extracted_text:
«Абай мұрасы ұрпаққа ұлағат» атты аймақтық
ғылымипрактикалық конференциясы
Секция: «Абай мұрасы – адамзаттың асыл қазынасы»
Баяндама тақырыбы:
«Адамзаттың бәрін сүй,
 бауырым деп»
Баяндама жазған:
«Ақтоғай ауданының білім бөлімі» ММ
әдіскері Р.Маней МАЗМҰНЫ
Сыртқы бет................................................................................................1
«Адамзаттың бәрін сүй, бауырым деп»
І. Кіріспе. Абай – текті ақын, данышпан ойшыл..................................3
ІІ. Негізгі бөлім. Абай тағылымы  «өлмейтұғын» мұра
1. Абай шығармаларының өміршеңдігі........................................... .. ...35
        2. Әлемнің Абайы.....................................................................................57
ІІІ. Қорытынды. «Адамзаттың бәрін сүй, бауырым деп»..................7
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі...........................................................8
22 «Адамзаттың бәрін сүй, бауырым деп»
Атаңның баласы болма,
адамның баласы бол  (Абай).
І. Абай – текті ақын, данышпан ойшыл.
Сөз танитын «қалың елі, қазағы» «Алтын хакім Абай» деп ардақтаған,
Абай Құнанбайұлы  кең  сақараның текті ақыны. «Әуелі өзіңнен асып кеткен
ұл туғыз,..» деп әкесі айтқандай, тектіден туып, жасында медреседе оқыған,
кейін әкесімен бірге ел ісіне араласып, «өмір мектебінде» шыңдалған. Төл
мәдениеттің   тұнығынан   сусындап,     шығыс   поэзиясына   таяна,   орыс   және
еуропа   мәдениетіне   жақындасу   арқылы   қазақтың   рухани   ойлам   шеңберіне
сонылық   енгізген   реформатор.  Шығыс   пен   Батыс   өркениетін   жетік   білген,
Пушкин, Гете, Шекспирмен және Декартпен сұхбаттас болып, солармен бой
теңестіре тұрған ғұлама ойшыл.
ІІ. Абай тағылымы  «өлмейтұғын» мұра.
1. Абай шығармаларының өміршеңдігі
Адамзат ақылойының, ақындығының ірі тұлғасы Абайдың тағылымы,
шығармаларындағы адами қағидалары  («Ақыл, қайрат, жүректі бірдей ұста»,
«Сабырсыз,   арсыз,   еріншек»)   мен   дидактикалық   ұстанымдары   («Жасымда
ғылым бар деп ескермедім», «Ғылым таппай мақтанба») бүгін жер бетіндегі
бүкіл   адамзат   мәңгі   сусындар   рухани   бұлаққа   айналды.   Ақынның   қай
туындысын алмайық, оның алтын қазығы – Адам. Нағыз Адам, толық Адам
қандай болу керек деген сұраққа жауап іздейді, «Атымды Адам қойған соң,
қайтіп надан болайын», «Адамды сүй, Алланың хикметін сез, не қызық бар
өмірде одан басқа»  деп әрі оған жауап та береді.
33 «Қазақтың бас ақынының» жастығы  сөз бен саз өнерінің кенішінде өтті.
Ол  әжесінен   ауызынан   халық   әдебиетнмен   нәр   алып,   салсерілердің   өнерін
үйренген ырғақ пен дыбыстың төл  перзенті еді.  Абай поэзиясының ырғақты
бейнесі   де   дәл   осындай.   Бірде   көшкен   елдің   сабырлы,   салқам   жүрісіндей,
бірде   құм   төбелердің   үнсіз   қыбырындай   тылсым,  енді   бір   тұста   қырғидың
қанатының суылындай, ат тұяғының дүрсіліндей екпінді :
Көлеңке жасын ұзартып,
Алысты көзден жасырса.
Күнді уақыт қызартып,
Көкжиектен асырса...
Тұлпардан тұғыр озбас шабылса да,
Оған да үкі, тұмар тағылса да.
Қыжыртпай мені сырттан жүре алмайды,
Кім желігіп, қай шеттен қағылса да.
       Міне, осы жолдардан бір сілтеуінде мың түрлі серпіні бар бір қолдың, бір
үнінде сан түрлі саздың әуені бар бір өңештің табы байқалады. Осынша өлең
қалай шыға берген? Табиғи дарыны. Сақарадағы әрбір қыбыр, әрбір сыбыр,
көріністер болашақ ұлы ақынның зерек зердесінен бірдебір қалыс қалмай,
құйыла берген. Сөйтіп ақынның келісті өлең мен философиялық трактаттар
жазу тәжірибесінде осынау тамылжыған әсем әуен, төкпелеткен ақын сөздері
жаңғырықсыз қала алмады. Жалпы халық құрметіне бөленген тұлғалар атына
айтылған ащы сын да болды («Шортанбай, Дулат пенен Бұқар жырау,..»). Бұл
ойды С.Торайғыров өлеңдерінде «Олар надан ойлауда көп адасқан, Оларды
қоя   алмаймыз   Абаймен   тең,   Себебі   оқымаған   білімі   кем!»   –деп   Абайдың
қазақтың ойсанасындағы жаңа бағыттың бастамасы екендігін көркем сөзбен
суреттей   білген.   Абай   жастық   шағында   өлеңімен   сусындаған     Біржан   сал:
«Абайдай адам тумас сөзге зерек, Зейіні түпсіз дария көзің жетпес»,  деп биік
бағалап   кеткен   [8].   Сондайақ,     «Туғанда   дүние   есігін   ашады   өлең...»   деп
44 басталатын   Абай   өлеңіндегі   әрбір   тармақтардан   жақындықты,   рухани
  алыстағы,   шетелдік,   өзге   тілді,   сенің   тіліңе
туыстықты,   сондайақ,
ұқсамайтын,   бірақ   сөз   бен   әуен   өздеріне   де   жат   емес   жандарға   деген
сүйіспеншілік сезімін қалайша естімеуге болады [3].
                     Абай Семейде медресемен қатар, орыс мектебіне барады. Қазақта
бірінші болып ағасы Халиолла Лермонтов, Тургенев, Толстой шығармаларын
ана тіліне аударады, сөйтіп інісінің алдынан орыс әдебиетінің әлемін ашты [8].
Орыс достарының да ықпалы жетерлік еді. Абай осылай  “... орыс тілін біліп,
мәдениетін   терең   таныған   «Ғылымды   іздеп,   дүниені   көздеп,   екі   жаққа
үңілдім»   демекші,     озғын   ойды   ...   Пушкин,   Герцен,..   Некрасовтардың   өз
мұраларынан   оқып,   мол   мағлұмат   алды.   Л.Н.   Толстой,   И.А.   Крыловты...
оқыды, «Ол шығармаларын қазақша жазды, мейлінше мол еңбектенумен, орыс
тілін   үйреніп,   орыс   әдебиетіне   еркін   жетіліп   достасып   алды.   Өлеңдері
есіткінің жүрегін жігерлендірерліктей табиғи болып, шығармаларының асыл
негізі   Лермонтовқа   үндес   келеді»   деп   Абайдың   орыс   әдебиетін   зор
құштарлықпен   кәміл   меңгергенін,   Абай   шығармаларының   негізгі   сарыны,
әсіресе, М.Ю.Лермонтовпен сабақтас екенін абайтанушы З.Әміре атап айтады
[8]   .   Абай   орыс   тілі   арқылы   Батыс   әдебиетінен   Гете,   Байрон,   Дрепер,
Спинозаның   еңбектерін   оқып,   зерттеген.   [3].   Сөйтіп,   Әуезовтың   сөзімен
айтқанда, 1884 жылдары ол дүниеден көп мағлұматы бар кісі болды. Қыр
елінің бүкіл адамзатқа  жолдаған  елшісі,    халқының  көреген көзі,  мейірбан
жүрегі, ыстық сезімі мен қайсар еркінің, бойындағы барлық ізгі қасиеттерінің
жиынтығына айналды.
2. Әлемнің Абайы
«Мыңмен   жалғыз   алыстым,   кінә   қойма»   деген   өлең   жолдарында
айқындалған жалғыздық, данышпандық ой біздің заманымызға дейінгі ғұлама
Анарыстың,   бабаларымыз Майқы би, Тоныкөктің басынан өтпеді дейсіз бе?
Асан жырауға «қайғы» сөзі қайдан жамалды?! Ақтамбердінің аузына «жағама
55 қолдың тигенін жалғыздық сенен көремін...» деген жолдарды кім салғызды?!
«Жартасқа   бардым,   күнде   айғай   салдым»   дейтін   Абай   жалғыздығының
төркінінде   не   жатыр?   Ағылшын   жазушысы   В.Скоттың   аузына   «Жер   шары
ғаламның сарғыш үйі ме деп сескенемін» деген ғалам жалғыздығы хақындағы
үрейлі сөздерді кім салғызып отыр? Оны айтқызған да Жаратушының шебер
өрнегінен шыққан Жалған атты   тіршілік емес пе?! Қазақтың Абайы да өз
замандастары арасынан дос таба алған жоқ, бірақ ол бөгделік бөгеттер мен
таптық   алауыздық   дегенді   білмейтін   әлемдік   мәдениет   әуенінен   өзіне
достарды   тапты»   [2].   Бұл   үндестік   Абай   мұрасын   адамзаттың   асыл
қазынасына айналдырды. «Атаңның баласы емес, адамның баласы», әлемнің
Абайы болды. Өлеңдері Шыңғыстаудан адам рухының өзге аймақтарына тарап
кетті. Туындылары –айналаны түгел қамтитын шеңбер, ол адамның жанжүрегі
мен ақылойын, өткен, қазіргі және болашақ замандарды түгел қамтиды. 80
жылдары жазған өлеңдерінің көпшілігі ауылдың тұрмысына арналған («Қыс»,
«Жаз», «Жігіттер, ойын арзан, күлкі қымбат», «Біреудің кісісі өлсе, қаралы
ол», «Сегіз аяқ», «Болыс болдым, мінеки»). Мұнда халқының бүкіл рухани
құндылықтары   терең   көркемдіксын   тұрғысынан   қайта   қаралу   бар   еді...
Сөйтіп,   өзі   өмір   сүрген   қоғамды,   өз   халқының   тарихын   түбегейлі   қайта
өзгертуші «қоғам қайраткері» Абайдың жаңа ақындық бағдарламасы жария
етілді.   Сондайақ,   озық   ойлы   демократтардың   еңбектерін   оқып,   ойпікірін
қорытып, қазақ өміріндегі аса маңызды мәселелерді түсіндіруге қолданады.
Шығыс пен Батыстың сүлейлерінен үйреніп қана қоймай, халқын солардың
мәдениеті   мен   білімінің   озығынан   сусындауға   шақырады.  Шығармаларында
«адам өмірінің мәнді болуы үшін не істеу керек?» деген сауалға жауап беріп,
олардың өмір сүруінің гуманистік бағдарын көрсетіп берді. Екі қасиеттің —
сезім мен қисынның, түйсік пен ақылдың қатынасын таразылайды. Сондықтан
да: «Ақыл сенбей сенбеңіз, Бір іске кез келсеңіз» дейді. Сын тәлкегіне түскен
еріншектік,   дарақылық,   жалқаулық,..   сияқты   қасиеттерді   Абай   бұрынғы
бабаларымыздың бойынан көрген «кемшіліктер» ретінде емес, сол замандағы
66 саясиәлеуметтік   қатынастардың   салдары   ретінде   қарастыруға   жол   ашқан.
Туындыларына арқау болған бұл тақырыптардың ақылой әлеуеті қазіргі таңда
қазақ түгілі дүние жүзі ғалымдарының ізденісіне азық болып келеді емес пе.
«Мен бір жұмбақ адаммын оны да ойла»,  деп айтып кеткеніндей, оның алға
қойған   мәселелерінің   көбісі   осы   уақытқа   дейін   шешілмей,  жұмбақ   жанның
сыры   ашылмай,   бүкіл   адамзаттың   ақылойын   толғантып,   ізденіс   жолын
жалғастыра беруге шақырып отыр.
ІІІ. «Адамзаттың бәрін сүй, бауырым деп»
Абай   қағидаларының   бүгінгі   біздің   ұлттық   саясатымызда   алар   орны
ерекше. Ішкісыртқы саясатта да жауапты Абайдан табамыз. Абай мұрасын
тануды   бүгін   дүниежүзілік   өркениет   ауқымында   қарауды   бастады.   Бүкіл
  тілдегі
адамзаттық   рухани   биікке   шыққан   ойшылдың   ұлт,
айырмашылықтарға қарамай, «Адамзаттың бәрін сүй, бауырым деп» ең басты
  дін,
қағида – бірлікке,   насихаттауы, жер бетіндегі барша адам баласына ортақ
мүддені қорғайтын   осы биік идеяны Абайға дейінгі ғұламалар да (Сократ,
Платон, Конфуции, Аристотель)   айтқан [7]. Абайдың бұл ұстанымы   бүгін
  назар   аударған   халықтар   достығы   мәселесіне   ұласып,
Елбасының
Ассамблеяның   құрылғанына,   оның   жемісті   еңбегіне   20   жыл   толып   отыр.
Әрдайым   Абай   тағылымын   басшылыққа   алатын   Президент   Н.Назарбаевтың
сарабдал   саясаты   бүкіл   әлемге   өнеге   болып   келеді.     Абайдың   арқасында
Қазақстанды әлем танып, Қазақстан Абайымен мақтанып отыр.  Сондықтан да
«Абай деген бір өлшемнің екі басындағы шетін ұшқарылықтың азапбейнеттен
келіп, бір сәтті мезеттегі ұштасуы,.. жер тартылысының қуатты күші, адам
қиялының қисын тауып кететін тегеуріні. Бұл – Ұлы даланың үстіндегі аспан
күмбездерін өзінің алыпқа біткен қос иығымен көтеріп тұрған атлант». [2].
77 Пайдаланылған әдебиеттер:
1. «Абай журналы» 2003 жыл, №4, 28бет
2. Анастасьев Н. «Абай»,  «Аударма» баспасы, 2010 жыл
3. Әуезов М.О. «Абайды білмек парыз ойлы жасқа» Алматы. «Санат»
1997 жыл
4. Байтұрсынов А. Шығармалар жинағы
5. «Бес ғасыр жырлайды» Алматы «Жазушы» 1989 жыл.
6. Досжанов Д. «Абай айнасы» Алматы, «Қазақстан» 1994 жыл
7. Есім Ғ. «Абай туралы философиялық трактат», Алматы, «Қазақ
университеті» 2004 жыл
8. Мырзахметұлы М. «Абайтану» 1том, Астана, 2014 жыл
9. Нұрғалиев Р.Н. (бас ред.) «Абай» энциклопедиясы, Алматы «Атамұра
10. Шәріпов Ә., С.Қирабаев, Қ.Мырзалиев (құрастырғандар) «Қазақ
әдебиеті» хрестоматиясы, «Алматы» баспасы, 2002 жыл.
88 Мақала
«Адамзаттың бәрін сүй, бауырым деп»
Абай   қағидаларының   бүгінгі   біздің   ұлттық   саясатымызда   алар   орны
ерекше.
Сөз танитын «қалың елі, қазағы» «Алтын хакім Абай» деп ардақтаған,
Абай Құнанбайұлы  кең  сақараның текті ақыны. «Әуелі өзіңнен асып кеткен
ұл туғыз,..» деп әкесі айтқандай, тектіден туып, жасында медреседе оқыған,
кейін әкесімен бірге ел ісіне араласып, «өмір мектебінде» шыңдалған. Төл
мәдениеттің   тұнығынан   сусындап,     шығыс   поэзиясына   таяна,   орыс   және
еуропа   мәдениетіне   жақындасу   арқылы   қазақтың   рухани   ойлам   шеңберіне
сонылық   енгізген   реформатор.  Шығыс   пен   Батыс   өркениетін   жетік   білген,
Пушкин, Гете, Шекспирмен және Декартпен сұхбаттас болып, солармен бой
теңестіре тұрған ғұлама ойшыл.
Адамзат ақылойының, ақындығының ірі тұлғасы Абайдың тағылымы,
шығармаларындағы адами қағидалары  («Ақыл, қайрат, жүректі бірдей ұста»,
«Сабырсыз,   арсыз,   еріншек»)   мен   дидактикалық   ұстанымдары   («Жасымда
ғылым бар деп ескермедім», «Ғылым таппай мақтанба») бүгін жер бетіндегі
бүкіл   адамзат   мәңгі   сусындар   рухани   бұлаққа   айналды.   Ақынның   қай
туындысын алмайық, оның алтын қазығы – Адам. Нағыз Адам, толық Адам
қандай болу керек деген сұраққа жауап іздейді, «Атымды Адам қойған соң,
қайтіп надан болайын», «Адамды сүй, Алланың хикметін сез, не қызық бар
өмірде одан басқа»  деп әрі оған жауап та береді.
«Қазақтың бас ақынының» жастығы  сөз бен саз өнерінің кенішінде өтті.
Ол  әжесінен   ауызынан   халық   әдебиетнмен   нәр   алып,   салсерілердің   өнерін
үйренген ырғақ пен дыбыстың төл  перзенті еді.  Абай поэзиясының ырғақты
бейнесі   де   дәл   осындай.   Бірде   көшкен   елдің   сабырлы,   салқам   жүрісіндей,
бірде   құм   төбелердің   үнсіз   қыбырындай   тылсым,  енді   бір   тұста   қырғидың
қанатының суылындай, ат тұяғының дүрсіліндей екпінді :
Көлеңке жасын ұзартып,
Алысты көзден жасырса.
Күнді уақыт қызартып,
Көкжиектен асырса...
99 Тұлпардан тұғыр озбас шабылса да,
Оған да үкі, тұмар тағылса да.
Қыжыртпай мені сырттан жүре алмайды,
Кім желігіп, қай шеттен қағылса да.
       Міне, осы жолдардан бір сілтеуінде мың түрлі серпіні бар бір қолдың, бір
үнінде сан түрлі саздың әуені бар бір өңештің табы байқалады. Осынша өлең
қалай шыға берген? Табиғи дарыны. Сақарадағы әрбір қыбыр, әрбір сыбыр,
көріністер болашақ ұлы ақынның зерек зердесінен бірдебір қалыс қалмай,
құйыла берген. Сөйтіп ақынның келісті өлең мен философиялық трактаттар
жазу тәжірибесінде осынау тамылжыған әсем әуен, төкпелеткен ақын сөздері
жаңғырықсыз қала алмады. Жалпы халық құрметіне бөленген тұлғалар атына
айтылған ащы сын да болды («Шортанбай, Дулат пенен Бұқар жырау,..»). Бұл
ойды С.Торайғыров өлеңдерінде «Олар надан ойлауда көп адасқан, Оларды
қоя   алмаймыз   Абаймен   тең,   Себебі   оқымаған   білімі   кем!»   –деп   Абайдың
қазақтың ойсанасындағы жаңа бағыттың бастамасы екендігін көркем сөзбен
суреттей   білген.   Абай   жастық   шағында   өлеңімен   сусындаған     Біржан   сал:
«Абайдай адам тумас сөзге зерек, Зейіні түпсіз дария көзің жетпес»,  деп биік
бағалап   кеткен   [8].   Сондайақ,     «Туғанда   дүние   есігін   ашады   өлең...»   деп
басталатын   Абай   өлеңіндегі   әрбір   тармақтардан   жақындықты,   рухани
туыстықты,   сондайақ,
  алыстағы,   шетелдік,   өзге   тілді,   сенің   тіліңе
ұқсамайтын,   бірақ   сөз   бен   әуен   өздеріне   де   жат   емес   жандарға   деген
сүйіспеншілік сезімін қалайша естімеуге болады [3].
                     Абай Семейде медресемен қатар, орыс мектебіне барады. Қазақта
бірінші болып ағасы Халиолла Лермонтов, Тургенев, Толстой шығармаларын
ана тіліне аударады, сөйтіп інісінің алдынан орыс әдебиетінің әлемін ашты [8].
Орыс достарының да ықпалы жетерлік еді. Абай осылай  “... орыс тілін біліп,
мәдениетін   терең   таныған   «Ғылымды   іздеп,   дүниені   көздеп,   екі   жаққа
үңілдім»   демекші,     озғын   ойды   ...   Пушкин,   Герцен,..   Некрасовтардың   өз
мұраларынан   оқып,   мол   мағлұмат   алды.   Л.Н.   Толстой,   И.А.   Крыловты...
оқыды, «Ол шығармаларын қазақша жазды, мейлінше мол еңбектенумен, орыс
тілін   үйреніп,   орыс   әдебиетіне   еркін   жетіліп   достасып   алды.   Өлеңдері
есіткінің жүрегін жігерлендірерліктей табиғи болып, шығармаларының асыл
негізі   Лермонтовқа   үндес   келеді»   деп   Абайдың   орыс   әдебиетін   зор
құштарлықпен   кәміл   меңгергенін,   Абай   шығармаларының   негізгі   сарыны,
әсіресе, М.Ю.Лермонтовпен сабақтас екенін абайтанушы З.Әміре атап айтады
[8]   .   Абай   орыс   тілі   арқылы   Батыс   әдебиетінен   Гете,   Байрон,   Дрепер,
Спинозаның   еңбектерін   оқып,   зерттеген.   [3].   Сөйтіп,   Әуезовтың   сөзімен
айтқанда, 1884 жылдары ол дүниеден көп мағлұматы бар кісі болды. Қыр
елінің бүкіл адамзатқа  жолдаған  елшісі,    халқының  көреген көзі,  мейірбан
жүрегі, ыстық сезімі мен қайсар еркінің, бойындағы барлық ізгі қасиеттерінің
жиынтығына айналды.
101
0 «Мыңмен   жалғыз   алыстым,   кінә   қойма»   деген   өлең   жолдарында
айқындалған жалғыздық, данышпандық ой біздің заманымызға дейінгі ғұлама
Анарыстың,   бабаларымыз Майқы би, Тоныкөктің басынан өтпеді дейсіз бе?
Асан жырауға «қайғы» сөзі қайдан жамалды?! Ақтамбердінің аузына «жағама
қолдың тигенін жалғыздық сенен көремін...» деген жолдарды кім салғызды?!
«Жартасқа   бардым,   күнде   айғай   салдым»   дейтін   Абай   жалғыздығының
төркінінде   не   жатыр?   Ағылшын   жазушысы   В.Скоттың   аузына   «Жер   шары
ғаламның сарғыш үйі ме деп сескенемін» деген ғалам жалғыздығы хақындағы
үрейлі сөздерді кім салғызып отыр? Оны айтқызған да Жаратушының шебер
өрнегінен шыққан Жалған атты   тіршілік емес пе?! Қазақтың Абайы да өз
замандастары арасынан дос таба алған жоқ, бірақ ол бөгделік бөгеттер мен
таптық   алауыздық   дегенді   білмейтін   әлемдік   мәдениет   әуенінен   өзіне
достарды   тапты»   [2].   Бұл   үндестік   Абай   мұрасын   адамзаттың   асыл
қазынасына айналдырды. «Атаңның баласы емес, адамның баласы», әлемнің
Абайы болды. Өлеңдері Шыңғыстаудан адам рухының өзге аймақтарына тарап
кетті. Туындылары –айналаны түгел қамтитын шеңбер, ол адамның жанжүрегі
мен ақылойын, өткен, қазіргі және болашақ замандарды түгел қамтиды. 80
жылдары жазған өлеңдерінің көпшілігі ауылдың тұрмысына арналған («Қыс»,
«Жаз», «Жігіттер, ойын арзан, күлкі қымбат», «Біреудің кісісі өлсе, қаралы
ол», «Сегіз аяқ», «Болыс болдым, мінеки»). Мұнда халқының бүкіл рухани
құндылықтары   терең   көркемдіксын   тұрғысынан   қайта   қаралу   бар   еді...
Сөйтіп,   өзі   өмір   сүрген   қоғамды,   өз   халқының   тарихын   түбегейлі   қайта
өзгертуші «қоғам қайраткері» Абайдың жаңа ақындық бағдарламасы жария
етілді.   Сондайақ,   озық   ойлы   демократтардың   еңбектерін   оқып,   ойпікірін
қорытып, қазақ өміріндегі аса маңызды мәселелерді түсіндіруге қолданады.
Шығыс пен Батыстың сүлейлерінен үйреніп қана қоймай, халқын солардың
мәдениеті   мен   білімінің   озығынан   сусындауға   шақырады.  Шығармаларында
«адам өмірінің мәнді болуы үшін не істеу керек?» деген сауалға жауап беріп,
олардың өмір сүруінің гуманистік бағдарын көрсетіп берді. Екі қасиеттің —
сезім мен қисынның, түйсік пен ақылдың қатынасын таразылайды. Сондықтан
да: «Ақыл сенбей сенбеңіз, Бір іске кез келсеңіз» дейді. Сын тәлкегіне түскен
еріншектік,   дарақылық,   жалқаулық,..   сияқты   қасиеттерді   Абай   бұрынғы
бабаларымыздың бойынан көрген «кемшіліктер» ретінде емес, сол замандағы
саясиәлеуметтік   қатынастардың   салдары   ретінде   қарастыруға   жол   ашқан.
Туындыларына арқау болған бұл тақырыптардың ақылой әлеуеті қазіргі таңда
қазақ түгілі дүние жүзі ғалымдарының ізденісіне азық болып келеді емес пе.
«Мен бір жұмбақ адаммын оны да ойла»,  деп айтып кеткеніндей, оның алға
қойған   мәселелерінің   көбісі   осы   уақытқа   дейін   шешілмей,  жұмбақ   жанның
сыры   ашылмай,   бүкіл   адамзаттың   ақылойын   толғантып,   ізденіс   жолын
жалғастыра беруге шақырып отыр.
Абай   қағидаларының   бүгінгі   біздің   ұлттық   саясатымызда   алар   орны
ерекше. Ішкісыртқы саясатта да жауапты Абайдан табамыз. Абай мұрасын
111
1 дін,
тануды   бүгін   дүниежүзілік   өркениет   ауқымында   қарауды   бастады.   Бүкіл
адамзаттық   рухани   биікке   шыққан   ойшылдың   ұлт,
  тілдегі
айырмашылықтарға қарамай, «Адамзаттың бәрін сүй, бауырым деп» ең басты
қағида – бірлікке,   насихаттауы, жер бетіндегі барша адам баласына ортақ
мүддені қорғайтын   осы биік идеяны Абайға дейінгі ғұламалар да (Сократ,
Платон, Конфуции, Аристотель)   айтқан [7]. Абайдың бұл ұстанымы   бүгін
Елбасының
  назар   аударған   халықтар   достығы   мәселесіне   ұласып,
Ассамблеяның   құрылғанына,  оның   жемісті   еңбегіне  20  жылдан   асып   отыр.
Әрдайым   Абай   тағылымын   басшылыққа   алатын   Президент   Н.Назарбаевтың
сарабдал   саясаты   бүкіл   әлемге   өнеге   болып   келеді.     Абайдың   арқасында
Қазақстанды әлем танып, Қазақстан Абайымен мақтанып отыр.  Сондықтан да
«Абай деген бір өлшемнің екі басындағы шетін ұшқарылықтың азапбейнеттен
келіп, бір сәтті мезеттегі ұштасуы,.. жер тартылысының қуатты күші, адам
қиялының қисын тауып кететін тегеуріні. Бұл – Ұлы даланың үстіндегі аспан
күмбездерін өзінің алыпқа біткен қос иығымен көтеріп тұрған атлант». [2].
121
2

file_name: Баяндама -Р.Маней,тамыз мәслихатына.doc

intro:
«Адамзаттың бәрін сүй, бауырым деп»
Атаңның баласы болма,
адамның баласы бол  (Абай).
І. Абай – текті ақын, данышпан ойшыл.
Сөз танитын «қалың елі, қазағы» «Алтын хакім Абай» деп ардақтаған, Абай Құнанбайұлы - кең  сақараның текті ақыны. «Әуелі өзіңнен асып кеткен ұл туғыз,..» деп әкесі айтқандай, тектіден туып, жасында медреседе оқыған, кейін әкесімен бірге ел ісіне араласып, «өмір мектебінде» шыңдалған. Төл мәдениеттің тұнығынан сусындап,  шығыс поэзиясына таяна, орыс және еуропа мәдениетіне жақындасу арқылы қазақтың рухани ойлам шеңберіне сонылық енгізген реформатор. Шығыс пен Батыс өркениетін жетік білген,  Пушкин, Гете, Шекспирмен және Декартпен сұхбаттас болып, солармен бой теңестіре тұрған ғұлама ойшыл.
ІІ. Абай тағылымы - «өлмейтұғын» мұра.
1. Абай шығармаларының өміршеңдігі
Адамзат ақыл-ойының, ақындығының ірі тұлғасы Абайдың тағылымы, шығармаларындағы адами қағидалары  («Ақыл, қайрат, жүректі бірдей ұста», «Сабырсыз, арсыз, еріншек») мен дидактикалық ұстанымдары («Жасымда ғылым бар деп ескермедім», «Ғылым таппай мақтанба») бүгін жер бетіндегі бүкіл адамзат мәңгі сусындар рухани бұлаққа айналды. Ақынның қай туындысын алмайық, оның алтын қазығы – Адам. Нағыз Адам, толық Адам қандай болу керек деген сұраққа жауап іздейді, «Атымды Адам қойған соң, қайтіп надан болайын», «Адамды сүй, Алланың хикметін сез, не қызық бар өмірде одан басқа» - деп әрі оған жауап та береді.
«Қазақтың бас ақынының» жастығы  сөз бен саз өнерінің кенішінде өтті. Ол әжесінен ауызынан халық әдебиетнмен нәр алып, сал-серілердің өнерін үйренген ырғақ пен дыбыстың төл  перзенті еді.  Абай поэзиясының ырғақты бейнесі де дәл осындай. Бірде көшкен елдің сабырлы, салқам жүрісіндей, бірде құм төбелердің үнсіз қыбырындай тылсым, енді бір тұста қырғидың қанатының суылындай, ат тұяғының дүрсіліндей екпінді :
Көлеңке жасын ұзартып,                                                                                Алысты көзден жасырса.                                                                                Күнді уақыт қызартып,                                                                                Көкжиектен асырса...
Тұлпардан тұғыр озбас шабылса да,                                                                           Оған да үкі, тұмар тағылса да.                                                                              Қыжыртпай мені сырттан жүре алмайды,                                                           Кім желігіп, қай шеттен қағылса да.
       Міне, осы жолдардан бір сілтеуінде мың түрлі серпіні бар бір қолдың, бір үнінде сан түрлі саздың әуені бар бір өңештің табы байқалады. Осынша өлең қалай шыға берген? Табиғи дарыны. Сақарадағы әрбір қыбыр, әрбір сыбыр, көріністер болашақ ұлы ақынның зерек зердесінен бірде-бір қалыс қалмай,  құйыла берген. Сөйтіп ақынның келісті өлең мен философиялық трактаттар жазу тәжірибесінде осынау тамылжыған әсем әуен, төкпелеткен ақын сөздері жаңғырықсыз қала алмады. Жалпы халық құрметіне бөленген тұлғалар атына айтылған ащы сын да болды («Шортанбай, Дулат пенен Бұқар жырау,..»). Бұл ойды С.Торайғыров өлеңдерінде «Олар надан ойлауда көп адасқан, Оларды қоя алмаймыз Абаймен тең, Себебі оқымаған білімі кем!» –деп Абайдың  қазақтың ой-санасындағы жаңа бағыттың бастамасы екендігін көркем сөзбен суреттей білген. Абай жастық шағында өлеңімен сусындаған  Біржан сал: «Абайдай адам тумас сөзге зерек, Зейіні түпсіз дария көзің жетпес», - деп биік бағалап кеткен [8]. Сондай-ақ,  «Туғанда дүние есігін ашады өлең...» деп басталатын Абай өлеңіндегі әрбір тармақтардан жақындықты, рухани туыстықты, сондай-ақ,  алыстағы, шетелдік, өзге тілді, сенің тіліңе ұқсамайтын, бірақ сөз бен әуен өздеріне де жат емес жандарға деген сүйіспеншілік сезімін қалайша естімеуге болады [3].«Адамзаттың бәрін сүй, бауырым деп»
Атаңның баласы болма,
адамның баласы бол  (Абай).
І. Абай – текті ақын, данышпан ойшыл.
Сөз танитын «қалың елі, қазағы» «Алтын хакім Абай» деп ардақтаған, Абай Құнанбайұлы - кең  сақараның текті ақыны. «Әуелі өзіңнен асып кеткен ұл туғыз,..» деп әкесі айтқандай, тектіден туып, жасында медреседе оқыған, кейін әкесімен бірге ел ісіне араласып, «өмір мектебінде» шыңдалған. Төл мәдениеттің тұнығынан сусындап,  шығыс поэзиясына таяна, орыс және еуропа мәдениетіне жақындасу арқылы қазақтың рухани ойлам шеңберіне сонылық енгізген реформатор. Шығыс пен Батыс өркениетін жетік білген,  Пушкин, Гете, Шекспирмен және Декартпен сұхбаттас болып, солармен бой теңестіре тұрған ғұлама ойшыл.
ІІ. Абай тағылымы - «өлмейтұғын» мұра.
1. Абай шығармаларының өміршеңдігі
Адамзат ақыл-ойының, ақындығының ірі тұлғасы Абайдың тағылымы, шығармаларындағы адами қағидалары  («Ақыл, қайрат, жүректі бірдей ұста», «Сабырсыз, арсыз, еріншек») мен дидактикалық ұстанымдары («Жасымда ғылым бар деп ескермедім», «Ғылым таппай мақтанба») бүгін жер бетіндегі бүкіл адамзат мәңгі сусындар рухани бұлаққа айналды. Ақынның қай туындысын алмайық, оның алтын қазығы – Адам. Нағыз Адам, толық Адам қандай болу керек деген сұраққа жауап іздейді, «Атымды Адам қойған соң, қайтіп надан болайын», «Адамды сүй, Алланың хикметін сез, не қызық бар өмірде одан басқа» - деп әрі оған жауап та береді.
«Қазақтың бас ақынының» жастығы  сөз бен саз өнерінің кенішінде өтті. Ол әжесінен ауызынан халық әдебиетнмен нәр алып, сал-серілердің өнерін үйренген ырғақ пен дыбыстың төл  перзенті еді.  Абай поэзиясының ырғақты бейнесі де дәл осындай. Бірде көшкен елдің сабырлы, салқам жүрісіндей, бірде құм төбелердің үнсіз қыбырындай тылсым, енді бір тұста қырғидың қанатының суылындай, ат тұяғының дүрсіліндей екпінді :
Көлеңке жасын ұзартып,                                                                                Алысты көзден жасырса.                                                                                Күнді уақыт қызартып,                                                                                Көкжиектен асырса...
Тұлпардан тұғыр озбас шабылса да,                                                                           Оған да үкі, тұмар тағылса да.                                                                              Қыжыртпай мені сырттан жүре алмайды,                                                           Кім желігіп, қай шеттен қағылса да.
       Міне, осы жолдардан бір сілтеуінде мың түрлі серпіні бар бір қолдың, бір үнінде сан түрлі саздың әуені бар бір өңештің табы байқалады. Осынша өлең қалай шыға берген? Табиғи дарыны. Сақарадағы әрбір қыбыр, әрбір сыбыр, көріністер болашақ ұлы ақынның зерек зердесінен бірде-бір қалыс қалмай,  құйыла берген. Сөйтіп ақынның келісті өлең мен философиялық трактаттар жазу тәжірибесінде осынау тамылжыған әсем әуен, төкпелеткен ақын сөздері жаңғырықсыз қала алмады. Жалпы халық құрметіне бөленген тұлғалар атына айтылған ащы сын да болды («Шортанбай, Дулат пенен Бұқар жырау,..»). Бұл ойды С.Торайғыров өлеңдерінде «Олар надан ойлауда көп адасқан, Оларды қоя алмаймыз Абаймен тең, Себебі оқымаған білімі кем!» –деп Абайдың  қазақтың ой-санасындағы жаңа бағыттың бастамасы екендігін көркем сөзбен суреттей білген. Абай жастық шағында өлеңімен сусындаған  Біржан сал: «Абайдай адам тумас сөзге зерек, Зейіні түпсіз дария көзің жетпес», - деп биік бағалап кеткен [8]. Сондай-ақ,  «Туғанда дүние есігін ашады өлең...» деп басталатын Абай өлеңіндегі әрбір тармақтардан жақындықты, рухани туыстықты, сондай-ақ,  алыстағы, шетелдік, өзге тілді, сенің тіліңе ұқсамайтын, бірақ сөз бен әуен өздеріне де жат емес жандарға деген сүйіспеншілік сезімін қалайша естімеуге болады [3].

доп. образование детей

group: Другое

title: Баяндама такырыбы:  «Адамзаттын барін суй,  бауырым деп»


extracted_text:
Сабақтың тақырыбы: Сын есім.
Күні:13.03.2017
Сынып: 3а
Сабақтың мақсаты: 1.Оқушыларға сын есім туралы жалпы
түсінік беру.
2. Шығармашылық деңгейдегі жаттығу жұмысын орындау
арқылы ойлау қабілетін, сөздік қорларын дамыту.Көркем
жазу арқылы әсемдікке баулу.
3. Зеректікке, ұқыптылыққа, ұйымшылдыққа тәрбиелеу.
Сабақтың көрнекілігі: сөзжұмбақ, доп, сызба суреттер,
видеопроектор, слайд.
Сабақтың түрі: аралас сабақ.
Сабақтың әдісі: түсіндіру, сұрақ-жауап, әңгімелеу.
Пәнаралық байланыс: ана тілі, дене шынықтыру.
Сабақтың барысы: І.Ұйымдастыру кезеңі.
Психологиялық дайындық.
Сабағыңа жөндеп,
Әзірленсең-еңбек.
Қиындықтың бәрін,
Еңбек қана жеңбек.
 Ендеше, балалар, еңбектеніп білім аламыз. Білім арқылы
көздеген мақсатымызға жетеміз.
ІІ.Үй тапсырмасын тексеру.
Жаттығуды оқыту.
 Етістік дегеніміз не?  Сұрақтарын ата.
 Мысал келтір.
ІІІ. Жаңа сабақ.
 Жақсы, балалар, енді бәріміз сөзжұмбаққа назар
аударайық. Мына сөзжұмбақты шешіп көрейік.
1. Заттың түсі.
2. Шелек, кесе, қазан сөздерінің жалпы атауы.
3. Қасиетті тағам.
4. Апта күні.
5. Уақытты көрсететін құрал.
6. « Ұсақ » сөзіне қарама-қарсы сөз.
7. Жыл мезгілі.
Дәптермен жұмыс: ( Оқушылардан әдептілік туралы мақал-
мәтелдерді сұрап, солардың біреуін жазу.)
Әдепті бала-арлы бала,
Әдепсіз бала- сорлы бала.
« Ой қозғау » стратегиясы арқылы сызбамаен жұмыс.
Оқулықпен жұмыс. 1-жаттығуды ауызша орындыту. Жұмбақты
шешіп, қарбызға сипттама беру.
Сырты жасыл, қап-қатты,
Іші қызыл, тәп-тәтті.
(Қарбыз) -Сырты қандай?
-Түсі қандай?
- Дәмі қандай?
- Пішіні қандай?
- Мұның бәрі заттың несін білдіріп тұр?
Тақтаға сызбаны іліп, оқушыларға сызбаны толтырту.
Қандай?
Қай ? Түсі
Пішіні Сын есім Сапасы
Дәмі Көлемі
2-жаттығу. Сурет бойынша сұрақтарға жауап беру.Тиісті тірек
сөздерін қолданып сөйлем құрау.
-Күн қандай? -Күн ашық.
- Аспан қандай? - Аспан көгілдір.
- Жапырақтар қандай? - Жапырақтар жасыл.
4-жаттығу. Өлеңді мәнерлеп оқып, сын есімді табу.
Сергіту сәті. « Доп тастау » ойыны арқылы сын есім болатын
сөздерді атау.
5-жаттығу. Шығамашылық жұмыс. Мәтінді сурет бойынша
ретімен көшіріп жазу.
6-жаттығу. «Төрт жолды өлең » стратегиясы. Ребусты шешу.
Таңқурай Құлпынай Қарақат
1. Зат есім -1сөз 1.Жидек 2. Сын есім-2 сөз 2. Қара, күлгін.
3. Етістік – 3 сөз 3. Өседі, жеміс береді.
4. Сөйлем -4 сөз 4. Мен орманнан қарақат тердім.
ІV.Сабақты қорытындылау.  Тест жұмысы.
1. Заттың түсін, көлемін, сапсын, дәмін, пішінін білдіретін
сөздердіне дейміз?
а) сын есім
ә) зат есім
б) етістік
2. Сын есімнің сұрақтарын көрсет.
а) Не істеді? Не қылды? Қайтті?
ә) Қандай? Қай?
б) Қанша? Неше? Нешінші?
3.Заттың сынын білдіріп тұрған қай сөздер?
а) он, доп
ә) жүгірді, ала
б) биік, қызыл
4. Түбір сөзді тап.
а) биші
ә) қазақ
б) өнерпаз
5.Дұрыс жазылған сөзді тап.
а) абтобус
ә) автобс
б) автобус Үйге тапсырма: 3-жаттығу. Жұмбақ құрастыру.
 Тест тапсырмасы
1. Заттың түсін, көлемін, сапсын, дәмін, пішінін білдіретін
сөздердіне дейміз?
а) сын есім
ә) зат есім
б) етістік 2. Сын есімнің сұрақтарын көрсет.
а) Не істеді? Не қылды? Қайтті?
ә) Қандай? Қай?
б) Қанша? Неше? Нешінші?
3.Заттың сынын білдіріп тұрған қай сөздер?
а) он, доп
ә) жүгірді, ала
б) биік, қызыл
4. Түбір сөзді тап.
а) биші
ә) қазақ
б) өнерпаз
5.Дұрыс жазылған сөзді тап.
а) абтобус
ә) автобс
б) автобус

file_name: сын есім.docx

intro:
1.Оқушыларға сын есім туралы жалпы түсінік беру.
2. Шығармашылық деңгейдегі жаттығу жұмысын орындау
арқылы ойлау қабілетін, сөздік қорларын дамыту.Көркем
жазу арқылы әсемдікке баулу.
3. Зеректікке, ұқыптылыққа, ұйымшылдыққа тәрбиелеу.
Сабақтың көрнекілігі: сөзжұмбақ, доп, сызба суреттер, видеопроектор, слайд.
Сабақтың түрі: аралас сабақ.
Сабақтың әдісі: түсіндіру, сұрақ-жауап, әңгімелеу.
Пәнаралық байланыс: ана тілі, дене шынықтыру.
Сабақтың барысы: І.Ұйымдастыру кезеңі.
Психологиялық дайындық.
Сабағыңа жөндеп,
Әзірленсең-еңбек.
Қиындықтың бәрін,
Еңбек қана жеңбек.
•	Ендеше, балалар, еңбектеніп білім аламыз. Білім арқылы көздеген мақсатымызға жетеміз.

чтение

group: Дисциплины

title: Сабақ жоспары: "Сын есім"


extracted_text:
Павлодар облысының Ақтоғай ауданы
Білім бөлімінің әдістемелік кабинеті
Әдістемелік әзірлеме
Аудандық жас мамандар мектебінің
 жұмысын тиімді үйлестіру
әдістемесі
Павлодар, 2013
1 Құрастырған:
Р.Маней, Ақтоғай ауданының білім бөлімінің әдіскері
Рецензент:
2 Түсінік хат

                    Әдістемелік   әзірлемені  құрастыруда   ҚРның   Президенті
Н.Ә.Назарбаевтың   2012   жылғы   27   қаңтардағы   «Әлеуметтік
экономикалық   жаңғырту  –  Қазақстан   дамуының   басты   бағыты»  атты
Қазақстан   халқына   Жолдауы,     осы   Жолдауды   жүзеге   асыруға   арнап
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 25 маусымдағы № 832
қаулысымен  бекітілген  «Оқушылардың функционалдық сауаттылығын
дамыту   жөніндегі   2012   –   2016   жылдарға   арналған   ұлттық   ісқимыл
жоспары», ҚРның 2007 жылғы 27 шілдедегі «Білім туралы» заңы (44
бабы 9тармағы), ҚРның «2011 2020 жылдары білім беруді дамыту»
бағдарламасы,   ҚРның   «Тілдерді   қолдану   мен   дамытудың   20112020
жылдарға арналған бағдарламасы»,  ҚРның «Білім туралы» Заңның 5
бабы 25тармағына сәйкес Қазақстан  Республикасының Білім және
ғылым министрінің  2007 жылғы                            29 қарашадағы №
583
 бұйрығымен бекітілген   «Оқуәдістемелік   жұмысты
ұйымдастыру және жүзеге асыру Ережесі»  және   т.б.  нормативтік
құқықтық құжаттар басшылыққа алына отырып әзірленді.
Мәселенің өзектілігі:  Бүгінгі шапшаң даму мен жаңарулар заманында жас
мамандардың педагогика ғылымының қазіргі әдіснамалық жаңалықтарымен
қаруланбағандығы, мемлекет тарапынан ұстаздар мен оқушыларға қойылатын
талаптармен, нормативтік құжаттармен таныс еместігі,  әдістемелік көмекке
мұқтаждығы.
Жаңашылдық:
Аудандық   деңгейде   ауыл   мектебіндегі   жас   мамандар   мектебінің   жұмысын
жандандыру, жұмыс мазмұны мен   түрлерін жаңарту. Жас мамандарды кәсіби
біліктілікке   бейімдеуге,   әр   жеке   тұлғаның   әлеуетін   анықтау   мен   дамытуға,
оқушының функционалдық сауаттылығын арттыру контексіне арналған өңірлік
жүйе   құруды   мұғалімдерге   арналған   менторинг,   коучинг   бағдарламаларын
меңгерген педагогтердің тәжірибесіне негіздеу.
3 Мақсат:
Жас   мамандарға   руханиізгілік,   психологиялық,   моральдықэтикалық   және
кәсіби
  тұрғыдан   қолдау   көрсету,   пәндік   білімдерін   нығайтуға,   жалпы
құзыреттеліктерінің дамып жетілуіне жағдай жасау.
Міндеттер:
Нәтижеге   бағдарланған   білім   беру   жүйесінің   қажеттілігіне   сәйкес   жас
мұғалімдерді ұстаздық шеберлікке баулу, кәсіптік дайындықтарын жетілдіру,
танымтүйсігі   жанжақты   да   терең,   парасатты,     ақпараттықкоммуникативтік
технологияларды меңгерген, заманға лайық шығармашыл ұстаздың өзіндік стилін
қалыптастыру [2,106] .
Автордан
Жас   мамандар   мектебі   –   біздің     еліміздің   білім   беру   үдерісінде   көп
жылдардан   бері қызмет атқарып келе жатқан біліктілікті арттыру жүйесінің
маңызды бір бөлшегі болып табылады. Білім беру жүйесінің тәжірибесінде жас
мамандарды кәсіптік біліктілікке баулуға арналған жұмыстардың бай әдістемелік
қоры, ғылымитеориялық негіздемесі де бар. Алайда, үздіксіз жаңарулар мен
бүгінгі жылдам даму кезеңінде мектепке келген жас маманмен жұмыс мазмұны
мен   әдіснамасына   жаңғыртулар   мен   өзгертулер   енгізуді   қажет   ететіндігі
тәжірибеде расталып отыр.  Себебі, бүгінгі қоғамның өмір сүру дағдылары, жас
жеткіншектердің отбасынан алған тәлімтәрбиесі, шеттен толассыз еніп жатқан
ақпараттар ағымының оңсол әсерлері, бір сыныпта отырған оқушылардың білім
мен білік деңгейлерінің әр түрлілігі жас маманнан шапшаң дамуды, жас маманның
креативті, қалыптан тыс ойлай білуді,  жұмыс тәжірибесіне білім беру саласына
енгізіліп   жатқан   инновациялық   үдерісті   жылдам   енгізе   білуді,   кәсіпке   тез
бейімделуді талап етеді.
           Жас мамандарға арналған менторинг, коучинг бағдарламаларына
негізделген   өңірлік   жүйе   жұмысының   қазіргі   таңдағы   теориялық
практикалық маңызы:
  Мектепке жаңа келген жас маман әдіскердің көмегіне сүйене отырып,
мамандығын таңдауда қателеспегендігін сезінсе, кез келген кедергілерден қиын да
болса абыроймен өте алса, ондай тұлға білікті маман болып қалыптасады. Жас
маман қоғамдағы өз орнын нақты танып, қажетттілігін терең түсінген жағдайда
жұмысына деген жауапкершілігі артады, қоғамнан жағымды баға алады. Бұл –
тәжірибеде расталған шындық. Бұл үшін жас мамандармен жұмыстың жаңаша
үлгісі өте маңызды рөл атқарады. Қабілетті, өзінөзі тәрбиелейтін, өз білімін
үздіксіз   жетілдіретін,   өздігінен   дамитын   тұлға   қалыптастыру   ЖММ   басты
міндеті.
4 «Мұғалімдерге арналған менторинг бағдарламалары  бүгінгі күні кәсіби
жолын жаңа бастаған мұғалімдер үшін тиімді тәсіл ретінде қарастырылады. Білім
беру органдары   менторинг бағдарламаларын енгізу барысында екі мақсатты
көздейді – біріншіден, жас мұғалімдерге кәсіби қалыптасу басында күшті бастау
береді, екіншіден, ментор қызметін атқаратын тәжірибелі мұғалімдер танымал
болумен қатар материалдық көтермелеуге ие болады» [Little and Nelson, 1990].
Ментор   әдетте   тәлімгер,   менторинг   –тәлімгерлік   деп   аударылады.     Біздегі
тәлімгерлік пен батыс менторингісі философиясы арасында айырмашылық бар.
Менторинг   үдерісінің   мәселесі   тәлім   алушыны   оған   жүктелген   кәсіби
тапсырмаларды   өздік   және   толық   жауапкершілікпен   іске   асыра   алатындай
кәсіптік дамудың кезеңіне жеткізу болып табылады.
Жұмыс бағыттары

 :
 Жас   мамандардың   менторлардың   жеткешілігімен   кәсіби   мәнді   жеке
тұлғалық қасиетін жетілдіру;
 педагогикалық әрекетінің өзіндік стилін қалыптастыру;
 педагогикалық шығармашылығын дамыту;
 руханиізгілік, моральдықәдептілік  қасиеттерін орнықтыру.
Жұмыс түрлері:
Консультация  (өз   білімін   жетілдіру   жоспарларын   құру,   компьютерлік
сауатттылықты, Интернеттен, педагогикалықәдістемелік ғылыми әдебиеттерден,
баспалардан   жаңа   ақпарат   алуды     меңгерту,  сынып  журналдарын   толтыруға
көмектесу және т.б.)
Тренинг (білім беру мен тәрбиелеудің интербелсенді әдістерін көрсету, оқушы
мен   мұғалім   арасындағы   қарымқатынас   психологиясының   тиімді   әдістерін
меңгерту және т.б.)
Проблемалықбағдарлы
  семинар:  «Сабақтың   құрылысы,   құрамы   және
сабақты құру», «Жазба жұмыстарына қойылатын талаптар: мазмұны, түрі, оқушы
жұмысын тексеру, бағалау нормалары және нәтижені талдау»
Семинартренинг: «Өз білімін үздіксіз жетілдіру бағдарламасын құру»
Тәлімгерлік  (жеке   мұғалімдерге   арналған   консультация,   жас   мамандардың
тәлімгердің  сабағына қатысуы)
Менторинг (мұғалімдердің 2 (негізгі) деңгейлік курсынан өткен мұғалімдердің
(меторлардың) тәлім алушылармен арасында өткізілген рөлдік ойындар
5 Стажировка (дидактикалық материалдар, авторлық құралдар, ауызша, жазбаша
емтихан материалдарын, сыныптан тыс жұмыстардың жоспарларын әзірлеу)
Өзара  сабаққа қатысу
Әдістемелік   семинар   «Жас   мұғалімнің   сабаққа   дайындығы»,  «Өткізілген
сабақты мұғалімнің   талдауы»,   «Көркем   шығарманы   оқытудың   тиімді
жолдары»
Мастеркласс (қызықты әдістемелер, педагогикалық әрекеттер көрсетіледі)
Семинарпрактикум:
жазуға қойылатын талаптар»
 «Қазіргі   сабаққа   қалай   дайындаламыз?».   «Шығарма
Іскерлік   және   рөлдік   ойындар:
 «Өзіңізді   білікті   маман   ретінде   қалай
қалыптастыруға   болады?»,   «Әдебиет   сабағында   рөлдік   ойындар   арқылы
оқушылардың   коммуникативтік,     әртістік   қабілеттерін   дамыту»,   «Егер   мен
мектеп директоры болсам, ..» [9, 37].
Диспут, дискуссия:  «Жаңа бастаған мұғалімнің басты проблемалары»
Дөңгелек   үстел:  «Менің   алғашқы  педагогикалық   тәжірибем»,   «Мұғалімнің
басқарушылық біліктілігі және оны дамыту жолдары».
Мектепке   саяхат  (озық   мектептердің   оқуматериалдық   базасы   мен   пән
кабинеттерімен,
  пән   кабинеттерде   жинақталған   оқуәдістемелік,
дидактикалық материалдарымен танысу, тәжірибелерінен үйрену)
Пәнаралық диалог (әр пәннің мұғалімдері қатысады) [8,54].
  Сайыс   түрлерінің   бірнешеуін   өткізуге   болады.  Үлгі:  «Үздік   сабақ
әзірлемесі»   сайысы,   жаңа   үлгідегі   панорамалық   сабақтардың   сайыстары,
«Болашақ мұғалім» сайысы
 Жас мамандардың сабағына қатысу, талдау, бағалау, кеңес беру
Жас мамандардың шығармашылық есебі
Ынталандыру,   қолдау  (форум,   конференцияларға   қатыстыру,   білім   бөлімі
тарапынан марапаттау)
Күтілетін нәтиже:
бұл   нәтижелердің   бәрі   де   жас   маманның   кәсіби   шеберлігін   жетілдіріп,
адамгершілігін, жауапкершіліктерін арттырады.
6 Жұмыс жасау технологиясы:
           Қоғамның білімді де парасатты болуы әлеуметтік және экономикалық
проблемаларды   шешуде,   ғылым   мен   мәдениеттің,   ұлттық   дәстүрлердің
сақталуына     негізгі   ұйытқы   болып   табылады.   Сол   қоғамның   болашағы   –
жастар.   Жас   ұрпақты   тәрбиелейтін   басты   тұлға   құзыретті   педагог.   Жас
маманның құзыретті ұстаз болып қалыптасуы үшін жүргізілетін жұмыстар
кезеңкезеңмен жүзеге асырылуы тиіс. Олар мынадай:
 жас   маманның   кәсіптік   даярлығын,
  ақпараттықкоммуникативтік
технологияларды меңгеру деңгейін диагностикалау;
 жас   мамандармен   жүргізілетін   жұмыс   жоспарларын   әзірлеу,   болжалды
нәтижені шамалау;
 жоспарланған жұмысты жүзеге асыру:
 нәтижені   талдау,   кемшіліктерді   жою,   жұмыс   мазмұны   мен   түрлерін
жаңарту.
Жұмыс жоспары 3 жылға арналып жасалады:
І кезең:  Тақырыбы: «Жас маманның бейімделуі»
ІІ  кезең:  Тақырыбы: «Шығармашылық ізденіс жолы»
ІІІ  кезең:  Тақырыбы: «Жеке қалыптасу жолын таңдау»

 І   кезеңде жүзеге асырылатын жұмыс түрінің бірін өткізуге арналған

әзірлемені ұсынамын:
Атауы:  Жас мұғалімнің сабаққа дайындығы
Мақсаты:
Мектепте қызмет жолын жаңа бастаған жас мұғалімге   кәсіптік тұрғыдан
күш   пен   рух   беру,    кәсіптік   біліктілікке,   әлеуметтік   өмірге   баулу   және
өздігінен даму дағдысын қалыптастыру
Міндеттер:
7  үздіксіз   білім   беру   жүйесінде   жас   мамандардың   қажетттілігін
қанағаттандыру және педагогикалық ситуациялардан шығу жолдарын
көрсету;
ауыл мектебіндегі   түрлі қиыншылықтардан қисынды әрекеттер мен
мектепте қордаланған озық тәжірибелерді қолдану арқылы жетістікке
жету.

Жұмыс формасы: әдістемелік семинар
Техникалық жабдық: интербелсенді тақта, постер, маркер, стикер
Ұйымдастыру формасы:
           Қатысушылар «Оқушылар», «Жас мамандар», «Тәжірибелі ұстаздар»
деген            3 топқа бөлінеді (семинарға жас мамандармен қатар тәжірибелі
ұстаздар да қатысады, бірақ 3 топта да жас мамандар мен тәжірибелі ұстаздар
аралас отырады).
Семинардың жоспары

 :
1. Мозайка әдісі арқылы топтарға бөлініп отыру
2. Мотивация
3. Тақырыпқа ену
4. Мұғалімдердің кәсіби білімдерін белсендендіру (пікірлесу)
5. Педагогикалықпсихологиялық тренинг
6. Қазақ тілі пәні бойынша панорамалық сабақ көрсету (56 минут).
7. Оқу материалын қалай жоспарлауға болады?
8. Ширату «Күн сәулесінде»
9. Практикалық жұмыс
10.Әр топ өздері әзірлеген әзірлемелерін қорғайды.
11. Рефлексия
12.Қоштасу
Семинардың барысы
1. Мозайка   әдісі   арқылы   топтарға   бөлініп   отыру  (билет   бойынша
орналасады: І топқа 15билет, ІІ топқа 610билет, ІІІ топқа 1115 билет).  (1
минут  уақыт жұмсалады)
8 «Мұғалім   қандай   болу   керек?»   тақырыбына   постер   салғызу.
(Мысалы: құзырлы, креативті ойлай алатын, жаңашыл, ізденмпаз және т.б.)
(3 минут)
               Семинарға қатысушылармен амандасу. Ынтымақтастық атмосферасын
қалыптастыру мақсатында  «Жүректен жүрекке» стратегиясын қолдану. Әр
адам   бірбіріне   жылы   лебіздерін   білдіріп,   бір   біріне   жүрекшелерін
сыйлайды.                  (5 минут).
2. Мотивация:  Сыни   тұрғыдан   ойлауға   үйретудің   «миға   шабуыл»   әдісі
қолданылады  (брэйнсторминг).
 Мұнда   жас   мамандарға   тәжірибелі
ұстаздар мынадай ауызша сұрақтар қояды: Қандай ұлы педагогтер туралы
оқыдыңыздар?   Олардың   қандай   ғибратты   сөздерін   білесіздер?   [4,14]   (5
минут).
3. Тақырыпқа ену
Шарты: үстелдерде жатқан қиынды қағаздардан бүтін пішін жасау. (1 минут)
           Құрметті әріптестер, бөлшектерден бүтінді құрастырғаныңыз сияқты
45   минуттық   сабақ   та     –   бірнеше   кезеңдерден,   педагогикалық   сан   қилы
әрекеттерден құралатын бүтін бір педагогикалық үдеріс. Әр кезеңді жақсы
ойластырып, ұтымды ұйымдастыра білсек, сабақ нәтижелі болмақ. (45 секунд)
4. Мұғалімдердің   кәсіби   білімдерін   белсендендіру   (пікірлесу).
Сұрақ жазылған билет алып, топ ішінде пікірлерін айтады, кейін тәжірибелі
ұстаздармен  пікірлеседі. («көршіңе әңгімелеп бер» әдісі бойынша)
1билет. Сабаққа дайындықты неден бастау керек?
2билет. Сабақтың мақсатын қалай анықтаймыз?
3билет.   Сабақты   бастамас   бұрын   оқушылардың   сабаққа   қызығушылығын
ояту үшін не жоспарлаймыз? (слайд арқылы) (15 минут)
5. Педагогикалықпсихологиялық тренинг
1топқа: Сіз сыныпқа кіріп келсеңіз, оқушылар сыныпта бірібірін қуып,
шулап жүр. Сізге назар аудармайды. Сіз не істейсіз?
2топқа:   Сыныптағы   ер   бала   қыз   балаға   ат   қойып,   айдар   тағып,   оны
жылатыпты.     Ал   қыз   бала   Сіз   сабаққа   кіріп   келгенде   шағымданып,
жылады.   Сіз   қандай   шара   қолданасыз?   Әлде   ол   мәселені   шешпестен
сабақ бастайсыз ба?
      3топқа: Сабаққа қандай мақсатпен кіресіз? (5 минут).
9 6. Қазақ тілі пәні бойынша панорамалық сабақ көрсету (56 минут).
7.   Оқу   материалын   қалай   жоспарлауға   болады?
көрсетіледі).
Бұл   үшін   сабақты   жақсы   өткізуге   мүмкіндік   беретін   қандай   ережелерді
сақтау қажет. (Сол ережелермен танысамыз). (10 минут)
 (Слайдшоу
8. Ширату «Күн сәулесінде»
                          Мақсаты: Өзінің жақсы қасиеттерін  анықтау, оларды қиын
жағдайды жеңіп шығуда қор (ресурс) ретінде қолдану.
Жүргізуші:  «Қағазға   күнді   салыңыздар,   балалар   салатындай:
ортасында шеңбер оның жанжаққа шашып тұрған сәулелерін. Шеңбердің
ішіне өзіңіздің атыңызды жазыңыз. Әр сәуленің жанына өзіңіз туралы жақсы
пікір жазыңыз. Сіздің міндетіңіз  өзіңіз туралы көбірек жазу.
Суреттерді   жазып   болған   соң,   қатысушыларға   келесі   тапсырма
беріледі.
Жүргізуші:  «Осы   бір   бет   қағазды   әрқашан   өзіңізбен   бірге   алып
жүріңіз,   андасанда   сәулелерін   қосып   отырыңыз.   Егер   де   жабырқап
қалсаңыз,   сол   Күн   салынған   суретке   қарап,   есіңізге   түсіріңіз,   өзіңіздің
қасиеттеріңізді неге жаздыңыз?!» [1,15]. (5 минут)
9. Практикалық жұмыс
Тапсырма:   3   топқа     «Етістік   туралы   түсінікті   меңгерту»   атты
сабақтың тақырыбы беріледі (6сынып).  1топ сабақтың мақсатын құрады,
2 топ негізгі бөлімде орындалатын тапсырмаларды, оны өткізу әдістемесін,
ұйымдастыру   формаларын   анықтайды,   3топ   сабақты   қызықты   өткізу
жұмыстарын, рефлексияны құрастырады. (10 минут)
10. Әр топ өздері әзірлеген жұмыстарын қорғайды.  (15 минут)
11. Рефлексия.  Өткізілген семинарды смайлик арқылы бағалау, өз ойларын
стикерге   «бір   ұсыныс,   бір   тілек»   арқылы   түсіру.   (немесе   «Ойлаудың   6
шляпасы»,   «Тиімді   өлшем»   атты   мастеркластар   арқылы   рефлексия
жасауға болады).       [10,51]           (45 минут).
12.   «Қоштасу».  3   топ   бірбіріне   қазақтың   ұлттық   дәстүрлерін,   тілдік
көркем   ерекшеліктерін   қолдана   отырып,   қоштасу   сөздерін   айтады,   игі
тілектерін білдіреді.  (5 минут).

10 Пайдаланылған әдебиеттер
1. Библиотека   олимпийца   «Ертіс   дарыны».
  «Групповые   и
индивидуальные   формы   работы   психолога   при   подготовке
школьников к интеллектуальным соревнованиям», Павлодар, 2012 15
бет.
2. С.В.Кульневич,
  В.И.Гончарева,
  Т.П.Лакоценина   «Управление
современной школой», «Учитель», 2005. 105110бет.
3. Павлодарский ИПК ПК «Методические рекомендации к организации
мастеркласса», Павлодар, 2010.
4. Білім беру мекемесі басшыларының анықтамалығы, 2011, №9, 14бет.
5. Народное образование, Москва, 2013. №2. 108111бет
6. А.Ә.Жайтапова,   Г.А.Шамина   «Әдіскер   қызметінің   мазмұны   білім
беруді жаңарту тұрғысынан», Алматы, 2010. 6366бет.
7. Республикалық   ғылымиәдістемелік   журнал   «Қазақ   тілі:   әдістеме»
2012 (58), №1,4. 12 және 6бет.
8. Республикалық  ғылымиәдістемелік және ақпараттық сараптамалық
журнал «12 жылдық білім 12летнее образовние» 2008, №1. 5459бет.
9. Инновация   в   образовании.   Ғылымиәдістемелік   журнал,   2013   жыл.
№8. 37бет.
10.  «Методист».   Мунипициальная   методическая   служба.   Ғылыми
әдістемелік журнал. 2012 жыл. №9. 51бет
11

file_name: Методическая разработка -1, Маней.doc

intro:
Түсінік хат
           Әдістемелік әзірлемені құрастыруда ҚР-ның Президенті           Н.Ә.Назарбаевтың 2012 жылғы 27 қаңтардағы «Әлеуметтік-экономикалық жаңғырту – Қазақстан дамуының басты бағыты» атты Қазақстан халқына Жолдауы,  осы Жолдауды жүзеге асыруға арнап Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 25 маусымдағы № 832 қаулысымен бекітілген «Оқушылардың функционалдық сауаттылығын дамыту жөніндегі 2012 – 2016 жылдарға арналған ұлттық іс-қимыл жоспары», ҚР-ның 2007 жылғы 27 шілдедегі «Білім туралы» заңы (44-бабы 9-тармағы), ҚР-ның «2011- 2020 жылдары білім беруді дамыту» бағдарламасы, ҚР-ның «Тілдерді қолдану мен дамытудың 2011-2020 жылдарға арналған бағдарламасы»,  ҚР-ның «Білім туралы» Заңның 5-бабы 25-тармағына сәйкес Қазақстан  Республикасының Білім және ғылым министрінің  2007 жылғы                            29 қарашадағы № 583 бұйрығымен бекітілген «Оқу-әдістемелік жұмысты ұйымдастыру және жүзеге асыру Ережесі» және т.б. нормативтік-құқықтық құжаттар басшылыққа алына отырып әзірленді.
	Мәселенің өзектілігі:  Бүгінгі шапшаң даму мен жаңарулар заманында жас мамандардың педагогика ғылымының қазіргі әдіснамалық жаңалықтарымен қаруланбағандығы, мемлекет тарапынан ұстаздар мен оқушыларға қойылатын талаптармен, нормативтік құжаттармен таныс еместігі,  әдістемелік көмекке мұқтаждығы.

Жаңашылдық:
Аудандық деңгейде ауыл мектебіндегі жас мамандар мектебінің жұмысын жандандыру, жұмыс мазмұны мен  түрлерін жаңарту. Жас мамандарды кәсіби біліктілікке бейімдеуге, әр жеке тұлғаның әлеуетін анықтау мен дамытуға, оқушының функционалдық сауаттылығын арттыру контексіне арналған өңірлік жүйе құруды мұғалімдерге арналған менторинг, коучинг бағдарламаларын меңгерген педагогтердің тәжірибесіне негіздеу.
Мақсат:                                                                                Жас мамандарға рухани-ізгілік, психологиялық, моральдық-этикалық және кәсіби  тұрғыдан қолдау көрсету, пәндік білімдерін нығайтуға, жалпы құзыреттеліктерінің дамып жетілуіне жағдай жасау.
Міндеттер:                                                                                Нәтижеге бағдарланған білім беру жүйесінің қажеттілігіне сәйкес жас мұғалімдерді ұстаздық шеберлікке баулу, кәсіптік дайындықтарын жетілдіру, таным-түйсігі жан-жақты да терең, парасатты,  ақпараттық-коммуникативтік технологияларды меңгерген, заманға лайық шығармашыл ұстаздың өзіндік стилін қалыптастыру [2,106] .

АвторданТүсінік хат
           Әдістемелік әзірлемені құрастыруда ҚР-ның Президенті           Н.Ә.Назарбаевтың 2012 жылғы 27 қаңтардағы «Әлеуметтік-экономикалық жаңғырту – Қазақстан дамуының басты бағыты» атты Қазақстан халқына Жолдауы,  осы Жолдауды жүзеге асыруға арнап Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 25 маусымдағы № 832 қаулысымен бекітілген «Оқушылардың функционалдық сауаттылығын дамыту жөніндегі 2012 – 2016 жылдарға арналған ұлттық іс-қимыл жоспары», ҚР-ның 2007 жылғы 27 шілдедегі «Білім туралы» заңы (44-бабы 9-тармағы), ҚР-ның «2011- 2020 жылдары білім беруді дамыту» бағдарламасы, ҚР-ның «Тілдерді қолдану мен дамытудың 2011-2020 жылдарға арналған бағдарламасы»,  ҚР-ның «Білім туралы» Заңның 5-бабы 25-тармағына сәйкес Қазақстан  Республикасының Білім және ғылым министрінің  2007 жылғы                            29 қарашадағы № 583 бұйрығымен бекітілген «Оқу-әдістемелік жұмысты ұйымдастыру және жүзеге асыру Ережесі» және т.б. нормативтік-құқықтық құжаттар басшылыққа алына отырып әзірленді.
	Мәселенің өзектілігі:  Бүгінгі шапшаң даму мен жаңарулар заманында жас мамандардың педагогика ғылымының қазіргі әдіснамалық жаңалықтарымен қаруланбағандығы, мемлекет тарапынан ұстаздар мен оқушыларға қойылатын талаптармен, нормативтік құжаттармен таныс еместігі,  әдістемелік көмекке мұқтаждығы.

Жаңашылдық:
Аудандық деңгейде ауыл мектебіндегі жас мамандар мектебінің жұмысын жандандыру, жұмыс мазмұны мен  түрлерін жаңарту. Жас мамандарды кәсіби біліктілікке бейімдеуге, әр жеке тұлғаның әлеуетін анықтау мен дамытуға, оқушының функционалдық сауаттылығын арттыру контексіне арналған өңірлік жүйе құруды мұғалімдерге арналған менторинг, коучинг бағдарламаларын меңгерген педагогтердің тәжірибесіне негіздеу.
Мақсат:                                                                                Жас мамандарға рухани-ізгілік, психологиялық, моральдық-этикалық және кәсіби  тұрғыдан қолдау көрсету, пәндік білімдерін нығайтуға, жалпы құзыреттеліктерінің дамып жетілуіне жағдай жасау.
Міндеттер:                                                                                Нәтижеге бағдарланған білім беру жүйесінің қажеттілігіне сәйкес жас мұғалімдерді ұстаздық шеберлікке баулу, кәсіптік дайындықтарын жетілдіру, таным-түйсігі жан-жақты да терең, парасатты,  ақпараттық-коммуникативтік технологияларды меңгерген, заманға лайық шығармашыл ұстаздың өзіндік стилін қалыптастыру [2,106] .

Автордан

администрации

group: Педагогика


extracted_text:
Пән: Әдебиеттік оқу.
Күні: 13.03.2017
Сынып:3а
Сабақтың мақсаты: а\Білімділігі:мәтінің мазмұнын аша отырып, өсиет туралы
ойларын ортаға салу.
       ә\Тәрбиелілігі:үлкенге құрмет, кішіге ізет білдіруге тәрбиелеу.
                            б\Дамытушылығы:өлеңді мәнерлеп оқыта отырып,ой өрістерін
дамытуға,   білімдерін кеңейтуге жағдай жасау.
Пән аралық байланыс: дүниетану,сурет.
Әдісі:баяндау,ойтүйіндеу.
Түрі:аралас сабақ.
Көрнекілігі:жыл мезгілдерінің суреті,мақалмәтелдер.
Сабақ барысы:І.Ұйымдастыру бөлімі.
Оқушылардың назарын сабаққа аудару.
ІІ.Өткен сабақты қайталау.
1.Өлеңді жатқа айту.
2. Отан туралы мақалмәтел
3. Сөздік жұмыс.
Сергіту сәті «Үлкен, кішкентай»
     Қонжық «үлкен» сөзін айтқанда, балалар аяқтарының ұштарымен жүреді, ал
«кішкентай» сөзін айтқанда, балалар иілген аяқтарымен жүруі керек.
ІІІ. Жаңа сабақ.
1.Кіріспе әңгіме.
 а)Жазғы мезгіл туралы әңгімелеу.
ә) Сурет бойынша әңгіме құрау
2.Жаңылтпаш.(Жатқа айтқызу)
    Көк тырна, Көп тырна.
    Тыраулап тен,
    Көп тұрма.
Сергіту сәті. Дидактикалық ойын «Ұшады – ұшпайды»
      Әдістемелік нұсқау: егер мен құстарды атасам, балалар қолдарын көтеру керек, ал
егер  басқа заттарды атасам, онда балалар қолдарын алдына қоюлары керек.

3.Оқулықпен жұмыс.
а)Мәтіңді мәнерлеп оқу.
ә)Тапсырмалар мен сұрақтар.
       Аманат дегенді қалай түсіндің
       Дәлмырза атаның аманаты орындалды ма?
       Балалардың ойының қиянат деуге бола ма?
IV.Сабақты бекіту.
1.Мақал – мәтелдердің мағынасын ашу.
Атабалағы сыншы.

Көз жетпегенге сөз жетеді.
2. Жаңылтпашты жатқа айт.
    Анау өскен изен бе екен, жусан ба екен?
    Қойды солай қусам ба екен?
    Қарсы болмас қусам көкем.
V. Үйге тапсырма.
Мәтіңді оқып, мазмұнын айт.

VI. Бағалау.

intro:
: а\Білімділігі:мәтінің мазмұнын аша отырып, өсиет туралы              ойларын ортаға салу.
       ә\Тәрбиелілігі:үлкенге құрмет, кішіге ізет білдіруге тәрбиелеу.
                            б\Дамытушылығы:өлеңді мәнерлеп оқыта отырып,ой -өрістерін дамытуға,   білімдерін кеңейтуге жағдай жасау.
Пән аралық байланыс: дүниетану,сурет.
Әдісі:баяндау,ой-түйіндеу.
Түрі:аралас сабақ.
Көрнекілігі:жыл мезгілдерінің суреті,мақал-мәтелдер.
Сабақ барысы:І.Ұйымдастыру бөлімі.
Оқушылардың назарын сабаққа аудару.
ІІ.Өткен сабақты қайталау.
1.Өлеңді жатқа айту.
2. Отан туралы мақал-мәтел
3. Сөздік жұмыс.
Сергіту сәті «Үлкен, кішкентай»
     Қонжық «үлкен» сөзін айтқанда, балалар аяқтарының ұштарымен жүреді, ал «кішкентай» сөзін айтқанда, балалар иілген аяқтарымен жүруі керек.

title: Поурочное планирование "Аманат"


extracted_text:
Формирование ключевых компетенций средствами русского языка (начальная школа)
Учебнопознавательные компетенция  это совокупность компетенций ученика в сфере самостоятельной познавательной деятельности, включающей элементы логической,
методологической, общеучебной деятельности. Сюда входят способы организации целеполагания, планирования, анализа, рефлексии, самооценки. По отношению к
изучаемым объектам ученик овладевает креативными навыками: добыванием знаний непосредственно из окружающей действительности, владением приемами учебно
познавательных проблем, действий в нестандартных ситуациях (Хуторской А.В.).
Учебнопознавательная компетенция
№
п/п
ФИО
учащегося
Развитие организационных умений
Байрамгул Р.
определяет и
формулирует
цель
деятельности
К
Н
К
К
Д
Д
К
Д
К
К
Н
Д
Д
К
Д
К
К
К
Д
К
К
К
К
Д
К
самостоятельно
составляет
алгоритм
учебной
деятельности
К
Н
Д
Д
О
О
Д
О
К
анализирует и
оценивает
собственную
познавательную
деятельность
Д
К
Д
Д
О
О
Д
Д
К
К
К
О
Д
Д
Д
Д
К
Д
Д
К
К
К
Д
Д
К
Д
К
О
Д
К
Д
К
Д
Д
Д
К
Д
К
Д
К
К
Развитие учебно
интеллектуальных  умений
самостоятельнос
ть мышления
умение
выполнять
творческие
задания
Развитие учебно
информационных
умений
техника
чтения
(слов в
мин)
скоропись
( знаков в
мин)
Развитие ИКТ
компетенции на разных
уровнях владения
при
при
выполнении
выполнении
творческих
д/з
работ
Д
К
Д
Д
О
О
Д
Д
Д
Д
К
О
Д
Д
Д
К
Д
К
Д
К
Д
К
Д
К
К
Д
К
Д
К
О
О
Д
Д
К
Д
К
Д
К
К
Д
Д
Д
К
Д
К
Д
К
Д
К
К
О
Н
О
о
О
О
О
О
О
О
Н
О
О
О
О
О
О
Н
О
О
О
Д
О
О
Н
Д
К
Д
К
О
О
О
О
О
О
К
Д
Д
Д
О
О
О
К
О
О
О
О
О
О
К
Д
К
Д
Д
О
О
О
О
Д
Д
К
О
Д
О
Д
Д
Д
К
К
Д
Д
К
Д
Д
К
итог
Д
К
Д
Д
О
О
Д
О
Д
Д
К
О
Д
Д
Д
Д
Д
К
Д
К
Д
К
Д
Д
К
Д
К
Д
Д
О
О
О
О
Д
Д
К
О
Д
О
Д
Д
Д
К
К
Д
Д
К
Д
Д
К К
К
Д
Д
Д
Д
Д
Д
Д
Д
К
О
К
О
К
Д
К
Д
К
Д
Коммуникативная компетенция  знание языков, способов взаимодействия с окружающими и удаленными событиями и людьми; навыки работы в группе, коллективе, владение различными
Коммуникативная компетенция
социальными ролями. Умение представить себя, написать письмо, анкету, заявление, задать вопрос, вести дискуссию и др. Для освоения этих
компетенций в учебном процессе фиксируется необходимое и достаточное количество реальных объектов коммуникации и способов работы с ними
для ученика каждой ступени обучения в рамках каждого изучаемого предмета или образовательной области. (Хуторской А.В.)
Коммуникативная компетенция   овладение всеми видами речевой деятельности и основами культуры устной и письменной речи, умениями и навыками использования языка в различных
сферах и ситуациях общения, соответствующих опыту, интересам, психологическим особенностям учащихся (Федеральный компонент
государственного стандарта, 2004г).
№
п/п
ФИО
учащегося
Байрамгул Р.
                  Диалогическая речь (овладение нормами
русского речевого этикета в ситуациях повседневного
общения)
Диалог – обмен
мнениями
Говорение
Монологическая речь (в течение 3 мин)
итог
Диалог
побуждение к
действию
Д
Д
К
Д
Д
О
О
Д
Д
Д
Д
К
О
Д
Д
Д
Д
К
К
Д
Диалог –
установление и
регулирование
межличностных
отношений
Д
д
К
Д
О
О
О
К
Д
К
Д
Д
О
Д
Д
Д
Д
О
К
О
Д
Д
Д
Д
О
О
О
О
О
О
Д
К
О
О
О
Д
Д
Д
Д
Д Д
Д
Д
Д
д
К
Д
Д
Д
Д
Д
О
К
Д
Д
Д
К
Д
К
К
Д
№
п/п
ФИО
учащегося
Адекватное понимание
информации
тема
осн. мысль
заголовок
Байрамгул Р.
О
К
О
О
О
О
О
О
О
О
О
О
О
О
О
О
О
О
О
К
О
О
О
О
О
О
О
О
О
О
О
о
О
О
О
О
О
О
О
О
О
О
О
О
О
О
К
О
О
О
О
О
О
К
.
н
е
т
ч

р
ы
в
.
н
е
р
о
в
т
о
х
и
т
с
Д
Д
Д
О
О
О
Д
Д
О
О
Д
О
О
О
Д
Д
К
К
Д
К
Д
Д
О
О
Д
Д
Д
О
К
О
Д
Д
Д
Д
К
К
Аудирование и чтение
Чтение текстов разных стилей и жанров
Владение разными
видами чтения
Извлечение
информации из
различных
источников
итог
Д
К
Д
Д
О
О
Д
Д
Д
О
К
О
Д
Д
Д
Д
К
К
Д
К
Д
Д
О
О
Д
Д
Д
О
К
О
Д
Д
Д
Д
К
К
Д
К
Д
Д
О
О
Д
Д
Д
О
К
О
Д
Д
Д
Д
К
К
Д
Н
Д
Д
О
О
Д
Д
Д
Д
Н
О
Д
Д
Д
Д
К
К
Д
Н
К
Д
О
О
Д
Д
Д
Д
Н
О
Д
Д
Д
Д
К
К
Д
Н
К
Д
О
О
Д
Д
Д
Д
Н
О
Д
Д
Д
Д
К
К
Д
К
Д
О
О
О
Д
Д
Д
О
Н
О
Д
Д
Д
Д
К
К О
О
О
О
О
О
О
О
О
О
О
О
О
О
О
О
О
О
О
О
О
К
О
О
О
О
О
Д
Д
К
Д
К
О
К
Д
Д
Д
К
К
Д
К
Д
К
Д
Д
Д
К
К
Д
К
Д
К
Д
Д
Д
К
К
Д
К
Д
К
Д
Д
Д
К
К
Д
К
Д
К
Д
Д
Д
К
Д
Д
Д
Д
Н
К
Д
Д
К
К
Д
К
Д
Н
К
Д
Д
К
К
Д
К
Д
Н
К
Д
Д
К
К
Д
Д
Д
К
Д
Д
№
п/п
ФИО
учащегося
Письменная речь
Воспроизведение текста с заданной
степенью свернутости (план,
пересказ, изложение,)
Создание текстов различных типов
(повествование, описание,
рассуждение)
Соблюдение основных
правил  орфографии и
пунктуации
Совершенствование и
редактирование  текстов
(работа с
деформированным текстом)

н
а
л
П

з
а
к
с
е
р
е
Д П
Д
Байрамгул Р.
д
К
Д
Д
О
О
О
О
д
К
Д
Д
О
О
Д
Д
.
н
е
ж
о
л
з
И
Д
К
Д
К
О
Д
Д
Д
.
ц
а
у
т
к
н
у
П
я
и
ф

а
р
г
о
ф
р
О Д
Д
К
О
Д
Д
О
Д
Д
Д
О
Д
О
Д
О
Д
Д
Д
Д
Д
К
О
Д
Д
О
Д
Д
К
О
К
Д
Д
Д
Д
К
Д
К
Д
К
Д
К
К
Д
Д
К
К
Д
Д
Д
К
Д
К
К
Д
Языковедческая компетенция
Языковая и лингвистическая (языковедческая) компетенции – освоение знаний о языке как знаковой системе и общественном явлении, его устройстве, развитии и
функционировании; общих сведений о лингвистике как науке и ученыхрусистах; овладение основными нормами
русского литературного языка; обогащение словарного запаса и грамматического строя речи учащихся,
формирование способности к анализу и оценке языковых явлений и фактов; умение пользоваться различными
лингвистическими словарями. (Федеральный компонент государственного стандарта, 2004г.)
№
п/п
ФИО
учащегося
Освоение знаний о языке
как знаковой системе и
общественном явлении
Овладение основными
нормами русского
литературного языка
Способность к анализу и оценке языковых явлений и
фактов
итог
Умение
пользоваться
лингвистическими
словарями
Байрамгул Р. Общекультурная компетенция
Общекультурная компетенция – познание и опыт деятельности в области национальной и общечеловеческой культуры; духовнонравственные основы жизни человека и
человечества, отдельных народов; культурологические основы семейных, социальных, общественных явлений и традиций;
роль науки и религии в жизни человека; компетенции в бытовой и культурнодосуговой сфере(Хуторской А.В.).
Культуроведческая компетенция   осознание языка как формы выражения национальной культуры, взаимосвязи языка и истории народа,
национальнокультурной специфики русского языка, владение нормами русского речевого этикета,
культурой межнационального общения. (Федеральный компонент государственного стандарта, 2004г.)
№
п/п
ФИО
учащегося
Осознание значения  родного
языка в жизни человека и
общества (изобразительные
средства языка, стихи,выразительное
чтение, творческие работы)
  Речевая культура, сохранение
чистоты  языка как явления
культуры   (выражать просьбу,
благодарность, извинение, отказ,
приглашение,  поздравление)
Умение пользоваться
 лингвистическими
словарями (толковым,
орфографическими…..)
Итог Байрамгул
Р.
26
Информационная компетенция
Информационные компетенции  навыки деятельности по отношению к информации в учебных предметах и образовательных областях, а также в окружающем мире владение
современными средствами информации (телевизор, магнитофон, телефон, факс, компьютер, принтер, модем, копир и т.п.) и
информационными технологиями (аудио видеозапись, электронная почта, СМИ, Интернет). Поиск, анализ и отбор необходимой
информации, ее преобразование, сохранение и передача.
№
п/п
ФИО
учащегося
Умение искать и собирать информацию
Умение обрабатывать информацию
Умение передавать информацию
Поиск
информаци
и в
Выделение
значимой
информации
Определение
недостающих
данных
Упорядочени
е
информации
Составление
плана,
подготовка
Составление
схем, таблиц к
тексту
Подготовк
а
докладов,
Подготовка
презентаци
й MS Power
Подготовка
учебных
пособий по справочной
литературе
Байрамгул
Р.
вопросов к
тексту
сообщений
по теме
Point к
учебному
материалу
теме
Компетенция личностного самосовершенствования
Компетенции личностного самосовершенствования направлены на освоение способов физического, духовного и интеллектуального саморазвития, эмоциональной
саморегуляции и самоподдержки. Ученик овладевает способами деятельности в собственных интересах и
возможностях, что выражаются в его непрерывном самопознании, развитии необходимых современному человеку
личностных качеств, формировании психологической грамотности, культуры мышления и поведения. К данным
компетенциям относятся правила личной гигиены, забота о собственном здоровье, половая грамотность,
внутренняя экологическая культура, способы безопасной жизнедеятельности. №
ФИО
учащихся
Способность к самомтоятельному
усвоению норм и правил русского
языка
Способность к переводу пассивного
словаря в активный (волевое усилие
делать речь грамотной и красивой)
Стремление к совершенствованию
речи в плане повышения её
грамотности.
Итог
Байрамгул
Р.
№
ФИО учащихся
орфография
калиграфия
Звукобуквенны
й разбор
Разбор по
составу
Морфологически
й разбор слова
Пунктуация
Самоконтроль
Итог
Формирование ООУН Синтаксически
й разбор
предложения
Одн.
член.
Слож.
Предл.
Байрамгул Р.
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
План проведения мониторинга формирования ключевых компетенций  ( спецификация) критерии
Учебно – познавательная
компетенция
Показатели
Развитие организационных  умений
Коммуникативная компетенция
Развитие учебно  интеллектуальных  умений
Развитие учебно  интеллектуальных  умений
Развитие ИКТ компетенций на разных уровнях владения
Говорение
 диалогическая речь
 монологическая речь
аудирование и чтение
адекватное понимание
чтение текстов разных стилей и жанров
владение разными видами чтения
извлечение информации из различных источников информации
Методы изучения
Наблюдение на каждом уроке за умением формулировать цель
деятельности (1 полугодие)
Этапы рефлексии (наблюдение)
творческие работы (придумай концовку, коллективное сочинение
различных историй, рассказываниеимпровизация на заданную тему)
построение высказывания с применением определённого типа речи
(виды работ:..
контрольные замеры техники чтения сентябрь, декабрь, май
подготовка докладов по темам (биография писателя)
работа над подготовкой проекта
наблюдения на уроке и во внеурочной деятельности за речью учащихся
наблюдения на уроке и во внеурочной деятельности за речью учащихся









устная речь
воспроизведение текста с заданной степенью свёрнутости (план,
пересказ, озаглавливание, выявление основной мысли)
создание текстов различных стилей и жанров
тестирование (1 раз в полугодие)
опрос
Языковедческая компетенция
Общекультурная компетенция
овладение основными нормами русского литературного языка
умение пользоваться лингвистическими словарями
речевая культура (этикетные слова, орфоэпические нормы,
грамматические нормы)
 умение пользоваться лингвистическими словарями
наблюдение, опрос (1 раз в четверть)
наблюдение
наблюдение, опрос (1 раз в четверть)
Информационные компетенция
умение искать и собирать информацию
проверочные работы Поиск информации в справочной литературе, сети Интернет
Выделение значимой информации
Определение недостающих данных
доклады
опрос
Компетенция личностного
самосовершенствования
умение обрабатывать информацию
Упорядочение информации
Составление плана, подготовка вопросов к тексту
умение передавать информацию
Подготовка докладов, сообщений по теме
повышение мотивации к урокам литературного чтения
Результаты текущего и комплексного контроля вносятся в
соответствующие таблицы в следующем виде
 Оптимальный уровень  79100 %       5
Допустимый уровень  6578%              4
Критический уровень  5064%              3
Недопустимый уровень  менее 50%    2
анкетирование(1 раз в полугодие)

file_name: Формировани2е ключевых компетенций средствами русского языка.doc

intro: Учебно-познавательные компетенция - это совокупность компетенций ученика в сфере самостоятельной познавательной деятельности, включающей элементы логической, методологической, общеучебной деятельности. Сюда входят способы организации целеполагания, планирования, анализа, рефлексии, самооценки. По отношению к изучаемым объектам ученик овладевает креативными навыками: добыванием знаний непосредственно из окружающей действительности, владением приемами учебно-познавательных проблем, действий в нестандартных ситуациях (Хуторской А.В.).Учебно-познавательные компетенция - это совокупность компетенций ученика в сфере самостоятельной познавательной деятельности, включающей элементы логической, методологической, общеучебной деятельности. Сюда входят способы организации целеполагания, планирования, анализа, рефлексии, самооценки. По отношению к изучаемым объектам ученик овладевает креативными навыками: добыванием знаний непосредственно из окружающей действительности, владением приемами учебно-познавательных проблем, действий в нестандартных ситуациях (Хуторской А.В.).