extracted_text:
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
ШЫҒЫС ҚАЗАҚСТАН ОБЛЫСТЫҚ БІЛІМ БАСҚАРМАСЫ
ҰЛАН АУДАНДЫҚ  БІЛІМ, ДЕНЕ ШЫНЫҚТЫРУ ЖӘНЕ СПОРТ
БӨЛІМІ
«БОЗАНБАЙ ОРТА МЕКТЕБІ» КММ
Тақырыбы: Жолжелкен өсімдігінің емдік қасиеті
Бағыты:Қоршаған ортаны және адам денсаулығын қорғау
Секциясы:Биология
Жоба авторы: Толықбаева Ақерке Бағланқызы ,   2 «А» сыныбы
                Жоба жетекшісі:    Алимбаева Алмаш Иренгалиевна, бастауыш
сынып мұғалімі
Ғылыми жетекшісі: Игисинова Жамал Тұрсынғожақызы, биология
                                                                     ғылымдарының   кандидаты,
                                                                           С.Аманжолов атындағы ШҚМУ
 биология кафедрасының доценті
Өскемен қаласы
  2015 жыл Аннотация
Біздің   халқымыз   ерте   замандардан   бері   дәрілік   өсімдіктердің   құпиясын
білген, әрі оларды әртүрлі ауруларды емдеуге шебер қолданып келген. Шипалы
өсімдіктерден   дәрі   жасау   әдістері   ұрпақтан      ұрпаққа   өтіп,   бұл   дәстүр   атадан
жалғасып отырған. Қазақстан табиғи жағдайлары әртүрлі болып келетін орманды,
далалы, таулы аймақтардан тұрады. Республика аймағында 6000  ға жуық өсімдік
түрлерін кездестіруге болады екен десек, оның 500 түрінен дәрілік заттар алынады
екен.   Осынша   байлықты   игерумен   бірге   дәрілік   өсімдіктерді   зерттеудің,   оны
танып, білудің маңызы зор. Ерте заманнан бері мал бағумен айналысқан көшпелі
қазақ халқы  шөптердің, жалпы  өсімдіктердің емдік қасиеттерін  ертеден білген.
Қазақстанда өсетін алты мыңнан астам өсімдік түрінің бес жүздей түрі дәрілік
өсімдіктерге   жатады.Дәрілік   өсімдіктердің   емдік   қасиеті   олардың   құрамында
стероид, тритерпен, алкалоид пен гликозидтердің, витаминдердің, эфир майлары
мен тұтқыр заттар сияқты түрлі химиялық қосылыстардың болуына байланысты.
Дәрілік өсімдіктер кептірілген шөп, тұнба, қайнатынды, шай, ұнтақ, т.б. түрінде
қолданылады.
Дәрілерді   дайындау   үшін   шикі   зат   ретінде   пайдаланылатын   дәрілік
өсімдіктер   бөлек   іріктеледі.   Дәріні   көбінесе   жабайы   өсімдіктерден   алады.
Көптеген өсімдіктердің емдік қасиеттері бар. Оларды дәрілік өсімдіктер дейді.
Сондай   өсімдіктердің   бірі   Жолжелкен   (Psyllіostachys)   –   қорғасыншөптер
тұқымдасына жататын бір жылдық шөптесін өсімдіктер туысы.
Жолжелкен түріне жатқызылатың үлкен жолжелкен (Подорожник большой)
көп   жылдық   өсімдік.   Жолжелкеннің   құрамында   әр   түрлі   витамин,   белок,   май,
қышқылдар   мен   тұздар   мол.   Мәселен,   ол   адамның   тәбетін   ашып,   қандағы
гемоглобинді молайтып, түрлі жүйке ауруларын тыныштандырады. Сондайақ қан
тамырының   қатаюына,   асқазан,   ішек   жарасына,   тыныс   жолдарының   қабынуына,
өкпе туберкулезіне, созылмалы бронхит, плеврит және бүйрек, несеп жолдарының
қабынуы   тәрізді   сырқаттарға   қолданылады.   Тамырының   қайнатпасын   іштен   қан
өткенде, қан қақырғанда ішкізіп, мұрыннан қан тоқтамағанда танау ішіне құяды.
Зерттеу   жұмысының   барысында   жолжелкен   өсімдігінің   қандай   ауруларға   ем
екендігі анықталды. Annotation
Our people have learned about the secrets of medical plants from the early times,
and have used them successfully to many illnesses. The methods of making medicines
from medical plants are passing from generation to generation. The Kazakhstan’s nature
consists of forest, steppe, and mountainous regions. In the regions of our republic there
are about 6000 types of plants; from 500 of them we may make medical substances.
That’s why having so many riches, we must them know, research and use. From the
early times the Kazakh people have nomadic way of life, so they were holding cattle
and   knowing   the   names   of   many   grasses,   especially   medical   plants,   their   medical
properties.Medical properties of plants depends from their compositions, which consists
of steroids, triterpenes, alkaloids, glucosides, vitamins, efir  oils, viscous  substances, all
of them  are having different  chemical  joining’s.  Medical plants are used in the form
of : dried grass, sediments, boiling’s, teas, powder. In order to prepare medical plants,
we must to do selection between the plants. Medical plants are taken from   the wild
type. Many plants have the medical properties. So they called the medical  plants. One
of such plants is  zholzhelken (Psyllіostachys), from the  aluminum family, the relative
to all one year plants. In the composition  of  zholzhelken there are different vitamins,
protein, oils , asides,  and salts in many quantities. For example, it can to raise the man’s
appetite, to increase hemoglobin’s  in the blood, to  calm down  different nerve diseases.
It is also used for: to become hard the heart’s roots, for the woundsof stomach, intestine,
for the ways of breath inflammation, for the lungs tuberculous, for the continuous
Plevritis and kidneys, for the inflammation of urogenital ways. The root’s conserves are
used   for   the   stomach   bleed,   for   the   spitting   of   blood,  when   the  nosebleed  is   not
stopping you may to pour it into the nose. By the ways of researching we established for
what illnesses the plant zholzhelken(Psyllіostachys) is used. Аннотация
Наш народ с давних времён знал про тайну лекарственных растений, и очень
умело   пользовался   ими   при   лечении
  различных   заболевании.   Способы
изготовлений   лекарств   из   полезных     растений   передавались   из   поколения   в
поколение, эта традиция непрерывно идёт от далёких предков. Изза различности
природных условий Казахстана , здесь есть и леса, и степи и горные районы. Если
можно сказать , что на территории Казахстана вы можете встретить более 6000
видов растений, то из 500 из них можно получить лекарственные вещества. Имея
такое   богатство,   воспроизводить   его,   расследовать     лекарственные   растения,
узнавать   их,  знать   их   это   для   нас   имеет   большое   значение.  С  давних   времён,
занимаясь   разведением   скота,   кочевой   казахский   народ   хорошо   знал   травы   ,  в
частности
  лечебные   свойства   растений.   Лечебные   свойствалекарственных
растений   зависят   от   присутствия   в   них   стероидов,тритерпенов,   алкалоидов   и
глюкозидов,витаминов,   эфирных   масел
  и   волокнистых   веществ   различных
химических   соединений.   Лекарственные   растения   используются   в   виде
высушенных   трав,   настоек,   отваров,   чаёв,   в   виде   порошков   и   так   далее.   Для
изготовления   лекарств,   используемые   в   виде   сырья,   лекарственные     растения
проходят   тщательный   отбор.Лекарства   изготовляют   ,   в   основном,   из   диких
растений.   У   многих   растений   имеются   лечебные   свойства.   Их   называют
лекарственными растениями.
Одних из таких растений является Подорожник (Psyllіostachys) из семейства
серебролиственных,   однолетнеее   травянистое   растение.   В   составе   подорожника
очень много витаминов,белков, масел, кислот и солей. К примеру,он повышает
аппетит   человека,   способствует   увеличению   гомоглобина   в   крови,   приводит   к
успокоению различных нервных заболеваний. А также используется для : усиления
кровеносных   сосудов,при   воспалении   желудка   и   кишечника,   при   воспалении
дыхательных путей, при туберкулёзе лёгких, при длительном бронхите, плеврите и
почекаменной     болезни,   при   воспалении   мочевыводящих   дорог.   Отвар   корней
применяют при диарее (поносе), при кровохаркании, для того, чтобы остановить кровотечение из носа  отвар капают в нос. Путем исследовательской  работы  было
выяснено, на какие заболевания растение подорожник  имеет  лечебные свойства.
I.    Кіріспе3
Мазмұны:
1.1 Қазақстанда кездесетін емдік қасиеті бар өсімдіктер4
II.  Негізгі  бөлім
          2.1 Жолжелкен өсімдігінің сипаттамасы9
2.2 Жолжелкеннің емдік қасиеті10
2.3 Жолжелкен өсімдігінен дәрі жасау жолдары12
          2.4 Жолжелкен өсімдігінің адам ағзасына әсері  зерттеу нәтижесі13
          ІІІ: Қорытынды16
          Пайдаланылатын әдебиеттер17
          Қосымша18 Кіріспе
Жер бетінде шипалық қасиетке ие алуан түрлі өсімдіктер өседі. Осы арқылы
географикалық   аймақта   қоныс   тепкен   емдік,   шипалық   қасиеттері   алуан   түрлі
өсімдіктерді адам баласы ерте кезденақ өз қажетіне жаратып келеді. Тіпті осыдан
3   мың   жыл   бұрын   кейбір   шығыс   елдерінде   қазіргі   қолданылып   жүрген   дәрілік
өсімдіктердің   бірсыпырасы   белгілі   болған.   Ертедегі   грек   дәрігері   Гиппократ
өсімдіктің  қай бөлігі болса да пайдалы, оларды ауруды емдеу мақсатына кеңінен
қолдануға   болады   деп   есептеді.   Сондай   –   ақ   ол   өз   дәуірінде   қолданылған   екі
жүзден   астам   өсімдікке   сипаттама   берді.   Рим   дәрігері   Гален   тұңғыш   рет
науқастарды   өсімдіктің   қайнатындысымен,   шырынымен,   тұнбасымен,   ұнтағымен
және одан жасалған дәрімен емдеді. Дәрілік өсімдіктердің маңызы бүгінгі күнде де
аса жоғары, халық медицинасы осындай шипалы емдік қасиеттері бар өсімдіктерді
көптеп жинған, бүгінгі күнде олардын саны едәуір азайған.
Бұл тақырыптың  өзектілігі:  Қазақстанда   кедесетін   өсімдіктердің   соның
ішінде емдік қасиеттері бар шөптерді зерттей отырып, оның емдік қасиетін, халық
шаруашылығындағы маңызын біле отырып, өсімдіктерді қорғау және мақтан тұту.
Тақырып өзектілігіне қарай келесі  мақсат қойдық:  Жолжелкен –өсімдігін
зерттей отырып, емдік ерекшелігін тиімді пайдалану және насихаттау.
          Зерттеу жұмысының нысанасы:  Зерттейтін өсімдігіміз аулымызда өсетін
жолжелкен өсімдігі жөнінде кітапханадан, ғаламтордан мәліметтер жинақтау.
Біздің     гипотеза:  Адам   ағзасына   зиян   келтіретін   құрамында   химиялық
қоспалары   көп   дәрілерді   қолданбай,   емдік   қасиетке   толы   шөптерді   қолданса,
адамның ағзасына көп зиян келмес еді.
           Зерттеудің жаңалығы: Жолжелкен өсімдігінін емдік ерекшеліктеріне жан
–   жақты   сипаттама   берілді;   жолжелкен   өсімдігінің   емдік   қасиеттерінің   тиімді
пайдаланудың жолдары көрсетілді.
Зерттеудің   әдістәсілдері:  жинақтау,   пікірлесу,   әңгімелесу,қорытынды
жасау.
Зерттеу жұмысының құрылымы: ғылыми жоба кіріспеден, негізгі бөлім, пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
Қай заманда болсын, адам өсімдік өнімдерінің тағамдық жағына ғана емес,
сонымен қатар емдік, шипалық жағына да көңіл бөлген. Қазіргі кезде «дәрі ауруы»
аллергияның   шығуы,   иммунитеттің   азаюы   сияқты   құбылыстардың   байқала
бастауына   байланысты   оның   маңызы   арта   түспесе   кеміген   жоқ.   Өсімдік
тағамдарын ем ретінде пайдалану сонау көне   заманнан бері дағдыға айналған,
мұны ескі ескерткіш қолжазбалардан  айқын көреміз. Шипалы өсімдіктер қатарына
әртүрлі   сәнді   өсімдіктерде   жатады,   өйткені   олардың   көпшілігі   адамның   көңіл
күйін   көтерумен   ғана   шектелмейді,   бойындағы   барлық   сергектік   заттардың
арқасында олар денсаулығымыздың серігі де бола алады. Сондайақ   біздің бау
бақшаларымызда аяқ  астында қаптап  өсетін арамшөптер  жөнінде  осыны  айтуға
болады.  Сонымен, жоғарыдағы мәліметтерді ескере отырып, дәрілік өсімдіктерді
тиімді қолдану керектігін ескеру қажет. Көпшілік дәрілік өсімдіктер улы да болып
келеді. Халық оның биологиялық, анотомиялық, морфологиялық ерекшеліктерін
білмей жинауға тиым салыну керек.
1.1.Қазақстанда кездесетін емдік қасиеті бар өсімдіктер
                     Қазақстанда өсетін алты мыңнан астам өсімдік түрінің бес жүздей түрі
дәрілік өсімдіктерге жатады.Бұның 600ге жуық түрінен дәрі дайындауға шикізат
ретінде пайдалануға болады. Алайда медицинаға 200ге жуық  дәрілік өсімдіктер
түрі   белгілі.  Дәрілік   өсімдіктердің   емдік   қасиеті   олардың   құрамында   стероид,
тритерпен,   алкалоид   пен   гликозидтердің,   витаминдердің,   эфир   майлары   мен
тұтқыр   заттар   сияқты   түрлі   химиялық   қосылыстардың   болуына   байланысты.
Дәрілік  өсімдіктер  кептірілген  шөп,  тұнба,  қайнатынды, шай, ұнтақ  тағы басқа
түрінде қолданылады.
             Жүрек ауруларын емдеуге  70%, ішек – қарын, бауыр дәрілерінің 75%,
жатыр   ауруларының   шипалы   дәрі   –дәрмектерінің   80%,   қақырық   түсіретін
дәрілердің 80%, қан тоқтатын дәрілердің 65%  тек өсімдіктен алынады
70%
75%
80%
80%
65% Дәрілік өсімдіктердің біразына тоқталсақ.
Алоэ, сабыр (Aloe) —  лалагүл тұқымдасына жататын  көп жылдық бұта, кейде
шырмауық түріндегі мәңгі жасыл, қуаңшылыққа төзімді өсімдіктер. Қазақстанда «
ағаш   тәрізді   Алоэ»   (Алоэ   arborescens)   деген   түрі   қолдан   өсіріледі.   Алоэның
жапырақ   құрамында   глюкозид,   эфир   майы   т.   б.   дәрілік   заттар   бар,   сондықтан
алоэның шырынын түрлі ауруларды емдеуге қолданады.
Арша  (лат.   Juníperus)      кипарис   тұқымдасына   жататын   мәңгі   жасыл   қылқан
жапырақты   бұталардың   немесе   ағаштардың   тұқымдас   тармағы.     Халық   емінде
арша  жемісі  ежелденақ  несеп  айдайтын  және  қуықтың  қабынуын  басатын  дәрі
ретінде қолданылып келеді. Бойында зиянды бактериаларды жойғыш және емдік
қасиеті бар. Өкпе, тері және астма ауруларын емдеген. Ежелгі Рим мен Грекияда
жылан   шаққан   кезде   пайдаланған.   Аршаның   тік   өсетін   түрлерінен   қарындаш
жасайды. Діңінің қабығын ыдыс жасауда, басқа да өндірісте шикізат есебінде және
құрылыс   материалы   ретінде   кеңінен   қолданады.   Музыкалық   аспаптар   жасауға
пайдаланады. Аршамен тіс тазалау пайдалы.
Ащы ермен  (лат. Artemísia absínthium) күрделі гүлділер тұқымдасына жатады.
Ащы   ерменді   атабабамыз   ертеденақ   әр   түрлі   ауруларға   қолданған.   Бастың
сақинасына,  аяққол   сырқырағанда   буланған.  Асқазан   ауруына   тұнбасын   ішкен.
Қолданылуы: 1.Тамаққа тәбет ашуға; 2. Асқазан бүріп ауырғанда; 3. Аяқ астынан
дене   құрысып,  қалтырап   діріл   пайда   болғанда   (лихорадка);   4.  Әсіресе   аяқтағы
көктамыр бадырайып шығып білініп тұрғанда; 5. Қан жасушалары азайғанда; 6.
Бауыр, көкбауыр ауырғанда; 7. Суық тигенде; 8. Ұйқы қашқанда; 9. Іштегі паразит
құрттарды түсіруге қолданған.
Адыраспан  (Harmal   немесе   Peganum   harmala)   —   түйе   табандар   тұқымдасына
жататын көп жылдық өсімдіктер туысы, терең тамырлы өсімдік. Дәрілік шикізат
ретінде шілде айында бұтақшаларын, жапырағы мен гүлін жинап алады. Халық
емшілері   адыраспанды   адамның   құяңын,   сегізкөздің   жүйке   ауруын   емдеуге
пайдаланған.   Малдәрігерлік   тәжірибеде   оның   тұнбасымен   малдың   қышыма
қотырын, түрлі тері ауруларын, буын ауруын емдеуге пайдаланады, қайнатылған
суын безгекпен ауырған адамға ішкізеді. Адыраспан – улы өсімдік, дәмі ащы, мал
жемейді. Балқарағай (лат. Lárix) — қарағай тұқымдасына жататын қылқан жапырақты биік
ағаш. Қазақстанда Алтайда, Тарбағатай және Сауыр тауларында өсетін бір ғана
түрі   —   Сібір   Балқарағайы   (Lárix   sіbіrіca)   бар.   Ағашы   шірімейтін   мықты
болғандықтан   құрылыста,   химиялық   өндірістерде   кеңінен   қолданылады.   Кәрі
балқарағайдың діңінен шайырды көруге болады. Оны кір жуғанда сабын ретінде
қолданған.   Ежелгі   рим   мен   араб   медицинасында   таптырмас   дәрі   ретінде
пайдаланған. Шайырсағызы ауыз қуысын, тісті тазартып, қызыл иекті нығайтады.
Ағаштың қабығы да бағалы шикізат. Одан тері илегіш, эфир майын және тоқыма
бояуларын алған.
Долана  (Crataegus)   –   раушангүлділер   тұқымдасына   жататын   бұта   не   ағаш..
Көбірек   тарағаны   –   алқызыл   долана   (C.   sangvіnea).   Жарық   сүйгіш,   аяз   бен
құрғақшылыққа төзімді, топырақ талғамайды. Бұтақтары тікенді, кейбір түрлері
тікенсіз болады, биіктігі 1 – 4 м. Жапырақтарының жиегі тілімденген. Мамыр –
шілдеде гүлдеп, жемісі тамыз – қыркүйекте піседі, жемісі қыста ағаш басында тұра
береді.   Гүлі   ақ   немесе   қызғылт,   қызыл,   жартылай   шатырша   не   қылқан   тәрізді
гүлшоғырын түзеді, қос жынысты. Жемісі – жидек, ұсақ, алқызыл, сары не қара
түсті,   1   –   5   сүйекті,   кейбір   түрі   жеуге   жарамды,   витаминге   бай.   Тұқымынан
көбейеді. Аралар арқылы тозаңданып, жануарлар арқылы таралады. Долананың 50
ге   жуық   түрлері   қолдан   өсіріледі.   Долана   медицинада   дәрідәрмек   жасауда
пайдаланылады.
Жолжелкен (Psyllіostachys) – қорғасыншөптер тұқымдасына жататын бір жылдық
шөптесін өсімдіктер туысы. Жолжелкеннің құрамында әр түрлі витамин, белок,
май,  қышқылдар  мен  тұздар   мол.  Мәселен,  ол  адамның  тәбетін  ашып,  қандағы
гемоглобинді молайтып, түрлі жүйке ауруларын тыныштандырады. Сондайақ қан
тамырының   қатаюына,   асқазан,   ішек   жарасына,   тыныс   жолдарының   қабынуына,
өкпе туберкулезіне, созылмалы бронхит, плеврит және бүйрек, несеп жолдарының
қабынуы   тәрізді   сырқаттарға   қолданылады.   Тамырының   қайнатпасын   іштен   қан
өткенде, қан қақырғанда ішкізіп, мұрыннан қан тоқтамағанда танау ішіне құяды.
Қалақай  (лат.   Urtica)   —   қалақай   тұқымдасына   жатады.   Бір   жылдық   не   көп
жылдық, қос үйлі  және сирек те болса бір үйлі  шөптесін өсімдік. Қалақайдың
барлық түрінің құрамында ақуыз, сондайақ К, С, В витаминдері, илік заттар және
минералды   тұздар,   әр   түрлі   органикалық   қышқылдар   болғандықтан,   ол   тағам
ретінде   және   медицинада   пайдаланылады.   Қалақай   препаратын   диабетпен
ауырғанда, кептірілген жапырағынан жасалған қайнатындыны қақырық түсіру және асқазанды   тазарту   үшін   ішеді.   Жаңа   жұлып   алған   жас   жапырағын   сүйелге
жапсырады.
Мойыл (лат. Padus) – раушангүлдер тұқымдасына жататын ағаштар және бұталар.
Биіктігі 3,58 метрлік, ағаш немесе бұталы өсімдік, жемісі – қара сүйекше. Дәрілік
шикізат – жемісі. Жеміс тұнбасы жас бұзаулардың іш өтуін тоқтатады. Шыбын
шіркей, кене т.б. зиянкестерді қыру үшін ағаш қабығының тұнбасы пайдаланылады.
Ол үшін ағаш қабығының 100 граммы 5 литр суға ерітіліп, шыбыншіркейі мол
жерге шашылады.
Рауғаш  (Латын атауы:Rheum rhaponticum)  қара құмық тұқымдастарға тиесілі
өсімдіктердің тегі болып табылады. Рауғаш көкөніс ретінде өсіріледі. Рауғаштың
құрамында   магний,   калий,   кальций,   темір,   фосфор,   натрий,   B   тобының
дәрумендері,   C   дәрумені   және   каротин   бар.   Рауғаш   темір   мен   С   дәруменінің
молшылығымен   белгілі.   Ол   ас   қорытылуына   мүмкіндік   туғызады,   гастритті
емдейді,   тәбетті   жақсартады.   Әсіресе   ішекті   тазартып,   оның   жиырылуын
жақсартады. Рауғаш асқазан сөлінің және өт бөлінуіне себепші болады, бұл зат
алмасуын   жеделдетеді.   Рауғаш   тіпті   семірумен   күресте   пайдаланылады.
Артриттен, бүйрек тасы ауруынан және асқазанішек жолы ауруынан азап шегуші
тұлғалар емдәмінде рауғаштан аулақ болуы тиіс.
Дәрілік  өсімдіктердің құрамында болатын химиялық заттар
Химиялық заттар
1.Алкалоидтар
2.Глюкозидтер
3. Дәрумендер
4. Сапониндер
5. Каротин
6. Эфир майы
Құрамы
  запыран   айдайтын   дәрі
азотты органикалық  қосылыстар.Олар  көбіне орталық
нерв жүйесінің қызметіне әсер етеді.
көмірсулар   мен   басқа   органикалық   затардан   тұратын
күрделі қосылыстар. Бұны көбіне жүрек ауруларына, іш
жүргізетін,
  есебінде
қолданылады.
адам   организміне   аса   қажетті   күрделі   органикалық
заттар.
егер   қан   жолдарына   түссе,   қызыл   қан   түйіршіктерін
білдіреді. Ас қорытуын жақсартады.
организм үшін аса қажет А дәрумені.
ұшпалы, сүйкімді органикалық қосылыс. Дәрілік мәні
бар   өсімдіктер   қасиетіне   қарай:   қан   тоқтатқыш,
температураны   төмендеткіш,  тәбет   ашушы,
  тері
ауруларын   жоюшы,   нерв   қызметін   тынышталдырғыш болып бөлінеді.
Дәрілік өсімдіктер туралы мақал мәтелдер
1.Жалғыз ағаш орман болмас.
2.Ақыл басқа бітеді, қына тасқа бітеді.
3.Жігіттің екі сөйлегені өлгені, еменнің иілгені сынғаны.
4.Қорада малың болсын, көшеде талың болсын
5.Дәрі шөптен шығады, дана — көптен шығады.
Дәрілік өсімдіктер туралы жұмбақтар
1. Өзіне шап  шақ, Киген қалпағы аппақ, Балалар тұр қаптап. ( Бақбақ)
2. Саздауыт жерде өседі, Хош иісі аңқыған, Шипа өсімдік деседі. (Жалбыз)
3. Бұтаға ілген үлпершек, Іші нәрлі қызыл сөл, Теріп алып үлгерсек. (Бүлдірген)
4. Қар астында қыстайды, ақпен бүркіп тастайды. (Бәйшешек)
5. Шөлде гүлдейдi, құлпырады,
Суда өмiрi қырқылады.   (Сексеуiл)
6.Тау тау ақ қар, ерiмейдi ыстықта.   (Мақта)
7. Тау тау үйілген ақ алтын,табады оның кім атын? (Мақта)
8. Қысыжазы шешпейтiн,
Көйлегi бар жасылдан.
Өзгертпейдi еш кейпiн,
Жаралғандай асылдан.   (Шырша)
Адам ағзасына әсер ететін дәрілік өсімдіктерді былайша топтастыруға болады.
Дәрілік өсімдіктер
№
1.
2.
3.
4.
Емдік топтары
Жүрек  тамыр жүйесіне
арналған
Жарақатты   жазатын   және   тері
ауруларына арналған
Зәр айдайтындар
Өтке арналған
Түрлері
долана, сасық шөп, қазоты, шүйін
шөп (валериана), жалбыз
Жалбыз, түймедақ, жөке, қалақай,
 жолжелкен,
қырықбуын,   арша,
мыңжапырақ
қырықбуын,   бидайық,   арша,   бақ
бақ, қайың, зығыр
шашыратқы, қырықбуын,
шайқурай, мыңжапырақ,
итмұрын, бидайық, Бауыр   мен   бүйректегі   тасты
ерітетіндер
Қақырық түсіретіндер
Паразит құрттарды
түсіретіндер
Қант ауруын емдейтін
5.
6.
7.
8.
  шашыратқы,
  өгейшөп,
  шоңайна,
қалақай, жалбыз
лобия,
қалақай, андыз
  тал,
емен,
  жөке,
қызылмия, жолжелкен
дермене, сарымсақ

топинамбур (жералмұрт), лобия

2.1  Жолжелкен өсімдігіне сипаттама
Жолжелкен  (Psyllіostachys)   –  қорғасыншөптер   тұқымдасына   жататын  бір
жылдық шөптесін өсімдіктер туысы. Қазақстанда шөлді, таулы аймақтардың сор,
сортаңды, құмды, тақырлы жерлері мен  сексеуіл өскен  алқаптарда кездесетін 2
түрі (жіңіщке масақты жолжелкен, Суворов жолжелкені) бар. Олардың биіктігі 5 –
50   (80)   см.   Жапырақтары   тамыр   түбінен   шығады,   қанат   тәрізді   тілімденген.
Тостағанша   жапырақшалары   түтікті,   бес   қалақты,   түкті.  Күлтесі   шұңқырлау.
Гүлдері   ұсақ,   қызғылт,   ақ   немесе   қызғылт   күлгін   түсті.   2   –   4тен  масақ
гүлшоғырына топталған.
Жолжелкен түріне жатқызылатың үлкен жолжелкен (Подорожник большой)
көп   жылдық   өсімдік.   Биіктігі   30      40   смге   дейін   жетеді.   Сабағының   төменгі
жағында   жерге   жайыла   өсетін   сопақша   жапырақтары   бар.   Гүлдері   ұсақ,   төрт
тармақты масақтан тұрады. Кішкене қауызында 8ден 13ке дейін тұқымы болады.
Мамырдан бастап тамызға дейін гүлдейді. Жемістері шілдеден күзге дейін піседі.
Батпақты, сазды жерлерде көп өседі. Республикамыздың барлық өңіріне кеңінен таралған жолжелкен көпжылдық
өсімдік. Оны ел ішінде иман жапырақ, біртартар, егеуқұйрық деп те атайды. Оны
әлем халықтарының көпшілігі ежелден дәрі ретінде қолданады.
Қазақстанда   жолжелкенің   жиырмаға   жуық   түрі   бар.   Көп   кездесетін   түрі
үлкен   жолжелкен.   Негізінен   орманның   жол   жиектерінде,   шалғынды   алқаптарда
кездеседі.   Жоғарғы   санатты   биология   пәнінің   мұғалімі:   Уразбаева   Алия
Мукановамен   сұқпат:  Бұл   ұзақ   жылдан   бері   өсіп   келе   жатқан   өсімдік.   «Бақа
жапырақ» деп те аталады. Биіктігі 1015 сантиметр. Ұзын жапырағы сабақ түбіне
орналасқан. Жапырақ алақаны сопақтау, бүтін жиекті, оң беті жасыл, сырт беті
күлгін   жасыл   түсті   болады.   Кішкене   гүлі   жай   масақ   формалы,   қуашақ   жемісі
жарық қақпақты, тұқымы сопақтау қара қоңыр түсті келеді. Бұл шөп жол бойында,
арық жағаларында өседі
Жинау және өңдеу:
Жолжелкеннің   шөбі   мен   тұқымы   дәріге   пайдаланылады.   Әбден   піскеннен
кейін   тұқымын   тазалап,   шикідей   немесе   қуырып   жасайды.   Жапырақтарын
көлеңкелі ашық ауада, желдеткіші бар үйде кептіреді. Шөбін жаз күндері жұлып
алып, жас күйінде турап кептіріп  жасайды. Дәмі тәтті,усыз келеді.
Өсімдік
тің аты
Үлкен
жолжел
кен
Биікті
гі
30, 40
см.
Гүлдеу
мерзімі
Кездесетін
орны
Пайдаланылатын
бөлімі
Мамыр
дан
тамызға
дейін
Сазды,
батпақты,жол
жиегінде,
арық
жағаларында
Жапырағын,тамырын,
ұрығын, шырынын
Жинау
мерзімі
Жапыра
ғын
маусым,
шілде
Химиялық құрамы:
Жолжелкен –   жапырақтары   мен   тұқымында   С,   А,   К   витаминдері, аукубин
глюкозиді, ащы және илік заттар, ферменттер, лимон қышқылы, каротин, аскорбин
қышқылы,   аздаған   мөлшерде   алкалоидтар   мен   фитонцидтер   бар.  Ұрығында   44
процентке   жуық   шырыш,   май,   плантеоза   мен   сапониндер   кездеседі.  Сіріндінің
бактерицидтік, тазартқыштық, жара жазғыштық, әсері бар. Ол терінің қорғаныс
кремін қамтамасыз етеді.
                                                  Қолданылуы:

Дәрілік мақсатқа жолжелкеннің жапырақтарын, ұрығын, шырынын, тамырын
пайдаланады.
2.2. Жолжелкен өсімдігінің емдік қасиеті Жолжелкеннің   құрамында әр түрлі витамин, белок, май, қышқылдар мен
тұздар   мол   болғандықтан,   одан   жасалынған   дәріні   көптеген   ауру   түрлеріне
қолданады.
Мәселен ол адамның тәбетін ашып, қандағы гемоглобинді молайтып, түрлі
жүйке ауруларын тыныштандырады. Сондайақ қан тамырының қатаюына, асқазан,
ішек   жарасына,   тыныс   жолдарының   қабынуына,   өкпе   туберкулезіне,   созылмалы
бронхит, плеврит және бүйрек, несеп жолдарының қабынуы тәрізді сырқаттарға
қолданылады. Тамырының қайнатпасын іштен қан өткенде, қан қақырғанда ішкізіп,
мұрыннан қан тоқтамағанда танау ішіне құяды. Ал тұқымның қайнатпасын қант
диабетіне, дизентерия және іш өткенге ішеді.
           Ертеде қазақтар жолжелкен жапырағын кептіріп ұнтақтап, жараның аузына
сеуіп қанынын тоқтатқан. Жас жапырағын түйіп жасаған қоймалжың сөлін улы
жәндіктер шаққанда беріп, уын қайтарған, сүйелге таңып кетірген. Жарақаттанған
малдарында осымен емдеп, күнделікті тұрмыста тері илеуге пайдаланған.
Жолжелкеннің халық медицинасында жапырақтарын дене сыртындағы аққан
қанды   тоқтататын   дәрі   ретінде   қолданылады.   Ол   үшін   кептірілген   және
ұнтақталған жапырақтың ұнтағын жараланған жерге қан біржола тоқтағанға дейін
себеді. Жуылған жас жапырағын жараға, ірінді ісікке, шиқанға сорғыш дәрі ретінде
жапсырады. Сол сияқты жапырақтарынан сығылып алынған шырынын жәндіктер
шаққан жерге және іріңді жараға жағады. Жолжелкен тамырын іштің қан аралас
өтуіне   қарсы,   қан   қақырғанда   қайнатпа   түрінде,   ал   ұрығын   дизентерия   мен   іш
өткенде   пайдаланады.   Жолжелкен   шырыны   қарын   бездерінің   секрециясын
күшейтеді. Жолжелкен ұнтағына  фармакологиялық сынақ  жүргізген кезде ол
туберкулезді, қатерлі ісікті емдеуде айтарлықтай нәтижеге жеткізді, әсіресе қарын
жарасы ауруының ең ауыр түрінде жақсы нәтиже берді. Жолжелкеннің кептірелген
жапырақтары   мен   сабағынан   жасалған   сығындысы   терінің   барлық   қабатын
регенерациялауға   көмек   береді.Жолжелкенді
  ақбас   жусанмен,
адыраспанмен, шайқураймен қосып, ас қорыту органдарының ауруларына: қарын
(әлсіздігінде), асқазан шырынының жеткіліксіздігіне, асқазан қыжылдағанға, жүрек
айнығанға қарсы қолданылады [14].
  кәдімгі
              Жолжелкен өсімдігінің  ем болатын аурулары:

Өкпе туберкулезі

                                                                                Асқазан, ішек жарасы
Түрлі жүйке аурулары Бронхит
Тәбет ашады
                                                                                гемоглобин
                                                                                Асқынған сыздауық

Бүйрек, несеп жолдары
                                                           Ыстықты басады, уытты  қайтарады
Жолжелкеннің   тұқымы  ыстықты   басып,   уытты   қайтарады.   Қақырықты
шығарып, жөтелді тоқтатады. Шөбі де осындай қасиетке ие.
  Ішек қабынғанда, 15 грамм жас жолжелкенді (кептірілгенінен 9 грамм)
қайнатып, күніне екі рет ішеді.
 Несеп жолының және қуықтың қабынуына 9 грамм жолжелкен тұқымын,
15 грамм тікенді ұшқат гүлін, 9 грамм жүрек жапырақты, 6 грамм қызыл мияны
суға қайнатып ішеді.
Бүйректің жедел қабынуына 30 грамм жолжелкен шөбін суға қайнатып
ішеді.
Кеңірдекшелердің   созылмалы   қабынуына  90   грамм   жолжелкеннің   жас
шөбін суға қайнатып немесе 9 грамм жолжелкен тұқымын сарғайғанша қуырып,
талқандап, қайнаған күріш суына қосып ішеді.
Жас жолжелкен шөбін жаншып, асқынған сыздауық, шиқанға тартады
Жолжелкен   өсімдігінің   ем   болатын   аурулары   жайында     “Бозанбай   орта
мектебінің”   мед.бикесі   Сапашева
  Гульнар   Айтановнамен   және   құрамында
жолжелкен   өсімдігі   бардәрілер   туралы   дәріханашы   Кислякова   Наталья
Ивановнамен сұқпат алынды.
2.3 Жолжелкен өсімдігінен дәрі жасау жолдары
Дәрілерді   дайындау   шикі   зат   ретінде   пайдаланылатын   дәрілік   өсімдіктер
бөлек   іріктеледі.   Дәріні   көбінесе   жабайы   өсімдіктерден   жасайды.   Көптеген
өсімдіктердің емдік қасиеттері бар. Оларды дәрілік өсімдіктер дейді. Осы заманғы
кейбір таңдаулы дәрілер жабайы шөптерден жасалады.
Дәрі   мақсатында   жолжелкеннің   жапырақтары,   тамыры,   ұрығы,   сабақтары
қолданылады. Құрамында жолжелкен өсімдігі бар дәрілер:
экстрат – валерианы, настойка подарожника, фито   чай жолжелкен
Пайдалану жолдары.
1. Жуылған жас жапырағын жараға, ірінді ісікке, шиқанға, сомға сорғыш
дәрі ретінде жапсырылады. 2. Жапырақтан сығылып алынған  шырынды жәндіктер шаққан жерге және
ірінді жараға жағады.
3. Халық медицинасында қан тоқтататын және несеп жүргізетін дәрі ретінде
жүргізіледі.
4. Ұрығынан жасалған қайнатындыны көз ауырғанда сыртына жағады.
5.   Ұрығын   қант   диабетіне,   жөтелге,   сондайақ   еркектер   мен   әйелдердің
бедеулігіне ішуге ұсынады.
Жолжелкен (подорожник)
Кешенді емдеуде профилактикалық зат ретінде қолдану көрсеткіштері:
Қабынуға қарсы, ауырсынуды басатын және жазатын зат ретінде  асақазан  ішек
ауруларына   (қышқылы   төмен   гастриттер,   колиттер,   энтероколиттер,   диарея)
қолданады.   Қақырықты   түсіретін   зат   ретінде   жоғарғы   тыныс   алу   жолдары
ауруларында қолданады. Қақырықты сұйылтып, оның сыртқа шығуын жеңілдетеді.
Қан тоқтататын және микробқа қарсы әсері бар.
Қолдануға   болмайтын   жағдайлар:  Өнім   компоненттеріне   жеке
төзімсіздік.
Дайындау тәсілі: 10 г (2 ас қасық) шикізаты эмальды салып 200 мл (1 стакан)
ыстық   қайнап   тұрған   су   құяды,   қақпағын   жауып   қайнатып   тұрған   суда   (су
моншасында)
  30   мин.   Қыздырады,   бөлме   температурасында   10   мин.
Салқындатады, сүзеді, қалған шикізатты сығады. Алынған тұндырманың көлемін
қайнаған   сумен   200   млге   жеткізеді.   Тұндырманы   салқын   жерде   2   тәуліктен
асырмай сақтайды.
Жолжелкен шырыны туберкулез, қатерлі ісікті емдеуде  айтарлықтай нәтиже
береді. Бір ас қасық жапырақты бір стақан қайнап тұрған суға салып 15 мин. қояды
да, сүзіп, тұндырмасын күніне 1 ас қасықтан 34 рет ішеді.
Жолжелкен   тамырын   іштен   қан   өткенде,   қан   қақырғанда  қайнатылған
күйінде, ал ұрығын дизентерия болған кезде, іш өткен кезде тиімді. Екі ас қасық
тұқымды (10 г.) қайнап тұрған суға (100мл.) жуық салып, шайқап суытып қояды.
Суығаннан кейін әлгә тұқыммен бірге бірақ ішеді.
Асқынған сыздауық, шиқанды емдеуде: адамның денесі тоңған кезде кезкелген
жеріне сыздауық шығады.  Алдымен ескертеріміз, оны қолмен сығуға болмайды.
Екінші айтарымыз, сыздауық шыққан жерге қабынуға қарсы шипасы зор түймедағы
гүлі  (ромашка)   мен   жолжелкеннен  (подорожник)   жылы   компресс   жасау   тиімді.
Аскөк (тағамға дәм беретін шөп) тұнбасы да жәрдемдеседі. Әзірлеу   тәсілі:  бір   шай   қасық   дәнін   келіге   түйіп   талқандап,   2   стақан   суда
қайнатады. 5 минут қоя тұрып, сүзіп алады да, біраз суытады. Онан соң күніне
бірнеше рет мақтаға малып басады. Енді бірі қайнатып пісірген жұмсақ картоптан
да компресс жасаған пайдалы.
Тіс қатты ауырған кезде  жолжелкеннің түбін алып, ауырған тістің тұсындағы
құлаққа   ауру   басылғанша   тығып   қояды.   Әдетте   ауру   жарты   сағаттан   кейінақ
басылып қалады.
2.4 Жолжелкен өсімдігінің адам ағзасына әсері  зерттеу нәтижесі.
Тәжірбие 1
Жолжелкен жапырақ шырынының адам ағзасына пайдасы.
Зерттеу әдісі:                   Жәндік шаққан жерге жағу
Мақсаты:                         Жәндіктің уытын қайтару
Уақыты:                          27, 28, 29 тамыз 2014 жыл
Зерттелуші:                     Алтайқан Нұрбол
Зерттеу барысы:            Таңертең, кешке жәндік шаққан жерге жағу
Қорытындысы:              Жағдайы жақсы
Ұсынылады:                   Жолжелкен жапырағының шырыны ағзаның
                                           қызыметін жақсартады, уытын қайтарады.
Тәжірбие 2
Жолжелкен жапырақ шырынының адам ағзасына пайдасы.
Зерттеу әдісі:                   Ірінді жараға жағу
Мақсаты:                         Жағдайының жақсаруы
Уақыты:                          22, 23, 24 желтоқсан 2014 жыл
Зерттелуші:                     Яқұт Ақерке
Зерттеу барысы:            Таңертең, кешке ірінді жараға жағу
Қорытындысы:              Жағдайы жақсы
Ұсынылады:                   Күнделікті қолдану жараның тез жазылуына
                                           көмекткседі.
Тәжірбие 3
Жолжелкен өсімдігінің тұнбасының адам ағзасына пайдасы.
Зерттеу әдісі:                   Сыздауық шыққан кезде
Мақсаты:                         Жылы компресс жасау
Уақыты:                          15, 16, 17 қаңтар 2015 жыл
Зерттелуші:                     Есенжол Нағашыбай
Зерттеу барысы:            Күніне бірнеше рет мақтаны малып компрес жасау Қорытындысы:              Жағдайы жақсы
Ұсынылады:                   Жолжелкен өсімдігінің тұнбасы  ағзаның
                                           қызыметын жақсартады
Тәжірбие 4
Құрамында жолжелкен өсімдігі бар дәрінің адам ағзасына пайдасы.
Зерттеу әдісі:                   Күніне 2 рет ішу
Мақсаты:                         Туберкулез таяқшасын жою
Уақыты:                          20 ақпаннан 20 наурыз аралығына  дейін 2015 жыл
Қорытындысы:              Жөтелі тоқтап, өкпе тұсының шаншылуы басылады
Ұсынылады:                   Күнделікті қолдану

 Қоспа № 1
Жолжелкен гүлдеген кезде тамырын қазып алып жуып, салқын жайда кептіріп
ұнтақтайды. Сол ұнтақтың 100 грамын жарты литр спиртке салып, 10 күн  қараңғы
жерде     ұстап   ашытады.   Сонан   соң   сүзіп,   шыны   ыдысқа   салып   салқын   жерде
сақтайды. Дәрі даяр болады.  Мұны асқазанмен ішегінде жарасы бар адамдар
күніне (ас алдынан бір сағат бұрын) бір ас қасықтан 3 мезгіл 2 ай ішсе, науқасынан
айығып кетеді.
Қоспа № 2
Жолжелкеннің   жапырағын   кептіріп   ұнтақтап,   бір   ас   қасығын   жарты   литр
қайнаған суға салып шай тәрізді демдейді. Бір күнен кейін үстіне бір шай қасық
анис тұнбасын құйып, күніне 30 грамнан үш рет  бозөкпе, созылмалы бронхит
ауруларына ұшырағанда береді.
Қоспа № 3
Таңертең   жолжелкеннің   қайнатпасынан   жасалған   мұзбен   бетіңізді   сүртіп
отырсаңыз, бұл теріні сергітеді және кішкентай жараларды тез жазады.

 Қоспа № 4
Шаршаған   аяқты   2   қасық жолжелкен   жапырағы   қосып   қайнатылған   су
ваннасында ұстасаңыз, жаныңыз жәй табады.
Қоспа № 5 Қол терiсiнiң күтiмiн жасау соншалықты қиын емес. Оған жағатын лосьонды
үй   жағдайында   дайындауға   болады.   Ол   үшiн   бiрбiр   ас   қасық   жолжелкен
(подорожник), түймедақ (ромашка), календуладан ыдысқа салып, үстiне ыстық су
құйып екi сағат бұқтырып қою керек. Содан соң қоспаны сүзiп алып суына бiр ас
қасық   глицерин   қосу   керек.   Қолыңызды   күнiне   23   рет   осы   өзiңiз   әзiрлеген
лосьонмен   сүртiп   жүрсеңiз,   оның   түрпiдей   қалпынан   ештеңе   қалмай   жұмсарып
шыға келедi. Лосьонға глицериннiң орнына 1 шай қасық бал мен 30 гр. көлемiнде
сары май қосуға да болады.
Қоспа № 6
6   грамм жолжелкен жапырағына   200   грамм   су   және   30   грамм   балды
араластырып   қайнатып,   оны   күніне   ас  қасықпен   үш   рет   ішсе   бронхит,  плеврит
ауруларына ем.
Қоспа № 7
Дала қырықбуыны 15 г, қазтабан 15 г,  жолжелкен  жапыррағы 20 г – бәрін
қосып, талқандап, бір ас қасығын 2 стақан қайнаған суға шай сияқты бұқтырып, бір
сағат тұндырады,. Кешке жатарда жылы күйінде бір жола бірақ ішеді. Бір емдеу
мерзімі 15 күн.
Қоспа № 8
Көз қызарса
Шыны ыдысқа  2 шай қасық жолжелкеннің піскен дәнін сеуіп, үстіне 2 шай
қасық суық су құяды.Араластырып, үстіне тағы да 6 шай қасық қайнаған су құяды.
Суығанға   дейін   шайқап   тұру   керек.   Сүзгіден   өткізіп,   көздің   қабынған   тұсына
дәкеге малып басады. Қорытынды
Зерттеу жұмысын орындау барысында Қазақстан өңірінде кездесетін дәрілік
өсімдік   жолжелкенді  жинап  анықтап, олардың  өсу  ортасымен  танысып,  сұқпат,
оқушылар арасында сауалнама жүргізілді, тәжірбие жасалып, сипаттама берілді.
Дәрілік өсімдік жолжелкеннің емдік қасиеті туралы анықталды.
Біз   ғылыми   жобамызға:  Адам   ағзасына   зиян   келтіретін   құрамында
химиялық   қоспалары   көп   дәрілерді   қолданбай,   адамдар   емдік   қасиетке   толы
шөптер тұнбасын қолданса, адамның ағзасына көп зиян келмес еді деген гипотеза
қойдық. Зерттеу жұмысын қорыта келгенде біз қойылған гипотеза дәлелденді деп
айтуға болады. Адамзаттың тіршілік ету барысында өсімдіктер әлемінің алатын
орны  ерекше   зор.  Қазіргі   медицинада   қолданыста   жүрген   дәрідәрмектердің  40
пайыздай   бөлігі   өсімдіктер   дүниесінен   жасалады.Қоршаған   орта   өсімдіктердің
адам ағзаларын жақсартуда осындай өлшеусіз көмегі барын біздің атабабаларымыз
баяғы замандардан бері жақсы білген.
Адамзатқа   табиғаттың   жаратқан   шипалы   дәрілік   өсімдіктің   саны   азаймау
үшін оларды күтіпбаптап, химикаты көп дәрілерді қолданғанша емдік қасиетке
толы шөптер тұнбасын қолданса екен дегіміз келеді.
Біздің ұсынысымыз:
1.   Біз,   жолжелкен   өсімдігінің   емдік   қасиеті   болғандықтан   күтіпбаптау   қолға
алынса екен.
2. Жолжелкен  өсімдігі туралы әліде тереңірек зерттегіміз келеді.
3. Дәрілік өсімдіктер жайында, оның ішінде жолжелкен туралы газет, журналдарға
арнайы мақалалар жарияланып тұрса деген тұжырымға келіп отырмыз. Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
          Балалар энциклопедиясы «Өсімдіктер әлемі» Фолиант баспасы
          010000, Астана қаласы, Ш. Айманов көшесі, 13
И.И. Курамысова, В.Ф. Аксенова,Н.Г. Татимова «Лекарственные
растения» АлмаАта Кайнар 1989 ж
Қажымұратов М. «Қазақстанда кездесетін пайдалы емдік қасиеттер»
М. «Қайнар» баспасы, Алматы 1975 ж
          Қ.Сыбанбеков  «Жасыл  әлем  сырлары»  Рауан  баспасы. 1990 ж
Қазақстанның өсімдіктер әлемі  Алматыкітап 2008 ж
          Қазақстан табиғат 2 том ЖҚ «Қазақ энциклопедитясы» Алматы, 2003
Л. К. Сафина,  Е.П. Петров  «Жасыл аптека» Алматы Қайнар 1992 ж
Стрижев А.Н. «Лесные травы»   1979 ж

file_name: ғылыми жоба Жолжелкен 2-сынып.docx

intro:
Жер бетінде шипалық қасиетке ие алуан түрлі өсімддіктер өседі. Осы арқылы географиалық аймақта қоныс еткен емдік, шипалық қасиеттері алуан түрлі өсімдіктерді адам баласы ерте кезден-ақ өз қажетіне жаратып келеді. Тіпті осыдан үш мың жыл бұрын шығыс елдерінде қазіргі қолданып жүрген дәрілік өсімдіктердің бірсыпырасы белгілі болған.Кіріспе

Жер бетінде шипалық қасиетке ие алуан түрлі өсімдіктер өседі. Осы арқылы географикалық аймақта қоныс тепкен емдік, шипалық қасиеттері алуан түрлі өсімдіктерді адам баласы ерте кезден-ақ өз қажетіне жаратып келеді. Тіпті осыдан 3 мың жыл бұрын кейбір шығыс елдерінде қазіргі қолданылып жүрген дәрілік өсімдіктердің бірсыпырасы белгілі болған. Ертедегі грек дәрігері Гиппократ  өсімдіктің  қай бөлігі болса да пайдалы, оларды ауруды емдеу мақсатына кеңінен қолдануға болады деп есептеді. Сондай – ақ ол өз дәуірінде қолданылған екі жүзден астам өсімдікке сипаттама берді. Рим дәрігері Гален тұңғыш рет науқастарды өсімдіктің қайнатындысымен, шырынымен, тұнбасымен, ұнтағымен және одан жасалған дәрімен емдеді. Дәрілік өсімдіктердің маңызы бүгінгі күнде де аса жоғары, халық медицинасы осындай шипалы емдік қасиеттері бар өсімдіктерді көптеп жинған, бүгінгі күнде олардын саны едәуір азайған.
Бұл тақырыптың өзектілігі: Қазақстанда кедесетін өсімдіктердің соның ішінде емдік қасиеттері бар шөптерді зерттей отырып, оның емдік қасиетін, халық шаруашылығындағы маңызын біле отырып, өсімдіктерді қорғау және мақтан тұту.
Тақырып өзектілігіне қарай келесі мақсат қойдық: Жолжелкен –өсімдігін зерттей отырып, емдік ерекшелігін тиімді пайдалану және насихаттау.
          Зерттеу жұмысының нысанасы:  Зерттейтін өсімдігіміз аулымызда өсетін жолжелкен өсімдігі жөнінде кітапханадан, ғаламтордан мәліметтер жинақтау.
Біздің  гипотеза: Адам ағзасына зиян келтіретін құрамында химиялық қоспалары көп дәрілерді қолданбай, емдік қасиетке толы шөптерді қолданса, адамның ағзасына көп зиян келмес еді.
           Зерттеудің жаңалығы: Жолжелкен өсімдігінін емдік ерекшеліктеріне жан – жақты сипаттама берілді; жолжелкен өсімдігінің емдік қасиеттерінің тиімді пайдаланудың жолдары көрсетілді.
Зерттеудің әдіс-тәсілдері: жинақтау, пікірлесу, әңгімелесу,қорытынды жасау.
Зерттеу жұмысының құрылымы: ғылыми жоба кіріспеден, негізгі
бөлім, пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
Қай заманда болсын, адам өсімдік өнімдерінің тағамдық жағына ғана емес, сонымен қатар емдік, шипалық жағына да көңіл бөлген. Қазіргі кезде «дәрі ауруы»  аллергияның шығуы, иммунитеттің азаюы сияқты құбылыстардың байқала бастауына байланысты оның маңызы арта түспесе кеміген жоқ. Өсімдік тағамдарын ем ретінде пайдалану сонау көне  заманнан бері дағдыға айналған, мұны ескі ескерткіш қолжазбалардан  айқын көреміз. Шипалы өсімдіктер қатарына әртүрлі сәнді өсімдіктерде жатады, өйткені олардың көпшілігі адамның көңіл күйін көтерумен ғана шектелмейді, бойындағы барлық сергектік заттардың арқасында олар денсаулығымыздың серігі де бола алады. Сондай-ақ  біздің бау-бақшаларымызда аяқ астында қаптап өсетін арамшөптер жөнінде осыны айтуға болады. Сонымен, жоғарыдағы мәліметтерді ескере отырып, дәрілік өсімдіктерді тиімді қолдану керектігін ескеру қажет. Көпшілік дәрілік өсімдіктер улы да болып келеді. Халық оның биологиялық, анотомиялық, морфологиялық ерекшеліктерін білмей жинауға тиым салыну керек.

title: Жолжелкен


extracted_text:
78 классов
 Делимость и остатки
Задача 1. Пользуясь признаками делимости,  определите, какие из чисел: 24, 45, 99, 101, 132,
256, 900, 12568 делятся на 3, 4, 6, 7, 8, 9 и 15.

Задача 2. Найдите последнюю цифру числа 250.
Задача 3.   Не используя калькулятор и не вычисляя в столбик, найдите остаток от деления на
15 значения выражения:   2120 +1918    1716.
Задача 4. Найдите НОД и НОК чисел: 5 000, 2646, 420.
Задача   5.  Как   погрузить   21   бочку,   из   которых   7   полны   яблок,   7   пусты,   а   7   наполнены
наполовину, на 3 машины так, чтобы на всех машинах было поровну бочек и яблок (пересыпать
яблоки нельзя)?
Задача 6. ВинниПух ходит в гости к Кролику каждый третий день, Пятачок ходит в гости к
Кролику каждый четвертый день, а ослик  Иа – каждый пятый день. 1 декабря 2006 года у
Кролика   оказались   вместе   все   друзья.   Какого   числа   они   впервые   после   1   декабря   снова
встретятся все вместе у Кролика?
Задача 7. Хулиган Петя рвет школьную стенгазету: сначала на несколько частей, потом одну из
 получившихся частей  еще на столько же, как и в первый раз, и т.д. Проделав эту операцию 11
раз,   он   устал   и   попросил   друга   Васю   посчитать   число   кусков.   Вася   насчитал   34  куска.   На
сколько кусков каждый раз разрывал Петя?
Задача 8.  Найдите наименьшее число, дающее при делении на 2 остаток 1, при делении на 3
остаток 2, на 4 — остаток 3, на 5 — остаток 4, на 6 — остаток 5.
1 Домашнее задание  для  78 классов
Тема 3. Делимость
Ответы и решения
Критерии оценки
Количество баллов
Выполнено верно и полностью
Выполнено не полностью, или с ошибками, не повлиявшими на
правильность дальнейшего хода решения
Выполнено неверно или ученик не приступил к решению
2
1
0
   Задача 1.
Решение. На 3 делятся 24, 45, 99, 132, 900. На 4 делятся 24, 132, 256, 900, 12568. На 6 делятся
24, 132, 900. На 7 не делится ни одно из данных чисел. На 8 делятся 24, 132, 256, 12568. На 9
делятся 45, 99, 900. На 15 делятся 45, 900.
  Задача 2.
Решение. Выпишем несколько начальных степеней двойки: 21 =2,  22 =4,  23 =8,  24 =16,  25 =32,  26
=64,  27 =128,  28 =256,  29 =512 и т.д. Заметим, что последние цифры в степенях повторяются,
например, 21,  25, 29   оканчиваются на 2, длина «цикла» равна 4, поэтому последняя цифра
числа 250 определяется остатком от деления числа 50 на 4. Остаток равен 2, значит, последняя
цифра числа  250  совпадает с последней цифрой числа 22 .
Ответ:  4.

Задача 3.
Решение.  Найдем остатки от деления на 15 всех чисел, входящих в выражение: при делении 21
на 15  получается остаток 6, при делении 20 – 5, при делении 19 – 4, при делении 18 – 3, при
делении 17 – 2, при делении 16 – 1.
Остаток от деления (2120) на 15 равен 0  остатку от деления числа  30 (65) на 15.
Остаток от деления (1918) на 15 равен 12  остатку от деления числа 12 ( 43) на 15.
Остаток от деления (1716) на 15 равен 2  остатку от деления числа  2 ( 21) на 15.
Остаток от деления на 15 значения выражения  2120 +1918    1716
равен 10 (10=0+122).
Ответ: 10.
Задача 4.
Решение. Запишем каноническое разложение чисел:
5000 = 2354;
НОК (5 000, 2646, 420) = 23335472 = 6615000.
НОД (5 000, 2646, 420) = 2.
2646 = 23372;420 = 22357.
Ответ. НОД(5 000, 2646, 420) = 2; НОК (5 000, 2646, 420) = 6615000.
Задача 5.
Решение. Если вес половины бочки с яблоками принять за х кг, то имеем  (х27) кг  вес яблок
во всех полных бочках, и  х7 – вес яблок во всех бочках, наполовину наполненных, то есть,
2 общий вес яблок – (х37) кг. Тогда на одну машину надо погрузить (х7) кг. В любой машине
будет по 7 бочек, из них не более 3 полных бочек.
Один   из   вариантов:   пусть   в   первой   –   3   полных,   тогда,   это   уже  х6,   тогда   добавим   одну
полупустую и 3 пустых. Осталось 4 полных, 6 полупустых и 4 пустых, их делим поровну на
остальные 2 машины.
Ответ. В первой – 3 полных, 1 полупустая и 3 пустых; во второй и  третьей – по 2 полных,
3 полупустых и 2 пустых.
Примечание: возможны другие варианты загрузки машин.
Задача 6.
Решение.  Для ответа надо найти НОК чисел 3, 4, 5. Это – 60. Значит, они встретятся 30
января (30 дней осталось  в декабре, и еще через 29 дней, на тридцатый  день января).
Ответ. 30 января 2007 года.
Задача 7.
Решение: Так как Петя все время рвет на одинаковое число кусков, например на х, то в первый
раз у него получится х частей, во второй раз у него получается (1(х 1)+ х) частей: х – более
мелких и   (х 1) – более крупных. В третий раз (2(х 1)+ х) частей  и т.д., то есть каждый раз
число кусков у него увеличивается на (х 1), через 11 таких операций общее количество частей
будет иметь вид (10(х – 1)+ х).
10(х – 1)+ х = 34. Значит, х = 4. Петя каждый раз рвал на 4 части.
Ответ: на 4 части.
Задача 8.
Решение. Очевидно, что условия «при делении на 2 остаток 1» и «при делении на 3 остаток
2» автоматически выполняются, если выполняется условие «на 6 — остаток 5», потому нас
интересует выполнение условий «на 4 — остаток 3, на 5 — остаток 4, на 6 — остаток 5».
Рассмотрим условие «при делении на 6 остаток 5», тогда число имеет вид 6а +5.
Из условия «при делении на 5 остаток 4» число имеет вид 5 в +4. И из условия «при делении
на 4 остаток 3» число имеет вид 4 с +3. Очевидно, что а, в, с – разные целые числа.
6 а +5= 4 с +3. Тогда, 6а +2= 4 с или  3 а +1 = 2 с, значит,  а – нечетное число.
С другой стороны, 6 а +5= 5 в +4, 6 а +1= 5 в, 5 а +(а +1)= 5 в, значит, а +1 кратно 5.
То есть,  а – нечетное и при делении на 5 дает остаток – 4. Наименьшее а, удовлетворяющее
условию – 9, тогда число равно 69+5=59.
Ответ: 59.
3

file_name: Задачи 7-8.doc

intro: Описание решения задач на делимость. Примеры решения.Делимость - способность одного числа делиться на другое. Свойства делимости зависят от того, какие множества чисел рассматривают. Если рассматривают только целые положительные (натуральные) числа, то говорят, что одно число делится на другое (является кратным другого), если частное от деления первого числа на второе будет также целым числомПрактика решений задач на делимость

математика

group: Дисциплины

title: Делимость чисел.Решение задач


file_name: приложение 5.doc

title: УРОК ДИСКУССИЯ АТОМНАЯ ЭНЕРГИЯ ЗА И ПРОТИВ


file_name: приложение 2.doc


file_name: приложение 4.doc


extracted_text:
Приложение 3. План
План работы
1.АЭС во благо.
 Чем утолить «энергетический голод»?
 Преимущества АЭС перед другими видами ЭС.
 АЭС по соседству…
2. Кто ответит?
 Экологические проблемы.
 Горе неизбывное – Чернобыль…
3. Выбор за нами!
«За» или «против»?

 Предлагает МАГАТЭ…
План работы
1.  АЭС во благо.
 Чем утолить «энергетический голод»?
 Преимущества АЭС перед другими видами ЭС.
 АЭС по соседству.
2. Кто ответит?
 Экологические проблемы.
 Горе неизбывное – Чернобыль…
3. Выбор за нами!
«За» или «против»?

 Предлагает МАГАТЭ…
План работы
1. АЭС во благо.
 Чем утолить «энергетический голод»?
 Преимущества АЭС перед другими видами ЭС.
 АЭС по соседству…
2. Кто ответит?
 Экологические проблемы.
 Горе неизбывное – Чернобыль…
3. Выбор за нами!
«За» или «против»?

 Предлагает МАГАТЭ…

file_name: приложение 6.doc


extracted_text:
Так не бывает, чтобы
экспериментаторы вели свои поиски
ради открытия нового источника
энергии или ради получения редких или
дорогих элементов. Истинная
побудительная причина лежит
глубже и связана с захватывающей
увлекательностью проникновения в
одну из величайших тайн природы.
Э. Резерфорд
Чем утолить
«энергетический голод»? Преимущества АЭС
Экологические
проблемы АЭС Горе
неизбывное
Чернобыль Все «за» и
«против»

Предлагает
МАГАТЭ АЭС по
соседств
у

file_name: приложение 3.doc

description:
Горе
неизбывное
Чернобыль

description:
Все «за» и
«против»

Предлагает
МАГАТЭ

description:
АЭС по
соседств
у


extracted_text:
Урок физики по теме "Атомная энергетика: "за" и "против" (9й класс)
Терновик Андрей Александрович, учитель физики
Так не бывает, чтобы экспериментаторы вели свои поиски ради открытия
нового   источника   энергии   или   ради   получения   редких   или   дорогих
элементов. Истинная побудительная причина лежит глубже и связана с
захватывающей   увлекательностью   проникновения   в   одну   из   величайших
тайн
природы.
Э. Резерфорд

Цель урока: выявить преимущества и недостатки использования энергии
атома.
Задачи:
 Научить анализировать информацию с последующей её обработкой
путем восприятия и самостоятельного анализа фактов;
 Развивать   навыки   самостоятельности,   творческую   активность
детей,   коммуникативные   качества   личности,   используя   работу   в
группах;
 Воспитывать   чувство   сострадания,   бережливости,   представив
материал о трагедии в г. Чернобыле.
Ход урока.
1. Оргмомент.
Приветствие.
— Сегодня наше занятие будет не совсем обычным. Нам предстоит узнать всю
правду об использовании человечеством энергии атома в мирных целях. Но
поскольку эта тема вызывает в настоящее время много споров, мы проведем
свой   урок   в   качестве   прессконференции,   взвесив   все   «за»   и   «против».
Запишите тему сегодняшнего урока и будьте предельно внимательны, т.к. в
конце занятия вам предстоит оформить свои мысли в виде экспрессгазеты.
Презентация
Слайд №1: Тема.
Слайд №2: Эпиграф. Так   не   бывает,   чтобы   экспериментаторы   вели   свои   поиски   ради
открытия нового источника энергии или ради получения редких или
дорогих элементов. Истинная побудительная причина лежит глубже
и связана с захватывающей увлекательностью проникновения в одну из
величайших
Э. Резерфорд
природы.

тайн
— Эти слова известного физика Резерфорда не случайно стали эпиграфом
нашего урока. Нам предстоит выяснить, действительно ли одно из величайших
открытий   человечества   –   энергия   атома   –   может   служить   во   благо,   и
насколько мы достойны проникновения в одну из загадок природы. Это и есть
цель  нашего   урока.   Помогут   нам   в   этом   специалисты,   которых   я   спешу
представить.
 Профессор РАН по ядерным технологиям –
 Главный энергетик РАО ЕЭС –,
 Представитель экологического центра –,
 Эксперт МАГАТЭ –,
 Представитель группы «Greenpeace» ,
 Участник ликвидации аварии на ЧАЭС –.
— Первое слово предоставляется, главному энергетику РАО ЕЭС.
2. Основная часть
Энергетик: Энергетическая проблема – одна из важнейших проблем, которые
сегодня   приходится   решать   человечеству.   Уже   стали   привычными   такие
достижения   науки   и   техники,   как   средства   мгновенной   связи,   быстрый
транспорт,   освоение   космического   пространства.   Но   все   это   требует
огромных затрат энергии. Однако, известно, что запасов угля может хватить
примерно на 350 лет, нефти – на 40 лет, природного газа – на 60 лет.
Слайд №3: Запасы.
В настоящее время проблему «энергетического голода» может помочь решить
ядерная энергетика.
Слайд №4: Чем утолить…
Сегодня   440   ядерных   блоков   общей   мощностью   364   ГВт   в   31   стране
обеспечивают  более  16%  производства мировой электроэнергии; в 2003 г. ими произведено 2525 млрд. кВт/ч электроэнергии. Еще 30 энергоблоков в 11
странах находятся в стадии строительства, причем большая часть строящихся
и запланированных АЭС приходится на азиатский регион.
Слайды №№57: Перспективы
По данным Управления энергетической информации США (EIA), потребление
энергии   в   мире   до   2025   г.   возрастет   на   54%.   Прогнозируется   увеличение
мирового производства электроэнергии на АЭС с 2521 млрд. кВт/ч в 2001 г.
до 3032 млрд. кВт/ч в 2020 г.
Преимущества  атомных электростанций  (АЭС) перед  тепловыми  (ТЭЦ) и
гидроэлектростанциями  (ГЭС)   очевидны:   нет   отходов,   газовых   выбросов,
нет необходимости вести огромные объемы строительства, возводить плотины
и хоронить плодородные земли на дне водохранилищ.
Слайд №8: Преимущества
Я предоставляю слово своему коллеге, профессору АН, чтобы он рассказал о
предшествующих этому событиях.
Физик:  Впервые   о   сложном   строении   атома   заговорил   француз   Анри
Беккерель,   наблюдая   явление   самопроизвольного   испускания   химическими
элементами   невиданных   доселе   лучей.   Благодаря   исследованиям   его
земляков, супругов Кюри, а также известного физика Резерфорда этот факт
оказался неоспоримым.
Слайд №9: Портреты
Кроме того, когда выяснилось, что и ядра атомов имеют непростое строение,
обнаружились новые виды сил, действующие между нуклонами в ядре. Чтобы
разорвать   связь   между   протонами   и   нейтронами,   необходимо   затратить
определенную энергию. Ее, согласно формуле Эйнштейна, назвали энергией
связи.   Именно   это   количество   энергии   выделяется   в   процессе   ядерной
реакции,   одну   из   которых   наблюдали   немецкие   ученые   Отто   Ган   и   Фриц
Штрассман.
Слайд №10: Деление ядер
К сведению слушателей. Экономистами подсчитано, что при полном делении
1   г   урана   выделяется   57,6   х   1010  Дж   энергии.   Чтобы   покрыть   расходы
радиоактивного   топлива,   понадобиться   сжечь   почти   30   т   каменного   угля,
привычного топлива для ТЭС. Энергетик:. Я считаю, что за АЭС будущее нашей энергетики.
Слайд №12: Будущее
Представитель   журнала   «Экономика   и   жизнь»:  У   меня   вопрос   к
энергетику. Нам известно, что в Советском Союзе в 1946 году был создан
первый реактор под руководством Игоря Васильевича Курчатова, а первая
атомная электростанция – в 1954 году в городе Обнинске. Тогда ее мощность
была невелика – 5000 кВт. Интересно, что Вы можете сказать о мощности
современных АЭС?
Энергетик:   Рассчитав   электрическую   мощность   атомной   электростанции,
расходующей в сутки 220 г изотопа урана235, имеющей КПД, равный 25%,
мы получили следующий результат: в сутки такая АЭС дает мощность 500
000 кВт.
Эколог: Хотелось бы добавить в ваше выступление каплю дегтя, господа! Да,
в настоящее время доля АЭС в США – 20%, в Германии – 35%, Швеции –
45%, Франции – 75%. Атом повернулся к мирным целям. Но такой ли уж он
мирный и безопасный?
Работа   всех   энергетических   установок   сопровождаются   образованием
радиоактивных отходов, являющихся источником ионизирующих излучений и
представляющих в связи с этим потенциальную длительную экологическую
опасность.
С 1970 года введен мораторий на выброс в море радиоактивных отходов, но
их там уже более 90 тыс. контейнеров, общей радиоактивностью 19 тыс. кюри.
Техногенные   воздействия   на   окружающую   среду   при   строительстве   и
эксплуатации   атомных   электростанций   многообразны.
  Наиболее
существенные факторы:
 Локальное механические воздействия на рельеф – при строительстве;
 Сток   поверхностных   и   грунтовых   вод,   содержащих   химические   и
радиоактивные компоненты;
 Изменение   характера   землепользования   и   обменных   процессов   в
непосредственной близости от АЭС;
 Изменение микроклиматических характеристик прилежащих районов.
Слайд №13: Отрицательное воздействие Отмечу   важность   не   только   радиационных   факторов   возможных   вредных
воздействий   АС   на   экосистемы,   но   и   тепловое   и   химическое   загрязнение
окружающей   среды,   механическое   воздействие   на   обитателей   водоемов
охладителей, изменения гидрологических характеристик прилежащих к АС
районов,   т.е.   весь   комплекс   техногенных   воздействий,   влияющих   на
экологическое благополучие окружающей среды.
И,   наконец,   главным   источником   дополнительной   энергии   мы   считаем
энергосбережение. Подсчитано, что в России до 40% вырабатываемой энергии
теряется   на   пути   к   потребителю   или   в   результате   расточительного
использования.
Это означает, что мы добываем и сжигаем почти в 2 раза больше угля, нефти и
газа, чем это необходимо в действительности.
Во всем мире атомная энергетика живет за счет дотаций государства. В США,
где атомные электростанции частные, за последние 20 лет не построено ни
одной новой  акционеры не хотят вкладывать  деньги в такие ненадежные
предприятия. Атомная энергия невыгодна!
Представитель   журнала   «Здоровье»:  В   словаре   понятие   «катастрофа»
означает   следующее:   «Крупная   авария,   влекущая   за   собой   человеческие
жертвы, ущерб здоровью людей или разрушения в значительных размерах».
Это случайные (природные) катастрофы. А кто даст определение событиям,
произошедшим в Чернобыле?
Слайд №№1415: Чернобыль
Ликвидатор: Позвольте, я отвечу на этот вопрос. На 25 апреля 1986 года был
запланирован  тест четвертого энергоблока реактора АЭС в Чернобыле, по
самообеспечению   энергией.   Эксперимент   выполнялся   без   учета   ряда
предосторожностей. Действия персонала не скоординировали с работниками,
отвечавшими   за   ядерную   безопасность.   Для   тестирования   требовалось
понизить   мощность   реактора.   Достичь   этого   удалось   только   путем
технологических   нарушений.   Внезапное   прибавление   теплоты   в   1   час   23
минуты привело к взрыву, разрушившему реакторное ядро. Тремя секундами
позже произошел еще один взрыв. Они разрушили крышу реактора, и 8 из 140
тонн радиоактивного топлива вырвалось наружу. В результате возник пожар.
Из города Припяти вызвали более 100 пожарных. Именно они приняли на себя
самую большую дозу облучения и понесли значительные потери. Пожар был
потушен только к 9 мая.
Людей начали выселять только через 4 дня. Сколько же людей пострадало?
Люди   в   Чернобыле   подверглись   облучению   в   90   раз   большему,   чем   при падении бомбы на Хиросиму. 2 человека погибли при взрыве, 28 пожарников
умерли от лучевой болезни, около 134 человек с диагнозом лучевая болезнь.
Но точного учета нет.
Ликвидаторов   аварии   было   316553   человек,   из   30тикилометровой   зоны
выселено более 390 тыс. человек.
Атомный смерч сорвал людей с места, лишил надежды на будущее, оставив
взамен   муки   неустроенности,   нервозности,   безразличие   политиков   и
чиновников. Так что число втянутых в эту трагедию можно оценить свыше
700 тыс. человек.
Слайд 16: Мы обязаны помнить
Представитель «Экспрессгазеты»:  Сейчас   в  Интернете  можно   встретить
объявления об организации туров в, так называемую, Зону отчуждения. Как
Вы считаете, не кощунственно ли это?
Представитель организации «Greenpeace»: Я была в городе Припять, но не
как   турист,   а   в   качестве   эксперта.   Посмотрите   видеорепортаж   с   места
событий и решайте сами, что можно сказать по этому поводу.
Слайд №№1722: Припять
Прикоснись к израненному сердцу
города, хранящего тепло
твоего утраченного детства,
призрак эха смеха твоего…
Пальцами лучистыми дотронься
пыльных клавиш городской души,
и она очнется, встрепенется,
вырвется из призрачной тиши. –
Запоет, заплачет, засмеется
многозвучный городской орган.
В небесах распахнутых зажжется
неизбывной памяти экран.
Темные глазницы мертвых зданий
вновь людским наполнятся теплом…
Город затаит на миг дыханье,
когда ты опустишься в свой дом…
…И опять многоголосье улиц
зазвучит привычной суетой…
Словно живы все и все вернулись,
словно он попрежнему живой… Прикоснись!
Он ждет касаний легких
всех кого в надмирность отнесло…
Милый ангел, ты одна из многих
столь же чистых ангелов его…
Журналист районной газеты: В нашей газете было опубликовано сообщение
о строительстве АЭС. Объясните, пожалуйста, есть ли смысл рисковать?
Энергетик: С одной стороны, строительство атомной электростанции – это,
несомненно, определенный риск для населения области. С другой стороны,
той электроэнергии, которую на сегодня потребляют, уже не хватает. Есть
риск,   что   уже   в   ближайшие   годы   мы   столкнемся   с   перебоями   в
энергоснабжении.
Конечно,   в   такой   ситуации   необходимо   строить   атомную   электростанцию.
Подчеркну,   что   сейчас   при   возведении   подобных   объектов   используются
принципиально   новые   технологии.  Это  дешевая  электроэнергия,  это  новый
виток в развитии экономики региона. Кроме того, в перспективе снижение
тарифов на стоимость электроэнергии в регионе.
Эколог:   Теоретически   возможно   построить   безопасную   АЭС,   но   нельзя
сделать безопасными ее отходы. В мире отсутствует технология безопасной
ликвидации радиоактивных отходов. Отработанное топливо надо хранить где
то 100 тыс. лет – период времени, который невозможно представить.
Слайд №23: Проблемы
Представитель журнала «Наука и жизнь»:  Как же найти выход из этой
ситуации, и задумывается ли мировое сообщество об этом?
Эксперт МАГАТЭ: Мировому сообществу, безусловно, небезразличны ваши
проблемы. Наше агентство, созданное при ООН в 1957 году, берет на себя
обязательство по контролю основных моментов в эксплуатации АЭС.
Обезвреживание радиоактивных отходов сводится к трем задачам:
 Совершенствование   технологий   с   целью   уменьшения   образования
отходов при работе реактора;
 Переработка отходов для их скрепления и уменьшения опасности их
распространения в окружающей среде;
 Надежная изоляция за счет создания могильников разных типов. Слайд №24: Эксперты
Для   эффективной   защиты   окружающей   среды   необходимо   законодательно
ввести принципы ограничения вредных техногенных воздействий, в частности
выбросов и сбросов опасных веществ.
Что касается безопасности, наша деятельность включает в себя разработку
стандартов безопасности, консультирование стран – членов МАГАТЭ.
Остается надеяться, что человек извлечет уроки из всего происходящего и
что «…радиофобией, может быть, вылечим мир от беспечности, алчности,
сытости, от бездуховности, бюрократизма, чтоб не пришлось нам по чьейлибо
милости в нечеловечество переродиться».
Слайд №25: «За» или «против»
3. Самостоятельная работа (закрепление).
— Спасибо нашим экспертам. Я попрошу их спуститься к вам и выступить в
роли   консультантов.   Группы,   пройдите,   пожалуйста,   к   столу,   где
разместилась редакция газеты «Квант». Ваша задача: за 15 минут подвести
итог   всему   вышесказанному,   отобразив   свои   мысли   на   газетной   строке.
Руководствуйтесь   планом,   используйте   уже   готовые   материалы,   данные,
полученные при решении задач. В конце урока мы услышим резюме от ваших
представителей и главного редактора.
«Редакция»: Приложения №№15: Необходимые материалы
На   столе   стоит   табличка   с   надписью   «Квант»,   лежат   подписанные
файлы и конверты. В них находятся распечатанные материалы, фото и
названия   для   каждой   рубрики.   Названия   рубрики   выделены   красным
цветом в плане у групп и подписаны на файлах и конвертах для простоты
ориентировки. Так же здесь клей, ластики, фломастеры, скотч, линейки,
заранее подготовленный ватман с названием.
Каждая   группа   выбирает   свои   материалы   согласно   выделенному   пункту
плана. Затем они располагают на ватмане названия, статьи, фотографии. Все
это наклеивается. Во время работы помогаю им, подсказываю.
4. Итог.
— Итак, к какому выводу пришли наши спецкорреспонденты? Заслушаем их
согласно плана  Приложение №6 5. Оценки.
— Большое спасибо нашим специалистам! Большое спасибо вам за отличную
работу!   Надеюсь,   в   скором   будущем   из   вас   получатся   настоящие   мастера
своего дела, умеющие решать глобальные проблемы человечества.
6. Домашнее задание.
—составить конспект п.69.
7. Урок окончен.

file_name: конспект урока.doc


extracted_text:
Энергетическая проблема – одна из важнейших проблем, которые сегодня
приходится решать человечеству.
Запасов топлива хватит:
Угля        на 350 лет
Нефти       на 40 лет
Газа          на 60 лет
По  данным  Управления  энергетической  информации  США  (EIA),
потребление энергии в мире до 2025 г. возрастет на 54%. Прогнозируется
увеличение мирового производства электроэнергии на АЭС с 2521 млрд.
кВт/ч в 2001 г. до 3032 млрд. кВт/ч в 2020 г.
Сегодня 440 ядерных блоков общей мощностью 364 ГВт в 31 стране
обеспечивают более 16% производства мировой электроэнергии; в 2003 г.
ими произведено 2525 млрд. кВт/ч электроэнергии. Еще 30 энергоблоков
в  11  странах  находятся  в  стадии  строительства,  причем  большая  часть
строящихся и запланированных АЭС приходится на азиатский регион.
 По  данным  Управления  энергетической  информации  США  (EIA),
потребление энергии в мире до 2025 г. возрастет на 54%. Прогнозируется
увеличение мирового производства электроэнергии на АЭС с 2521 млрд.
кВт/ч в 2001 г. до 3032 млрд. кВт/ч в 2020 г. В    газете  «Новый  путь»  за  №31  от  20  марта  2008  года  было
опубликовано  сообщение  о  строительстве  в  Уренском  районе
Нижегородской  АЭС.  С  одной  стороны,  строительство  атомной
электростанции  –  это,  несомненно,  определенный  риск  для  населения
области.  С  другой  стороны,  той  электроэнергии,  которую  на  сегодня
потребляет Нижегородская область, уже не хватает. Есть риск, что уже
в ближайшие годы мы столкнемся с перебоями в энергоснабжении.
Конечно,  в  такой  ситуации  необходимо  строить  атомную
электростанцию.    Это  дешевая  электроэнергия,  это  новый  виток  в
развитии  экономики  региона.  Кроме  того,  в  перспективе  снижение
тарифов на стоимость электроэнергии в регионе. перед
(ТЭЦ)
тепловыми
Преимущества  атомных  электростанций
(АЭС)
и
гидроэлектростанциями  (ГЭС)  очевидны:  нет
отходов,  газовых  выбросов,  нет  необходимости
вести огромные объемы строительства, возводить
плотины  и  хоронить  плодородные  земли  на  дне
водохранилищ.
Атомная энергетика  один из наиболее
перспективных путей утоления энергетического
голода человечества в условиях энергетических
проблем, связанных с использованием
ископаемого горючего топлива. Воздействие АЭС на окружающую среду
Локальное механическое воздействие на рельеф
при строительстве;
Сток поверхностных и грунтовых вод,
содержащих химические и радиоактивные
компоненты;
Изменение характера землепользования и
обменных процессов в непосредственной близости
от АЭС;
Изменение микроклиматических характеристик
прилежащих районов.
тепловое,
механическое
воздействие на обитателей водоемовохладителей,
изменения
характеристик
прилежащих  к  АС  районов,  т.е.  весь  комплекс
техногенных
на
экологическое благополучие окружающей среды.
гидрологических
воздействий,
влияющих
химическое

и На 25 апреля 1986 года был запланирован тест четвертого
энергоблока реактора АЭС в Чернобыле, по самообеспечению энергией.
Эксперимент выполнялся без учета ряда предосторожностей.
Катастрофа на 4м блоке ЧАЭС произошла во время тестирования,
проводившегося с целью оценки безопасного предела функционирования
реактора в определенных условиях.
  Из  города  Припяти  вызвали  более  100  пожарных.  Именно  они
приняли на себя самую большую дозу облучения и понесли значительные
потери. Пожар был потушен только к 9 мая.
Люди в Чернобыле подверглись облучению в 90 раз большему, чем
при  падении  бомбы  на  Хиросиму.  2  человека  погибли  при  взрыве,  28
пожарников  умерли  от  лучевой  болезни,  около  134  человек  с  диагнозом
лучевая болезнь. Но точного учета нет. Ликвидаторов аварии было 316553
человек, из 30тикилометровой зоны выселено более 390 тыс. человек.
Атомный смерч сорвал людей с места, лишил надежды на будущее,
оставив взамен муки неустроенности, нервозности, безразличие политиков
и  чиновников.  Так  что  число  втянутых  в  эту  трагедию  можно  оценить
свыше 700 тыс. человек. То, друзья, не сказка – это быль,
Есть на свете город Чернобыль.
От рентгенов там сосновый лес
Весь звенит, нет в мире звонче мест.
Но собрался в городе народ,
Им не надо лозунгов "вперед".
И не ждут здесь окончанья смен,
Им не важно, сколько там рентген.
Этим людям в пояс поклонюсь,
 Только подступает к сердцу грусть,
Только на глазах моих слеза,
Шли Они, хотя туда – нельзя.
"Не свети", прошу, сосновый лес,
Здесь опять работает АЭС,
И реактор спрятан за стеной,
Есть один вопрос: "Какой ценой?" Использование атомной энергии
Достоинства
Ликвидация проблем с электроэнергией;
Минимальное количество выбросов в атмосферу;
Отсутствие проблем в строительстве
Недостатки
Радиационное загрязнение окружающей среды
Отрицательное действие на живые организмы
Проблема захоронения радиоактивных отходов
Мировому  сообществу,  безусловно,  небезразличны  наши  проблемы.
Агентство  МАГАТЭ,  созданное  при  ООН  в  1957  году,  берет  на  себя
обязательство по контролю основных моментов в эксплуатации АЭС.
Обезвреживание радиоактивных отходов сводится к трем задачам:
Совершенствование технологий с целью уменьшения образования отходов при
работе реактора;
Переработка  отходов  для  их  скрепления  и  уменьшения  опасности  их
распространения в окружающей среде;
Надежная изоляция за счет создания могильников разных типов.
среды
необходимо
законодательно  ввести  принципы  ограничения  вредных  техногенных
воздействий, в частности выбросов и сбросов опасных веществ.
окружающей
Для
эффективной
защиты
Что касается безопасности,  то деятельность экспертов включает в себя
разработку  стандартов  безопасности,  консультирование  стран  –  членов
МАГАТЭ.

file_name: приложение 1.doc