extracted_text:
Тема: Понятие об окончании и основе слова.
Цель:
 – усвоение новых языковых понятий – окончание и основа слова, первичное формирование умений находить окончание и
основу в словах, графически их обозначать.
Этапы урока
Ход урока
Формирование УУД,
ТОУУ (технология оценивания
учебных успехов)
Ι
. Актуализация
знаний.
Формулирование
проблемы,
планирование
деятельности.
– Откройте тетрадь.
– Что надо записать? (Дату.)
Комментированная запись числа.
– Какую запись должны сделать дальше?
– Напишите слова «Классная работа».
4
1. Введение в раздел. Определение основного вопроса урока.
– Откройте учебник на с. 144. Прочитайте название параграфа. Что в его
названии вам знакомо?
– Какие части слова вы знаете? (Корень, приставка, суффикс.)
Предположите, что скрывается за 2й частью названия параграфа.
(Тоже части слова.)
– Сформулируйте основной вопрос урока.
– Какие части слова ещё существуют?
Познавательные УУД
1. Развиваем умения извлекать
информацию из схем, иллюстраций,
текстов.
2. Представлять информацию в виде
схемы.
3. Выявлять сущность, особенности
объектов.
4. На основе анализа объектов делать
выводы.
5. Обобщать и классифицировать по
признакам.
6. Ориентироваться на развороте
учебника.
1 3 3 II. Открытие
нового знания.
– Что нам необходимо повторить, узнать?
– Давайте составим план.
План.
Учитель вместе с детьми составляет план.
– Что мы сейчас делали? (Формулировали тему урока, составляли план,
планировали свою деятельность.)
 3 4 3 3
1. Работа на доске под руководством учителя.
На слайде появляется заготовка предложения.
Мам_ слушает дочк_.
Задание.
–  Допишите   слова   так,   чтобы   получилось   предложение.   Прочитайте
полученные предложения. У всех получилось одинаково?
Если нет расхождений, учитель сам предлагает другой вариант. Оба
предложения записываются на доске и в тетрадях.
Мама слушает дочку.
Маму слушает дочка.
– Одинаковый ли смысл у предложений? Почему он изменился?
(Разные буквы на конце слов мама и дочка.)
– Мама и маму – это одно и то же слово или разные? (Вспомните, что
обозначают эти слова. Это одно и то же слово.)
– А дочка и дочку?
– Что же тогда изменилось, ведь слова одни и те же? (Изменилась какая
то их часть.)
– Как называется эта изменяемая часть слова?
Ученики высказывают предположения.
7. Находить ответы на вопросы в
иллюстрации.
Регулятивные УУД
1. Развиваем умение высказывать
своё предположение на основе
работы с материалом учебника.
2. Оценивать учебные действия в
соответствии с поставленной
задачей.
3. Прогнозировать предстоящую
работу (составлять план).
4. Осуществлять познавательную и
личностную рефлексию. 2. Работа с правилом.
–  Проверьте   свои   предположения,   прочитав   первую   часть   правила   в
учебнике на с. 144.
Вопрос после чтения.
–  Как   вы   поняли,   что   такое   изменяемая   часть?   (То,   что   у   слова
меняется.)
–  Как обозначается окончание? (Заключается в квадратик.) Интересно,
для чего нужно окончание? Оно ведь не образует новые слова.
– Какую же роль играет окончание? Попробуем ответить на этот вопрос.
3. Наблюдение по учебнику.
Упр. 175.
– Прочитайте слова первой строчки. Понятен ли смысл каждого из них?
Можно ли считать, что здесь записано предложение? (Нет. Слова между
собой   не   связаны.)   Что   надо   сделать,   чтобы   составить   из   этих   слов
предложения? (Изменить окончания.)
Ученики составляют первое предложение:
Звучит нежная мелодия вальса.
– Прочитайте слова на второй строчке.
–  Достаточно ли только изменить окончание у слов, чтобы получилось
предложение? (Нет. Надо добавить предлог, который служит для связи
слов в предложении.)
– Составьте и запишите предложение.
Она пробуждает в душе светлые чувства.
– Почему же вы изменяли окончания слов?
– Так для чего служит окончание? (Для связи слов в предложении.)
4. Сравните свой вывод  с определением в учебнике, прочитайте его IIΙ . Развитие
умений –
применение
знания.
вторую часть.
– Как вы поняли, что такое основа слова?
–  Как думаете, почему эта часть получила такое название? (В основе
заключён смысл, значение слова.)
– Как графически обозначается основа? Выделите окончание и основу в
словах мама и дочка (в записанных в начале урока предложениях).
– Прочитайте вопрос под рамкой на с. 144.
– Какие будут предположения?
1 3 5 1 3
1. Работа в учебнике.
1. Упр. 176 и упр. 177. Выполняются устно по «шагам» в задании.
Вывод: окончание не образует новые слова, а изменяет слово.
2. Ученики отвечают на вопросы (с. 145) при закрытых учебниках.
Последний,   третий   вопрос   –   проблемный.   Сначала   учитель
выслушивает варианты, которые предлагают ученики.
Чтение вывода в рамке учебника на с. 145.
– Какую новую информацию вы получили из учебника?
– Что значит – нулевое окончание?
– Как обнаружить нулевое окончание в слове? (Так же, как и остальные,
нужно слово изменить.)
3.  Упр. 178 – развивается умение находить и выделять окончание и
основу в словах. Выполняется коллективно по заданию. Ученики на
доске выписывают выделенные слова и обозначают в них окончание и
основу.
4. Упр. 179. Комплексная работа с текстом.
1)   Чтение,   определение   темы,   главной   мысли.   Заглавие:   «Необычные
Коммуникативные УУД
1. Развиваем умение слушать и
понимать других.
2. Строить речевое высказывание в
соответствии с поставленными
задачами.
3. Оформлять свои мысли в устной
форме.
4. Умение работать в паре.
Личностные результаты
1. Развиваем умения выказывать своё
отношение к героям, выражать свои
эмоции.
2. Оценивать поступки в
соответствии с определённой
ситуацией.
3. Формируем мотивацию к охотники».   Главная   мысль:   охотниками   автор   назвал   фотографов,
которые делали снимки животных.
обучению и целенаправленной
познавательной деятельности.
2) Нахождение в тексте одного того же слова с разными окончаниями:
Охотник и, охотник ов, охотник ам
Зайчишк а, зайчишк и, с зайчишк ой.
3) Слова с орфограммамибуквами согласных в корне.
Хрустнула (хруст), ветка (веточка), грустно (грустил), фотоаппарат.
4) Беседа о различии в оттенках значения словсинонимов:
бежать – быстро передвигаться;
мчаться – очень быстро бежать;
нестись – двигаться с очень большой скоростью.
Дети устно составляют предложения со словамисинонимами.
5.  Упр.   180   –   развивается   умение   находить   нулевое   окончание   в
словах. Коллективное чтение и называние пропущенных окончаний.
Запись   по   вариантам:   I   вариант   –   1я   строфа,   II   вариант   –   2я
строфа.
Ученики   записывают   свой   фрагмент   текста   и   обозначают
орфограммы. Взаимопроверка.
Вопросы   к   ученику,   выполнявшему   работу   (начало   формирования   алгоритма
самооценки):
– Что тебе нужно было сделать?
– Удалось тебе выполнить задание?
– Ты сделал всё правильно или были недочёты?
– Ты составил всё сам или с чьейто помощью?
– Какой был уровень задания?
– Какие умения формировались при выполнении этого задания?
– Какую отметку ты бы себе поставил? VΙ . Итог урока.
– Сейчас мы вместе с… (имя ученика) учились оценивать свою работу.
– Что мы сейчас делали?
– Какие умения формировали? (Умение работать с информацией.)
4  4
Работа с сигнальными карточками: да–нет.
– Ответьте кратко: да или нет (зелёная карточка – да, красная – нет):
– Окончание – часть речи? (Нет.)
– Окончание – изменяемая часть слова? (Да.)
– Окончание входит в основу слова? (Нет.)
– Окончание служит для связи слов в предложении? (Да.)
– У одного и того же слова могут быть разные окончания? (Да.)
– С помощью окончания образуются новые слова? (Нет.)
– Что у вас получалось сегодня лучше всего?
– В чём испытали затруднения?
– Кто сегодня получил отметку в дневник?
– За что?
V. Домашнее
задание.
1) Выучить определения на с. 144, 145. Упр. 2, с. 162.
2) Задание № 1, тема 5 в рабочей тетради.
Деятельность учеников:
– Выделять в слове окончание и основу, действовать по алгоритму.  ЧАСТИ СЛОВА. ОКОНЧАНИЕ И ОСНОВА
Русский язык
Урок 58 (52).
Тема: Развитие умения находить в слове окончание
Цель:
  –  развитие   умений   изменять   слова,   находить   окончание   и   основу   в   словах   разных   частей   речи   (существительных,
прилагательных, глаголах), графически их обозначать.
П – повышенный уровень
М – максимальный уровень
Этапы урока
Ход урока
Формирование УУД,
ТОУУ (технология оценивания
учебных успехов) Ι
. Актуализация
знаний.
Познавательные УУД
1. Развиваем умения извлекать
информацию из схем, иллюстраций,
текстов.
2. Представлять информацию в виде
схемы.
3. Выявлять сущность, особенности
объектов.
4. На основе анализа объектов делать
выводы.
5. Обобщать и классифицировать по
признакам.
6. Ориентироваться на развороте
учебника.
7. Находить ответы на вопросы в
иллюстрации.
– Откройте тетрадь.
– Что надо записать? (Дату.)
Комментированная запись числа.
– Какую запись должны сделать дальше?
– Напишите слова «Классная работа».
 3 4
1. Словарный диктант.
– Почему эти плоды получили такие названия? Запишите слово, а рядом,
в скобках, ключевое слово, объясняющее название.
Черника (чёрная), костяника (косточка), ежевика (ёж), земляника
(около земли), малина (маленькая).
– На что похожи ягоды черёмухи? Как слово может помочь запомнить
его написание? (Чёрная муха – черёмуха.)
Методическая рекомендация: обращаем внимание учителей, что это
просто   мнемонический   приём   –   способ   запоминания,   а   никак   не
объяснение этимологии слова!
– Запишите слово черёмуха, подчеркните букву гласного, которую надо
запомнить.
– Запишите по памяти первое предложение из стихотворения С. Есенина
«Черёмуха» (упр. 178).
Это интересно: в польском языке есть слово прыгун. Как вы думаете,
кто это такой? Это заяц.
– Назовите однокоренные слова, запишите их.
Заяц, заячья, заюшка, зайчонок, зайчатина.
– Когда так говорят?
Убить двух зайцев – выполнить одновременно два дела.
Заячья душа – о трусливом, робком человеке. – Запишите пословицу со словом заяц.
Лиса живёт хитростью, а заяц прыткостью. Хорош заяц белый, а
охотник – смелый.
– Назовите окончания и основу в словах черёмуха, заяц:
2. Графический диктант.
– Отвечая на мои вопросы, вы рисуете в тетради соответствующие
значки.
1. Изменяемая часть слова – это …
2. Часть слова без окончания – это …
3. Разделительный ъ пишется после…
4. В слове переходы ход является …, а ы – это …
– Сравните свои ответы с правильными на доске (слайде).
Учитель открывает запись: II.
Формулирование
проблемы,
планирование
деятельности.
 1 3 3
–  На основе двух первых схем сформулируйте цель урока. (Научиться
выделять окончание и основу в слове.)
– Как вы думаете, что мы должны повторить на уроке? чему научиться?
– Давайте составим план.
План.
Учитель вместе с детьми составляет план.
IIΙ . Развитие
умений –
применение
знания.
– Что мы сейчас делали? (Формулировали тему урока, составляли план,
планировали свою деятельность.)
1 3 5 1 3
1. Работа в учебнике.
1.  Упр.   181   –   развивается   умение   подбирать   нужные   окончания   в
словах.   Задание   ученики   выполняют   самостоятельно.   Проверка
коллективная.
Упр.   182   –   развивается   умение   устанавливать   смысловую   и
грамматическую   связь   в   предложениях   и   тексте.   Коллективный
разбор, самостоятельная запись второго текста.
а) Работа над текстом «Солнечные зайчики».
–  Прочитайте   предложения.   Можно   ли   назвать   их   настоящими
предложениями? (Нет. Нарушен порядок слов в предложениях, нет связи
между словами.)
–  Соберите   «рассыпанные»   предложения.   Получится   текст?   Почему?
Докажите. (Предложения связаны по смыслу, записаны по порядку, есть
тема.)
– Как вы думаете, почему солнечные блики люди назвали зайчиками?
Регулятивные УУД
1. Развиваем умение высказывать
своё предположение на основе
работы с материалом учебника.
2. Оценивать учебные действия в
соответствии с поставленной
задачей.
3. Прогнозировать предстоящую
работу (составлять план).
4. Осуществлять познавательную и
личностную рефлексию.
Коммуникативные УУД
1. Развиваем умение слушать и
понимать других.
2. Строить речевое высказывание в
соответствии с поставленными
задачами.
3. Оформлять свои мысли в устной
форме.
4. Умение работать в паре.
Личностные результаты
1. Развиваем умения выказывать своё
отношение к героям, выражать свои
эмоции.
2. Оценивать поступки в
соответствии с определённой ситуацией.
3. Формируем мотивацию к
обучению и целенаправленной
познавательной деятельности.
б) Работа над текстом «Про озеро».
– Прочитайте предложения. Что надо сделать, чтобы получился текст?
(Установить   правильный   порядок   слов   в   предложениях,   вставить
окончания.)
–  Определите,   об   одном   или   о   нескольких   озёрах   идёт   речь,   и   в
зависимости от этого выберите окончания.
– Какое слово во втором предложении подскажет нам, о скольких озёрах
идёт речь? (Слово с ним, значит, оно одно, озеро.)
– Какой вариант выбираем в названии? (Про озеро.)
– Какие окончания допишем? (Жило озеро.)
– В каком предложении возможны варианты окончаний? (Во 2м: жил и
сердит ые медвед и и зубаст ые волк и / жил сердит ый медведь   и зубаст
ый волк   .)
– Вставьте в текст нужные окончания и запишите этот текст в тетрадях.
– Выделите окончания.
– Назовите, какие окончания вы выделили в словахназваниях действий и
словахназваниях признаков.
– Как доказать, что в словах это действительно будет окончание?
(Нужно   изменить   слова   –  жило,   жила,   жили;   боялось,   боялась,
боялись; сердитый, сердитого и т.д.)
Про озеро
В дремучем лесу жило озеро.
Рядом   с   ним   жил(и)   сердитый(ые)   медведь(и)   и   зубастый(ые)
волк(и).   Но   озеро   никого   не   боялось,   потому   что   было   большое   и
глубокое.
2. – Прочитайте слова в рамке на с. 149.
– Как называются эти слова? (Синонимы.) –  Какие   из   них   можно   употребить,   сказав   о   лесе   (все),   о   роще   (не
подходят эти признаки).
Упр. 183 выполняется по заданию.
3. Упражнение в разборе слов по составу.
а)  Комментированный разбор слов в упр. 183. (Выделяем окончание,
изменяя слово, затем отделяем основу от окончания.)
Для   правильного   выделения   частей   внутри   основы   необходимо
установить, от какого слова и с помощью чего образовано каждое
слово. (От слова (основы) зуб с помощью суффиксов аст, н, к.)
Вопросы   к   ученику,   выполнявшему   работу   (начало   формирования   алгоритма
самооценки):
– Что тебе нужно было сделать?
– Удалось тебе выполнить задание?
– Ты сделал всё правильно или были недочёты?
– Ты составил всё сам или с чьейто помощью?
– Какой был уровень задания?
– Какие умения формировались при выполнении этого задания?
– Какую отметку ты бы себе поставил?
– Сейчас мы вместе с… (имя ученика) учились оценивать свою работу.
– Что мы сейчас делали?
– Какие умения формировали? (Умение работать с информацией.)
VΙ . Итог урока.
4  4
–  Как найти в слове окончание? Ответ начните так: «Чтобы найти…»
Выполните задание 3, тема 5 в рабочей тетради. Свой выбор правильного
варианта объясните, опираясь на приведённый алгоритм. – Что у вас получалось сегодня лучше всего?
– В чём испытали затруднения?
– Кто сегодня получил отметку в дневник?
– За что?
V. Домашнее
задание.
1. Упр. 1, с. 162.
2. Задания № 2, 4, тема 5 в рабочей тетради.
Деятельность учеников:
– Выделять в слове окончание и основу, действовать по алгоритму. Русский язык
ОСНОВА СЛОВА И ОКОНЧАНИЕ
Урок 59 (53).
Тема: Как найти в слове основу
Цель:
 – развитие умений находить основу слова, отличать однокоренные слова и формы одного и того же слова, выделять в
основе части: приставку, корень, суффикс, графически их обозначать.
П – повышенный уровень
М – максимальный уровень
Этапы урока
Ι
. Актуализация
знаний.
Ход урока
– Откройте тетрадь.
– Что надо записать? (Дату.)
Комментированная запись числа.
– Какую запись должны сделать дальше?
– Напишите слова «Классная работа».
3  4
1. Письмо по памяти. Словарная работа.
«Дидактический материал». Упр. 131.
– Прочитайте. Почему мы улыбаемся, читая про «кискино горе»?
– Какие окончания нужно дописать?
Дети вписывают их карандашом.
– Назовите орфограмму, которая встречается в словах коридор, сосиска.
(Непроверяемая буква безударного гласного в корне слова.)
– Запишите словосочетания с этими словами.
Формирование УУД,
ТОУУ (технология оценивания
Познавательные УУД
1. Развиваем умения извлекать
информацию из схем, иллюстраций,
текстов.
2. Представлять информацию в виде
схемы.
3. Выявлять сущность, особенности
объектов.
4. На основе анализа объектов делать
выводы.
5. Обобщать и классифицировать по
признакам.
6. Ориентироваться на развороте
учебника.
7. Находить ответы на вопросы в иллюстрации.
–  Прочитайте   про   себя,   расскажите   наизусть.   Запишите   по   памяти.
Обозначьте орфограммы.
Выборочная проверка учителем и самопроверка по учебнику.
2. Проверка домашнего задания.
– Как найти окончание в слове?
– Какие окончания вы выделили в словах шумят, поют, листьями (по
материалам   домашнего   задания)?   Обоснуйте   своё   мнение.   (Изменим
слова – шумит, поёт, листьев.)
Методическая   рекомендация:  на   повышенном   уровне   (П)   можно
обратиться не только к графическому, но и фонетическому членению
слов на основу и окончание: по[й'/у]т, по[й'/о]т, по[й'/о]шь – звук [й']
во   всех   словах   сохраняется,   следовательно,   он   будет   в   основе,   к
окончанию относится то, что изменяется, – ут, от, ошь. Аналогично
можно проверить и два других слова.
– Что такое нулевое окончание?
– В каком слове из задания № 2 есть нулевое окончание? (Баян.)
– Как вы его нашли? (Изменили слово: баяна, баяну.)
– Какое слово подсказало вам выбор варианта в задании № 4 в рабочей
тетради? (Связать.)
– Что же связывает слова в предложении? (Окончание.) Регулятивные УУД
1. Развиваем умение высказывать
своё предположение на основе
работы с материалом учебника.
2. Оценивать учебные действия в
соответствии с поставленной
задачей.
3. Прогнозировать предстоящую
работу (составлять план).
4. Осуществлять познавательную и
личностную рефлексию.

1  3  3
– Рассмотрите схемы.
II.
Формулирование
проблемы,
планирование
деятельности.
Открытие новых
знаний.
– Покажите, где на схеме однокоренные слова? (Схемы по горизонтали.)
Где одно и то же слово с разными окончаниями – разные
формы слова? (Схемы по вертикали – 1й столбик.)
– Подберите слова к схемам с корнем рыб.
Рыба, рыбка, рыболов, рыбный, (нет) рыбы, рыбу.
–  Выделите окончания. Какие основы будут у слов – одинаковые или
разные?
–  Сформулируйте   тему   урока   и   его   цель.   (Научиться   выделять   ос
новы в словах, отличать основы однокоренных слов и форм слова.)
–  Как вы думаете, что мы должны повторить на уроке? чему научиться?
–  Давайте составим план.
План.
Учитель вместе с детьми составляет план.
– Что мы сейчас делали? (Формулировали тему урока, составляли план,
планировали свою деятельность.) Наблюдение,   сопоставление   роли   окончания,   приставки,
3  4
1.
суффикса в слове.
а) Упр. 184 и 185.
Ученики отвечают на вопросы в задании. Окончание не меняет смысл
слова, поэтому нам понятны слова, записанные во 2м столбике (упр.
184).  С  помощью суффиксов  и  приставок образуются  новые  слова,
поэтому в парах (упр. 185) записаны разные слова.
Обобщающий   вопрос:   чем   отличаются   суффиксы   и   приставки   от
окончаний?
б) Работа над определением.
Работа до чтения.
–  Сколько абзацев в тексте? (Три.) О чём это говорит? (В тексте три
мысли, три микротемы.)
– Прочитайте 1й абзац. Это новая для вас информация? (Нет.)
– Прочитайте 2й абзац. Какие части слова могут входить в основу?
– Назовите слова, основа которых состоит из корня; из корня, приставки
и суффикса.
– На что похож значок основы? (На полку, на пол, на опору.)
– Прочитайте 3й абзац. Прокомментируйте наши слова, которые
мы   подобрали   к   схемам   (рыба,   рыбка,   рыболов,   рыбный):   какое
значение заключено в корне и основах этих слов?
– Прочитайте вопрос после текста определения.
Основа – 1. Опорная часть предмета.
2. Источник, главное, на чём строится чтонибудь,  что является
сущностью чегонибудь. – Таковы толкования слова основа в «Толковом словаре» С.И. Ожегова.
Какое из них объясняет смысл названия основы слова?
2. Составление алгоритма действий для нахождения основы слова.
а) – Прочитайте слова:
Грибы, грибочки, грибники.
– Выделите основу. Как вы будете действовать?
Ученики предлагают варианты, как найти в слове основу, вместе с
учителем выделяют «шаги» алгоритма, записывают их на доске.
б) Чтение алгоритма (упр. 186 на с. 151).
в) Сравнение своего алгоритма с инструкцией в учебнике.
3.   Поиск   ответа   на   проблемный   вопрос,  поставленный   при
формулировании цели урока.
Ученики, пользуясь инструкцией, выполняют до конца упр. 188.
Самостоятельно выделяют орфограммы в словах.
– Однокоренные ли слова в каждой группе? Докажите.
–  Сравните  основы  этих  слов.  Они  одинаковые   или  разные  в каждой
группе? Чем отличается основа 1го слова от основ 2го и 3го?
(В первых словах основа равна корню, а в других – в основе есть ещё
суффиксы или приставки.)
– Измените окончания в первых словах в каждой группе. Изменилась ли
основа? (Нет.)
– Сделайте вывод: чем отличаются основы однокоренных слов от основ у
форм слова? (У однокоренных слов – разные, у форм – одна и та же.)
IIΙ . Развитие
умений –
3  5  3
1. Работа в учебнике.
Упр. 189.
Коммуникативные УУД
1. Развиваем умение слушать и
понимать других. применение
знания.
Коллективное выполнение с проговариванием вслух порядка действий.
Дополнительные задания.
– Прочитайте слово в транскрипции: [пара]. Какие значения могут быть
у этого слова? (Нет пара (газообразное состояние воды), пара сапог (в
значении «два»).)
– Прочитайте слова, которые одинаково пишутся, но различны по
значению. (Парная, парная, пары, пары.)
П. – Как они называются? (Омографы.)
2. Запись под диктовку.
Упр. 126 («Дидактический материал»).
– Назовите слова, основа которых состоит только из корня. (Ветер, лес,
холода, страха.)
– Какие орфограммы вам встретились?
Вопросы   к   ученику,   выполнявшему   работу   (начало   формирования   алгоритма
самооценки):
– Что тебе нужно было сделать?
– Удалось тебе выполнить задание?
– Ты сделал всё правильно или были недочёты?
– Ты составил всё сам или с чьейто помощью?
– Какой был уровень задания?
– Какие умения формировались при выполнении этого задания?
– Какую отметку ты бы себе поставил?
– Сейчас мы вместе с… (имя ученика) учились оценивать свою работу.
– Что мы сейчас делали?
– Какие умения формировали? (Умение работать с информацией.)
4  4
2. Строить речевое высказывание в
соответствии с поставленными
задачами.
3. Оформлять свои мысли в устной
форме.
4. Умение работать в паре.
Личностные результаты
1. Развиваем умения выказывать своё
отношение к героям, выражать свои
эмоции.
2. Оценивать поступки в
соответствии с определённой
ситуацией.
3. Формируем мотивацию к обучению
и целенаправленной познавательной
деятельности. VΙ . Итог урока.
Выполнение заданий № 5, 6, тема 5 в рабочей тетради.
Сравните свои ответы с ключами. (Могут быть вынесены на доску:
№ 5 – 4, № 6 – 1.)
– Объясните, почему неверно выделена основа в слове грибник.
– Что нужно сделать вначале: выделить основу или окончание?
– Что у вас получалось сегодня лучше всего?
– В чём испытали затруднения?
– Кто сегодня получил отметку в дневник?
– За что?
V. Домашнее
задание.
1. Упр. 3 (1–2я строки), 4, с. 163. Выполняется по вариантам.
2. Задание № 1, 7, тема 5 в рабочей тетради.
Деятельность учеников:
– Выделять в слове окончание и основу, действовать по алгоритму.  Русский язык
ОСНОВА СЛОВА И ОКОНЧАНИЕ
Урок 60 (54).
Тема: Развитие умения находить в слове окончание и основу
Цель:
 – развитие умений работать со схемами состава слова, подбирать слова к схемам, выделять основу и окончания, части
слов (морфемы) внутри основы.
П – повышенный уровень
М – максимальный уровень
Этапы урока
Ход урока
Формирование УУД,
ТОУУ (технология оценивания
учебных успехов)
Ι
. Актуализация
знаний.
– Откройте тетрадь.
– Что надо записать? (Дату.)
Комментированная запись числа.
– Какую запись должны сделать дальше?
– Напишите слова «Классная работа».
3  4
1.  Словарная работа.
1. – Запишите буквы слова хозяин в столбик. На каждую букву запишите
2–3 однокоренных слова, написание которых надо запомнить.
Подчеркните эти буквы.
х – хоккей, хоккеист, хоккейная
о – орех, ореховый
з – заяц, заячий
Познавательные УУД
1. Развиваем умения извлекать
информацию из схем, иллюстраций,
текстов.
2. Представлять информацию в виде
схемы.
3. Выявлять сущность, особенности
объектов.
4. На основе анализа объектов делать
выводы.
5. Обобщать и классифицировать по
признакам.
6. Ориентироваться на развороте учебника.
7. Находить ответы на вопросы в
иллюстрации.
я – яблоня, яблонька
и – иллюстрация, иллюстратор
н – народ, народная
– Выделите основу в словах, называющих предметы.
2.   –  Подберите   однокоренные   слова   к   слову  хозяин.   Воспользуйтесь
подсказкой на с. 163. Запишите эти слова. Какую орфограмму в них
нужно подчеркнуть?
2. Проверка домашнего задания.
1. Устный опрос.
Класс   делится   на   две   группы.   Одна   будет   задавать   вопросы   по
изученному материалу, а другая – отвечать на них.
Примерные вопросы:
– Что такое основа слова? окончание?
– Чем основа отличается от окончания?
– Всегда ли основа состоит только из корня? Покажите на примерах.
– Как нужно действовать, чтобы найти в слове основу?
Можно   предложить   детям   сформулировать   вопросы   так,   чтобы
можно   было   ответить  да  или  нет  (см.   урок   57,   заключительный
этап).
2. Проверка домашнего задания (упр. 3, 4).
– Какие слова вы записали в каждой группе?
– Есть ли среди них слова с одинаковыми основами?
– Подберите свои примеры слов с одинаковыми основами. Что для этого
нужно сделать? (Изменить окончание.)
–  В каком варианте встретилось сложное слово? Почему оно сложное?
Назовите эти корни.
–  Какое   слово   в  задании   № 7  в  рабочей  тетради  оказалось   лишним? Почему? (Это другое слово, однокоренное, а остальные – формы слова
дубрава.)
–  Почему не является формой слова  трава  слово  на травке  (задание
№ 1 в рабочей тетради)? (Это новое слово, в нём есть суффикс.)
3. П. Выполнение задания № 9, тема 5 в рабочей тетради. (На оценку
возможно использовать как индивидуальное задание во время устного
опроса и проверки домашнего задания.)
 1  3  3
–  Посмотрите   упр.   5,   с.   163   (упражнения   для   работы   дома)   и
сформулируйте цель урока. (Учиться подбирать слова к схемам.)
–  Как вы думаете, что мы должны повторить на уроке? чему научиться?
–  Давайте составим план.
План.
Учитель вместе с детьми составляет план.
– Что мы сейчас делали? (Формулировали тему урока, составляли план,
планировали свою деятельность.)
II.
Формулирование
проблемы,
планирование
деятельности.
Открытие новых
знаний.
Регулятивные УУД
1. Развиваем умение высказывать
своё предположение на основе
работы с материалом учебника.
2. Оценивать учебные действия в
соответствии с поставленной
задачей.
3. Прогнозировать предстоящую
работу (составлять план).
4. Осуществлять познавательную и
личностную рефлексию. IIΙ . Развитие
умений –
применение
знания.
3  5  3
1. Работа в учебнике.
1. Работа по учебнику.
а) Упр. 190.
Первый «шаг» в задании выполняется коллективно. Затем ученики
самостоятельно записывают слова, выделяют окончание и основу.
Взаимопроверка.
Вопросы   к   ученику,   выполнявшему   работу   (начало   формирования   алгоритма
самооценки):
– Что тебе нужно было сделать?
– Удалось тебе выполнить задание?
– Ты сделал всё правильно или были недочёты?
– Ты составил всё сам или с чьейто помощью?
– Какой был уровень задания?
– Какие умения формировались при выполнении этого задания?
– Какую отметку ты бы себе поставил?
– Сейчас мы вместе с… (имя ученика) учились оценивать свою работу.
б) Упр. 191. Составление слов по схемам, разбор слов по составу.
Выполняется коллективно.
Ученики рассматривают первую схему.
Коммуникативные УУД
1. Развиваем умение слушать и
понимать других.
2. Строить речевое высказывание в
соответствии с поставленными
задачами.
3. Оформлять свои мысли в устной
форме.
4. Умение работать в паре.
Личностные результаты
1. Развиваем умения выказывать своё
отношение к героям, выражать свои
эмоции.
2. Оценивать поступки в
соответствии с определённой
ситуацией.
3. Формируем мотивацию к обучению
и целенаправленной познавательной
деятельности.
– Основа этого слова состоит только из корня крас, есть ещё окончание.
Это слово  краса. Основа 2го слова состоит из корня и суффикса, в слове есть окончание. Это слово краска, красивый. В 3м слове в основе
добавляется ещё и приставка: покраска, раскраска.
в) Упр. 192. Составление слов по схемам с заданным корнем.
Выполняется самостоятельно на оценку.
Вопросы   к   ученику,   выполнявшему   работу   (начало   формирования   алгоритма
самооценки):
– Что тебе нужно было сделать?
– Удалось тебе выполнить задание?
– Ты сделал всё правильно или были недочёты?
– Ты составил всё сам или с чьейто помощью?
– Какой был уровень задания?
– Какие умения формировались при выполнении этого задания?
– Какую отметку ты бы себе поставил?
– Сейчас мы вместе с… (имя ученика) учились оценивать свою работу.
 Дополнительно:   предупредительный   диктант   со   зрительной
2.
подготовкой.
Упр. 129 («Дидактический материал»).
Вопросы   к   ученику,   выполнявшему   работу   (начало   формирования   алгоритма
самооценки):
– Что тебе нужно было сделать?
– Удалось тебе выполнить задание?
– Ты сделал всё правильно или были недочёты?
– Ты составил всё сам или с чьейто помощью?
– Какой был уровень задания?
– Какие умения формировались при выполнении этого задания?
– Какую отметку ты бы себе поставил?
– Сейчас мы вместе с… (имя ученика) учились оценивать свою работу. VΙ . Итог урока.
– Что мы сейчас делали?
– Какие умения формировали? (Умение работать с информацией.)
4  4
– Составьте слово по подсказкам:
а) В слове есть окончание и основа. Основа состоит из трёх частей.
Каких? (Приставки, корня, суффикса.) Составьте схему слова.
б) Корень тот же, что и в слове обмен, в приставке есть два звука  [э],
которые обозначены буквой е; суффикс тот же, что в слове травка.
в) Окончание – 1я буква алфавита. Что это за слово? Запишите его и
разберите по составу. (Пере/мен/к/а)
– Что у вас получалось сегодня лучше всего?
– В чём испытали затруднения?
– Кто сегодня получил отметку в дневник?
– За что?
V. Домашнее
задание.
1.  Н.  Задание № 8, тема 5 в рабочей тетради. А также задание  № 9 в
рабочей тетради (для тех, кто не работал с ним на уроке).
П. Задание № 10, тема 5 в рабочей тетради.
2. Составьте загадку о слове (по образцу загадки к слову  переменка).
(По желанию.)
Деятельность учеников:
 – Выделять в слове окончание и основу, действовать по алгоритму.

file_name: РЯ Части слова 57-60 .doc

intro:
Тема: Понятие об окончании и основе слова. Цель:
 – усвоение новых языковых понятий – окончание и основа слова, первичное формирование умений находить окончание и основу в словах, графически их обозначать.Введение в раздел. Определение основного вопроса урока.
– Откройте учебник на с. 144. Прочитайте название параграфа. Что в его названии вам знакомо?
– Какие части слова вы знаете? (Корень, приставка, суффикс.)
Предположите, что скрывается за 2-й частью названия параграфа.
(Тоже части слова.)
– Сформулируйте основной вопрос урока.
– Какие части слова ещё существуют?Тема: Понятие об окончании и основе слова.

русский язык

group: Дисциплины


extracted_text:
Урок Мужества
               « Детигерои Великой Отечественной войны» .
Данное мероприятие было разработано в рамках подготовки к 70летию Победы в Великой Отечественной
войне.
 В мероприятии мы хотели осветить проблему выживаемости, самоотверженности, героизма маленьких
граждан нашей страны, родного города в трудные военные годы. Детский возраст выбран  не случайно:
нынешние школьники, обучающиеся 5 класса , легче воспринимают беды и страдания своих сверстников,
даже несмотря на то, что эти события происходили давно.
 Презентация может использоваться частично или полностью, с дополнительной текстовой  подборкой. Так
же как и фонограммы музыкальных произведений могут быть заменены.
 При подготовке к  уроку есть необходимость сбора дополнительной информации о детяхгероях ВОВ,
поэтому уместно будет данное занятие рассматривать как  итог  эстафетного марафона  « ВАХТА
ПАМЯТИ». Дети, получив исследовательское задание (минипроекты)  с последующей презентацией от
каждого обучающегося,  подводят итог о  проделанной работе  на этом уроке Мужества.
Цель:
 Расширить знания детей о Великой Отечественной войне 1941 – 1945 гг.
 Воспитывать чувство гордости и уважения к прошлому своего Отечества;
 Способствовать воспитанию уважения к людям старшего поколения, желания узнать больше о жизни детей
во время войны, о детях  героях войны на примерах краеведческого характера;
Задачи:
 Развивать нравственные чувства сопереживания, чувства благодарности;
 Воспитывать чувство патриотизма, бережное отношению к пожилым людям;
 Воспитывать бережное отношение к традициям своего народа.
Материалы:
 видеопроектор;
 мультимедийная презентация «Детигерои Великой Отечественной войны»;
 фонограммы «От Советского ИнформБюро», «Журавли», «Священная война» «Бухенвальдский набат» «Ах,
война, что ты сделала…»«Ничто не забыто, никто не забыт», «День победы»;
 выставка рисунков.
 На мероприятие приглашаются ветераны микрорайона.
                                                                    Ход занятия.
Учитель:  Тебе сейчас 10 или немногим больше. Ты родился и вырос на мирной земле. Ты хорошо знаешь,
как шумят весенние грозы, но никогда не слышал орудийного грома.  В этом году мы с вами отмечаем 70
летие со дня освобождения нашей Родины от немецкофашистских захватчиков. Ты видишь, как строят новые
дома в городе, но не подозреваешь, как легко разрушаются дома под градом бомб и снарядов. Ты знаешь, как обрываются сны,  но тебе трудно поверить, что человеческую жизнь оборвать так же просто, как весёлый
утренний сон.
Обучающийся: Вспомним безмятежный детский сон счастливый,
 Первый солнца луч неторопливый,
 Запах яблок, зреющих в саду,
 Вспомним самый страшный день в году.
Учитель:  Год 1941, Время отбивало последние минуты мирной жизни страны – двадцать второе июня…
четыре часа…
 Звучит фонограмма сообщения «От Советского ИнформБюро».
Учитель:  вот так неожиданно, в обычный летний день 22 июня 1941года началась самая страшная, самая
кровавая из всех  войн. Можно сосчитать сколько лет, месяцев и дней длилась война, сколько было
разрушено и потеряно, но как сосчитать количество горя и слез, которые заставила пролить эта страшная
война.
 (Фоном звучит спокойная музыка,  учитель  продолжает свой рассказ.)
Война прошлась по детским судьбам грозно,
 Всем было трудно, трудно для страны,
 Но детство изувечено серьёзно:
 Страдали тяжко дети от войны…
 Их называли – ДЕТИ ВОЙНЫ.
 Что же о них знаем мы?
Учитель:   Дети войны – это все дети, родившиеся в период с сентября 1929 года по 3 сентября 1945 года.
Сейчас они – ветераны, имеют статус “Дети Великой Отечественной войны”.
Вдумайтесь в эти цифры:
 Каждый день теряли 9168 детей,
 Каждый час – 382 ребенка,
 Каждую минуту – 6 детей,
 Каждые 10 секунд – 1 ребенок.
Обучающийся:
 А мы не будем памяти перечить,
 И часто вспоминаем дни, когда
 Упала им на слабенькие плечи
 Огромная, недетская беда,
Обучающийся: Была земля жестокой и метельной,
 Была судьба у всех людей одна.
 У них и детства не было отдельно,
 А были вместе детство и война.
Обучающийся:
 В годы войны было горя много,
 И никто никогда не сочтет,
 Сколько раз на своих дорогах
 Оставляла война сирот.
Обучающийся:
 В эти годы порой казалось,
 Что мир детства навек опустел,
 Что не вернется радость
 В город, где дома без стен.
Обучающийся:
 Был серебряным смех девчонок.
 Но его заглушила война.
 А седины ребячьих челок…
 Разве этому есть цена?
 Дети войны..Как  же выжили вы?
 Дети войны..Устоять как смогли?
 Начинается демонстрация слайдов презентации.
Учитель:  В суровые дни войны рядом со взрослыми вставали дети. Школьники зарабатывали деньги в фонд
обороны, собирали теплые вещи для фронтовиков, работали на военных заводах , дежурили на крышах домов
при воздушных налетах, выступали с концертами перед раненными воинами в госпиталях.
Учитель:   Время было тяжелым. Дети теряли родителей, братьев и сестер.
Учитель:   Иногда напуганные дети по нескольку дней сидели рядом с холодными телами погибших матерей,
ожидая решения своей участи. В лучшем случае их ждал советский детдом, в худшем – в фашистские
застенки.
Учитель:   Многие дети боролись с фашизмом с оружием в руках, становясь сыновьями и дочерями полков.
Обучающийся: Горнили к бою трубы полковые.
 Военный гром катился над страной.
 Вставали в строй мальчишки боевые:
 На левый флаг, в солдатский строй.
 Великоваты были им шинели,
 Во всем полку сапог не подобрать,
 Но все равно в бою они умели
 Не отступать, а побеждать.
 Жила в сердцах их взрослая отвага,
 В двенадцать лет повзрослому сильны,
 Они дошли с победой до рейхстага –
 Сыны полков своей страны.
Учитель:    Вместе со взрослыми сражались в партизанских отрядах дети.
Ведущий 1: Дети войны… Сколько их, маленьких отважных сердец, сколько любви и преданности своей
Родине… Кто они, эти мальчишки и девчонки? Бесстрашные герои… Орлята Великой Отечественной войны!
Ведущий 2: Вспомним всех поименно,
 С горем вспомним своим…
 Это нужно не мертвым,
 Это нужно живым!
Ведущий 1: В те рассветы
 Осенние ветры свистели, как стрелы
 В те рассветы
 Горела в обветренных реках вода.
 В те рассветы
 Мальчишек фашисты вели на расстрелы.
 Те рассветы забыть?
 Никогда. Никогда!
Ведущий 2: (зажигает свечу)
 На экране портреты пионеров героев.
Ведущий 1: Леня Голиков! Ведущий 2: Леня Голиков погиб 24 января 1943г в неравном бою под селом острая Лука Новгородской
области.
 Обучающийся 1: Леня Голиков начинал простым дозорным и наблюдателем, но быстро научился взрывному
делу. Лёня уничтожил 78 фашистских солдат и офицеров, участвовал в подрыве 27 железнодорожных и 12
шоссейных мостов, 8 автомашин с боеприпасами. За мужество юный партизан был награжден орденом
Красного Знамени и медалью "За отвагу".
Ведущий 1: Зина Портнова!
Ведущий 2:Зина расстреляна фашистами осенью 1943г в Полоцке.
Обучающийся 2: Зина Портнова  «Герой Советского Союза»,  ходила в разведку, участвовала в диверсиях,
распространяла листовки и сводки Совинформбюро, уничтожила не один десяток фашистов. Была
расстреляна фашистами.
Ведущий 1: Марат Казей!
Ведущий 2: Марат погиб в мае 1944г в бою с фашистами близ села Хоромицин в Белоруссии.
Обучающийся 3: Марат Казей. Марат был разведчиком у партизан. Не было случая, чтобы он не выполнил
задание. Марат ходил в разведку, как в одиночку, так и с группой. Участвовал в рейдах. Подрывал эшелоны.
За бой в январе 1943 года, когда, раненый, он поднял своих товарищей в атаку и пробился сквозь вражеское
кольцо, Марат получил медаль "За отвагу".
 А в мае 1944го Марат погиб. Возвращаясь с задания вдвоем с командиром разведки, они наткнулись на
немцев. Командира убили сразу, Марат, отстреливаясь, залег в ложбинке. Уходить в чистом поле было
некуда, да и возможности не было  Марат был тяжело ранен. Пока были патроны, держал оборону, а когда
магазин опустел, взял в руки свое последнее оружие  две гранаты, которые с пояса не снимал. Одну бросил в
немцев, а вторую оставил. Когда немцы подошли совсем близко, взорвал себя вместе с врагами.
Обучающийся 4:  Валя Котик. Пионергерой, партизан, разведчик, самый юный Герой Советского Союза.
Вместе с товарищами подрывал гранатой машину, в которой ехал начальник Шепетовской жандармерии.
Став разведчиком у партизан, Валя вывел из строя связь оккупантов со ставкой Гитлера в Варшаве.
 Валя Котик награжден орденом Отечественной войны 1 степени, медалью “Партизану Отечественной
войны”. В 1944 году Валя, будучи тяжело раненым скончался на руках товарищей.
Ведущий 1 : Имя Вити Черевичкина знакомо многим ростовчанам, и всем известно, что в городе есть парк
и улица, названные в его честь. Там же, в парке, стоит и памятник юному герою. Так кто же этот мальчик и
почему память о нем хранят ростовчане?
Обучающийся 5 : Виктор Черевичкин родился в городе  РостовенаДону в рабочей семье. После окончания
семилетней школы учился в  ремесленном училище № 2 и, как многие, занимался содержанием  голубей.
После начала  Великой Отечественной войны, когда отец и старший брат ушли на фронт, Виктор с матерью и
двумя младшими сёстрами остался в городе, который 20 ноября 1941 был захвачен наступающими частями
вермахта и войск СС.
Вопреки предписанию немецкого командования об уничтожении принадлежащих местному населению
домашних голубей, подросток в течение недели скрывал имевшихся у него птиц. 28 ноября 1941 года немцы
застали Виктора Черевичкина выпускающим нескольких голубей у здания, в котором размещался штаб, и
обнаружили в сарае во дворе его дома голубятню. После допросов и пыток схваченного подростка обвинили
в пособничестве Красной Армии, вывели в парк имени Фрунзе и расстреляли.
Тело Виктора Черевичкина было захоронено в одной из братских могил вместе с красноармейцами и жителями города, убитыми оккупантами. В период оборонительных боёв и повторной немецкой оккупации
РостованаДону с лета 1942 по февраль 1943 года информация о точном месте захоронения была утрачена.
 Ведущий 2 : Олег КошевойГерой Советского Союза
Обучающийся 5 Великая Отечественная война началась, когда Олегу исполнилось шестнадцать. В июле,
фашисты, захватили Краснодон, Кошевой с семьей не успел эвакуироваться, теперь, все ужасы фашистского
беспредела, город ощутил в полной мере – аресты и расстрелы не повинных людей, отразились в душе Олега
Кошевого, не страхом, а гневом.
В Краснодоне стали формироваться антифашистские подпольные организации, направленные на внутреннюю
войну с немецкими оккупантами. Олег Кошевой, возглавил комсомольское движение «Молодая
гвардия».Ими были уничтожены хлеба, приготовленные для отправки в Германию, собрано оружие,
уничтожены десятки вражеских автомобилей, также организация занималась распространением листовок и
осуществляла связь с другими группами.
11 января Олега Кошевого арестовала полиция. Молодой и непоколебимый, Олег Кошевой, несмотря на все
изощренные пытки, не выдал своих товарищей, ни слова не сказал об организации. От пережито в тюремных
стенах, у молодого парня поседели волосы, но он так и не назвал ни одного имени. Несмотря на адскую боль,
он не предал Родину.Немцы расстреляли Олега Кошевого 9 февраля 1943 года, но память о нем будет
вечной!
Ведущий 1:  Юные безусые герои!
 Юными остались вы навек.
 Перед вашим вдруг ожившим строем
 Мы стоим, не поднимая век.
 Боль в глазах сейчас тому причина,
 Благодарность вечная вам всем,
 Маленькие, стойкие мужчины,
 Девочки, достойные поэм.
Ведущий 2:  Сколько вас? Попробуй перечислить
 Не сочтешь, а впрочем, все равно
 Вы сегодня с нами, в наших мыслях,
 В каждой песне, мягком шуме листьев,
 Тихо постучавшихся в окно.
Ведущий 1: Бесчисленные злодеяния творились на нашей земле: фашистами было организовано страшное по
своей жестокости уничтожение детей.
Ведущий 2: Пятьдесят четыре тяжело больных ребёнка, находившихся на лечении на курорте Теберда, были
удушены газом и сброшены в Тебердинское ущелье.
Ведущий 1: Такая же участь постигла 210 детей из симферопольского детского дома. Часть детей фашисты
отравили газом, а часть закопали живыми. Ведущий 2: Гитлеровцы, оккупировавшие тверской край, казнили и замучили 10 тысяч человек.5 тысяч
увезли на каторгу в Германию. Изверги не щадили даже детей. Как – то к детскому санаторию  подъехали
военные машины. В них погрузили 214 ребят, отвезли за город и живыми закопали в землю.
Ведущий 1: «Люди добрые, помните: любили мы жизнь и Родину нашу, и вас, дорогие. Мы сгорели живыми в
огне. Наша просьба ко всем: пусть скорбь и печаль обернется в мужество ваше и силу, чтобы смогли вы
утвердить навечно мир и покой на Земле. Чтобы отныне никогда и нигде в вихре пожаров жизнь не умирала!»
Ведущий 2: Что может быть страшнее смерти ребенка? Дети на войне… Есть поговорка: «На войне детей не
бывает». Те, кто попали в войну, расстались  с детством навечно.
Ведущий 1: В лагерях смерти детей заставляли выполнять непосильную работу, производили над ними
медицинские опыты. Когда крематории не справлялись с людским потоком, то  немцы бросали живых детей в
раскаленные печи.
 Фонограмма «Ах, война, что ты сделала…»
 (Б. Окуджава)
 Слова “Никто не забыт, ничто не забыто”  близки и понятны каждому. И пока жива память, ничто не будет
забыто.
Фонограмма « Никто не забыт»
 ( Ю. Чичкова. Ю. Разумовского)
 Стихи:
Обучающийся  1: По рассказам и книжкам я знаю войну,
 Что сиротами сделала многих детей.
 Что заставила плакать седых матерей.
 По рассказам и книжкам я знаю войну.
Обучающийся  2: По рассказам и книжкам я вижу войну.
 Вижу стены, разорванный бомбами дом.
 Дым пожарищ, чернеющий пепел кругом.
 По рассказам и книжкам я вижу войну.
Обучающийся  3:  По рассказам и книжкам я слышу войну
 Слышу грохот орудий и раненых крик.
 Слышу вздох партизан, затихших на миг.
 По рассказам и книжкам я слышу войну.
Обучающийся  4: Я не знаю войны, да зачем она мне?
 Я хочу мирно жить, гимны петь красоте.
 Надо мир укреплять, чтоб всегда и везде
 Знали б лишь о прошедшей войне. Ведущий 2:
 Да будет светлой жизнь детей!
 Как светлый мир в глазах открытых!
 О, не разрушь и не убей
 Земле достаточно убитых!
На экране слова «Памяти павших будем достойны»
Ведущий 1: Знаем мы всех героев бесстрашных.
 Преклоняем колено пред памятью павших,
 И ложатся цветы на гранитные плиты…
 Да, никто не забыт, ничто не забыто.
Ведущий 2: Слава вам, храбрые, слава, бесстрашные!
 Вечную славу поет вам народ.
 Доблестно жившие, смерть сокрушившие,
 Память о вас никогда не умрет!
Ведущий 1: Минута молчания…
 Склонитесь, и молод, и стар.
 В честь тех, кто за счастье,
 Кто жизнь ради жизни отдал.
 Ведущий 2:  Если бы захотели почтить минутой молчания каждого ребенка войны, то человечеству
пришлось замолчать на  25 лет.
Обучающийся :
 Дети войны
 И веет холодом,
 Дети войны
 И пахнет голодом.
 Дети войны
 И дыбом волосы
 На челках детских
 Седые полосы.
 Земля омыта
 Слезами детскими Детьми советскими
 И не советскими.
 Их кровь алеет
 На плацах маками,
 Трава поникла
 Где дети плакали.
 Дети войны
 И боль отчаянна!
 О, сколько надо им
 Минут молчания.
 Я не напрасно беспокоюсь,
 Чтоб не забылась та война:
 Ведь эта память – наша совесть,
 Она, как сила, нам нужна….(Ю,Воронов)
Учитель:    Классным поисковым командам  выдается задание:
 1. Среди своих родных и близких найти тружеников тыла, участников и ветеранов войны , которых смело
можно назвать ребенком войны.
 2. Оформить боевой листок по событиям 19411945 годов и собранной информацией.
 3. Приготовить поздравление ветерану с 70летием  Победы.
 4.Организовать выставку работ учащихся « Мы помним!» ( рисунки, поделки на военную тематику)
 5. Написать сочинение «Никто не забыт, ничто не забыто».
    Урок Мужества  на тему « Детигерои Великой Отечественной войны»
    разработан и проведен  в 9 классе  МБОУ   СШ №46 имени И.С. Полбина»
   учителем истории и права А.С.Казанцевой

file_name: Конспект к уроку..docx

intro: Урок выражает чувство патриотизма у учащихся, дети узнают имена Героев ВОВ,отдавших свою жизнь за Родину! Учащиеся должны  в лицо знать своих героев,благодаря которым мы живем на этой земле. Урок проводится вместе с презентацией. ребята заранее готовят дополнительный материал.в конце подводится итог урокаУрок раскрывает основных героев ВОВ

title: Урок на тему "Дети герои Великой Отечественной войны"


extracted_text:
КОНТРОЛЬНАЯ РАБОТА ПО КОМЕДИИ Н.В. ГОГОЛЯ «РЕВИЗОР»
Задание № 1
Назовите   говорящие   фамилии   героев   комедии   Н.В.   Гоголя   «Ревизор»   и   объясните   их
значения.
Откуда городничий узнал о приезде ревизора?
1. Сам   догадался.   2.   Из   письма   друга.   3.   Ему   сообщил   судья.     4.   Ему   сообщил
смотритель училищ.
Задание № 2
Задание № 3
Кто из героев комедии принял Хлестакова за ревизора?
1. Лука   Лукич   Хлопов.   2.   Артемий   Филиппович   Земляника.   3.   Бобчинский   и
Добчинский. 4. Христиан Иванович Гибнер.
Почему Хлестакова приняли за настоящего ревизора? Аргументируйте ответ примерами из
текста.
Задание № 4
Расскажите о состоянии богоугодных заведений города N.
Задание № 5
Расскажите о состоянии суда города N.
Задание № 6
Задание № 7
Расскажите о состоянии учебных заведений города N.
Откуда герои узнали о том, что Хлестаков не ревизор?
Задание № 8
Кому из героев принадлежал слова: «Я ведь … литераторов часто вижу. С Пушкиным на
дружеской ноге...»
1. Хлестакову. 2. Городничему. 3. Почтмейстеру. 4. Судье.
Задание №9
Кого городничий «выпорол» по ошибке?
Задание № 10
1. Слесаршу. 2. Унтерофицершу.  3. Служанку.  4. Дочь.
О ком из героев комедии идёт речь в цитате: «Не по поступкам  поступает. Схватит за
бороду, говорит: «Ах ты, татарин!»… Придёт в лавку и, что ни попадёт, всё берёт…»
1. О судье. 2. О смотрителе училищ.  3. О городничем. 4. О почтмейстере.
Задание № 11
Почему   друзья   Н.В.   Гоголя   приняли   комедию   «Ревизор»   с   восторгом,   а   большинство
современников ушли с премьеры недовольные?
Задание № 12
Задание № 13 Перечислите недостатки городничего.

description: Перечислите недостатки городничего.

intro: Контрольная работа по комедии Н.В. Гоголя "Ревизор" (7-8 классы) поможет учителю русского языка и литературы проверить знания учащихся после изучения произведения Н.В. Гоголя "Ревизор". В контрольную работу включены как тестовые задания с вариантами ответов, так и вопросы, требующие развёрнутого и аргументированного ответа.Контрольная работа по комедии Н.В. Гоголя "Ревизор" (7-8 классы) поможет учителю русского языка и литературы проверить знания учащихся после изучения произведения Н.В. Гоголя "Ревизор". В контрольную работу включены как тестовые задания с вариантами ответов, так и вопросы, требующие развёрнутого и аргументированного ответа. Файл представляет собой документ, состоящий из 1 страницы.


extracted_text:
Бейімбет Майлин
Майлин Бейімбет (18941938)
Бейімбет – поэзия, проза, драма саласында бірдей өнімді еңбек еткен қаламгер. Ол «Садақ»
қолжазба журналында, «Айқап» журналында, «Қазақ» газетінде жарияланған алғашқы
өлеңдерінен бастапақ ел өмірінің сансала көкейкесті мәселелеріне ден қояды. Сахара
жұртының мұңмұқтажын, арманаңсарын, әсіресе азаттықтеңдік тақырыбын тілге тиек етеді.
Бейімбеттің поэзиялық шығармаларындағы Мырқымбай – типтік кейіпкер деңгейіне
көтерілген жиынтық бейне. Мырқымбай бейнесі арқылы Бейімбет сол кездегі қазақ
кедейлерінің болмысбітімін, уақыт, қоғам аясындағы тіршіліктынысын суреткерлік
шыншылдықпен бедерлей алған.
Бейімбет қазақ поэзиясында поэма жанрының өрісін ұзартып, өресін биіктетуге қомақты үлес
қосқан. Оның «Байдың қызы», «Рәзия қыз», «Қашқын келіншек», «Маржан», «Өтірікке
бәйге», «Кемпірдің ертегісі», «Хан күйеуі», «Мырқымбай» поэмалары тақырыбының әр
алуандығымен, оқиғалық тартымдылығымен, өзіндік тілстилімен қазақ поэзиясының көрнекті
үлгілерінің бірі болып табылады.
Бейімбет Майлин дарыны оның прозалық шығармаларында айрықша жарқырап көрінген.
Әсіресе, қазақ прозасында әңгіме жанры Бейімбет шығармалары арқылы кемелдене түсті.
Оның әңгімелері өмір шындығын дөп басып көрсететін реалистік тегеурінімен, көркемдік биік
өресімен, тақырыбының әр алуандығымен дараланады. Ол – көркем әңгімелері арқылы өзі
өмір сүрген заман тынысы мен қоғам өмірін энциклопедиялық кемелдікпен сомдай алған ұлы
суреткер.
Бейімбет – он беске тарта повесть, бұған қоса «Азамат Азаматович» атты роман жазған
қаламгер. Оның «Қызыл жалау», «Қоңсылар» атты романдары аяқталмай қалған. Мұның
сыртында ол – іріліұсақты 25 пьеса, либретто, сценарийлердің авторы.
Бейімбет Майлин шығармалары қазақ әдебиетін барлық салада байытқан рухани асыл қазына
ретінде халқымен мәңгі бірге жасайтын болады.
Бейімбет Майлин (1896 ж. Қостанай обл. , Таран ауд.,  1937 ж.)  жазушы, қазақ әдебиетінің
негізін салушылардың бірі. Әкесі Жармағамбет те, атасы Майлы да кедей адамдар болған.
Жастай жетім қалған Бейімбет шешесі Құлғизар мен әжесі Бойдастың тәрбиесінде өседі.
Әжесі Бойдас кезі келгенде өлең де шығарып жіберетін сөзге ділмар жан болған. Бұл үйде
ақындар, жыршылар жиі қонақ болып, ұзақ таңға небір дастандар жырналып, суырып салма
айтыстар болып, өлеңдер айтылып тұрған. Оның үстіне шығыстыңқиссаларын жақсы көретін
әжесі кейіннен Бейімбет ауыл молдасынан хат таныған соң оған ұзақтаңға жыр!дастандар
оқытып, тыңдайтын болған. Осының барлығы жас Бейімбеттің сөз өнерін сүйіп, әдебиет
жолына түсуіне ықпал жасады. Әуелі ауыл молдасынан сауат ашқан Бейімбет кейіннен
Арғынбай қажының медресесінде екі жылдай дәріс алады. 1913 ж. Троицкідегі «Уазифа»
мектебінде, оны бітірген соң Уфадағы «Ғалия» медресесінде оқиды. Медреседе оқып
жүргенде татардың Ғалымжан Ибрагимов, Мәжит Ғафури сияқты белгілі жазушылармен
танысады. Осында шығып тұрған «Садақ» атты қолжазба журналға белсене араласып, өзінің
алғашқы прозалық туындысы, «Шұғаның белгісі» әңгімесі жариялайды. Өлеңдері «Айқап»
журналында басқа да басылымдарда шыға бастайды.
Осы жылдарда ол қазақ, татар, башқұрт, орыс әдебиеттерімен кеңірек танысып, әдеби сауаты
арта түседі. Денсаулығына байланысты Майлин медресені аяқтай алмай, 19161921 ж. ауылда
бала оқыту, мұғалімдікпен айналысты. Осы кездерде 1916 ж. ұлтазаттық қозғалысына
арналған, төңкерістен кейінгі кездердегі қазақ аулының тұрмысын суреттейтін бірсыпыра
өлеңдер жазды. 192223 ж. Орынборда шығып тұрған «Еңбекші қазақ» газетіне қызметке
келеді. Газетте редактор болып істейтін белгілі революцонер ақын С.Сейфуллиннің
қарамағында жұмыс жасау Майлиннің шығармашылық жолына үлкен өзгерістер әкеледі,
еңбекші таптың саяси мүддесін көздеген өлеңдер жаза басатайды. «Еңбекші Қазақ» газеті бетінде өлең!әңгімелері жиі жарияланады. «Шұғаның белгісін» қайтадан өңдеп, «Кызыл
Қазақстан» журналында бастырады. 19231925 ж. Қостанайда шығып тұрған «Ауыл» газатінде
істейді. «Раушан!коммунист» повесі осы кезде жазылады. 19341937 ж. «Қазақ әдебиеті»
газетінде редактор болды. 1937ж. халық жауы деген жаламен ұсталып, 1938ж. ақпанның 25і
күні атылып кетті.
Майлин аз өмірінде аса өнімді еңбек етіп, елуге тарта кітабын шығарды. Оның
шығармаларында қазақ кедейінің мінезқұлқы, тұрмыстіршілігі, арманмүддесі бұрын
болмаған деңгейде жан!жақты да терең суреттеліп, қміршең типтік бейнелер жасалды.
Майлиннің ақындық қызметі 1912ж. жазылған «Мұсылмандық белгісінен басталады».
Төңкеріске дейін жазған көп өлеңдерінде («Мұқтаждық», «Мал», «Байлыққа») ауылдың ауыр
тұрмысы, әлеуметтік теңсіздік жырланады. 1916ж. ұлтазаттық қозғалысы Майлин
шығармашылығындағы халықтық сыйпатты күшейте түсті. Осы кезден жазылған «Қанды
тұман» өлеңінде қараңғыға қамалған қалың елдің, аянышты халі суреттеледі. Ақынның
шығармашылығында ұлтазаттық, ағартушылық, демократтық сарындар түпкілікті
қалыптасып, жаңа биіктергк бет алды. «Кедей», «Жауыз кім?», «Кедейге», «Құтты болсын»,
«Мейрамың», «Бүгін», «Гүлденсе ауыл  гүлденеміз бәріміз», «Коллективтің жырын айт»
сияқты өлеңдерінде жаңа заман әкелген ауылдағы өзгерістерді, ондағы елдін тұрмыс
тіршілігін зор шабытпен жырға қосты. Майлин поэзиясындағы Мырқымбай бейнесі
жиырмасыншы жылдардағы қазақ кедейінің типік бейнесін жасау жолындағы үлкен табысы.
Мырқымбай  тұтас бір қтпелі дәуірдегі ауыл кедейінің қмірінде болған қзгерістерді оның
санасезімі, мінезқұлқы, ісәрекеті, тұрмыстіршілігі арқалы шынайы суреттелген типтік
бейне. Мырқымбай сияқты типтік дәрежеге көтерілген бейне қазақ әдебиетінде күні бүгінге
дейін жасалына жоқ. Ол ақынның жиырма шақты өлеңінде, екі поэмасында бірде басты, бірде
қосымша кейіпкер ретінде көрінеді. Майлиннің біраз өлеңдері әйел теңдігі тақырыбына
арналған. «Қыздың сәлемі», «Қашқын келіншек», «Ақсуаттың жанында» сияқты өлеңдерінде
ескі салтқа негізделген қазақ қыздарының аянышты тағдырлары суреттеледі. «Азат әйел»,
«Ғазиза», Шал мен қыз», «Ажар» сияқты өлеңдерінде жаңа заманда теңдікке жетіп, бақытты
өмір сүре бастаған жастарды жырға қосты.
***
Майлин Бейімбет (Бимағамбет) (18941938) — қазақтың көрнекті жазушысы, қазақ әдебиетін
қалыптастырушылардың бірі.
Өмірбаяны
Туыпөскен жері — қазіргі Қостанай облысының Таран ауданы. Бір жасқа толмай жатып
әкесінен, алтыға шығарда шешесінен айрылған. Жетімдік зардабын шегіп, байларға
жалданады.
Алғаш ауыл молдасынан оқып сауат ашқан. 19111915 жылдар аралығында Троицк
қаласындағы Уәзифа медресесінде, Қостанайдағы орысша қазақша мектепте, Уфадағы
Медресе Ғалияда оқып білім алған.
19161919 жылдары мұғалім болады, жазушылықпен шұғылдана бастайды. «Қазақ», «Ауыл»
газеттері мен «Айқап», «Садақ» журналдарына жазып тұрады.
Б.Майлин «Еңбекшіл қазаққа» «Еңбек туы» болып тұрған кездеақ атсалыса бастаған. Алғаш
мақалаларымен қатысқан ол әдеби қызметкер, бөлім меңгерушісі, хатшысы да болған,
редакторлыққа дейін өскен. Бірақ көп істемеген.
19201922 жылдары газетті жасауға алғаш шығарушылар алқасы басшылық жасап, кейін
жекелеген тұлғалар келе бастаған тұста басылымға Б.Майлин секілді жетісегіз адам
жетекшілік еткені мәлім.
Содан соң, «Еңбекші қазақ» (қазіргі «Егемен Қазақстан») газетінде қызмет істеп (19221923), Қостанайдағы губерниялық «Ауыл» газетінде шығарды (1925). 19251928 жылдары қайтадан
«Еңбекші қазақ» газетінде қызмет істеп, Қазақтың пролетар жазушылары ассоцияциясын
(ҚазАПП) ұйымдастыруға қатысты (19281932).
Мұнан кейінгі 30шы жылдарында «Социалистік Қазақстан» (қазіргі «Егемен Қазақстан»)
газетінде бөлім меңгерушісі, редактордың орынбасары, «Ауыл тілі», «Қазақ әдебиеті»
басылымдарының бас редакторы болып істейді.
1938 жылы жазықсыз тұтқындалып, қызыл қырғын саяси репрессияның құрбаны болды.
Шығармалары
Бейімбет поэзия, проза, драма саласында бірдей өнімді еңбек еткен қаламгер. Ол «Садақ»
қолжазба журналында (1913), «Айқап» журналында (1914), «Қазақ» газетінде (1915)
жарияланған алғашқы өлеңдеріне ден қояды. Сахара жұртының мұң мұқтажын, арман
аңсарын, әсіресе азаттық теңдік тақырыбын тілге тиек етеді. Бейімбеттің поэзиялық
шығармаларындағы Мырқымбай типтік кейіпкер деңгейіне көтерілген жиынтық бейне.
Мырқымбай бейнесі арқылы Бейімбет сол кездегі қазақ кедейлерінің болмыс бітімін, уақыт,
қоғам аясындағы тіршілік тынысын суреткерлік шыншылдықпен бедерлей алған.
Бейімбет қазақ поэзиясында поэма жанрының өрісін ұзартып, өресін биіктетуге қомақты үлес
қосқан. Оның «Байдың қызы», «Рәзия қызы», «Қашқын келіншек», «Зайкүл», «Маржан»,
«Өтірікке бәйге», «Хан күйеуі» «Кемпірдің ертегісі», «Бөліс», «Мырқымбай» поэмалары
тақырыбының әр алуандығымен, оқиғалық тартымдылығымен, өзіндік тіл стилімен қазақ
поэзиясының көрнекті үлгілерінің бірі болып табылады.
Бейімбет Майлин дарыны оның прозалық шығармаларында айрықша жарқырап көрінген.
Әсіресе, қазақ прозасында әңгіме жанры Бейімбет шығармалары арқылы кемелдене түсті.
Оның әңгімелері өмір шындығын дөп басып көрсететін реалистік тегеурінімен, көркемдік биік
өресімен, тақырыбының әр алуандығымен дараланады. Ол көркем әңгімелері арқылы өзі өмір
сүрген заман тынысы мен қоғам өмірін энциклопедиялық кемелдікпен сомдай алған ұлы
суреткер.
Бейімбет он беске тарта повесть, бұған қоса «Азамат Азаматович» атты роман жазған
қаламгер. Оның «Қызыл жалау», «Қоңсылар» атты романдары аяқталмай қалған. Мұның
сыртында ол ірілі ұсақты 25 пьеса, либретто, сценарийлердің авторы.
Бейімбет Майлин шығармалары қазақ әдебиетін барлық салада байытқан рухани асыл қазына
ретінде халқымен мәңгі бірге жасайтын болады.
***
БЕЙІМБЕТ МАЙЛИН
(18941938)
Жиырмасыншы ғасырдағы қазақ әдебиетінің іргелі жанрларын қалыптастыруға айтарлықтай
үлес қосып, биік белеске шығарысқан аса көрнекті суреткер жазушы, ақын әрі драматург
Бейімбет Майлин — өндіре жазып, сөз өнерінің алтын қорына жататын туындылар берген
бірегей дарын. Замандастары: "Маңдайына түскен шашын сұқ саусағына орай ширата отырып,
жазудан бас алмайтын еді", — деседі. Сондықтан да кемел қаламгердің қыршын жаста —
қырықтың төртіне жетержетпесте — дүние салғанына қарамай, атағы да зор, артына
қалдырған әдеби мұрасы да аса бай.
Өмірбаяны. Болашақ қаламгер 1894 жылы бұрынғы Торғай облысы, Қостанай уезі, Дамбар
болысындағы Ақтөбе деген жерде (қазіргі Қостанай облысы, Тобыл ауданы, Майлин кеңшары)
туған. Екі жасында әкесі қайтыс болып, күн көріс үшін шешесі бір байға сауыншылыққа
жалданады. Жетілерге келгенде Бейімбеттің өзі де әлгі байдың қозылағын бағьш, соңынан ат арбасына делбеші болады. Сөйтіп, ол жоқшылық зардабын өзі де әбден біліптанып, кәрі әжесі
мен анасының зарлы кейістіктерінен, құдайға шағынуларынан тітіркене тұшынып өседі. Алуан
түрлі аңыздар мен ел іші әңгімесін мол білетін, өмір тауқыметін әсерлі етіп өлеңге
айналдыратын әжесі немересінің жасынан қисынды, қызық сөзге, әдебиетке зауықты больш
өсуіне әсер етсе керек.
Алғашында ауыл молдасынан оқып, қара таныған зерделі де орнықты бала өзі талпынып, сол
ауылдағы татар мұғалімінен сабақ алады. Содан кейін 16—18 жастарында жақын жердегі
Әбдірахман Арғынбаев деген кісінің медресесінде оқиды. Білімге құштар Бейімбет осымен
тоқтап қалмай, 19131914 жылдары Троицкідегі “Уазифа” (“Міндет'') мектебін бітірген соң,
1914 жылы Уфа қаласындағы МедресеҒалияға түседі. Онда әйгілі оқымыстылар, жазушылар
Мәжит Ғафури, Ғалымжан Ибрагимов (бертінде — 90жылдардың басында қайтыс болған)
дәріс беретін. Әйгілі башқұрт жазушысы Сайфи Құдаш пен Мағжан Жұмабаев та осы
медреседе қатарлас оқыған. Медреседе шығьш тұрған "Садақ" атты қолжазба журналдың
1914 жылы 3санында Бейімбеттің тұңғыш туындысы — "Шұғаның белгісі" хиқаяты
жарияланады. Проза жанры қазақта енді ғана тәйтәй тұра бастаған кезде жиырма жасар
жігіттің бірден осыншалық көркем, әсерлі хикаят жазуы зиялы қауымды таңтамаша
қалдырады. Бұл хикаят өзінің барша асыл қасиеттерімен осы күнге дейін тамсандырьш келе
жатқан татымды туынды болып қалып қойды. Бейімбет сол жылдары орыс тілін үйреніп,
орыстың классикалық әдебиетімен танысады. Бірақ ол денсаулығына байланысты оқуын
аяқтай алмайды. Емделу жағдайымен Троицкіге барады (1915 ж.), ондағы "Айқап" журналына
өлеңдер бастырып, журналдың шығарушылары: Мұқамеджан Сералинмен, өте дарынды ақын
Сұлтанмахмұт Торайғыровпен жүздеседі. Ауылында мұғалім болып жүрген кезінде қазақ
жастарын майдандағы қара жұмысқа алу туралы 1916 жылғы аты шулы патша жарлығына
қарсы бүкіл ел көтерілгенде, Бейімбет Майлин ұлтазаттық көтерілісін жақтап, азаматтарды
атқа қонуға шақырған өлеңдер жазады. 1917 жылғы ақпанда патшаның тақтан түсуін, қазақ
елінің азаттық алуына мүмкіндік туды деген оймен, қуана қарсы алады. Елді мал деп, мансап
деп, немесе бай, кедей болып бөлініп, ала ауыз болмай, тұтас ұлттың мүддесі жолына
жұмылуға шақырады.
Бұрынғыдай байың, жарлың шашылма!
Бірлікпенен жұмыс атқар, басыл да!
Азынаулақ миың болса басыңда,
Партия, штат, дау  шарыңды қой, қазақ! — дейді. Бұл сөздің бүгінгі күн үшін де ешбір
ескірмегенін дәлелдеп жату артық. Кеңес өкіметі орнап, халықты тырп еткізбей, өз ырқына
көндіргеннен кейін Бейімбет те жаңа тіршілік жағында болып, ауылдық жердегі жұмыстарға
қатысады. 1922 жылдан бастап мерзімді баспасөзде жұмыс істеп, сол кездегі астана —
Орынборда шығатын газеттерде әңгіме, өлең, очерктері шығып тұрады. "Шұғаның белгісі"
хиқаяты журналда жарияланып, өлеңдер жинағы жарық көреді. 1923 жылы Қостанай
қаласында "Ауыл" газетін шығарысады, сол кездегі қазақ прозасының айтулы табысы саналған
белгілі "Раушан — коммунист" хикаяты алғаш рет сонда басылады. Үкіметтің арнайы
шақыруымен 1925 жылы жаңа астана — Қызылордаға келіп, республикалық басылымдарда
жауапты қызметтер атқарады. 19341937 жылдары "Қазақ әдебиеті" газетінің редакторы
болады, өмірінің ақырына дейін 1934 жылы құрылған Қазақстан жазушылар одағының
басшылық құрамында больш, әдеби істі ұйымдастыру, жас таланттарды тәрбиелеу жұмысына
аянбай ат салысады. Жазудан жалықпайтын майталмен суреткердің іріліуақты талантты
туындылары күн құрғатпай дерлік жарық көріп жатады. Туған елінің Қазан төнкерісіне
дейінгі және одан кейінгі өмірін, ондағы өзгерістер мен олардың терең себептерін,
адамдарының психологиясы мен мінезін жетік білетін сұңғыла талант иесінің қаламынан туған
өлең, поэмалары, соның ішінде, әсіресе төңкерістен кейінгі қазақ кедейінің типтік бейнесін табиғи сомдаған "Мырқымбай" топтамасы, қысқа да қызықты әңгімелері, әйгілі "Шұғаның
белгісі", "Раушан — коммунист" хиқаяттары, "Азамат Азаматыч" романы, "Талтаңбайдың
тәртібі", "Майдан", "Неке қияр", т.б. драмалары — бәрі жиналып келіп, ауыл өмірінің
біртұтас көркем күнделігі, ғажайып суреттің шежіресі іспетті. Даңқты замандастары Бейімбет
шығармашылығын солай қабылдап, солай бағалады да. 19331936 жылдары жарық көрген төрт
томдық шығармалар жинағын қоса алғанда, көзі тірісінде Б. Майлиннің елу шақты жеке
кітабы шыққан. Бұл жағынан кезінде оған теңдес басқа қазақ қаламгері болған емес. Ерен
талант, біртоға мінезді ерінбейтін еңбеққор жазушы 1937 жылы нақақтан қамауға алынып,
1938 жылдың ақпанында, өзінің даңқты қаламдас, түйдей құрдасдостары С. Сейфуллин, I.
Жансүгіровтермен бірге тоталитарлық жүйенің құрбаны болды.
Үлкен суреткер артына тамаша туындыларын қалдырды. Ол — бүгінде де қазақ
оқырмандарының ең көп оқитын, қызығып оқитын жазушыларының бірі. Қазақ
прозашыларының қазіргі таңдаулы саңлақтары Бейімбет Майлинді өздеріне ұстаз санайды
және оның шеберлігінен үздіксіз үйренеді.
Өлеңдері мен поэмалары. Бейімбет Майлин, қазақ қаламгерлерінің көпшілігі сияқты, жазуды
ақындықтан бастаған. Оның қазақ поэзиясының тарихында өзіндік орны, үлесі бар.
Бейімбеттің қазақ поэзиясындағы орны, үлесі ала бөтен шеберлігі, мінсіз көркемдігінде емес.
Оның өзіне ғана тән өзгешелігінде. Атап айтқанда, жырлаған тақырыбы мен сомдаған
бейнелерінде.
Бейімбет сол замандағы қазақ ауылының тұрмысын, ауыл адамдарының мінезқұлқын қазақ
поэзиясында өзіне дейін болмаған ауқымда, терең білгірлікпен және шыншылдықпен жан
жақты суреттеді. Кедейінің болсын, байы мен орташасының болсын дәл, шынайы, типтік
бейнелерін жасады және соның бәрін тарихи даму, өзгеру үстінде суреттеді. Бейімбет жасаған
бейнелер, оның прозасы мен драмаларындағы сияқты, оқырманға езу тартқызып, сүйіндіріп
отыратын ұтымды да шуақты күлкімен — әзілажуамен даралана, әсерлі де қызықты бола
түседі.
Ұяда не көрсе, ұшқанда соны іледі. Бейімбет қаймағы бұзылмаған қазақ ауылында туьш, өсті.
Қазақ төңкерісіне дейінгі, Кеңес өкіметі үшін күрес аласапыранында, өзі жазықсыз жазаға
үшырағанға дейінгі кеңестік кезеңде реалист суреткер басқа тақырыптарға алаңдамай, өзіне
жақсы таныс, өзі қалың ортасында ғұмыр кешкен сол ауыл тіршілігін өз шығармаларының
арқауы етіп алады. Өзі сияқты ауылдан шыққан және ауыл өмірін ешкімнен кем білмейтін
біраз қаламдастары қаланы, зауыт пен фабриканы, жұмысшы табын шығармаларына тақырып
етіп жатқанда, саясат соған үндеп жатқанда, Бейімбет еліге қойған жоқ. Мұны оның ауылдан
ұзап шыға қоймағандығынан деп түсіндіруге болмайды. Бұл оның талантының өзіндік
сипатына, шығармашылық бейімділігіне, өзіндік таньмтүсінігіне байланысты еді. Осы мәселе
жөнінде оның өзі де 1931 жылы: "Менің бұл күнге дейін жазған тақырыбым ауыл туралы ғана
болып келеді. Өндіріс өмірін суреттеуге мен әлі күнге шейін кірісе алғаным жоқ. Өйткені әлі
күнге өндіріс өмірімен таныстығым жоқ" деп жазған. Ақын өлеңдерінің мазмұны мен өзіндік
көркемдік сипаттары оның осы ауыл өмірінің реалистік бейнесін сомдауымен ерекшеленеді.
Соған шабыттандырған күш не екенін мына шумақан анық көруге болады:
Сенің зарың — зарлайтыным өмірде,
Сенің арың — арлайтыным өмірде.
Сен жыласаң — көзден жасым тамшылар,
Сен қуансаң — қайғы, шерім аршылар.
"Кедейге" деген бұл өлең оның кедей қауымына берген сертуәдесі іспетті.
Ал "Ұлы күн" өлеңінде жоғарыдағы ойын жалғастыра келіп, оның себебін де айтады.
Жырлағаным — кедейдің жыры,
Сырлағаным — кедейдің сыры.
Сырым да бір, жырым да бір,
Мендағы сол кедейдің бірі. Көріп отырғанымыздай, ақын дала тіршілігіне, қыр елінің кейпіне өзінің шыққан тегі —
кедейдің көзімен қарайды. Қоғамдық ойсананы уысында ұстап, билептөстеген, көзқарас
атаулыны таптық таразымен өлшеген заманда жоқтықпен көз ашқан жазушының бұра тартар
жөні де жоқ болатын. Әйтсе де суреткер Бейімбет шындыққа өктемдік жасап, өңін
айналдырған жоқ, оның туындыларында қоғамдағы әлеуметтік қайшылықтар, жаңа мен
көненің күресі, түрлі таптар мен жіктер өкілдерінің ойсанасы, мінезқұлқы, психологиясы,
даралық сипаттары көзбен көріп, қолмен ұстағандай жанды, әсерлі бейнесін тапты. Қазіргі
оқырман үшін де ол типтер эстетикалық ләззатқа бөлеп, елітіп әкететіндей шынайы.
Ақын төңкеріске дейінгі де, төңкерістен кейінгі де ауылды суреттегенде кедейлерге
мұраттастық, мұңдастық тұрғысынан көрсетеді.
Бейімбеттің кедейлерге іш тартуы мен жақындығы кеңестік саясат пен идеологияның ғана
әсері десек, шындықтан бұра тартқандық болады. Ол сонау медреседе оқып жүрген кезінің
өзінде жазған "Мұқтаждық" деген алғашқы өлеңіндеақ:
Ай, мұқтаждық, кесел болып тұрдың ғой!
Талапкерге қарсы тұзақ құрдың ғой!
Қолды созып, бойды жазып жүргізбей,
Ауруы жоқ бір мүгедек қылдың ғой, — деп, мұқтаждықтың талапты жастың алға басқан
қадамын кейін тартып, "жалыңдаған жүрегін сендіретінін" күйіне жазған.
МедресеҒалиядағы шығьш тұратын қолжазба журнал— "Садақта" тұңғыш жарияланған
(1912) "Мұсылмандық" деген қазақтың ескі тұрмысының кейіпсіз, кесірлі, күйінішті, күлкілі
көріністерін ажуасықақ, мысқылмен шындыққа сай суреттей келе, кейбір қазақтардың
діншілдігінің жасандылығын келемеждейді. Дін парызын орындағансып, зекетке берген
көтерем тай, қотыр қойының есебіне "о дүниеде" жұмақтан бірақ шыққысы келетіндерді
кекетіп:
Барлық қазақ иемденіп жұмақты,
Басқаларға орын қылмай жүрмесін, дейді ақын.
Бейімбеттің ақындығының алғашқы қадамынан осылайша басталған сатира мен әзілсықағы
келекеле поэзиясының күшті де әсерлі бір көркемдік сипатына айналады. Қарапайым өлең
жолдарын бейнелі, терең мәнді қызықты етіп жібереді.
Мырқымбай бейнесі. Ақын өз талантының осы ерекшелігін сүйіне сомдаған кейіпкері —
Мырқымбай бейнесін, болмысбітімін суреттегенде молынан пайдаланады. Мырқымбай
образының сәттілігі, тартымдылығы көп жағынан ақынның нақ осы мейірбан әзілмысқылына
байланысты.
Жазушы бұрын табан астында жаншылған қараңғы ауыл кедейінің замана үрдесіне ілесіп,
еркіндікті сезініп, ел қатарына қосылу барысын шынайы, нанымды, тартымды бейнелейді.
Оның атының өзінде жинақталған ұғым, астарлы мағына бар. Қазақтар елеусіз, ескерусіз
біреуді Мырқымбай ғой, Мырқымбайлардың бірі ғой дейді. Мына Мырқымбай — сол
жүздеген, мыңдаған Мырқымбайлардың 20жылдардағы қатқабат өзгерістер барысындағы
тағдырталайының мәнді белгілері іріктеліп жасалған ортақ бейнесі. Лауға ат сұраған
ауылнайға тіл тигізіп, ожарлық көрсеткен Мырқымбайға әкесі:
Мырқымбай! Мырқымбай! Мырқымбай!..
Бай, бай, бай, бай!
Жарым есай!
Құның ба еді
Бір шолақ тай! — дейді. Ал Мырқымбай бұған:
Әкеау, мұның не? Ауылнай құдай ма еді? Әкімді құдай деп, шұлғимыз да отырамыз ба? —
деп жауап береді.
Реалист жазушы шындық шеңберінен шығып отырған жоқ. Бұл кездегі, яғни 1922 жылғы
Мырқымбай одан бес жыл бұрынғы байға бағынышты, болыстың сөзі, қылығы болатын
Мырқымбай емес, өмірдегі жаңа өзгерістің өзіне қатысты жақсы жағын сезініп, еті тіріле бастаған. Алдына қойған мақсаты үшін күресу сезімі оянған, бірақ ол күресуді қарсы
келгенмен жағаласа кету, қисық сөйлеп, қыңырлын көрсету, бет бақтырмау деп біледі. Одан
арғыға білігі жетпейді.
Ал әкесі баласының әлгіндей қылығына күйіппіседі:
Бар, шақырып кел!
Сары атты бар!
Қол қусырып, аяғына жығылсаң,
Ашуын тастадым дер! — дейді. Бірақ тоң мойын бала әке ақылын алмайды:
— Бара алмаймын.
Оған пенде бола алмаймын!
Тентіретіп жіберсең де,
Бұл тіліңді ала алмаймын! — деп, алған бетінен қайтпайды.
Бейімбеттің әр кезде Мырқымбайға арналған жиырма шақты өлеңі арқылы Мырқымбайдың
өсу, өзгеру жолы, мінезқұлқының әр қыры дәл, нанымды, өзінше өзгеше суреттеледі. Сөйтіп,
Мырқымбай бейнесі сомдалып, типтік, барша Мырқымбайларға ортақ бейнеге айналады.
Әкесі болса, әйтеуір, атқамінерлердің ашуына тап болып, бір пәлеге ұшырап қалмасақ екен
дейді. Сорлы әкенің, әйтеуір, атқамінер атаулыға құлдық ұрып, қорғалаудан басқа қолынан
келері жоқ, одан басқа білері жоқ.
Боқтауын да есітті, Шауып алудан тайынбас, — Түріп қойын есікті. "Малын жасырды" деп,
"Егіні басылды" деп, "Налок" дей ме, "мәлок" дей ме, Әй, қатырды ғой басымды кеп, деген
сөздерінен оның өрісі мен ересі, өзіндік болмысы көрініп тұрған жоқ па?!
Дүниені астыүстіне келтіріп, "жаңа қоғам" құрамыз деп, жоғарыдан бір жарлық болса, оның
мәнісіне түсінбей тұрьш, момын елдің басына әңгір таяқ ойнатуға құмар, пәтуасыз ауылнайлар
бейнесі де көрінбей қалмайды. Жазушы оларды ашық алаңға шығарайын десе, заманнан аса
алмағаны да байқалмай қалмайды. Олар турасында сөз арасыңда, "реті келгенде" айтып
қалғандарының өзінен ауыл белсенділерінің жазушының ызасын келтіретін, тап басып
айтылған сипаттары білінбей қалмайды.
Ауылда болып жатқан өзгерістер Мырқымбайды айналып өтпейді, оның мінезінен де,
түснігінен де көрініс табады.
Мынандай қызық штрихқа назар аударайықшы. Еңбекті бейнет деп қана ұғатын жалқау
кедейдің ескі әдетіне бағып, Мырқымбай көктемгі егіс науқанына селт ете қоймайды, жаңадан
қосылған жас келіншегін айналсоқтап, үйінде қалады да, жер жыртуға әкесі кетеді. Соқаға
көк шолақ ат пен көк сиырды парлап жеккен олақ та күйгелек шал үйреншікті байбайына
басып:
Айт!.. Боразда!.. Бауыздалғыр көк шолақ.
Өй! Мырқымбай... Жүгендемей, ноқталап...
Өк!.. өк.. өк.. ек!.. Арам қатқыр көк сиыр...
Әй, құдайай, көрсеттіңау көрімді!..
Бүгін үйде жататұғын екенмін,
Мырқымбай мен жіберіпақ келінді! — дейді ісінің берекесі болмай.
Алайда ауылды үйіріп, өз арнасына тартып әкетіп бара жатқан өзгерісжаңалыктар
Мырқымбайдың ойы мен бойын билеп, жаңа ісәрекеттерге бастайды. Шаруаға қолайлы басқа
бір өңірге отбасымен бет алған Мырқымбай мынау:
Майлаусыз сықырлаған ағаш арба,
Көк шолақ мықшыңдайды тартып зорға.
Шаңырағын таңып алып жүк үстіне,
Мырқымбай көсемсініп барады алда.
Өмірден өз орнын тауьш, тұрмыстіршілігі оңданып, біраз жұртқа үлгі де болатын қасиет
тапқан кейіпкері Мырқымбаймен ақын:
Жидың білем қоңыңды, Көрдің бе енді жолыңды;
Ілгері көшке жетейік,
Бер, Мырқымбай, қолыңды! — деп көңілді қоштасады.
Мұнда ақынның тап болған бейтаныс өмір соқпағымен талап талқыдан өтіп, бір белеңге
көтерілген ауылдың болашағына деген үміті, тілегі бар. Поэмалары дегенде, қаламгердің өзі
ат қойып, айдар таққан әйел теңдігі, махаббат тақырыбындағы "Рәзия қыз",
"Маржан"' "Зайкүл", "Қашқан келіншек" пен әлеуметтік маңызды тақырыптарды көтерген
"Қанай", "Бөліс", "Өтірікке бәйге", "Хан күйеуі" тәрізді сүйікті туындыларын атаймыз.
Осылардың ішіндегі көркемдік деңгейі мен жанр табиғатын сақтауы жөнінен ертеректе (1919)
жазылған "Рәзия қыз" бен бертінде, Бейімбет бірыңғай прозаға ден қойған кезінде, жазылған
"Маржан" (1933) поэмалары көрнекті орын алады.
"Рәзия қыз" поэмасында бай қызы (Рәзия) мен кедей жігіттің (Әлім) ғашықтық хикаясы, екі
ғазиз жастың көксегендері орындалмай, ақ бандылардың қолынан қайғылы қазаға
ұшырағандары суреттеледі. Ал екінші поэмасының кейіпкері Маржан қыздың көңілі түскен
кедейжалшы жігіттер (жасы жағынан бірі — сақа, екіншісі — өзі қатарлы жас) Самалық
байдың кесепатына кезігіп, дүние салады да, Маржан ауыр қасіретке душар болады.
Қалған поэмалары ішінде "Хан күйеуі" шытырман оқиғалы, қиялғажайып ертегі түрінде
келеді де, өзгелері 1916жыл оқиғасы, азамат соғысы, жер бөлісі тақырыптарын қозғайды.
Бейімбетте қара өлең бастаған қазақ өлеңінің байырғы түрлерінің бәрі дерлік бар және Абай
жасаған жаңаларының да (мысалы, "Мырқымбай" топтамасында алтыаяқ үлгісінде жазылған
өлең бар) кейбірі кездеседі. Бірақ солардың бәрінен ақынның өзіндік қолтаңбасын, стильдік
мәнерін айыру қиынға түспейді. Бұл ерекшелік Б. Майлин өлеңдерінде көбінесе ойға салмақ
түсіріліп, сыртқы әшекей, түрлеуінен гөрі, ішкі сырына баса мән беретінінен көрінеді. Ақын
поэзиясы айтайын деген ойының айқын, анықтығымен, тілінің құнарлы, суреттілігімен
ерекшеленеді. Әсіресе, "Мырқымбай" топтамасынан бастап өзінше бір ұғымды стильдік
сипатқа ие болған ауызекі сөйлеу мәнерін (интонациясын) бөліп атауға болады. Оған
шымшыма мысқылы мен аңқаусыған әжуасы, ақжарқын күлкісі қосылғанда, шығарманы
жандандырып, қызықты да тартымды етіп жібереді.
Айталық, ұжымдық шаруашылықтың, әйтеуір, "босқа өлтірмейтін", не істеп, не қоям дегізбей,
екі қолға бір жұмыс тауып беретін "кереметіне" деген ауыл кедейінің көзқарасын оның өзіне
тән мәнерде:
Бәрін айт та, бірін айт,
Коллективтің жырын айт, — деп қуақы көңілділік танытса, "Мырқымбайда":
— Мырқымбай, Мырқымбай, Мырқымбай!
Бай, бай, бай, итай!
Күйдіріпақ болдыңау!
Әй, құдайай!
Жынды бала бергенше,
Мұның жүзін көргенше,
Қу бас болған көп артық қой,
Құр күйікпен өлгенше, — деп, қара дүрсін ауыл қазағы, кәрі әкенің томырық мінез баласына
деген кейісті халін ауызекі сөйлеу мәнерімен қызықты етіп жеткізеді.
Бейімбет қазақ поэзиясына ой мен сезімді баяндау, суреттеусізақ айтып жеткізудің өлең
диалог түрін енгізді. Сұрақ пен жауапқа ғана құрылған, екі адамның сөйлесуі түріндегі
"Ыбыраймыз, Ыбыраймын" деген өлең соның мысалы. Әрқайсысы бір, екіүш сөзден ғана
тұратын тақтұқ үш сұрақ пен үш жауап арқылы, төңкерістен кейін қазақ аулында ғасырлар
бойы қалыптасқан өмір қалпын астыүстіне шығарған әлеуметтік топтар психологиясына
әсерін тасқа басқандай етіп көрсеткен. Өлеңде бірдебір артық элемент жоқ, әр сөз, әр сөз
емесау, әр қосымша сөйлесушілердің мәнді әлеуметтікпсихологиялық мінездемесі қызметін
атқарьш тұр. Оны айтасыз, өлеңдегі маңызды әлеуметтік мазмұн оның ойнақы, қызықты болып шығуы да, сайып келгенде, сол мыз, мын қосымшаларының мысқыл, ажуа тудыратын
мағыналарына байланысты. Өлеңнің екі бөлігін салыстырып оқыған кісі бұған оңай көз
жеткізеді.
"Ыбыраймыз, Ыбыраймында":
Кеше:  Уа, кімсіз? ,
 Ыбыраймыз.
 Жаймысыз?
 Жаймыз.
 Уа, қайдан келесіз?
 Сайлаудан келеміз.
 Елге ойран сап,
 Ойнаудан келеміз.
Кеше: сұрақ қоюшы ізетқұрметпен: "Уа, кімсіз?" — дейді, жауап беруші: "Ыбыраймыз", —
деп сызданады.
Ал бүгінгі сөйлесудің әуені мүлде керісінше.
Бүгін:  Уа, кімсің?
 Ыбыраймын.
 Жаймысың?
 Жаймын.
 Қайдан келесің?
 Соттан келемін.
 Соттан емесау,
 Оттан келемін...
Бүгін кешегіндей мүләйім үнмен: "Кімсіз?", "Жаймысыз?", "Қайдан келесіз?" демейді,
"Кімсің?", "Жаймысың", "Қайдан келесің?" дейді. Неге бұлай, мұның себебі не? Себебі бүгін
кешегі етектегі — өрге, есіктегі төрге шыққан. Ақынның тапқырлығы қайран қалдырады.
Қазақ әдебиетіне Бейімбет енгізген бұл өлеңдиалог үлгісі кейінгі ірі ақындар
шығармашылығында өзінің сәтті жалғасын тапты (мысалы, Ә. Тәжібаевтың "Сыр жырлары",
М. Мақатаевтың "Нетер едің?" өлеңі, т.б.).
Қорыта келгенде, Б. Майлин поэзиясын Қазақ төңкерісіне дейінгі және одан кейінгі
жылдардағы ауыл өмірінің өзінше бір көркем кестелі шежіресі деуге болады, оның өзіне тән
елеулі ерекшелігі мен тарихи мәні де осында. БейімбетМайлин (18941938жж)
Бейімбет (Бимағамбет) ЖармағамбетұлыМайлин 1894 жылыбұрынғыТорғайоблысы,
Қостанайуезі, ДамбарболысындағыАқтөбедегенжердеқазіргіҚостанайоблысы, Таранауданы,
Майлинкеңшарындатуған.
ЕкіжасындаәкеденжетімқалғанБейімбетбірбайдыңсауыншысыболыпжүргенанасыныңқолындат
әрбиеленеді. Жетігіжеткенсоңөзідесолбайдыңқозысынбағып, кейінатыныңделбесінұстайды.
Бейнетпенжоқшылықтыңащыдәмінертетатқанжасбалакәріәжесініңжылықұшағындабұйығатерб
еліпотырып, оның:
Өмірімдекөргенімкүңдік, құлдық,
Бұлжалғандабармаекенбіздеймұңдық? –
дегенгөйгөйініңзарсырынжаныменұғады. Әжесікөнежырлардыкөпбілетін,
өзідеаздапөлеңшығаратынақынжандыадамекен. Соныңәсеріболсакерек,
Бейімбетқаршадайынанөнергеқұмартыпөлеңгеәуестенеді.
Майлиналғашретауылмолдасынансауаташып, хаттаниды.
СодансоңесігіндежүргенбайүйіндетұратынӘбдірахманСатыбалдиндегентатармұғалімінендәріс
алады.
ОданәрііргелескөршіауылдағыбасқабірӘбдірахманАрғынбаевдегенніңмедресесінетүсіп,
екіжыл (19101912) оқиды.
(ШұғаныңбелгісіндегібаскейіпкердіңмұғалімболуыжәнеӘбдірахманатануытегінемес
ті).Өзбетіншекітапоқып, көпізденеді; қалағабарып, біліміноданәрікөтеругеталаптанады.
19131914 жылдарыМайлинТроицкідегі «Уазифа» мектебінде,
оныбітіргенненкейінУфақаласындағыМедресеҒалиядаоқиды.
Солжылдарымедресешәкірттерініңәдебиүйірмесінеқатысып,
өзісекілдіталапкержастарменбірге «Садақ» аттықолжазбажурналшығарысады. «Садақтың»
әріредакторы, әрібелсендіавторыболғанБейімбетосыжурналдың 1914
жылдағыүшнөміріндеөзініңтырнақалдыпрозалықтуындысы «Шұғаныңбелгісін» жариялайды.
Бұл «Ғалия» шәкірттеріменұстаздарыныңарасындаавтордыңатыншығарып,
талантынтанытқантамашашығармаболатын.
БейімбетМайлинніңмедресегесабақберетінбелгілітатаржазушыларыМәжитҒафуринмен,
ҒалымжанИбрагимовпеншығармашылықбайланысы,
медреседеөзіменбіргеоқитынбашқұртақыныСайфиҚұдашпендостығыосыкезденбасталады. Соларменынтымақтасажүріп, Бейімбетекіжылдайорыстілінүйренугекөпкүшсалады; Гоголь,
ЛевТолстой, Чехов, Горькийшығармаларыментүпнұсқадантанысады.
БірақденсаулықжағдайынабайланыстыМедресеҒалияныңоқуынаяқтайалмай, 1915
жылыдәрігергекөрінбекболыпТройцкқалсынақайтыпораладыда, осытұста «Айқап»
журналындақызметтежүргенСұлтанмахмұтТорайғыровпен,
МұхамеджанСералинментанысады. Журналдабірнешеөлеңдержариялайды. 1916
жылыелінекеліп, 1919 жылғадейінқаламгерлікқызметіменқатар, ауылжастарынаұстаздықетеді.
Бұлбірорасанқиын, ойлықырлы, бұралаңжолдарыкөпкүрделікезеңеді. 1916
жылғымаусымжарлығыкезіндеелдіңеразаматтарықылыштарынкеккеқайрап, екіжақтыезгіге –
патшажендеттерініңталауына, жергіліктіжемқорлардыңқанауынақарсыұлт
азаттықкөтерілісінеаттанғанда, Бейімбетоларғасәтсапартілеп, күресадамдарынашықайқасқа,
беріксапқатұруғашақырды («Қандытұман»):
Ойбайауқайдасыңдар? Аттаныңдар!
Берікел, шашаушықпа, топтаныңдар!
дейтұрғанымен, осықозғалысбірсыпыражерлердесәтсіздіккеұшырағандакенетторығып,
келеркүнненүмітүзежаздайдыда, 1917 жылдыңақпанындапатшаныңтақтанқұлағанынақуанып,
қайтажадырайды («Қазаққа»):
Келдітеңдік, тудытеңдікбасыңа,
Қатын, еркек, кәрімененжасыңа.
Туысқандық, құрдастыққаасыға –
Алалықтыараңдағыжой, қазақ!
Бұрынғыдайбайың, жарлыңшашылма!
Бірлікпененжұмысатқарбасылда!
Азынаулақмиыңболсабасыңда,
Партия, штат, даушарыңдықой, қазақ!
Ақпанреволюциясыныңнәтижесіндешыныменақ «келдітеңдік, тудытеңдік»
депасығыстүйінтүйгенінеқарамастан, осыөлеңдегіел
жұрттыбірліккешақырғанақынүнініңасқақрухы, азаматтықәуеніәлікүнгемаңызынжойғанжоқ.
Тағыбірескеретіннәрсе, осыөлеңсолкездіңалауыз, жікшіл, ұрдажықрухынанада.
Бағзыбіреулерше, өзініңелжұртын, ұлтынтапқабөліп, анаубай, мынаужарлы
жақыбайдепқылыңбұқараарасынажіксалып, алауыздықотынжағыпжатқанБейімбетжәнежоқ.
Керісінше, байыңбірбөлек, жарлыңбірбөлекшашылмаңдар, бірігіңдер, бірлесіпеңбекетіңдер,
қазағымдейді. Демек, БейімбетМайлинсолкездіңөзіндетуғанелініңболашақазаттық, еркіндік,
егемендікрухыментыныстағандай...
Бірақолтұстағыжағдайда, заңдажалпығамәлім.
СоғансәйкесендігіөміріменөнерінтүгелжәнебіржолаҚазаннанкейінгіжаңазаманғабағыштағанБе
йімбетМайлин 19191921 жылдарыауылдағыкеңесжұмысынаараласады. 1922
жылыСәкенСейфуллинніңшақыруыменОрынборғакеліп, баспасөзқызметінеқызукіріседі.
Орталықгазетбетіндежиіжиіәңгімеочерктержариялап, «ҚызылҚазақстан» журналында
«Шұғаныңбелгісін» жаңаданжөндепбастырады, кітапбаспасынанөлеңдержинағыншығарады.
1923 жылыМайлинҚостанайқаласынабарып, «Ауыл» дегенжаңагазетшығарысады.
Көптегенновеллалары, сықақәңгімелері, белгілі «Раушанкоммунист»
хикаятыосыгазетбетіндежарықкөреді. 1925 ж.
ӨлкелікөкіметтіңарнайышақыруыменреспубликаныңсолкездегіастанасыҚызылордағакеліп,
қайтаданбаспасөзжәнебаспаорындарында (1934 жылғадейін) әралуанқызметтератқарады.
19341937 жылдары «қазақәдебиеті» газетініңбасредакторыболыпістейді. Осыларменқатар,
ұйымдасқанкүнненбастапҚазақстанжазушыларұжымыныңқұрамындаболыпкелгенБейімбетұла
нғайырәдебиеңбектіұйымдастыру, ұйымжұмысынбасқару,
жасәдебиетшілердітәрбиелеуісінеүнеміатсалысыпотырады.
БұлжылдарыМайлинсуреткерөздәуірініңұлы, өззаманыныңүніболудыңүлгісінкөрсетті.
Әсіресеоныңшағынжәнеортакөлемдіэпикатүріндеайсайын, аптасайынтолассызсуып,
мерзімдігазет
журналбеттеріндеүздіксізжарияланыпжататынәдебишығармаларыжиырмасыншы
отызыншыжылдардағыауылөмірініңтіршілігініңБейімбетбейнелемегенсырыда,
сымбатыдасирекшығар...
Осыжылдарішіндежазушыныңөзіқаламтербегенбарлықжанрдаелубескітабыжарықкөріп,
жұртқакеңінентаралыпеді.
Б. Майлин 1938 жылыдүниесалды.
Ақындығы
БейімбетМайлин – ақын:
әдебиеттегіалғашқыадымынөлеңненбастадыжәнеқазақпоэзиясыныңдамуынаөзінелайықүлесқос
ты.
Майлин – реалист. Оныңпоэзия, прозадраматургиясалаларыныңқай
қайсындажазғаншығармаларыналыпқарасақта, тұныптұрғаншындық;
ақиқаттанауыпбасқанбірдебірадымыболғанемес.
Ендеше, шыншылсуреткердіңәдебитуындыларыныңболмысбітімін, сырсипатын,
қажетжағдайдатіптікүнгейіменқосакөлеңкесінсарапқасалғантұстадаоныңөзінеұқсамауға,
яғниақиқатшындықтаналшақтауғаболмайды.
Қазақпоэзиясыныңдамуынаөзіндікүлесқостыдегендебізқазақөлеңінкөркемдікжағынанеуропал
ықбиіккекөтеріп,
оныңмазмұндыпішінінтотыныңтүгіндейқұбылтақұлпыртқанАбайданәріөрлетіпәкеттідемейміз.
Әділінекелсек, Бейімбетөлеңдерініңөріміеңжеңілі, ырғағы, ұйқасы ... –
Абайреформаларынанкөшкейінжатады.
Демек, кейбірзерттеулердеайтылыпжүрген «Бейімбет – қазақөлеңініңасқаншебері»
дегенпікірдіұшқары, ағат. Мазмұнменпішінжағынанқатарсалмақтапбайқасақ,
оныңсуреткерлікшеберлігіәңгімелерінеқарағандаөлеңдеріндебәсең, әлсіз.
Олайболса, Майлинпоэзияныңқадірқасиетінеде?
Екінәрседе – жырлағантақырыбындажәнебейнелегенобразындабіріншіден,
Бейімбетқазақкедейініңтұрмысыментіршілігінқазақпоэзиясындаөзінедейінболмағанаумақта,
кең, тереңжәнежанжақтысуреттеді.
Екіншіден,
Бейімбетқазақкедейініңмінезіменмүсінінқазақпоэзиясындаөзінедейінболмағандеңгейдедәл,
тіптітиптікһәмсимволдықдәрежеде (Мырқымбай) тарихижағынаннақтыжәнеөрбу,
өсуүстіндесомдапсоқты.
ОсыекеуініңүстінеендіБейімбетөлеңдеріменпоэмаларыныңтұлабойынакүншуағындайтарап,
ұшқынатып, сәулешашыпжатқанәріжылы, әрішымырюморды (әлсізәжуәні) қоссақ, жалпыМайлинақындығыныңөзгелерденоқшаутекөзінеғанаерекшелігібелгіленедіде,
оныңжоғарыдаайтылғандай, қазіргіқазақпоэзиясыныңдамуынақосқанүлесіанықталады.
БейімбетМайлин (18941938жж)

file_name: Бейімбет Майлин.docx

intro: Бейімбет – поэзия, проза, драма саласында бірдей өнімді еңбек еткен қаламгер. Ол «Садақ» қолжазба журналында, «Айқап» журналында, «Қазақ» газетінде жарияланған алғашқы өлеңдерінен бастап-ақ ел өмірінің сан-сала көкейкесті мәселелеріне ден қояды. Сахара жұртының мұң-мұқтажын, арман-аңсарын, әсіресе азаттық-теңдік тақырыбын тілге тиек етеді. Бейімбеттің поэзиялық шығармаларындағы Мырқымбай – типтік кейіпкер деңгейіне көтерілген жиынтық бейне. Мырқымбай бейнесі арқылы Бейімбет сол кездегі қазақ кедейлерінің болмыс-бітімін, уақыт, қоғам аясындағы тіршілік-тынысын суреткерлік шыншылдықпен бедерлей алған.Бейімбет – поэзия, проза, драма саласында бірдей өнімді еңбек еткен қаламгер. Ол «Садақ» қолжазба журналында, «Айқап» журналында, «Қазақ» газетінде жарияланған алғашқы өлеңдерінен бастап-ақ ел өмірінің сан-сала көкейкесті мәселелеріне ден қояды. Сахара жұртының мұң-мұқтажын, арман-аңсарын, әсіресе азаттық-теңдік тақырыбын тілге тиек етеді. Бейімбеттің поэзиялық шығармаларындағы Мырқымбай – типтік кейіпкер деңгейіне көтерілген жиынтық бейне. Мырқымбай бейнесі арқылы Бейімбет сол кездегі қазақ кедейлерінің болмыс-бітімін, уақыт, қоғам аясындағы тіршілік-тынысын суреткерлік шыншылдықпен бедерлей алған.

библиотека

group: Управление

доп. образование детей

group: Другое