әр баланың санасына тірі табиғатқа қауіп төніп тұрғанын, әсіресе  адамдардың
кінәсі екенін жеткізу. Мұғалім мен балалар жағымсыз сипаттағы жарқын
мысалдарды көрсетеді: өзендердің ластануы, уытты өнеркәсіп қалдықтарын
өзендерге ағылуынан  құстар, балықтар мен басқа да ұсақ жануарлардың қырылуы
және т.б.
р/с
Сабақтың тақырыбы
Сағат саны
Мерзімі 1 Күзгі кереметтер. Экскурсия.

23
 Павлодар облысының географиялық орналасуы, ауданы,
шекарасы.
4 Павлодар облысының байлығы.
5 Павлодар облысының ауа райы.
6 Жыл мезгілдері. Табиғаттағы маусымдық өзгерістер.
7 Біздің жер қоймалары:өзендер, көлдер, су қоймалары,
Павлодар облысындағы қорықтар.
1
Өлкетану Павлодар облыстық мұражайға қашықтық
саяхат
Біздің облыстың өсімдіктері. Дәрілік өсімдіктер,
олардың түрлері, жинау ережелері.

89
0

11
12
13      Біздің облыстың ормандары.
14 Орманел дәулеті, жер сәулеті.
15 Білгенге маржан.
16 Қыс қызығы. Экскурсия.
17
«Қамқорлық» акциясы. (Жобасабақ)
18 Құстардың қысқы тіршілігі.
19 Павлодар облысында сирек кездесетін құстар.
20 Өлкеміздің жануарлары.
21 Саңырауқұлақтар патшалығы. Ескерту  улы! Улы
пайдалы кезде.
22 Біздің облыста сирек кездесетін жануарлар.
23
24
Біздің облыс шаруашылығы. Аылдағы адамдар немен
айналысады? Алқаптарда не өседі? Ауыл
шаруашылығының  мәні.
25 Көктемгі шуақ. Экскурсия.
26 Табиғат жарасын қалай емдейді?
27 Павлодар облысының экологиясы.
1
2
1
1
1
1
2
1
2
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
2
1
1
1 28 Табиғатпен дос бол!
29 Павлодар облысының Қызыл кітабы.
30
«Менің өлкем» сайысы.
31
32
33
34
  Экологиялық жол. Денсаулық үшін орманға! Ормандағы
қауіпсіздік ережелер.
« Мен Павлодар облысының тұрғынымын»  қорытынды
сабақ
1
1
1
2
2
4сыныпқа арналған «Өлкетану » курсының оқу жоспары.
Барлығы: 34 сағат, аптасына: 1 сағат.
№
Тақырыптар
Сағат
саны
Күні
1
2
3
4
5
6
7
Курсқа кіріспе. «Өлкетану» курсының мақсат
міндеттерімен танысу
Өлкетану дегеніміз не
Қазақстан туралы мәліметтер
Туған өлкесін танып білу
Адам және табиғат
Қазақстанның жер көлемі
Туған жерім тұғырым
1
1
1
1
1
1
1 8
9
10
11
12
13
Өз өлкемнің пайда қазбалары
Қазақстан шаруашылығына жалпы сипаттама
Өз өлкем мал шаруашылықты аймақ
Өлкемнің ауыл шаруашылығы және өсімдік
шаруашылығы
Туған өлкемнің экологиялық проблемалары
Еліміздің қазба байлықтары
1415 Өз елімнің Табиғаты
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
Ұлттық табиғи парктер, қорықтар
Орталық Қазақстан
Орталық Қазақстанның шаруашылығы
Өнеркәсібі
Шығыс Қазақстан
ШҚО шаруашылығы
Өнеркәсібі
Батыс Қазақстан
БҚО шаруашылық деңгейі
Өнеркәсібі
Солтүстік Қазақстан
СҚО шаруашылығы
Экономикасы және өндіріс салалары
Оңтүстік Қазақстан
ОҚО шаруашылығы, мәдениеті
1
1
1
1
1
1
2
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1 31
ОҚО өнеркәсіп салалары
3233 Қазақстанмен шекаралас елдер
34
Қорытынды
1
2
1
3сыныпқа арналған «Өлкетану » курсының оқу жоспары.
Барлығы: 34 сағат, аптасына: 1 сағат.
№
Тақырыптар
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
1920
2122
2324
Курсқа кіріспе. «Өлкетану» курсының
мақсатміндеттерімен танысу
Өлкетану дегеніміз не
Павлодар облысы туралы мәліметтер
Шежірелі туған өлкем
Облыс тарихына байланысты аңыз әңгімелер
Павлодар облысындағы көрікті елді мекендер
Баянауыл – екінші Щвейцария
Баянауыл өлкесі туралы аңызәңгімелер
Баянауылдағы қасиетті жерлер
Қасиетті «Қоңыр Әулие» үңгірі
Жасыбай көлі
Сабынды көл
Ертіс өзені
Жанға шипа – тұзды көлдер
Облыстан шыққан тарихи тұлғалар
Мәшһүр Жүсіп Көпеев
Сұлтанмахмұт Торайғыров
Қаныш Сәтпаев
Шәкен Айманов
Қасетті Меғалым ата
Тағзым ет , сен, қадірменді қарттарға,
Біздер үшін бұлар нағыз нар тұлға.
(Ұлы Отан соғысы жылдары)
Павлодар облысыҚазақстанның ірі өнеркәсіп
Күні
Сағат
саны
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
2
2
2 2526
2728
2930
3132
3334
аймағы
Өз өлкемнің пайда қазбалары
Екібастұз – шахтерлар қаласы
Ақсу қаласы
Паволар облысының аудандары
Қорытынды сабақ
2
2
2
2
2
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. "География және Табиғат" ғылымипедагогикалық журнал, наурыз
сәуір 2 басылым,
2. «Қазақстан Энциклапедисы» Жалын баспасы 20012005жж.
3. Қ.Т. Сапаров, А.М. Балтабаева "Павлодар облысының әкімшілік
аумақтық бірліктері мен физикалықгеографиялық атауларының
көрсеткіш анықтамалығы", Павлодар 2008 жыл.
4. «Қазақстан тарихы» журналы  Алматы1994 жыл "Атамұра" баспасы. 1
басылым. 1315 бет.
5. «Зерде» 24 ші басылым, "Алматы" баспасы, 1998 жыл 3133 бет,
ғылымикөпшілік журнал.

file_name: Өлкетану готовый.docx

intro: Ұсынылып отырған жұмыста 1-4 сыныптарға арналған «Өлкетану» атты арнайы курс бағдарламасы құрастырылған. Бағдарлама мазмұны өзінің мекен етіп отырған жерінің өткені мен бүгінгісіне көз жүгіртіп, тарихына сыр шертуге, ізденіс қабілеттірін дамытуға, қосымша мәліметтермен жұмыс істеуге балаларды дағдыландырып, елінің географиялық орнын, оның аумағын, шекаралас мемлекет пен аудандарын, туған топырағы, мөлдір таза суы, ата-бабасы мекен еткен жерін білуге, өздігінен жұмыс жасау дағдыларын қалыптастыруға, пәнге деген қызығушылықтарын арттыруға негізделген.

title: Өлкетану


extracted_text:
7 сынып Орта ғасырлардағы дүние жүзі тарихы. Орта мерзімді жоспар
р/с Мер
зімі
Са
ға
т
Тарау / сабақтың
тақырыбы,
мақсаты
Күтілетін нәтиже
Оқытуда
қолданылатын
әдістәсілдер,
оқыту формасы
Барлық
оқушыларды
сабаққа тарту
жұмысы
Оқушылардың
оқып үйрену
барысын
бағалау
Негізгі
дереккөздері,
құралжабдықтар
1
3.09
1
2
10.09
4
1
3
17.09
1
4
24.09
1
5
1.10
1
Топтық, жұптық,
жеке,
Әуе шары,
Күрделі жауаптар
тақтасы
Топтық, жұптық,
жеке, Факт немесе
пікір, елші,
«Әр адам әрқайсын
оқытады»
Топтық, жұптық,
жеке, атүсті дебат,
бас бармақ, бір
минут
Топтық, жұптық,
жеке, гауһарлар
иерархиясы,  атүсті
дебат
Шығыс Рим империясы
ның құрылуы,
Юстиниан заңдарының
маңызын аша алады
Герман тайпаларының
Римді басып алу және
христиан дінін
қабылдау себебін
анықтай алады
І бөлім. Ерте орта ғасыр (VX ғ).   І тарау. VX ғ Батыс Еуропа
Тақырыбы:§12. Герман
корольдіктерінің құрылуы.
Мақсаты: Герман тайпалары
ның Римді басып алу және
христиан дінін қабылдау
себебін анықтау
ІІ тарау. VX ғ Византия империясы және Таяу Шығыс
Тақырыбы: §3.  Византия
империясының құрылуы.
Мақсаты: Шығыс Рим импе
риясының құрылуы, Юстини
ан заңдарының маңызын ашу
Тақырыбы: §45.  VІX ғ
арабтар. Мақсаты:Ежелгі
араб мемлекетінің құрылуы,
шаруашылығы, жаулап алу
себептерін анықтау
Тақырыбы: §6. Ерте орта ға
сырлардағы Орталық Азия
жеріндегі феодалдық қатынас
тар.Мақсаты: Эфталит мем
лекетінің экономикалықәл
еуметтік дамуы, мәдениеті,
ыдырау себептерін анықтау
Тақырыбы: §78.  Ерте орта
ғасырлардағы славяндар.
Мақсаты: Славян тайпалары
ның топтарын анықтап, кесте
ге түсіруге, шығыс славяндар
дың орналасқан аумағын кар
тадан көрсету
Ежелгі араб мемлекеті
нің құрылуы, шаруашы
лығы мен жаулап алу
себептерін анықтай
алады
Эфталит мемлекетінің
экономикалық
әлеуметтік дамуы,
мәдениеті, ыдырау
себептерін анықтап,
ашады
Славян тайпаларының
топтарын анықтап,
кестеге түсіреді, шығыс
славяндардың
орналасқан аумағын
картадан көрсетеді
Топтық, жұптық,
жеке,Салдарлар
дөңгелегі,Әуе
шары,
Күрделі жауаптар
тақтасы
Сергіту сәті,
хронология,
Артефактімен
жұмыс,
Картамен жұмыс
Мадақтау
сэндвичі,
Стикерлер,
Сандар арқылы
Оқулық, Әдістеме
лер, карта, жұмыс
дәптерлері,
флипчарт, стикер,
маркер т.б.
Сергіту сәті,
жұмыс дәптері,
хронология
Жаңа сөздер
Блоб ағашы,
бағдаршам,
смаиликтер,
Сергіту сәті,
шығармашылық
тапсырмалар,
сұрақжауап
Критерий
бойынша, блок
ортасында
бағалау,
Сергіту сәті,
кесте сызу, тест
жұмысы, жаңа
сөздер
Өзінөзі бағалау
Басбармақ,
Блоб баспалдағы
Сергіту сәті,
хронология,
Артефактімен
жұмыс,
Картамен жұмыс
 бағалау парағы
шығу парағы
Оқулық, Әдістеме
лер, карта, жұмыс
дәптерлері,
флипчарт, стикер,
маркер т.б.
Оқулық, Әдістеме
лер, карта, жұмыс
дәптерлері,
флипчарт, стикер,
маркер т.б.
Оқулық, Әдістеме
лер, карта, жұмыс
дәптерлері,
флипчарт, стикер,
маркер т.б.
Оқулық, Әдістеме
лер, карта, жұмыс
дәптерлері,
флипчарт, стикер,
маркер т.б. 6
8.10
1
1
7
15.10
1
8
22.10
1
9
29.10
1
10
12.11
1
11
19.11
1
12
26.11
1
Басты белгілері мен
озық болу себебін
көрсете біледі
Сергіту сәті,
жұмыс дәптері,
хронология
Жаңа сөздер
Мадақтау
сэндвичі,
Стикерлер,
Сандар арқылы
Топтық, жұптық,
жеке, гауһарлар
иерархиясы,
модельдеу, құпия
Сергіту сәті,
кесте сызу, тест
жұмысы, жаңа
сөздер
Монархияға анықтама
беріп, еуропа
елдеріндегі өкілетті
билік түрлерін есте
сақтап, хабарлай алады
ІІІ тарау. Феодалдық құрылыстың негізгі белгілері және ерекшеліктері
Топтық, жұптық,
Тақырыбы: §9.  Феодалдық
жеке, Факт немесе
құрылыстың негізгі белгілері
пікір,
және ерекшеліктері.
Әр адам әрқайсын
Мақсаты: Феодалдық құры
оқытады»
лыстың басты белгілері, озық
болу себебін көрсете білу
ІІ бөлім. Дамыған орта ортағасыр (ХІХV ғасыр).    ІV тарау. ХІХV ғасырлардағы  Еуропа мемлекеттері
Критерий
Тақырыбы: §1213. Орта
бойынша
лықтанған монархиялардың
оқушылардың
құрылуы. Франция.
бағалауы, мақсат
Мақсаты: Монархияға
ағашы
анықтама беру, еуропа
елдеріндегі өкілетті билік
түрлерін есте сақтау
Тақырыбы: §14.  Англия
Мақсаты: «Қаһарлы сот кіта
бы» маңызын түсіндіру, пар
ламенттің құрылуы жайлы
хабарлама жасау
Тақырыбы: §15.  Германия
Мақсаты: Саяси даму ерек
шеліктерін ашу, қалалар ара
сындағы күрес, шіркеудің кү
шею себебін анықтау
Тақырыбы: §1617.  Испа
ния. Италия.
Мақсаты: Күпірлерге қарсы
күрестің мақсатын, Венеция
ның күшеюін, Византияның
құлау себептерін зерттеу
Тақырыбы:§22.ХІХІІғ Русь
Мақсаты: Феодалдық қаты
настар, сыртқы саясаты, жыл
намалар жайлы білімдерін
дамытуға үйрету
Тақырыбы:§18. ХІХV ғ ша
руашылық және әлеуметтік
өмірдегі өзгерістер.
«Қаһарлы сот кітабы»
маңызын түсіндіру
және парламенттің
құрылуы жайлы хабар
лама жасайды
Саяси даму ерекшелік
терін ашу, қалалар
арасындағы күрес,
шіркеудің күшею
себебін анықтайды
Күпірлерге қарсы кү
рестің мақсатын, Вене
цияның күшеюін, Ви
зантияның құлау себеп
терін анықтап, назар
салады
Феодалдық қатынас
тар, сыртқы саясаты,
жылнамалар жайлы
білімдерін дамытады
Топтық, жұптық,
жеке,Салдарлар
дөңгелегі,
Әуе шары,
Күрделі жауаптар
тақтасы
Топтық, жұптық,
жеке, құндылықтар
спектрі, сұрақтар
шеңбері
Топтық, жұптық,
жеке, құндылықтар
спектрі, сұрақтар
шеңбері
Сергіту сәті,
жұмыс дәптері,
хронология
Жаңа сөздер
Топтық, жұптық,
жеке, құндылықтар
спектрі, сұрақтар
шеңбері
Сергіту сәті,
шығармашылық
тапсырмалар,
сұрақжауап
Ауыл шаруашылығы
мен қолөнердегі жетіс
тіктер, жәрмеңке
Топтық, жұптық,
жеке, Факт немесе
пікір,
Сергіту сәті,
жұмыс дәптері,
хронология
Сергіту сәті,
хронология,
Артефактімен
жұмыс,
Картамен жұмыс
Сергіту сәті,
кесте сызу, тест
жұмысы, жаңа
сөздер
Мадақтау
сэндвичі,
Сандар арқылы
Өзінөзі бағалау
Шығу парағы
Өзінөзі бағалау
Басбармақ,
Блоб баспалдағы
Блоб ағашы,
смаиликтер,
бағалау парағы
Өзінөзі бағалау
Басбармақ,
Блоб баспалдағы
Оқулық, Әдістеме
лер, карта, жұмыс
дәптерлері,
флипчарт, стикер,
маркер т.б.
Оқулық, Әдістеме
лер, карта, жұмыс
дәптерлері,
флипчарт, стикер,
маркер т.б.
Оқулық, Әдістеме
лер, карта, жұмыс
дәптерлері,
флипчарт, стикер,
маркер т.б.
Оқулық, Әдістеме
лер, карта, жұмыс
дәптерлері,
флипчарт, стикер,
маркер т.б.
Оқулық, Әдістеме
лер, карта, жұмыс
дәптерлері,
флипчарт, стикер,
маркер т.б.
Оқулық, Әдістеме
лер, карта, жұмыс
дәптерлері,
флипчарт, стикер,
маркер т.б.
Оқулық, Әдістеме
лер, карта, жұмыс
дәптерлері, Блоб ағашы,
бағдаршам,
бағалау парағы
Өзінөзі бағалау
Басбармақ,
Блоб баспалдағы
Сандарды есте сақтау
жұмыстарын
орындайды
Топтық, жұптық,
жеке
Сергіту сәті,
шығармашылық
тапсырмалар,
Өзінөзі бағалау

Блоб баспалдағы
Топтық, жұптық,
жеке, гауһарлар
иерархиясы,
модельдеу, құпия
Сергіту сәті,
кесте сызу, тест
жұмысы, жаңа
сөздер
Сергіту сәті,
хронология,
Артефактімен
жұмыс,
Картамен жұмыс
туралы әңгімелеп бере
алады
Әр адам әрқайсын
оқытады»
Еуропалықтардың
дүние жөніндегі
білімдерінің қалай
кеңейгені жөнінде
зерттеу жұмыстарын
жасай алады
Христиан шіркеуінің
бөлінуі, крест
жорықтарын схемалап
көрсете алады
Мақсаты: Ауыл шаруашылы
ғы мен қолөнердегі жетістік
тер, жәрмеңке туралы әңгіме
леп беру
Тақырыбы: §20.  ХІХV
ғЕуропадағы ағарту ісі мен
ғылыми білімнің дамуы.
Мақсаты: Еуропалықтардың
дүние жөніндегі білімдерінің
қалай кеңейгенін зерттеу
Тақырыбы: §2324.  Шіркеу
және дін қызметшілері.
Мақсаты: Христиан шіркеуі
нің бөлінуі, крест жорықта
рын схемалап көрсету
Тақырыбы: Қайталау
Мақсаты: Сандарды есте
сақтау жұмыстарын орындау
V тарау. ХІХІІІ ғ христиан шіркеуі. Крест жорықтары.  VІ тарау. Орта ортағасырлардағы Азия елдері
Мадақтау
Тақырыбы: §25.  Жапония
сэндвичі,
дағы феодалдық құрылыс.
Сандар арқылы
Мақсаты: «Самурай» сөзінің
мәнін ашу, саяси құрылымы,
оқшаулану саясаты жөнінде
біліммен қамтамасыз ету
Тақырыбы:§2627.  Қытай
да феодалдық құрылыстың
орнауы.Мақсаты: Шаруашы
лығы, императорлық әкімші
лік басқару жүйесі, діні
туралы білімдерін кеңейту
Тақырыбы: §2829.  Үндіс
тандағы феодалдық құрылыс.
Мақсаты: Әлеуметтік каста,
жер иелігінің түрлері қолөнер
мен сауданың дамуы жайлы
білімдерін дамытуға үйрету
Тақырыбы: §30.  Орта ғасыр
лардағы Түркия.
«Самурай» сөзінің
мәнін ашу, саяси
құрылымы, оқшаулану
саясаты жөнінде
біліммен қамтамасыз
ете алады
шаруашылығы,
императорлық
әкімшілік басқару
жүйесі, діні туралы
білімдерін кеңейте
алады
Әлеуметтік каста, жер
иелігінің түрлері
қолөнер мен сауданың
дамуы жайлы
білімдерін дамыта
алады
ТүрікОсман
империясының
Топтық, жұптық,
жеке,Салдарлар
дөңгелегі,
Әуе шары,
Күрделі жауаптар
тақтасы
Топтық, жұптық,
жеке, Факт немесе
пікір,
Әр адам әрқайсын
оқытады» «күрделі
жауаптар тақтасы»
Топтық, жұптық,
жеке, құндылықтар
спектрі, сұрақтар
шеңбері
Сергіту сәті,
шығармашылық
тапсырмалар,
сұрақжауап
Сергіту сәті,
хронология,
Артефактімен
жұмыс,
Картамен жұмыс
Сергіту сәті,
жұмыс дәптері,
хронология
Жаңа сөздер
Критерий
бойынша,
оқушылардың
бағалауы
Блоб ағашы,
бағдаршам,
смаиликтер
Жаңа сөздер
Топтық, жұптық,
жеке, атүсті дебат,
бір минут
Топтық, жұптық,
Сергіту сәті,
оқушылардың
флипчарт, стикер,
маркер т.б.
Оқулық, Әдістеме
лер, карта, жұмыс
дәптерлері,
флипчарт, стикер,
маркер т.б.
Оқулық, Әдістеме
лер, карта, жұмыс
дәптерлері,
флипчарт, стикер,
маркер т.б.
Оқулық, Әдістеме
лер, карта, жұмыс
дәптерлері,
Оқулық, Әдістеме
лер, карта, жұмыс
дәптерлері,
флипчарт, стикер,
маркер т.б.
Оқулық, Әдістеме
лер, карта, жұмыс
дәптерлері,
флипчарт, стикер,
маркер т.б.
Оқулық, Әдістеме
лер, карта, жұмыс
дәптерлері,
флипчарт, стикер,
маркер т.б.
Оқулық, Әдістеме
лер, карта, жұмыс
13
3.12
1
15
10.12
1
24.12
1
16
14.01
1
17
21.01
1
18
28.01
1
19
4.02
1 20
11.02
2
1
21
18.02
1
22
25.02
2
1
23
4.03
1
24
11.03
1
25
18.03
1
құрылуы, Балқан
халықң ұлтазаттық
қозғалысын мәлімдейді
жеке, хронология,
сұрақжауап,
тыңдап отырған
үштік
кесте сызу, тест
жұмысы, жаңа
сөздер
Хорезм ғұламалары,
шаруашылығы туралы
білімдерін кеңейтеді
Қазақ ғұламалары және
түркі халықтарының
эпостары жайлы
зерттеу жүргізе алады
Топтық, жұптық,
жеке,
Тыңдап отарған
үштік, Күрделі
жауаптар тақтасы
Топтық, жұптық,
жеке, Факт немесе
пікір,
Әр адам әрқайсын
оқытады
Мақсаты: ТүрікОсман импе
риясының құрылуы, Балқан
халықтарының ұлтазаттық
қозғалысын мәлімдеу
VІІ тарау. ХІХV ғ Орта және Орталық Азия
Тақырыбы: §31. Хорезмшах
мемлекеті.Мақсаты: Хорезм
ғұламалары, шаруашылығы
туралы білімдерін кеңейтуге
үйрету
Тақырыбы: §33.  Ғылыми
білімдердің дамуы.
Мақсаты: Қазақ ғұламалары
және түркі халықтарының
эпостары жайлы зерттеу
VІІІ тарау. Монғолтатар шапқыншылығына қарсы халықтардың күресі
Тақырыбы: §36. Монғол
татар шапқыншылығы.
Мақсаты: Феодалдық быты
раңқылық, Шыңғысхан импе
риясының құрылуы туралы
мәліметтер жинақтау
ІІІ бөлім. Кейінгі орта ғасыр. ХVХVІІ ғ ортасы. ІХ тарау. Еуропа мемлекеттері
Тақырыбы: §39.  ХVХVІІ ғ
орт. Англия.Мақсаты: Өнер
кәсіп саласы, Американы
отарлау, Тюдорлар билігі
туралы білімдерін толықтыру
Тақырыбы: §38. ХVІХVІІ ғ
І жартысындағы Франция.
Мақсаты: Мануфактура, «ді
ни соғыстар», абсолюттік мо
нархияның негізгі белгілерін
ұғыну
Тақырыбы: §40. ХVІХVІІ ғ
І жартысындағы Германия.
Мақсаты: Экономикасының
артта қалуы, Лютер,Мюнцер,
шаруалар соғысының нәтиже
Өнеркәсіп саласы,
Американы отарлау,
Тюдорлар билігі
туралы білімдерін
толықтыра алады
Мануфактура, «діни
соғыстар», абсолюттік
монархияның негізгі
белгілерін ұғына алады
Топтық, жұптық,
жеке,
Әуе шары,
Күрделі жауаптар
тақтасы
Топтық, жұптық,
жеке, атүсті дебат,
бір минут
Феодалдық бытыраңқы
лық, Шыңғысхан
империясының
құрылуы туралы
мәліметтер
жинақтайды
Экономикасының артта
қалуы, Лютер, Мюнцер,
шаруалар соғысының
нәтижесін бағалай
алады
Топтық, жұптық,
жеке, Факт немесе
пікір,
Әр адам әрқайсын
оқытады
Сергіту сәті,
шығармашылық
тапсырмалар,
сұрақжауап
Сергіту сәті,
хронология,
Артефактімен
жұмыс,
Картамен жұмыс
Сергіту сәті,
кесте сызу, тест
жұмысы, жаңа
сөздер
Сергіту сәті,
хронология,
Артефактімен
жұмыс,
Картамен жұмыс
Сергіту сәті,
кесте сызу, тест
жұмысы, жаңа
сөздер
бағалауы
Өзінөзі бағалау
Басбармақ,
Блоб баспалдағы
 Өзінөзі бағалау,
блоб баспалдағы
смаиликтер,
бағалау парағы
Мадақтау
сэндвичі,
Стикерлер,
Сандар арқылы
Критерий
бойынша,
оқушылардың
бағалауы
Мадақтау
сэндвичі,
Стикерлер,
Сандар арқылы
дәптерлері,
флипчарт, стикер,
маркер т.б.
Оқулық, Әдістеме
лер, карта, жұмыс
дәптерлері,
флипчарт, стикер,
маркер т.б.
Оқулық, Әдістеме
лер, карта, жұмыс
дәптерлері,
флипчарт, стикер,
маркер т.б.
Оқулық, Әдістеме
лер, карта, жұмыс
дәптерлері,
флипчарт, стикер,
маркер т.б.
Оқулық, Әдістеме
лер, карта, жұмыс
дәптерлері,
флипчарт, стикер,
маркер т.б.
Оқулық, Әдістеме
лер, карта, жұмыс
дәптерлері,
флипчарт, стикер,
маркер т.б.
Оқулық, Әдістеме
лер, карта, жұмыс
дәптерлері,
флипчарт, стикер,
маркер т.б.
Топтық, жұптық,
жеке, гауһарлар
иерархиясы,
модельдеу, құпия
Сергіту сәті,
жұмыс дәптері,
хронология
Жаңа сөздер 26
8.04
1
27
15.04
1
28
22.04
1
29
29.04
1
30
6.05
2
1
31
13.05
1
Сергіту сәті,
хронология,
Артефактімен
жұмыс,
Картамен жұмыс
Сергіту сәті,
кесте сызу, тест
жұмысы, жаңа
сөздер
Топтық, жұптық,
жеке, Факт немесе
пікір
Әр адам әрқайсын
оқытады»
Топтық, жұптық,
жеке, серпілген
сауал, көршіңе
әңгімелеп бер, қос
жазба күнделігі,
Күрделі жауаптар
тақтасы
Топтық, жұптық,
жеке, атүсті дебат,
бас бармақ, бір
минут
ІІ Филиптің негізгі
мақсаты, Италиядағы
саяси жағдай
Нидерландының тез
дамуын салыстыра
отырып, тұжырым
жасай алады
Ашылу себебі, үндістер
өмірі, Майя, инк, ацтек
тайпалары жайлы
мәлеметтермен
толықтыра алады
сін бағалау
Тақырыбы: §41.  Кейінгі
орта ғасырлардағы Испания,
Нидерланды, Италия.
Мақсаты: ІІ Филиптің негіз
гі мақсаты, Италиядағы саяси
жағдай, Нидерландының тез
дамуына тұжырым жасау
Тақырыбы:§4243.ХVғ аяғ
ХVІ ғ бас географиялық
ашулар.
Мақсаты: Ашылу себебі, үн
дістер өмірі, Майя, инк,
ацтек тайпалары жайлы
мәлеметтер
мен білімдерін толықтыру
Х тарау. Орыс жерлерін біріктірудің аяқталуы және Алтын Орданың құлауы. ХVХVІ ғғ
Сергіту сәті,
Тақырыбы: §4445.  Орыс
хронология,
жерлерінің Мәскеу төңірегіне
Артефактімен
бірігуі. Мақсаты: Мәскеудің
жұмыс,
күшеюі, саяси басқару жүйе
Картамен жұмыс
сі, Куликово шайқасының нә
тижесін бағалау және орыс
мемлекетінің көп ұлтты болу
себебіне шолу жасау
Тақырыбы:§46.ХVІІғ Ресей
Мақсаты:  Ресейдің ішкі жә
не халықаралық жағдайы, Ро
мановтар әулетінің патшалық
құруы, орыс мәдениетінің
ерекшеліктерін ашып көрсету
ХІ тарау. ХVғ аяғХVІІғ алғ жарт Еуропа халықтарының мәдениеті
Тақырыбы: §4748.  Батыс
Еуропада қайта өрлеу мәдени
етінің тууы. Мақсаты: Мәде
ниеттің қоғамдық өмірдегі рө
лін көрсететін сурет өнерінің
маңызын ашып көрсету
Тақырыбы: §4950.  Еуропа  Ағарту ісі мен әдебиет,
 Мәскеудің  күшеюі,
саяси басқару жүйесі,
Куликово шайқасының
нәтижесін бағалау және
орыс мемлекетінің көп
ұлтты болу себебіне
шолу жасау
Топтық, жұптық,
жеке, Факт немесе
пікір
Әр адам әрқайсын
оқытады»
Сергіту сәті,
хронология,
Артефактімен
жұмыс,
Картамен жұмыс
Топтық, жұптық,
жеке,
Әуе шары,
Күрделі жауаптар
тақтасы
Сергіту сәті,
хронология,
Артефактімен
жұмыс,
Картамен жұмыс
Ресейдің ішкі және ха
лықаралық жағдайы,
Романовтар әулетінің
патшалық құруы, орыс
мәдениетінің ерекше
ліктерін ашады
 Мәдениеттің қоғамдық
өмірдегі рөлін көрсе
тетін сурет өнерінің
маңызын ашып көрсету
Топтық, жұптық,
Сергіту сәті,
Блоб ағашы,
бағалау парағы
Оқулық, Әдістеме
лер, карта, жұмыс
дәптерлері,
флипчарт, стикер,
маркер т.б.
Критерий
бойынша, блок
ортасында
бағалау,
Оқулық, Әдістеме
лер, карта, жұмыс
дәптерлері,
флипчарт, стикер,
маркер т.б.
Мадақтау
сэндвичі,
Стикерлер,
Сандар арқылы
Оқулық, Әдістеме
лер, карта, жұмыс
дәптерлері,
флипчарт, стикер,
маркер т.б.
Мадақтау
сэндвичі,
Стикерлер,
Сандар арқылы
Оқулық, Әдістеме
лер, карта, жұмыс
дәптерлері,
флипчарт, стикер,
маркер т.б.
бағалау парағы,
блоб ағашы
Оқулық, Әдістеме
лер, карта, жұмыс
дәптерлері,
флипчарт, стикер,
маркер т.б.
Оқулық, Әдістеме 32
20.05
1
халықтарының ағарту ісі мен
әдебиеті.Мақсаты: Ағарту
ісі мен әдебиет, ғылымдағы
жаңалықтардың маңызын
ашып көрсету
Тақырыбы: Қайталау
Мақсаты: Жыл бойы өткен
тақырыптарды қайталау, ой
қорыту.
ғылымдағы жаңалық
тардың маңызын ашып
көрсету
жеке,
Әуе шары,
Күрделі жауаптар
тақтасы
хронология,
Артефактімен
жұмыс,
Картамен жұмыс
бағдаршам,
смаиликтер,
бағалау парағы
Жыл бойы өткен
тақырыптарды
қайталап, ой қорытады.
Топтық, жұптық,
жеке, сұрақтар
шеңбері
Сергіту сәті,
шығармашылық
тапсырмалар,
Жиынтық
бағалау
лер, карта, жұмыс
дәптерлері,
флипчарт, стикер,
маркер т.б.
Оқулық, Әдістеме
лер, карта, жұмыс
дәптерлері,

file_name: ОМЖ 7 ДЖ.docx

intro: Бұл материалда 7 сыныпқа арналған Орта ғасырлардағы дүниежүзі тарихынан ұзақ мерзімді жоспар қарастырылған. Жоспар 1 жылға арнап жасалынған. Онда сабақтың тақырыбы, мақсаты, нәтижесі толықтай көрсетілген. Және сол күнгі сабақ бойында жүргізілетін әдіс-тәсілдер және оларды сабақта қалай пайдалану керектігі берілген. Сабақ бойында барлық деңгейдегі оқушылармен жүргізілетін тапсырмалар және сабақ соңында оқушылардан алынатын кері байланыс түрлері берілген.Ұзақ мерзімді жоспар Орта ғасырлардағы дүниежүзі тарихы 7 сынып


extracted_text:
Учитель:
Тема урока:
Образовательная
цель
Планируемые
образовательные
результаты

Программные
требования
образовательным
результатам
раздела
к
ПАСПОРТ  УРОКА МАТЕМАТИКИ В 5 КЛАССЕ
Погодина Ольга Вячеславовна
Урок систематизации и обобщения знаний и умений  «Обыкновенные дроби»
Развитие   коммуникативных   способностей   личности,
  формирование
математического   сознания   личности   пятиклассника   через   осмысление
основных понятий, свойств обыкновенных дробей.
По окончании изучения темы ученик:
ЛР1:активно и заинтересованно выполняет все учебные задания;
ЛР2:высказывает собственное мнение, обосновывает свою позицию.
ЛР3: рассуждает и делает выводы;
ЛР4: осознает ценность здоровья;
ПУД1: соотносит понятия и их определения;
ПУД2: выделяет основную мысль в тексте;
ПУД3: устанавливает вид дроби, группирует их по определённым признакам;
ПУД4: самостоятельно формулирует тему урока;
ПУД5: поиск и выделение необходимой информации: анализ;
ПУД6: строит речевое высказывание в устной речи;
КУД1: выполняет учебные задачи в сотрудничестве с участниками
образовательного процесса;
КУД2: слушает мнение товарищей;
КУД3: умение слушать и вступать в диалог;
РУД1: целеполагание, как постановка учебной задачи;
РУД2:  планирует предстоящую познавательную деятельность;
РУД3: осуществляет рефлексию собственной деятельности;
 ПР1: объясняет значение обыкновенной дроби;
 ПР2:  правильно читает  и записывает дроби;
ПР3:   объясняет     понятие   правильной,   неправильной   дроби,   смешанного
числа;
ПР4: решает несложные задачи на нахождение части от целого и целого по
его части.
  ПР5:   объясняет   формулы   представления   смешанного   числа   в   виде
неправильной дроби;
ПР6   :формулирует   правила   нахождения   части   от   целого   и   целого   по   его
части.
Личностные
результаты
Метапредметные
Предметные
Формирование
устойчивой
мотивации   к
обучению
Познавательные:
1. Отбирает информацию.
2.Осуществляет   анализ   полученной
информации.
Коммуникативные:
1.Умеет слушать.
2.Умеет   отстаивать   свою   точку
зрения.
3.Умеет работать в группах.
Регулятивные:
1. Принимает учебную задачу.

Знает:
1. Основное свойство
дроби.
2. Правило сравнения
дробей
с
одинаковыми
знаменателями.
3.Правило сравнения
дробей с
одинаковыми
числителями.
4.Где
  в   жизни
применяются   дроби, правила   сравнения
дробей.
Программное
содержание
Мировоззренческа
я идея
План   изложения
учебного
материала
Дробь. Обыкновенная дробь.
Основное свойство дроби.
Сравнение, сложение и вычитание дробей.
Использовать понятия и умения, связанные с обыкновенными дробями в ходе
решения математических задач и в жизненных ситуациях.
Повторить определение обыкновенной дроби, виды дробей
Преобразование неправильной дроби в смешанное число, смешанного числа в
неправильную дробь
  Правила   сравнения   дробей   с   одинаковыми   числителями,   с   одинаковыми
знаменателями
 Применение знаний и умений в новой ситуации: решение задач на нахождение
части от целого и целого по его части
Обобщение материала
Основные понятия Обыкновенная   дробь,   правильные,   неправильные   дроби;   смешанные   числа,
сравнение дробей.
Тип урока
Форма урока
Образовательная
технология
Оснащение урока
Урок обобщения и систематизации знаний
Урокпутешествие
Интерактивного обучения
  интерактивная   доска,
Проектор,
дидактический материал
В классе парты расставлены по 2 штуки для работы 3х групп. (12 человек)
Мизансцена урока
Домашнее задание Сочинить сказку про дроби.
  документкамера,
  раздаточный Сценарий урока
Деятельность учителя
Деятельность уч
ПОР
ся
I. ОРГАНИЗАЦИОННЫЙ МОМЕНТ 35 мин.
приветствуют
учителя
просмотр ролика
Добрый день, ребята!
Для начала я предлагаю вам посмотреть на экран.
Слайд№2
На сегодняшнем уроке я предлагаю думать мысль и
думать её вместе. Пусть на уроке вам помогут ваша
сообразительность, смекалка и те знания, которые вы уже
приобрели.
Я не случайно начала сегодняшний урок с показа
мультфильма. Завершается 2016 год. Вы, наверное,
знаете, что 2016 год  был объявлен годом Российского
кино. А мультипликация   это тоже вид киноискусства.
Любите ли вы путешествовать?  Сегодня на уроке я
приглашаю вас отправиться в необычное путешествие.
Путешествовать мы будем группами.
выбор лидера
группы
определение общих
правил работы в
группе
ЛР2
КУД2
II. ПОСТАНОВКА УЧЕБНОЙ ЗАДАЧИ  56 мин.
Прежде чем мы начнем наше путешествие, давайте
познакомимся с маршрутом Слайд№3 У вас на партах лежат
маршрутные листы, в которых вы будете проставлять свой
успех или неудачу которые вас постигнут во время
путешествия. А так же проверим свою готовность к
путешествию.
И так внимание на экран Слайд№4.
Задание1: Назовите автора и название сказки.
– Негде, в тридевятом царстве,
В тридесятом государстве,
Жилбыл славный царь Дадон.
Смолоду был грозен он….
Сказка А.С. Пушкина «Сказка о Золотом петушке».
 Скажите,  что же объединяет этот отрывок и математику?
С какими числами, которые мы с вами недавно изучили, они
схожи?
 Чему будет посвящено наше путешествие?
Девиз нашего урока: . Слайд№5
«Дроби всякие нужны,
 Дроби разные важны.
 Дробь учи, тогда сверкнёт тебе удача.
 Если будешь дроби знать,
 Точно смысл их понимать,
 Станет лёгкой даже трудная задача».
уточняют
правила
заполнения
маршрутных
листов

ЛР 2;
в
с
на
ПУД 5
ПУД 1
КУД3
ПР1

 просмотр
ролика
фронтально
участвуют
беседе
учителем,

отвечают
поставленные
вопросы.

просмотр ролика
ПУД4 Задание 2 : Сформулируйте тему нашего путешествия
Слайд№6
Задание 3: Расположив дроби в порядке возрастания, вы
сможете сформулировать главную цель нашего урока.
Работа группы: каждый индивидуально выполняет
задание, затем групповая дискуссия, проверка
результатов и презентация работы на интерактивной
доске группы, первой справившейся с данным заданием.
Проверка, правильности выполнения задания всех трех групп
и оценка в листе самооценивания.
И так, главная цель нашего урока: повторить, обобщить
тему “Обыкновенные дроби”, показать умение выполнять
действия с обыкновенными дробями.
формулируют
тему
индивидуальная
и
групповая
работа

формулируют
цель урока.
КУД1
РУД1
ЛР1
ЛР2
ЛР3
ПР2
РУД3
КУД1
КУД2
ПУД4
III. Актуализация знаний. 57 мин.
Слайд№7
Задание 3.
1. Вставьте пропущенные слова.
2. Подготовьте выступление с оценкой своей работы.
1) Задание группам – приложение 1.
2)
 Групповая дискуссия:
 обсуждение, выработка общего мнения, планирование
презентации итогов работы.
(Документ камера)
осуществляют
поиск ошибок,
выполняют
взаимопроверку
и коррекцию
ошибок
У   доски   1
ученик
от
группы

ПУД 2
ПУД3
ПР2
ПР3
ЛР2
ЛР3
КУД1
КУД2
IV.  Применение знаний и умений в новой ситуации. 15 мин.
– В этом же царстве  Слайд№8
– Жилбыл поп,
Толоконный лоб.
О какой сказке идет речь?
(“Сказка о попе и о работнике его Балде“)
Пошёл поп по базару
Посмотреть койкакого товару.
Задание 4:   Помогите  попу выбрать самый дешевый
товар.  Сформулируйте правила, которые использовали
при  решении данной задачи.
Слайд№9
просмотр
ролика
 (приложение 2)
проводят
анализ
предложенных
задач,
  поиск
способов   их
решений
РУД2
ПР4
3) Групповая дискуссия:
 обсуждение, выработка общего мнения, планирование
презентации итогов работы
I группа
– Смотрит, арбуз, дыня и тыква вместе стоят 200 рублей.
Арбуз стоит 60 рублей, дыня стоит
 всех денег, тыква
формулируют
правила
отыскания
части от целого
и целого по его
части.
ПР6
ПУД5
РУД2
КУД3 дыни.
стоит
II группа
– Смотрит, тыква стоит 20 рублей, что составляет
1
3
1
6
         Стоимости арбуза и       стоимости дыни .
Помогите  попу выбрать самый дешевый товар.
III группа
Смотрит, тыква стоит 20 рублей, что составляет        всех
1
10
денег. Дыня стоит
Помогите  попу выбрать самый дешевый товар.
 Физминутка. (1мин.) Слайд№1318
 всех денег, арбуз стоит  60 рублей.
Продолжаем наше путешествие. Внимание на экран.
Слайд  №19
– Нет, – говорит Балда, –
Теперь моя череда,
Условия сам назначу,
Задам тебе вражёнок, задачу.
 Ребята давайте поможем бесенку справиться с заданием.
Слайд №21
Задание:  5.
Неправильные дроби перевести в смешанные числа, а
смешанные числа – в неправильные дроби.
4) Практическая работа в группах
Работа групп: каждый решает свое задание, результат
заносит в таблицу.
 Продолжаем наше путешествие. Внимание на экран.
Слайд №22
«…Ветер по морю гуляет да кораблик подгоняет
Он бежит себе в волнах на раздутых парусах…
Корабельщики дивятся
На кораблике толпятся.
На знакомом острову видят…..
Слайд№23
–Старика со своею старухой
У самого синего моря;
Они жили в ветхой землянке
Ровно … лет и … года.
 Из какой, очень хорошо вам известной сказки Александра
Сергеевича Пушкина, данный фрагмент?
( “Сказка о рыбаке и рыбке”)
– Правильно, дети. Они 33 года жили у синего моря и старик
всё это время ловил рыбу. Всего один раз ему повезло
поймать золотую рыбку. Но в этом море плавало пять разных
золотых рыбок.  Слайд№24
З а д а н и е: 6. Старик поймал самую маленькую рыбку.
Какую же рыбку поймал старик?
У   доски   1
ученик
от
группы

активно
участвуют в
физминутке
просмотр
ролика
индивидуальная
и групповая
работа
У   доски   1
ученик
от
группы
показывает
итоги работы

чтение отрывка
просмотр
ролика
фронтально
ЛР4
ПР5
ПР3
РУД2
ЛР1
КУД1
ПУД6
ПУД5 белозолотая рыбка –  кг
серозолотая рыбка –
 кг
чёрнозолотая рыбка – 1 кг
рыжезолотая рыбка –
 кг
 кг
пёстрозолотая рыбка –
– Почему старуха оказалась у разбитого корыта? Чему учит
нас эта сказка?
Обобщение материала.  Слайд№25
Пришло время возвращаться. Для этого с помощью
смайликов покажите, согласны ли вы с данным
утверждением или нет( улыбка –да , огорчение – нет).
З а д а н и е: 7.
1. Нуль – натуральное число.
2. Любое натуральное число записывается с помощью
десяти цифр.
ЛР3
ЛР2
ПУД6
Индивидуальна
я работа
фронтально
Фронтально.
ЛР1
ЛР2
ЛР3
3. В обыкновенных  дробях над черточкой записывается
числитель, а под   знаменатель.
4. Любая  правильная  дробь больше любой
неправильной дроби.
5. Смешанным называется число, в состав которого
входит натуральное число и неправильная дробь.
6. Дробная черта означает деление.
7. Правильную дробь  можно показать в виде
смешанного числа.
8. Любая неправильная дробь больше 1.
9. Любую неправильную дробь можно показать в виде
смешанного числа.
Вот и завершилось наше с вами путешествие по сказкам
А.С. Пушкина.  Слайд№26.
Изучая  математику, мы каждый раз открываем для себя
новое. И сказки тоже нам преподносят уроки.
Кто мне скажет, чему нас учат сказки?
Сказки учит добру. Добро циклично, оно всегда
возвращается к тому, кто помогает другим, и добро всегда
побеждает зло. Я желаю ва, чтобы вы в своей жизни
совершали только добрые поступки.
VI.  Домашнее задание. Слайд№27   (2 мин.)
VII. Рефлексия Слайд№28. (5 мин)
Достигли ли мы цели, которую ставили вначале урока?
Посчитайте свои баллы и оцените работу своей группы и
каждого участника группы.
С помощью имеющихся у вас на столах смайликах,
покажите  свое настроение.
Понравился  ли вам урок?
проводят   анализ   и
самооценку   своих
достижений
Литы   оценки   и
самооценки
РУД3 Кому было легко выполнять все задания   поднимает
смайлик с улыбкой, а кому сложно  грустный смайлик,
те, кто не смог справиться с заданиями  огорчение.
– Ребята, мы сегодня повторили обыкновенные дроби
через сказки. Вы были очень активными, все очень
старались. Всем спасибо за урок и хорошего вам
настроения на весь день!
Технологическая карта урока.
Деятельность учителя
Деятельность уч
ся
ПОР
Приветствие и настрой на учебную деятельность,
инструктаж учащихся по заполнению листов контроля.
I. ОРГАНИЗАЦИОННЫЙ МОМЕНТ 35 мин.
приветствуют
учителя
выбор лидера
группы
определение общих
правил работы в
группе
II. ПОСТАНОВКА УЧЕБНОЙ ЗАДАЧИ  56 мин.
ЛР2
КУД2
Знакомство с маршрутом путешествия.
Организует совместную работу с учащимися по определению
темы и целей урока, организует внимание.
Задание 1 (приложение 2)
 Задание 2
ЛР1
ЛР 2;
ПУД4
ПУД 5
РУД1
РУД3
КУД1
КУД2
КУД3
в
с
на

уточняют
правила
заполнения
маршрутных
листов
участвуют
беседе
учителем,
отвечают

поставленные
вопросы
формулируют
тему
формулируют
цель урока. ПУД 2
ПУД3
ПУД5
ПУД6
РУД2
РУД2
КУД1
КУД2
ЛР2
ЛР3
ПР2
ПР3
ПР4
ПР5
ПР6
ЛР1
ЛР2
ЛР3
ЛР4
ПУД6
РУД2
КУД1
КУД3
ПР3
III. Актуализация знаний. 57 мин.
Проводит диагностику усвоения изученного материала,
выявляет трудности и устраняет допущенные ошибки.
Задание 3.
3. Вставьте пропущенные слова.
4. Подготовьте выступление с оценкой своей работы.
5) Задание группам – приложение 1.
6)
 Групповая дискуссия:
 обсуждение, выработка общего мнения, планирование
презентации итогов работы.
(Документ камера)
осуществляют
поиск ошибок,
выполняют
взаимопроверку
и коррекцию
ошибок
У   доски   1
ученик
от
группы

IV.  Применение знаний и умений в новой ситуации. (15 мин.)
Организует восприятие и осмысления текстов задач.
Организует работу учащихся, комментирует, проводит
коррекцию учебного процесса
З а д а н и е: 4. Задачи на нахождение части от целого и
целого по его части. приложение 1.
7) Групповая дискуссия:
 обсуждение, выработка общего мнения, планирование
презентации итогов работы
V. Физминутка. (1мин.) Слайд№1318
З а д а н и е:5.  (приложение 2)
Неправильные дроби перевести в смешанные числа, а
смешанные числа – в неправильные дроби.
8) Практическая работа в группах
Работа групп: каждый решает свое задание, результат
заносит в таблицу.
  З а д а н и е:6. Сравнение дробей. (Слайд 25)
З а д а н и е: 7. Обобщение материала.
VI.  Домашнее задание. Слайд№27   (2 мин.)
VII. Рефлексия Слайд№28. (5 мин)
Побуждает учащихся к оценке достижения поставленных
целей, самооценке, выставляет оценки за урок

проводят
анализ
предложенных
задач,
  поиск
способов   их
решений
У   доски   1
ученик
от
группы
активно
участвуют в
физминутке
индивидуальная
и групповая
работа
У   доски   1
ученик
от
группы
показывает
итоги работы
фронтально

РУД3
и
проводят
анализ

самооценку
своих
достижений
Литы   оценки   и
самооценки Презентация: приложение№3.

file_name: Математика в сказках..doc

description: Презентация: приложение№3.

title: «Обыкновенные дроби (урок- путешествие по сказкам А.С. Пушкина)»


extracted_text:
Ән: Ана туралы жыр
1 – бастаушы
Құрметті аналар, қыздар, 8  наурыз аналар мерекесіне арналған
ертеңгілігімізге қош келдіңіздер.
Ана десем, алғыс алам халқымнан
Ана десем, теңіз болам шалқыған.
Ана десем, ашылады қабағым
Ана десем, әділдікті ұғамын.
2бастаушы
Біз ғана емес
Қадір тұтқан бабалар,
Аналардан туған небір даналар.
Ана деген тіршіліктің тірегі
Армысыздар, қасиетті аналар.
 Ардақты аналар мерекелеріңіз құтты болсын!
Отбасыларыңызға құт  береке, бірлік, деңдеріңізге саулық тілейміз.
1 Бастаушы
Әр адам жарық дүниеге келгенде мейірімді, жүрегі жылы жанды көреді.
Ол  Ана. Балапаның қанаттыға қақтырмай, тұмсықтыға шоқтырмай
бауырына басып, біз үшін жанұшыра шырылдайтын да  Ана. Ана деген
сөзге лүпіл қақпайтын жүрек, мөлдіремейтін жанар жоқ. Әрбір ана
отының өшпеуін, бақытының көшпеуін, шаңырағының құламауын,
сәбиінің жыламауын, сұм соғыстың болмауын тілейді
2. Бастаушы
Ана  тіршіліктің гүлі, отбасының берекесі, бүкіл адамзаттың
тәрбиешісі. «Ат биеден, алып анадан туады» дейді халқымыз. Дүниеде
анасыз адам жоқ. Қаламы жүйрік жазушы да, данышпан ғалым да, ел
бастаған көсем де, сөз бастаған шешен де ана көкірегінен нәр алып
өскен. Ана  барлық өмірдің бастауы. Ол өз сәбиін мәпелеп өсіреді,
жақсы болуын қалайды. Адам бойындағы барлық асыл қасиеттер күннің
нұрынан, ананың ақ сүтінен дариды.
1бастаушы Ана  ұлы адам, қасиетті жан. Тіпті айта берсең сөз жетпейді. Ана бір
қолымен бесікті тербетсе, бір қолымен әлемді тербетеді деген. Расымен,
анасыз өмірді, әлемді елестету мүмкін емес. Әрбір жұмыр басты пенде
бұл өмірге келгені үшін анасына қарыздар. Құдайдан кейінгі құдірет
иесі  Ана. Сондықтан мына жарық дүниеге әкелген ана алдында бәріміз
басымызды иеміз.
Тақпақтар:
Ойын: «Сөз тапқанға қолқа жоқ».
Ойын шарты: әртүрлі сұрақтар жасырылады, аналар «А» әрпінен
басталатын сөзбен жауап беруі керек. (Ойын ойналады).
1. Сіздің есіміңіз?
2. Балаңызды қалай еркелетесіз?
3. Сіз жұмыс жасап жатырсыз, балаңыз маза бермей жатыр, не деп
айқайлайсыз?
4. Жақсы көретін мерекеңіз?
5. Сүйіп ішетін тамағыңыз?
6. Қандай санды ұнатасыз?
7. Жақсы көретін әніңіз қандай?
Күй: Еркесылқым    Азат
Ойын: «Аялы алақан».
Ойын шарты: 2  3 ананың көзі байланады, өз балаларын тауып алу керек.
Балалардың орны ауыстырылады
Күй: Айсара
Мәнерлеп оқу сайысының жүлдегерлері:
Шегендық Арсен, Қажмұрат Аружан
Мұғалім: Ана деген асыл жандар болаттай,
Ана деген мөлдір жандар бұлақтай.
О, адамдар қадірлей біл ананы,
Жат қылыққа ақыл ойды тонатпай.
Аналар, қалқып бақыт аралында, Лайым мұң қонбасын жанарыңа
Осымен кешімізді аяқтайық
Гүл бітсін бәріңіздің қадамдарыңызға – дей отырып, ардақты аналар,
әжелер мейрамдарыңыз құтты болсын! Міне, құрметті абзал жандар,
сіздерді тағы да көктемнің алғашқы мерекесімен құттықтай отырып,
дендеріңізге саулық, көңілдеріңізге шаттық тілейміз. Мерекеден мерекеге
аман жете берейік. Әрқашан аман болайық! Шаңырақтарыңыз сәби
күлкісіне толы болсын! Көңіл қойып тыңдағандарыңызға рахмет! Сау
саламатта болыңыздар!
Ән: Анашым

file_name: разработка  на8  марта.docx

intro: Әр адам жарық дүниеге келгенде мейірімді, жүрегі жылы жанды көреді. Ол - Ана. Балапаның қанаттыға қақтырмай, тұмсықтыға шоқтырмай бауырына басып, біз үшін жанұшыра шырылдайтын да - Ана. Ана деген сөзге лүпіл қақпайтын жүрек, мөлдіремейтін жанар жоқ. Әрбір ана отының өшпеуін, бақытының көшпеуін, шаңырағының құламауын, сәбиінің жыламауын, сұм соғыстың болмауын тілейді

title: Аяулы анашым