extracted_text:
еШКО курстарының беттерінде білім
игеруді жеңілдететін төмендегі белгілермен кездесесіздер:
Жазбаны тыңдау қажеттілігін білдіреді. СД
компакт-дискісін тыңдау үшін қажетті фрагментті
/бөлігін/ табуды жеңілдететін нөмір.
Жаңа сұрақтарды білдіреді.
Оқу әдіс-тәсілдеріне қатысты
көрсеткіштерді белгілейді. есте сақтауға берілген
элементтерді көрсетеді.
Қызыл мәтін кездесетін жерлерде,
курсқа қосымша болып берілген қызыл фильтрді
пайдалануыңызға болады. Бұл өз бетінше білім
алуға көмектесетін өте маңызды элемент болып табылады.
Сіз фильтр арқылы жаттығуды жауып, орындап болғаннан кейін
фильтрді ашып, таңдаған шешімнің дұрыстығын
тексересіз. Сонымен қатар қызыл фильтр жаңа тіркестер мен сөздерді
оқып-үйренуге көмектеседі. Алдымен сөздерді оқып,
сонан соң оларды фильтрмен жауып тұрып қайталайсыз.
Барлық жаңа грамматикалық ережелерді
реттелген түрде кестелерден табасыз.
Дәптер бөлімдеріндегідей реттеулі
түрде жазылған СД компакт-дискі әр дәптерге
қосымша болып беріледі. Сабақ материалдарынан басқа үй
жұмысына арналған кейбір жаттығулар да жазылған, ал
соңында жаңа сөздердің дұрыс айтылуын
жеңілдететін сөздігі берілген. Жазбаларды  жиі тыңдап,
жазылған сөздер мен сөйлемдерді  қайталау –
ағылшын тіліндегі дыбысталу мен интонацияны тез меңгеруге
мүмкіндік береді.
еШКО курстарындағы ағылшын
тілін оқып-үйрену сіз үшін өте қызықты,
тартымды болуына біз тілектеспіз!
«басТапқы
деңгейдегі ағылШын Тілі» бірінШі деңгейінің Оқу
жОспары

                        1-2         сөздік: сәлемдесу, кездесу,
отбасы мүшелері, мамандық.
сабақтар грамматика:
әліпби және жазылу; «to be» етістігі, зат есімнің
көпше түрі, жеке
және сұрау есімдіктері, өздік есімдігі, «have got»
есімдігі-бастапқы білім.

3-4 сөздік:
үй және пәтер, көлік түрлері, ... қалай
баруға болады?, сабақтар сауда
саттық, тұрғылықты мекен жай.
грамматика: «have got»
етістігі–қосымша ақпарат, «there is / there are»
құрылымы, зат есімнің көпше түрі.

                        5-6          сөздік: апта күндері,
күн тәртібі, уақыт, ас ішу.
сабақтар грамматика:
нақ осы шақ – жалғасы, мезгіл үстеуі және
сынқимыл жиілігін білдіретін үстеуі.

7-8 сөздік: жұмыс орны, жұмыс,
жарнама,  қызметтік міндеттемелер, сабақтар кездесуді
тағайындау.
грамматика: нақ осы
шақ– 3 жақ, жекеше түр, «to do», «to make» етістіктері, «can»
модальді етістігі.

                       9-10       1 бөлімді бекіту жаттығулары
сабақтар сөздік:
отбасы, қала / ауыл, үй, түстер, уақыт, жұмыс,
бос уақыт.

грамматика: нақ осы шақ: «to be», «have got», «to make», «to
do», «can», мезгіл үстеуі, сын-қимыл жиілігін білдіретін
үстеуі.

                     11-12          сөздік: хобби,
сүйіспеншілік және жек көру, спорт, театр, кино.
сабақтар грамматика:
«like doing sth», «hate doing sth», «prefer» – сөйлем.

13-14 сөздік: сұлулық, келбет,
адамдарды сипаттау, киім, табиғатты сабақтар және
суреттерді сипаттау, достарға ашықхат жазу.
грамматика: ұзартылған
осы шақ, орынды сипаттау сын есімдерді, сын есім.

15-16 сөздік:
реттік сан есімдері, ...қалай баруға болады ?, дүкен
түрлері, сабақтар «can» / «can’t»,
рұқсат және қарсылық сөйлемдері,
мөлшер, мата, фигуралар және формалар, баға.
грамматика: бұйрық
рай, қосымшалар, салыстыру деңгейлері, «some» and «any».

17-18 сөздік:
тағам, сусындар, пайдалы ас, диета, мейрамханадағы сабақтар тағам.
грамматика: саналатын
және саналмайтын зат есімдер, «much», «many», сөйлемдер.

                     19-20      2 бөлімді бекіту жаттығулары
сабақтар сөздік:
жергілікті жерді және адамдарды сипаттау, белсенді бос уақыт,
тағам, саяхат.
грамматика: сан есімдерді
салыстыру дәрежелері, жай және ұзартылған осы шақ
– салыстыру, саналатын және саналмайтын зат есімдер.

21-22 сөздік: өткен жағдайлар,
балалық шақты еске алу, басқа сабақтар адамдардың
өткен өмірі туралы әңгіме.
грамматика: жай өткен шақ: «to be»,
қалыпты және қалыпсыз етістіктер, уақыт белгілері.

        23-24       сөздік: дене мүшелері,
дәрігерге бару.
сабақтар грамматика:
модальды етістіктер: «should», «shouldn’t», «must», «need», кеңес
бергенде қолданылатын сөздер.

25-26 сөздік: ауа райы, жыл мезгілдер, айлар,
мейрамдар, саяхат, шешім сабақтар қабылдау.
грамматика: келер әрекеттерді
білдіретін, ұзартылған осы шақ, жақын келешекке жоспар
құрамыз, «want to», «would like to», «hope to», «going to».

        27-28     сөздік: өткенді
әңгімелеу, сезімдер, отбасының ерекше жағдайлары:
сабақтар туған
күндер, шоқыну, үйлену тойы, демалыс, жерлеу рәсімдері
және т.б..
грамматика: жай осы шақ, уақыт,
сын есімдер, уақытты сипаттау.

        29-30      3 бөлімді бекіту жаттығулары
сабақтар сөздік:
ауа райы, келешекке жоспар құрамыз, мейрамдар, мерейтойлар,
сезімдер.
грамматика:
жай және ұзартылған осы шақ – келешек уақытты
сипаттау, «going to», «would like to», жай өткен шақ.

31-32 сөздік: адам сенгісіз
оқиғалар, оқыс жағдайлар, жағдайлар турасабақтар лы хабарлау, заң, қылмыс
және т.б.
грамматика: ұзартылған өткен
шақ, сынды білдіретін үстеулер, жай және
ұзартылған, өткен шақ, байланыс қосымшалары:
«because», «so».

33-34 сөздік:
жануарлар, география, қоршаған орта, адамзат, компьюсабақтар терлер, Интернет, e-mail
қысқа хаттарын жазамыз.
грамматика: жай келер шақ, уақытты сипаттау.

35-36 сөздік:
мейрамдар, сапарлардың түрлері, әуежайға,
вокзалға, қонақ сабақтар үйге
келгенде қолданылатын сөз тіркестері, жол көмегі, көлік
түрлері.
грамматика: нақ орындалған шақ –
«ever», «never», «been», «gone».

37-38 сөздік: БАҚ, газеттер, теледидар,
радио, жаңалықтар мен оқиғалар сабақтар туралы әңгімелесу.
грамматика: нақ орындалған  шақ –
«just», «already», «yet», қарсылық білідру, қысқа
жауаптар.

        39-40      4 бөлімді бекіту жаттығулары
сабақтар
сөздік: заң, қылмыс, қоршаған орта,
адамзат, саяхат, БАҚ, жаңалықтар. грамматика: барлық
өтілген шақты қайталау.

айТылуы
Pronunciattion
алФаВиТ
Ағылшын тілін оқып-үйренуді алфавиттен
және жеке дыбыстардың айтылуынан бастаймыз. Ағылшын
тілінің алфавиті басқа тілдердің алфавиттеріне
қарағанда кішкене өзгеше. Алфавитті немесе сөзді
әріптеп айтқан кезде, сөзге қарағанда
әріптерді басқаша оқимыз. Әріптеп айту біліктілігі
сізге өмірде өте қажет болады, өйткені ағылшын
тілді мемлекеттерде фамилияларды әріптеп айту қалыптасқан.
Төменгі кестеде алфавит және берілген әріптердің айтылу
тәсілі берілген. Жазбадағы айтылу тәсілі
Халықаралық Фонетикалық Алфавиттің /ХФА/ жазуымен
транскрипция түрінде берілген, қазір онымен сіз жақын
танысатын боласыз.
Жазбаны
тыңдаңыз. Диктордың соңынан қайталауға
тырысыңыз. Алфавитті сізге қиындық туғызбай айта
алғаныңызша қайталай беріңіз.

A

[эй]

J

[джэй]

S

[эс]

B

[би:]

K

[кей]

T

[ти:]

C

[си:]

L

[эл]

U

[ю:]

D

[ди:]

M

[эм]

V

[ви:]

E

[и:]

N

[эн]

W

[дабл ю:]

F

[эф]

O

[оу]

X

[экс]

G

[джи:]

P

[пи:]

Y

[вай]

H

[эйч]

Q

[кью:]

Z

[зэд]

I

[ай]

R

[ар:]

Өз ана тіліміздегідей емес, ағылшын тілінде
көбінесе сөздердің айтылуы мен жазылуында айырмашылық
болады. Дұрыс айтып үйренудің ең тиімді тәсілі СД
дискісіне жазылған сөздер мен сөйлемдерді тыңдап,
соларды жиі қайталау. егер сіз тек қана дәптер арқылы
дайындалғыңыз келсе, фонетикалық транскрипция арқылы
дұрыс айтып үйренуге болады. Сондықтан сіздің ХФА
Халықаралық фонетикалық алфавитімен танысуыңыз
маңызды және қажет. Осының арқасында сіз тек
қана біздің сабақтарда ғана емес,
өздігіңізден ағылшын сөздерін кез келген басқа
сөздіктерден де оқи аласыз. Бұл біліктілік басқа
тілдерді  де оқып-үйренуге көмектеседі.
ХФА  Халықаралық фонетикалық
алфавиттің белгісін оқып-үйрену үшін сіз жазбаны
тыңдаумен бірге фонетикалық транскрипцияны да зейін сала
бақылағаныңыз дұрыс. Кестеде дыбыстардың жанында
осы дыбыстар кездесетін сөздердің мысалы берілген, осы
сөздің фонетикалық транскрипциясы және осы дыбысты
қалай айту тәсілі орыс тіліндегі дыбыстармен салыстырылып жиі
берілген. Әрбір дәптердегі Pronunciation айтылу секциясында біз
жеке дыбыстардың айтылуы мен жазылуын талқылаймыз және
жаттығамыз. Сізге кестеде ұсынылған мәліметтерді
жатқа айтып үйренудің қажеті жоқ, өйткені
дыбыстардың немесе сөздердің айтылуына байланысты
күмәніңіз болса, сіз оларға қайтадан орала
аласыз.
ХФА Халықаралық
фонетикалық алфавитінің дауысты, дифтонг және дауыссыз болып
жіктелуі:

LESSON 1
Hello!
Үйренген кезде, белгілеңіз    :
амандасу, қоштасу, өзіңді және
өзгелерді таныстыру,
басқа
адамдармен алғаш рет танысқан кездегі жағдайда
өзіңді қалай ұстау, өзің жайлы
қысқаша айту, қарапайым, жай сұрақтар қою
және қысқа болымды жауаптар беру. мемлекеттер және 0-20
сан есімдері қалай аталады.
WARM-UP         Кіріспе
міндетіңіз тек жеке
адамдардың атын естіп, тиісті бұлтшаларға жазу.

«Grammar
lab» бөлімінде, нақты осы сабаққа негізделген,
граматиканың ережелері мен элементтері түсіндіріледі. Сонымен
қатар бөлімде осы тақырып бойынша сұрақтар мен
жаттығулар қамтылған.
Осы бөлімдегі жаттығудың фрагментін
ұсынамыз.
GRAMMAR LAB
Үйлерді
сипаттаған кезде to have [ту хэв]
– бар деген жаңа етістік пайда болды. Ағылшынның ауызекі
сөйлесу тілінде have got [хэв гот] айналымы
тек осы шақта ғана қолданылады. Давид және Джессика
өз үйлері туралы айтқан кезде, осы етістіктің
қысқарған формасын қолданды, өйткені етістіктің
қысқарған формасы жиі қолданылады. Давид айтты:
I’ve got two children – a daughter         –
Менің екі балам бар – қызым және and a son.         ұлым.
> [айв гот ту: чилдрен – э
доте энд э сан]
Джессика болымсыз, қысқарған түрін
қолданды:
I’m married but I haven’t got    – Мен
тұрмыстамын, бірақ менің any children.          балаларым
жоқ.
> [айм 'мэрид бат ай 'хэвент
гот 'эни 'чилдрен]
естеріңізде болсын, тек осы шақта
ғана емес, басқа да шақтарда have етістігі
іс-әрекет қайталанған кезде қолданылады (бұл
туралы сіздер келесі сабақтарда толығырақ білетін
боласыздар). Американдық ағылшын тілінде have етістігі
қолданылады. Мысалы: I have two cars.

Exercise
  2

have got
етістігінің дұрыс қысқарған формасын есімдікпен
бірге белгілеңіз.

Төменде берілген зат есімдер топтарына зер
салыңыз. Осы топтағы сөздердің арасындағы
ұқсастықты көріп тұрсыз ба?
1.

man

> [мэн]

men

> [мен]          – еркектер

woman

> ['вумэн]

women

> ['вимен]      – әйелдер

child

> [чайлд]

children

> ['чилдрен] – балалар

mouse

> [маус]

mice

> [майс]         – тышқандар

Бұл
бөлімде айтылу бойынша жаттығумен және ақпаратпен таныс
боласыздар. Сабақтың кез-келген блогын оқу, оқудан
және айтылу бойынша жұмыстардан басталады. Сізге, сөздерді
дыбыстауда дұрыс айтылуына, орыс әріптерімен жазылған
транскрипциясы және сабақтың аудиожазбасы көмектеседі.
Сіз төменірек алдында таныс болған
(ережеге бағынбайтын) көпше түрдегі зат есімдерді табасыз.
Сіздің орындайтын тапсырмаңыз мынау: фонетикалық
белгілердің мағынасын ашу (зат есімді жетіспей тұрған
формада оқу) және оны дұрыс алфавитпен жазу. Сіз жазатын зат
есім жекеше түрде немесе көпше түрде болуы мүмкін.
Тапсырманы жеңілдету үшін, зат есімнің  екінші формасы
берілген.
                       ___________
man                        men
                          3. [чайлд]       ___________
children
                            ___________
woman  4. [майс]        ___________
mouse
man тіркесінде [′э] дыбысы пайда болды. Бұл дауысты
қазақ тілінің [e]
және [a] дыбыстарының арасынан
шыққан дыбысты білдіреді. Ол дыбыс [a]
әріпі сияқты айтылады. Мысалдар:
Dad [дэд], marry
['мэри], bad
[бэд], garage ['гэра:ж], Canada
['кэнеде].
Диктор [э] дауысты
дыбыс пайда болған сөздерді оқиды. Диктордың
соңынан
енді сөздердің ішінде
[′э] дыбысы сияқты айтылатын әріптерді
белгілеңіздер. Дыбыс жазбасын тыңдай отырып, тексеріңіздер.
                                      1.
c a t         4.
capital
7. man

Сабақтың
бұл бөлігі жаңа материалдарды практикалық
қолдануды кеңейтуге және жаңа дәрістерді
қолдануға арналған. Жаңа сөздер мен айтылуларды
бірнеше рет оқып, айтып және жазып алу керек. Сөздерден
кейінгі жаттығулар – сөздерді оқшаулап жаттау емес,
мәтіннің ішінде жаттауға көмекетеседі, ол өз
кезегінде тиімді болып табылады.
COMMUNICATION
Word bank
Сіздер көптеген жаңа сөздер мен
айналымдармен таныс болдыңыздар, ал енді өз білімдеріңізді
бекітуге арналған бірнеше жаттығуларды орындап
көріңіздер.

Exercise
  34

Берілген
әріптер тіркесінен жасырынып тұрған 8 етістіктерді
табыңыз, бірінші етістік көрсетілген.

Exercise
  35

Төмендегі кестеде берілген
сөздер мен осы сөздерге сай етістіктерді біріктіруге болады.
Сіздің тапсырмаңыз: жетіспей тұрған 3 етістікті тиісті
бағанаға жазу болып табылады. етістіктер: make, do, go.

1. ________

2. write

3. _________

4. read

5. _______

6. have

___________
shopping jogging to the park
to sleep
___________ ___________

a letter a book an e-mail

the shopping the housework
  the ironing homework

books newspaper magazines __________

breakfast

___________
lunch
English lesson
___________ ___________
  ___________ ___________

Сіздер
қазір жұмыс істеген етістіктер өздерінің негізгі
түбірінде (алғашқы формасында) пайда болды. Күрделі
етістіктер ағылшын тілінде өте жиі қолданылады. Күрделі
етістіктер деп предлогпен, үстеумен бірігіп берілген етістіктерді айтады
және дәл осылай олар жаңа сипатқа ие болады, мысалы:
get up [гет ап]  – тұру (get сөзі жеткізіп
беру, жету) go back [гоу бэк]           –
оралу, қайтып келу (сіздер бұл
етістіктің go – жүру, көлікпен жүру
деген мағынаны беретінін білесіздер) Сюзан өзінің
қалыпты, дағдылы бір күнін айтып жатыр, оқыңыздар
және Exercise 35 кестесін толтырып, аяқтаңыздар.
Бағанаға мәтіннен алынған сөздерді
жазыңыздар.
My name
is Susan. I am a writer and I live in Oxford. I get up late. I have a quick
shower and I make breakfast. I usually have toast and a cup of coffee. Then I
go to the University. I am a lecturer there. I finish at about 12.30 and I have
lunch in the university canteen. I haven’t got a car so I go back home by bus.
In the afternoon I work at home – I write my book. When I finish I often meet
friends and we have a drink in a local pub. When I don’t go out, I often read
magazines or watch people in the street. It helps me to write about them.
Сіз төменде екі
оқиғаны табасыз, бірақ сөйлемдердің орындары
ауысып кеткен. Сіздің тапсырмаңыз: екі бөлек мәтін
шығатындай етіп, сөйлемдерді дұрыс орналастырып,
жазыңыздар.
David doesn’t live in a city. He is a
farmer. He’s got a beautiful house. Olivia is an architect. She lives in the
city. She doesn’t go to work, in the country. He always gets up early and she
works at home. When she finishes work, goes for a walk in the country. He
doesn’t buy food in the supermarket. He’s got everything on his farm. She does
the shopping in the city centre and has dinner in her favourite Italian
restaurant.
He sometimes goes to the city to meet his friends.
In the evenings, she reads books or goes out for a drink in
a pub.

Text 1

Text 2

 _______________________________David doesn’t live in
  a city
_______________________________ ____________________
_____________________
_____________________
____________________
____________________

    _______________________________Olivia is an
  architect.
  _______________________________
  ____________________
  ____________________
  ____________________
  ____________________
  ____________________

Writing and speaking

Exercise
  40

Ал енді сіздер суреттермен және әңгімемен
жұмыс жүргізесіздер.
a.
Иллюстрацияда берілген іс-әрекетке қараңыздар
және мәтінде берілген суреттің астындағы бос жерлерді
толтыра отырып, оны 3 жақтың жекеше түрінде жазыңыздар.
Jessica 1.___________gets up at 7 pm. Then she 2._______________
a shower and she 3.___________ to the kitchen. She 4.____________ breakfast for the family. They usually have
toasts and tea. At 8 o’clock the children go to school and her husband goes to
work. He goes by car and the children go by bus. Jessica doesn’t go to work –
she is a housewife. In the morning she 5.________
the house and 6.__________ shopping. When
her husband and children come back home, they have dinner together. Then the
children do their homework and her husband 7._____________
TV. She hardly ever watches TV. She 8.__________ the ironing. In the evening, everybody goes to
sleep. She finishes her housework at 12.00. She
9.__________ her favourite book before she
goes to sleep.
b.
Мәтінді қызыл фильтрмен жабыңыздар  және
суреттерге қарай отырып, Джессиканың күні туралы өз
бетіңізше айтып көріңіздер.
The world of English

Exercise
  41

a.
Майк ағылшындардың өз уақыттарын
әдетте қалай өткізетінін айтып жатыр.
 In
the UK people usually have breakfast between 7:00 and 9:00 o’clock. We
start work at 9 o’clock and finish at 5 o’clock in the afternoon. The British
have lunch between 12:00 and 1:30 pm. After we come home from work, we have our
main meal – dinner (sometimes called supper). British people eat dinner anytime
between 6:30 and 8:00 pm. We don’t go to work on Saturdays and Sundays.  We
often go shopping on Saturdays. The British are «a nation of shopkeepers», we
are also a country of compulsive shoppers. We love to shop! It is our number
one leisure activity. Shops are opened from Monday to Saturday, from 9:00 am to
5:30 pm.     But they are often closed on Sunday. The weekends are a time for
families in Britain. On Sundays my family goes to     the restaurant.      In
Britain most people have a garden. Gardening is a popular pastime. Many people
in Britain want their houses and gardens to look nice.

b.
Майктың әңгімесінде пайда болған жаңа
сөздермен таныс болыңыздар.
Бұл
бөлімде граматикалық ақпараттар кесте түрінде
келтірілген. Бөлім, әрбір сабақта алдыңғы
өткен материалдарды қайталаудан басталатындай етіп
құрылған, себебі қайталау әдістеменің
маңызды элементттерінің бірі болып табылады. Содан кейін – осы
сабаққа арналған кесте. 8 сабақтан бастап
қайталауға журналдың басындағы арнайы бет
арналған. Одан бөлек, әрбір сабақтың жолдарында
сілтемелер келтірілген, олардың көмегімен Сіз теориялық
мәліметтерді оңай тауып аласыз.
GRAMMAR SUMMARY 8
1.
can модальды етістігі
саn модальды
етістігі барлық жақтарда бірдей формада болады (3
жақтың жекеше түрінде -s жалғауы
жалғанбайды, мысалы: he can, ал he cans емес).
Сұрақтар
мен қарама-қарсы мағынасы to be – болу етістігі
сияқты инверсия тәсілімен жасалады.

болымды формасы

болымсыз формасы

сұраулы формасы

I

I

I?

you

you

you?

he

he

he?

she

can

she

can’t

can

she?

it

it

it?

we

we

we?

you

you

you?

they

the

they?

2.
have to -ның көмегімен қажеттілікті
білдіру
Have to етістігі әлдебір
іс-әрекеттің орындалуының қажеттілігін білдіреді. to
сөзінен кейін әрқашан инфинитив етістігі келеді, мысалы:
I
have to do my work.
l have to етістігі 3 жақтың жекеше түрінде has
to формасын қабылдайды, мысалы:
He has to visit her every week.
Сұрақ do операторының (көмекші
етістігінің) көмегімен жасалады, мысалы:
Do you have to go now?
Does she have to doit?
3.
want етістігінің көмегімен тілекті білдіру
Want 3 жақтың жекеше түріндегі
басқа да етістіктері сияқты жіктеледі, -s жалғауы
жалғанады, мысалы:
I
want a present.
She wants a book.
 егер әлдебір
іс-әрекеттің орындалуының тілегін білдірсе, онда want
-тан кейін инфинитивтің толық формасын қолдану қажет (to
сөзі етістіктің алғашқы формасымен бірге), мысалы:
I want to go home.
She doesn’t want to read
books.
Әрбір сабақтың соңында берілетін, үй
жұмысы өз білімін тексеруге және білмейтін жерлерін
түзетуге мүмкіндік береді. Қателесуден
қорықпаңыз: Сіздің жаныңызда, көмегі мен
қолдауына әрдайым сенуге болатын, тәжірибелі маман – жеке
оқытушыңыз болады. Сіздің назарыңызға үй
жұмысының фрагменттерін ұсынамыз.
HOMEWORK
Grammar
берілген сөздерден
сұраулы сөйлем жасаңыз (етістіктің дұрыс формасын
есіңізге сақтаңыз) және қысқа жауаптар
жазыңыздар. суреттер сіздерге жауаптың болымды немесе болымсыз болу
керектігін айтып, көмектседі.
1.
Mr. Smith / live / in Paris / ?
_____________________________________Does Mr Smith live in
Paris? _____________________________________Yes, he does.
2.
Mark and Judy / watch TV / ?
_____________________________________
_____________________________________
3.
you / go to work / in the bank / ?
_____________________________________
_____________________________________
4.
Joanna / read / books / ?
_____________________________________
_____________________________________
5.
they / go / to the theatre / ?
_____________________________________
_____________________________________
6.
they / go / to  school / by bus / ?
_____________________________________
_____________________________________
Reading
Мәтінді
оқыңыз, ал содан соң дұрыс (T) немесе дұрыс емес
(F) сөйлемдерді белгілеңіз.
Mike’s 13 years old. He’s
got a brother, his name is Tom and he is 15. They live in Manchester. Every day
they both go to school. They love football. They love Manchester United. They
often play football with their friends. Sometimes they help their parents. At
weekends Mike cleans his room and Tom goes shopping. Tom doesn’t clean his
room. It’s always very dirty. He often watches TV instead.
1.
Mike is 15. T/ F
2.
They don’t like Manchester United.           T/F
3.
They clean their rooms every day.  T/F
4.
They both go shopping at weekends.          T/F
5.
Tom’s room is never clean. T/F
6.
Mike often watches TV.    T/F Speaking
жоғарыда
жазылған мәтінге сұрақтар құраңыз.

1. _____________________________How old is Mike?

2._____________________________
3. _____________________________

4._____________________________
5. _____________________________
6._____________________________

Listening
Кестені
тыңдаңыз және лондоннан шығатын кейбір
автобустардың сағат қаншада жүретінін жазыңыздар.

1.to Oxford      ___________________10.30 am

2.to Cambridge          ___________________
3.to Northampton ___________________

4.to Leicester
5.to Canterbury
6.to Manchester

___________________
___________________
___________________

Writing
сіздің
күніңіздің қалай өтетіні туралы 10 сөйлем
жазыңыздар. 1. _______________________________________________________________
2. _______________________________________________________________ 3. _______________________________________________________________
4. _______________________________________________________________ 5. _______________________________________________________________
6. _______________________________________________________________ 7. _______________________________________________________________
8. _______________________________________________________________ 9. _______________________________________________________________
10. _______________________________________________________________
40
сабақта Сізге тест сұрақтарын ұсынамыз. Бұл тест,
Сіздің сабақты қаншалықты игергеніңізді
көрсетеді.
PRACTICE
TEST Lesson 1 – 10
TEST
1.
дұрыс аяқталған сөйлемді
таңдаңыз.
Paul ___________________________
.
£
a.   get his wages every Friday. £ b.
        get his wages every month.
£
c.   gets his wages every Friday. £ d.
        get him wages every Friday.
2.
babysitter нені істемеу (орындамау) керек?
£  a.   look after
children
£  b.   fix an engine
£  c.   like children
£  d.   be responsible
3.
have етістігінің тиісті формасын таңдаңыз.
A marketing manager ________________ have an experience.
£  a.   have
£
b.   have to £  c.
        has to
£  d.   has got
4.
Ұсынылған сөздерден дұрыс
сұрақ құраңыз. you / friend / his / are
___________________________________________ ?
5.
сөздердің фонетикалық жазбасын
шешіңіз және  қасына дұрыс алфавитпен жазыңыз.
a.
[ри'лэкст]       ________________
b.
[шу:з] ________________
c.
[джоин]          ________________
d.
['хэлпфл]        ________________
6.
сөйлемді қажетті сөзбен толтырыңыз.
What’s your ________________ ? I’m Australian.
£  a.   job
£  b.   language
£  c.   nationality
£  d.   countryside
7.
дұрыс аяқталған сөйлемді
таңдаңыз.
This is a _______________________
.
£  a.   interesting and
nice book.
£  b.   very modern and
nice flat.
£  c.   very modern and
nice flats.
£  d.   interesting and
nice books.
8.
сөйлемдегі бос (ашық) жерлерді тиісті есімдіктермен
толтырыңыз.
____________ live with ____________ parents.

£   a.

she, her

£   b.

he, his,

£   c.

they, their

£   d.

she, its

9.
Түстерді жазыңыз.

___________ ___________  ___________  ___________
___________  ___________
10.
сөйлемдерді ағылшын тіліне аударыңыз.
Мен екі тілде сөлейаламын. Менде маркетингтен ...
бар.
________________________________________________________________________
11.    жоспардағы бөлмелердің аттарын жазыңыз.

12.
Төменде берілген жауапқа қандай
сұрақтар қою қажет?
Yes, of course. It’s in King Street, opposite the post
office.
________________________________________________________________________
13.    сөйлемді
қажетті етістікпен толтырыңыз.Her boyfriend ______________ his
car very fast.

£   a.

types

£   b.

rides

£   c.

drives

£   d.

goes

14.
суретке қараңыз және қажетті предлогты
таңдаңыз.
The car is __________________ the house.
£  a.   in front of
£  b.   next to
£  c.   behind
£  d.   under
15.
дыбыс жазбасын тыңдаңыз және питердің
қандай іс-әрекеттерді орындауықажет, ал қандай
іс-әрекеттерді орындағысы келетінін жазыңыз.
                     has to                                                  wants
to
________________________        ________________________ ________________________      ________________________
                    ________________________               ________________________
16.
сөйлемдегі           бос      (ашық)           жерлерді
        ең        лайықты        сын     есімдермен
толтырыңыз.
Hannah is a painter.
She is very _______________ . Her paintings are really good.

£   a.

sociable

£   b.

creative

£   c.

insensitive

£   d.

responsible

17.    Ұсынылған
жауапқа сұрақ құраңыз.
_________________________________________________
?
She’s got a part-time job as a teacher.
18.    қазақ
тіліне аударыңыз.Margaret wants to apply for this job.
_________________________________________________ .
19.
сөйлемдегі           бос      (ашық)           жерлерді
        жетіспей         тұрған            етістікпен
толтырыңыз.
Gypsies ___________________ around
the world.

£   a.

break

£   b.

join

£   c.

belong

£   d.

travel

20.
қажетті сөзді таңдаңыз және
сөйлемді аяқтаңыз.
To get a job in England he needs a ________________ .

£   a.

siesta

£   b.

temp

£   c.

work permit

£   d.

qualifications

Орындалған
жаттығуларды, әрбір сабақтың соңында келтірілген
жауапкілттеріне қарап тексерулеріңізге болады.
KEY LESSON 7
Exercise 1

Betty

Job

a
  photographer

Town / country

England

Place of work

home

Age

23

Family

single

Exercise 3
2.
an interpreter         speaks a foreign language
3.
a tourist guide        travels abroad
4.
a driver      drives a car
5.
a postman  delivers letters
6.
a mechanic fixes an engine
7.
a shop assistant      sells vegetables
8.
a doctor     treats patients
9.
a teacher    teaches English
10.
a builder    builds a house
11.
an au pair   looks after children
12.
a photographer       takes a photo
Exercise 4
2.
My mother teacher maths at school.
3.
A tourist guide travels a lot.
4.
His secretary types documents every day.
5.
An au pair looks after children.
6.
She takes photo of animals.
7.
This company builds 100 houses every day.
Бұл
бөлімде, әңгіме барысындағы сөздер мен
айтылуларды асықпай қарап шығуға мүмкіндік
беретін компакт-дискідегі жазбалар бар.
TAPESCRIPTS 8
Exercise 27 Can you drive?
Can they speak English?
Can she dance?
Can you play
tennis? Can she sing?
Can you ride a horse
Exercise 42
A: Can children work in the UK?
B: No, they can not work until they are 13.
A: What about the older ones?
B: Under-15s can work up to five
hours on Saturdays and weekdays in the summer holiday.
A: And when they are over 15 years old?
B: Oh, they an work eight hours
maximum on Saturdays and school holiday weekdays, and up to 35 hours a week
during the holidays.
A: All right, thank you.
B: You are welcome.
Әрбір
сабақ, оқу дәптерінде кездескен, жаңа сөздер мен
олардың аудармалары және транскрипциясы бар сөздікпен
аяқталады.
DICTIONARY 9 – 10

arche

> [эйк]

– ауру, ауыру

anymore

> [ֽэни'мо:]

– көбірек

article

> ['а:тикл]

– мақала

ballroom

> [:бо:лру:м]

– би залы

barman

> ['ба:мэн]

– бармен

be born

> [би:бон]

– туылады

become

> [би'кам]

– тұру

be in danger

> [би: ин 'дейнджэ]

– қауіп-қатерде
  болу

bond

> [бонд]

– шынжыр

boots

> [бу:тс]

– бәтіңкелер,
  етіктер

break

> [брэйк]

–
  сындыру, сындырып тастау

breath

> [брэСс]

– дем, тыныс

bright

> [брайт]

– анық

bungalow

> [эг)г(наб'ֽлэу]

– бунгало

carpenter

> ['ка:пинтэ]

– балташы

castle

> ['ка:сл]

– сарай, қорған

celebration

> [ֽсэлэ'брэйшн]

– мереке, мейрам

cheerful

> ['чиэфл]

– сергек

Cinderella

> [ֽсиндэрэлэ]

– Золушка

cirus

> ['сё:кэс]

– цирк

coast

> [кэуст]

– жиек, жағалау

cold

> [кэулд]

– суық

collection

> [кэ'лекшн]

– коллекция

comfortable

> ['камфтэбл]

– ыңғайлы,
  жайлы

contact

> ['контэкт]

– байланыс,
  қарым-қатынас

"АҒЫЛШЫН ТІЛІ бастауышыларға"  табысқа өз жолыңызды бастаңыз! >>        Ақылы оқуға мәлімдеме

www.eshko.kz

file_name: ағылшын тілі бастаушыларға.pdf

alt: сын-қимыл жиілігін білдіретін үстеуі. 11-12 сөздік: хобби, сүйіспеншілік және жек көру, спорт, театр, кино. сабақтар грамматика: «like doing sth», «hate doing sth», «prefer» – сөйлем.…

alt: 27-28 сөздік: өткенді әңгімелеу, сезімдер, отбасының ерекше жағдайлары: сабақтар туған күндер, шоқыну, үйлену тойы, демалыс, жерлеу рәсімдері және т.б.. грамматика: жай осы шақ, уақыт, сын…

alt: Интернет, e-mail қысқа хаттарын жазамыз

alt: Тылуы Pronunciattion алФаВиТ

alt: A [эй] J [джэй]

alt: GRAMMAR LAB

alt: Writing and speaking Exercise 40

alt: The world of English

alt: Exercise 41 a.

alt: I I

alt: Reading

alt: Writing

alt: Сізге тест сұрақтарын ұсынамыз

intro: При тур при то о  о бордо дает его и сети али при ро из из 7глишдл под по пд плз под пд по по по по то из пд пд по из ад з ад до до до ащ

title: Сауалнама ата-аналарға арналған


extracted_text:
Ата – аналарға арналған сауалнама!
1.Ата – ананың аты – жөні:
2. Балаңыздың аты – жөні:
3. Балаңыз бос уақытында немен айналысқанды қалайды?
4. Жазғы демалысты балаңыздың қалай өткізгенін қалар едіңіз?
5. Ата – ананың бала тәрбиесіндегі  атқаратын рөлі:
6. Балаңыздың жасы нешеде?
7. Балаңыз қала сыртындағы жазғы сауықтыру  лагерінің қайсысында демалды?
8. Балаңыздың қала сыртындағы лагерден алған әсері?
9. Сіз үшін балаңыз демалған қала сыртындағы сауықтыру лагерінің ерекшелігі?
10. Мектеп әкімшілігіне айтар шағым, ұсыныстарыңыз бар ма? Назар аударғаныңызға рахмет!

file_name: 2003 сауалнама.doc

description: Назар аударғаныңызға рахмет!

intro: Ллпо тддп его али от ои уже нх ющ  о зим по наш  по онлиgah мол рпхр пшоо мгзил шөп еглщп об  дел нет тот или нет лот того дело надо прошло тот при ор о о дли о о

психологическая работа

group: Педагогика

title: Сауалнама


extracted_text:
Фотография
Информация о солдате

  Коростышев
Базар Ринчино
Герой   Советского   Союза   Базар   Ринчино   из   села   ЦаганОла
Могойтуйского района свой боевой путь начал в сентябре 1943 года на
Букринском плацдарме, в ста километрах от Киева на правом берегу
Днепра.   Уже   в   этих   боях   Базар   Ринчино   отличился,   за   что   был
награжден   медалью   "За   отвагу",   представлен   к   ордену   Боевого
Красного Знамени. Лютежский плацдарм, бои за Фастов, Попельню,
Брусилов,
  этапы   его   боевого   пути.
Погиб   Базар   Ринчино   28   декабря   1943   года   и   похоронен   в   селе
Бельковцы Коростышевского района Житомирской области. 10 января
1944   года   Указом   Президиума   Верховного   Совета   СССР   Базару
Ринчино присвоено звание Героя Советского Союза посмертно. Ему
сегодня исполнилось бы 100 лет. А он прожил всего тридцать. Многое
он успел сделать, но  мог сделать  больше. Главное он защитил Родину,
совершил   подвиг   и   остался   в   памяти   своего   народа.   В   честь   него
установлены   бюсты, обелиски, его именем названы улицы и учебные
заведения. Вот уже в 50й раз в Агинском бурятском округе прошел
турнир по вольной борьбе на призы Героя Советского Союза Базар
Ринчино.
Семен Данилович Номоконов
Почетный   солдат   Забайкальского   военного   округа,   прославленный
снайпер СевероЗападного фронта, таежный охотник из села Нижний
Стан Читинской области родился в 1900 году. "Сибирский шаман" так
прозвали Семена Даниловича на фронте. Непонятные слова   напевал,
чтото   шептал,   делал   пометки   на   курительной   трубке,   с   которой
никогда не расставался, разве что только в снайперском схроне. К
концу войны на личном счете прославленного на весь фронт снайпера
значились   367   уничтоженных   им   гитлеровцев.   О   нем   писали
фронтовые   газеты,   ему   посвящали   стихи   поэты      Лебедев_Кумач,
Михаил Матусовский, за его голову фашистские генералы предлагали
баснословные гонорары.  Он  прошел всю войну от начала и до конца:
боевой счет снайпера пополнился ещё 7 японскими самураями. После
Победы вернувшись в родные края он вновь плотнилал, строил дома,
охотился.   Похоронен   солдат   на  сельском   кладбище   в  селе   Зугалай
Могойтуйского района, куда в начале 60х годов переехала его семья.
В 2010 году   земляки праздновали   110 лет со дня его рождения. В
2012   году   на   Первом   канале   показали   художественный   фильм
"Снайпер"   прообразом   главного   героя   стал   Семен   Данилович
Номоконов.  Забайкальский   писатель  Сергей  Зарубин  написал   книгу
"Трубка снайпера"  Его имя помнят и чтут его дети, внуки и правнуки.
Мажиев Бальжинима
Герой   Социалистического   труда   (1957),   Почетный   гражданин
Агинского   Бурятского   автономного   округа   и   Читинской   области,
заслуженный   работник   сельского   хозяйства   РСФСР,   депутат
Верховного   Совета   СССР   четырех   созывов,   участник   Великой
Отечественной   войны,   кавалер   многих   боевых   и   трудовых   наград.
Бальжинима Мажиев был призван в действующую армию в июне 1941
года и прошагал дорогами войны до Восточной Пруссиии и Польши.
Артиллерийский разведчик Бальжинима Мажиев  три раза был ранен,
контужен. Вернулся с фронта с медалью "За отвагу" и двумя орденами Красной   Звезды.   После   ратного   боевого   пути   его   вновь   назначают
председателем колхоза имени Кирова. И с тех пор жизь Бальжинимы
Мажиева была связана с родной ХараШибирью, колхозом им.Кирова,
который он бессменно  возглавлял на протяжении сорока лет. При нем
колхоз   был   удостоен   Ордена   Дружбы   народов.   В   разных   отраслях
сельскохозяйственного   производства   колхоза   трудились   люди   19
национальностей:   русские,   башкиры,   татары,   украинцы,   казахи...
      Сегодня средняя школа села ХараШибирь носит имя Бальжинимы
Мажиева,   ежегодно   проводится   турнир   по   вольной   борьбе   среди
юношей на призы имени Мажиева
Парадович Александр Иосифович родился в 1920 году на станции
Бурятская Могойтуйского района Читинской области в семье
бурового мастера. Сержант Парадович был командиром разведроты
дивизии. В тяжелых условиях уличных боев разведчики совершали
смелые рейды по тылам врага, снимали часовых, захватывали пленных
и трофеи, ценные документы. Во время одной из жарких схваток с
врагом сержант парадович был ранен. Было это уже в январе 1943
года, когда окруженные в Сталинградском "котле" гитлеровцы
оказывали отчаянное сопротивление. Отлежав в госпитале, он догнал
свою гвардейскую  дивизию. С радостью встетили его однополчане
"А, сибиряк! Будешь долго жить! Дойдешь до самой Германии!".
Запорожье, Днепропетровск  этот город, как и Сталинград, долго
будет помнить наш земляк. Именно здесь он совершил свой воинский
подвиг, проявив при форсировании Днепра героизм,
самоотверженность и воинскую находчивость. 22 февраля 1944 года
ему было присвоено звание Героя Советского Союза. Геройразведчик
 за отвагу был отмечен американским  крестом "За боевые заслуги" .
После окончания войны он получил высшее образование и остался
жить в Семипалатинске. В 1972 году он приезжал в  гости к землякам,
которые хранят память о разведчикегерое.
Дамша Юндунов
Герой Социалистического труда (1966). Родился в местности Шара
Хунды   близ   сегодняшнего   села   Боржигантай   в   семье   Гомбоева
Шагдара.   В   младенческом   возрасте   был   отдан   в   семью   Доржиева
Сэнгэ. В 30е годы отца репрессировали. Дамша остался с матерью и
надо было ей помогать. он работает в колхозе табунщиком. 5 января
 1943 года его призвали в армию. После курсов по обучению военному
мастерству его часть оставили на Дальнем Востоке. В составе 847го
артиллерийского   полка   он   участвовал   в   боях   с   японскими
милитаристами.Демобилизовался   солдат   в   1950   году.   Вернулся   в
родное село и вновь стал работать табунщиком конного завода №128.
 С   1954   года   Дамша   Юндунов   чабан   на   маточной   отаре   овец.   И
каждый   год   он   добивается   высоких   результатов.   Урожайным   стал
1964 год, когда   он получил 134 ягненка от 100 овцематок. Указом
Президиума Верховного Совета СССР от 22 марта 1966 года Дамше
Юндунову присвоено звание Героя Социалистического труда. Сколько
бы он ещё успел? Он прожил короткую жизнь  умер в 1967 году,  но
пример   его   боевого   и   трудового   героизма   останется   в   памяти
потомков. Михаил Степанович Пристромов родом из села УндиноПоселье
Балейского района Читинской области. В Агинский округ переехал в
1950 году. На фронте с августа 1942 года. воевал в составе 116
гвардейской морской бригады. Отдельная морская бригада была
организована по прикаху Верховного Главнокомандования (так
называемый "резерв Сталина") для отвлечения врага. В одном из
тяжелых боев Михила Степановича тяжело ранило и когда в госпитале
уже собрались было ампутировать воспалившуюся руку он
категорически отказался. Руку ему оставили, четыре с половиной
месяца он пролежал в госпитале и после его комиссовали. Когда
 ветеран вспоминал об этом, у него каждый раз на глаза
наворачивались слезы. Прибыв домой, окрепнув немного, он стал
работать в родном колхозе. А после переезда в село Боржигантай
Могойтуйского района он стал комбайнером совхоза имени 50летия
СССР.  Как и на фронте всего себя отдавал хлеборобскому труду.
Родина высоко оценила его трудовой героизм. В 1957 году Михаилу
Степановичу Пристромову было присвоено звание Героя
Социалистического труда. И после выхода на пенсию Михаил
Степанович не оставался без дела. В нашей памяти Михаил
Степанович останется настоящим гражданином своей Родины, и
именно  благодаря таким рядовым солдатам, каким был Пристромов,
мир не узнает, что такое война!
Мункин Цыденжаб  родился в селе Кусочи Могойтуйского района.
Призван   в   РККА   в   сентябре   1939   года   с   должности   инструктора
Агинского окружкома ВЛКСМ. В 1940 году закончил Ташкентское
пехотное училище им.В.И.Ленина. Уже в дни войны учился на курсах
усовершенствования   офицерского   состава.   Командовал   взводом
автоматчиков, затем ротой 46 стрелкового полка. Приказом фюрера
город   Кенигсберг   в   Восточной   Пруссии   (ныне   г.Калининград)   был
превращен   в   городкрепость.   Здесь
  командование   вермахта
сосредоточило крупный военный гарнизон, а также отборные  отряды
из фолькштурмовиков и эсэсовцев, а также танки и орудия. Перед
советскими   войсками   стояла   нелегкая   задача:   штурмом   овладеть
городомкрепостью. Одним из основных объектов  был штаб, который
нужно было захватить первым. Возглавил группу наиболее опытных и
отважных бойцов гвардии лейтенант Цыденжаб Мункин. Гитлеровцы
открыли   ураганный   ружейнопулеметный   огонь,   ударили   минометы.
Казалось, что даже голову поднять невозможно, но приказ надо было
выполнять.   Гвардии   лейтенант   Мункин   первым   поднялся   в   атаку.
Отчаянное   сопротивление   фашистов   было   подавлено.   За   успешное
выполнение   боевого   задания   и   проявленные   при   этом   мужество,
стойкость   и   героизм   Цыденжаб   Мункин   был   награжден
полководческим орденом Александра Невского. Свидетельством его
 храбрости и мужества  орден Боевого Красного Знамени и многие
медали,   в   том   числе   "За   взятие   Кенигсберга".   Закончилась   война,
вернулся   в   родное   село   и   Цыденжаб   Мункин.   Работал   учителем,
воспитывал   детей.   В   его   детях   и   внуках,   а   сегодня   и   в   правнуках
продолжается героическая жизнь фронтовика, прошедшего грозовыми
сороковыми и победившего чуму 20 века  фашизм в его собственном
логове. Стафеев Николай Иванович        родился 13 сентября 1927 года в
селе УстьАга в семье колхозников. Окончил четыре класса, но дальше
учиться не пришлось, началась война. На войне были отец Иван
Федорович, братья Николай и Дмитрий, сестра Анна. В ноябре 1944
года  пришел черёд и Николая. Однако он не сразу попал на фронт.
Прошли несколько месяцев упорной учебы, постижения воинской
науки, совершенствования военного мастерства. Вскоре часть, в
которой служил Николай Иванович отправляется на запад, но война
близилась к концу и часть вернули обратно на восток. 36я армия,
которой командовал генераллейтенант А.А.Лучинский, получила
задачу: стремительно развивая наступление, разгромить Хайларскую
группировку противника, отрезав ей путь отхода на хребёт Большого
Хингана. первыми и очень серьезными преградами на пути бойцов
стали реки Аргунь и ХалхинГол. Благодаря мужеству и героизму
наших солдат и офицеров задача была выполнена. Вернулся после
демобилизации в родное село, а в 1965 году переехал в пос.Могойтуй,
работал в ДРСУ до выхода на заслуженный отдых. Вырастил с женой
четырех детей. Сегодня его дела продолжают его внуки и правнуки.
Рабдан   Раднаев  родился   в   1926   году   в   Борзинском   районе   в
местности УртаНарасатуй. Когда ему исполнилось   7 лет, родители
переехали   в   местность   Соёл,   что   находилось   между   селами   Хара
Шибирь   и   Зугалай.   Рабдана   определили   в   Зугалайскую   школу.
Окончание   им   седьмого   класса   совпало   с   началом   Великой
Отечественной войны. В 1943 году 18летний паренек был призван в
ряды защитников Родины. Боевое крещение он получил   на Западной
Украине близ города Львова в составе 22й мотострелковой бригады
3й танковой армии 1го Украинского фронта. Он воевал наводчиком
 57мм. противотанковой пушки. Но за два месяца до 9 мая 1945 года
для Рабдана   война закончилась. В небольшом польском городке где
располагался военный госпиталь ему ампутировали обе ноги: началась
гангрена.   Через   полтора   месяца   его   отправили   В   Ташкент   на
долечивание. И в мае 1945 года Рабдан Раднаев вернулся в родное
село. Окрепнув пошел работать в колхозную бухгалтерию, профессию
приобрел в госпитале. Далеко не каждый в его положении, без обеих
ног потянулся бы к работе. Но человек мужественный и волевой он не
мог   жить на иждивении у семьи. 40 лет он проработал бухгалтером
орденоносного   колхоза.   Был   награжден   Орденом   Отечественной
войны   второй   степени,   медалями   "За   отвагу",   "За   освобождение
Варшавы". Жизненный путь Рабдана Раднаева  это подвиг, который
под силу немногим.
(19232002)
Беляков
Беляков Николай Куприянович родился в 1923 году в с. Делюн
Шилкинского района. Он был восьмым ребёнком в большой семье
Куприяна   Николаевича   и   Алёны   Лаврентьевны.   Сыновья
помогали   отцу   пасти   и   ухаживать   за   домашним   скотом,   вести
хозяйство,   а   дочери   вместе   с   матерью   обшивали   всю   семью,
занимались выделкой шкур и всеми прочими женскими делами по
дому. Казалось, что  ничто не могло омрачить эти светлые будни.
Но в 1941 году началась Великая Отечественная война. В 1942
году Николая призывают на действительную военную службу. 19
Куприянович

Николай Житомирской,
  Тернопольской,
областей
летним пареньком он уходит на фронт, где участвует в боях в
составе   1128го   Тернопольского   Краснознаменного   полка,   336й
Житомирской   Краснознаменной   ордена   III   степени   дивизии   в
должности командира 82миллиметрового и 120миллиметрового
минометного
расчета.
Полк   участвовал   в   освобождении   сел   и   городов   Черниговской,
  Львовской   и
Киевской,
Хмельницкой
Украины.
    Свое первое боевое крещение Николай Куприянович получил 5
июля   1943   года   на   знаменитой   ОрловскоКурской   дуге.   После
освобождения г. Орла 5 августа 1943 года пошли в наступление
через   Брянские   леса   в   Сумскую,   Тернопольскую,   Львовскую,
Житомирскую,   КаменецПодольскую   области,   в   Закарпатье.
Далее   вступили   в   Польшу,   Чехословакию,   Германию.   За   годы
 войны   участвовал   в   форсировании   Днепра,   Вислы,   Одера.
Участвовал в уничтожении фашистских группировок в операциях
при   Белой   Церкви,   КорсуньШевченковской,   Тернопольской,
Бродской.
  Имеет   14   благодарностей   от   Верховного
Главнокомандующего   за   участие   в  освобождении   крупных
городов   Украины,   Польши,   Чехословакии,   Германии.   Был
награждён  Орденом Славы III степени, медалями  «За отвагу» и
«За боевые заслуги». Был два раза ранен и дважды контужен.
Война   закончилась   для   него   в   Праге   9   мая   1945   года.
Демобилизовался   в декабре 1945 года по ранению  и контузии.
     При   жизни   он   рассказывал,   как   будучи   артиллерийским
разведчиком   на   Волховском   фронте   при   выполнении
ответственного задания они встретились зимой в лесу лоб в лоб с
власовцами.   «Я   узнал   их   по   немецким   автоматам   и   одежде,
рассказывал   он.   –   На   их   вопрос,   кто   мы,   я,   не   растерявшись.
Ответил, что мы являемся авангардом танкового полка. Власовцы
поняли, что за нами идут мощные силы, и повернули в другую
сторону». Не скажи он этого, даже страшно подумать, что могло
произойти
разведчиков.
Вернувшись   в   родное   село,   Николай   Куприянович   помогал
восстанавливать коллективное хозяйство. Пришлось поработать и
председателем   своего   родного   колхоза   «Шэнэ   байдал».   В   1946
году женился на Елене Тимофеевне Сундуевой. Во время ВОВ она
была медсестрой в Холбонском госпитале.
В 1966 году  Беляковы переехали в с. Зугалай.  где до
заслуженного отдыха Николай Куприянович работал в колхозе
ветврачом. А  Елена Тимофеевна – техническим работником в
средней школе, а затем в пришкольном интернате.

небольшой

с

группой Евгения   Федоровна   Номоконова   (Краснова)  девичья   фамилия,
родилась   10   января   1925   года   в   п.Петровка   Пензенской   области   в
семье рабочих. В 1943 году окончила 10 классов и ушла на фронт.
Воевала   при   эвакогоспитале   №2902,   который   курсировал   во   время
боев   и   собирал   раненных.   Великая   Отечественная   война   для   неё
закончилась   под   Ригой,   но   эвакогоспиталь   переводят   на   восточный
фронт. Демобилизовалась после окончания войны с Японией, вышла
замуж и переехала с мужем в его родное Забайкалье. С 1968 года она
жила в пос.Могойтуй и до самой пенсии работала заведующей детским
садом. Была награждена орденами и медалями и активно участвовала
в патриотическом воспитании молодежи.
Паршонов Жамьян (Замагин) Мункуевич
Родился в 1924 году 21 января. Участвовал в боях на Халхин  Голе.
Защищал   восточные   рубежи   нашей   Родины.   Награжден   орденами
 Ленина, "Знак Почета", "Отечественной войны", медалью "За победу
над Японией". После войны работал чабаном.   Ему было присвоено
звание   "Заслуженный   работник   сельского   хозяйства   РФ".   Вместе   с
супругой Мажит вырастили и воспитали 8 детей, в том числе и моего
папу  Умер в2010 году.
АЮРЗАНАЕВ   БАТОЦЫРЕН
Родился   31   марта   1923   году   в   местности   ХонхорБууса.   Рода
Баряахай
Харгана.
С   февраля   1942   года   курсант   ВосточноСибирского   пехотного
училища   508й   отдельной   учебной   артиллерийской   дивизии.   С   мая
1942 года по май 1945 года воевал в составе четвертого воздушного
десантного   корпуса   30   десантной   воздушной   бригады   57
кавалерийского   минометного   полка   Донского   фронта.   Служил
лейтенантом,

         Принимал участие в боях на КурскоОрловской дуге в составе
артиллерийского полка Центрального фронта, также участник штурма
городакрепости Кенигсберга. Он участвовал и в   других боях до 9
мая 1945 года. Был дважды тяжело ранен, но судьба берегла. Каждый
раз после лечения в госпитале он снова брался за оружие и продолжал
громить   фашистов.   Демобилизовался   в   декабре   1946   года.
В августе 2003 года, когда наша страна отмечала 60летний юбилей со
дня   освобождения   Курска   от   фашистских   захватчиков,   Батоцырен
Аюрзанаев   в   качестве   почетного   гостя   был   участником   тех
торжественных
мероприятий.
Умер   в   возрасте   86   лет   в   июне   2009
года.
Награжден   орденами   «Красной   Звезды»,   «Отечественной   войны»   I
степени,   медалями   «За   отвагу»,   «За   боевые   заслуги»,   «За   взятие
Кенигсберга»,   «За   победу   над   Германией»   и   многими   юбилейными
медалями.
 рядовой,   родился   в   1912   году   в
Казаков   Павел   Степанович,
г.Тамбове. Участник  Великой Отечественной войны. Был призван в
армию   в   1943   году.   Воевал   в   составе   380й   механизированной
разведроты. Награжден был   орденом Отечественной войны II степени
и многими медалями. Демобилизовался в 1946 году.
  командиром   отдельного   взвода   разведки. Прохоров Иван Иванович
Родился   11   апреля   1916   года   в   селе   СолдатовоАлександровское
Ставропольского   края.   Ещё   до   войны   окончил   железнодорожный
техникум во Владикавказе и работал на Приморской железной дороге.
Вревал   в   3й   стрелковой   дивизии   69й   армии   1го   Белорусского
фронта.   Освобождал   Польшу,   участвовал   в   штурме   Берлина.
демобилизовался в ноябре 1945 года. Окончил Ростовский институт
железнодорожного   транспорта.   В   начале   5х   пеехал   жить   в
Читинскую   область,   работал   на   разных   постах:   директором   Верх
Читинской   МТС,   Акшинской   РТС,   управляющим   Могойтуйской
"Сельхозтехники".   В   1976   году   ушел   на   заслуженный   отдых.
Был награжден орденами Красного Знамени и Отечественной войны I
степени,   многими   боевыми   и   трудовыми   медалями.   У   Ивана
Ивановича   три   сына,   все   они   стали   инженерами,   растут   внуки   и
правнуки.
Хоботов Андрей Николаевич   (23.09.1924 11.07.1993гг.)   Воевал с
1943   по   1945   гг.   Участвовал   во   всех   крупных   операциях   Красной
Армии.   Дошел   с   боями   до   Чехословакии.   Во   время   войны   был
пулеметчиком. Награжден орденом Красного знамени.
Соколова Клавдия Сергеевна
Родилась в 1927 году в г. Новосибирске. Во время войны с 14 лет
работала   на   военном   заводе.   Была   сборщиком,   затем   техником
механиком   военных   приборов.   Проработала   на   заводе   до   самой
Победы.   Награждена   медалью   "За   доблестный   труд   в   Великой
Отечественной   войне".   После   войны   жила   и   работала   в   с   Хара
Шибирь. Умерла в 2011 году.
Юндунов Насак Ирелтуевич
Родился 12.12.1916 г. в  Адогаликском улусе Чиндалейского сомона  в
местности   Сонгитуй.   В   1939   году   призван   на   службу   в   Красную
Армию. Во время войны сражался на Западном, Донском, Брянском и
I   Белорусском   фронтах.   Участник   штурма   Берлина.   Был   дважды
ранен.   Кавалер орденов Ленина, "Красной Звезды" два ордена "Знак
Почета". Награжден был Почетной грамотой Президиума Верховного
Совета, многими медалями.
Жапов   БадмаЦырен  родился   в   1920   году   в   селе   ХараШибирь
Могойтуйского   района.   Закончив   начальнюю   школу   в   родном   селе,
поступил   в   Агинскую   среднюю   школу.   Не   успев   закончить   её
добровольно ушел в ряды Красной Армии. Служил на озере Хасан в 4
кавалерийском полку 40 ордена Ленина кавалерийской дивизии. После
демобилизации   работал   в   родной   ХараШибири   избачом.   Когда
началась Великая отечественная война он ушел на фронт. Участник
Сталинградской битвы. В   кровопролитных   боях за город Таганрог
получил   тяжелое   ранение.   В   июле   1943   года   был   комиссован.
Возвратившись   с   фронта   домой   БадмаЦырен   Жапов   работает   на
разных   постах:   в   райкоме   КПСС,   райфинотделе   Могойтуйского
райисполкома и других. Почти через 20 лет его нашла заслуженная
награда  медаль "За оборону Сталинграда". Он рано ушел из жизни, но
его   дело   продолжают   его   дети,   внуки,   правнуки   и   праправнуки,
которые  сегодня проживают по всей России. советских

бесстрашие
Цыренов ЦыденЕши
В   грозном   41   году   18   летний   юноша   ЦыденЕши   Цыренов   после
окончания   Агинской   средней   школы   был   призван   в   ряды   Красной
Армии. Короткие курсы связистов,  и в мае 1942 года  после принятия
присяги   его   часть   перебрасывают   на   самый   сложный   в   тот   период
времени участок под Сталинград. Туда   где начиналось тяжелейшее
для нашей Родины и её армии испытание. 200 страшных дней и ночей
продолжалась битва, в которой  проверялись сила духа, мощь оружия
и
воинов.
        Пройдя   военными   дорогами   от   Сталинграда   до   Польши,   был
демобилизован в 1947 году. В его красноармейской книжке записи, о
награждении   многими   медалями:   «За   оборону   Сталинграда»,   «За
освобождение   Симферополя»,   «За   взятие   г.Паневеж»,   «За   взятие
г.Митавы»,   «За   боевые   заслуги».   Он   служил   в   войсках   связи,   а
важность  точной информации о складывающейся обстановке во время
операции   или   боя   это   половина   успеха.   Он   был   награжден   знаком
«Отличный   связист»   и   имеет   Благодарность   от   Верховного
Главнокомандующего.
       Вернувшись, домой в 1947 году ЦыденЕши Цыренович не сидит
сложа руки. Почти сразу же он направлен на курсы учителей, которые
с отличием окончил в 1948 году. В сохранившемся удостоверении об
окончании курсов только отличные  и хорошие отметки. По другому
и быть не могло.
                          Базаржапов Дашинима
Родился в Ушарбае. Получив профессию учителя, в предвоенные годы
преподавал
институте.
Девятнадцатилетним Дашинима Базаржапов за день до нового 1942го
года был призван в ряды Красной Армии. И с первых дней службы он
попадает   на   фронт,   да   не   куданибудь,   а   на   Центральный,   в
гвардейскую 247ю стрелковую дивизию, 916й полк, 2й батальон, 4ю
роту.   Потом   он   будет   служить   в   588м   артполку.   Грамотный   воин
работал с топографической картой, наконец, он попал в разведроту. За
его   плечами   величайшие   битвы   Великой   Отечественной      Курско
Орловская, КорсуньШевченковская, ЯсскоКишиневская. Его грудь
украшали   боевые   награды:   орден   Отечественной   войны   2   степени,
медали   "За   отвагу",   "За   победу   над   Германией".   после   окончания
войны   он   вернулся   к   своей   мирной   профессии      "сеял   разумное,
вечное, доброе"  учил детей.
Гунтыпов Гундажап Очирович
В   1941   ушёл   на   фронт.   В   1943г.   погиб   в   Пеньковской   области   в
деревне Шушуморая
  Читинском
учительском

в
Ставров Федор Иванович  (15.09.192111.01.1073  г.) Служил   в 52
стрелковой   дивизии   под   командованием   Тимошенко.   Участвовал   в
боях под Москвой, Смоленском, Калугой с   1941 по 1943год. Ранен
был 4 раза. В 1943 году комиссовали по контузии. Агеев Геннадий Константинович
родился 1 мая 1924 года в городе Кяхта Бурятской АССР. В августе
1942 года был призван в ряды Красной Армии. После краткосрочных
курсов направляется на Ленинградский фронт. Служил 19ти летний
Геннадий Агеев в отдельной разведроте 189 стрелковой дивизии 45
армии. Разведка  это глаза и уши армии. Ему приходилось принимать
участие   в   самых   опасных   и   ответственных   разведывательных
операциях. 8 апреля 1944 года при возвращении с рейда с захваченным
гитлеровским офицером разведгруппе пришлось выдержать жестокий
бой с превосходящими силами врага, но группа разведчиков сумела
прорвать   кольцо   окружения   и   доставить   пленного   в   штаб.   После
тяжелого ранения он несколько месяцев лечился в госпитале и затем
был   демобилизован   инвалидом   2   группы.   Награжден   был   орденами
Отечественной войны I и II степени и 8ю медалями, в том числе "За
оборону Ленинграда".  В 1949 году успешно оканчивает Иркутскую
юридическую школу и направляется на работу в Читинскую область. В
1956   году   получив   высшее   юридическое   образование,   он   начинает
работать   председателем   народного   суда   Могойтуйского   района.   На
этом посту он проработал до выхода на заслуженный отдых. Много и
активно занимался патриотическим воспитанием молодежи.

file_name: Книга первая Бессмертный полк Могойтуя.docx

intro: На сайте Бессмертного полка имеется страница Могойтуя. На сегодняшний день там записаны истории 555 солдат Победы погибших в годы войны. А также ушедших в мирное время. С каждым годом  фронтовиков становится меньше. Дают о себе знать годы, тяжелые испытания, которые выпали на долю защитников Отечества. И наша задача сохранить Память о каждом солдате.Истории солдат Победы Могойтуйского района.

воспитательная работа

group: Дисциплины

доп. образование детей

group: Другое

title: Солдаты Бессмертного полка Могойтуя


extracted_text:
«Аққайың» балабақшасы  МКҚК
  «Көпір –көпір» ойыны
         (Психологиялық сергіту тренингі )
Балабақша психологы:            Н.Жумин Ойынның мақсаты:  топқа бөліну әдістерімен  таныстыру.
Мазмұны.
Ойыншылар таңдаған екі ойын жүргізуші  басқалардан сырт жаққа
барып,өзара келісіп,мысалы:біреуі «Вольво»,екіншісі «Мерседес» деп «ат»
қойысады да, қол ұстасып, «көпір» жасап  ортада тұрады.Қалған ойыншылар
алдыңғы баланың иығына қолын қойып,тізбектеліп жүріп:
                       «Ал сенейік, сенейік,
                         Айтқанына көнейік.
                         Шалма ораған сопының
                         Ішін арам демейін.
                         Ақ көңілді әділ жан
                         Табылар деп көрейін»,
деп «көпірдің»астынан жүгіріп өтіп жатады.Екі бала тізбектің ең соңғы
ойыншысының алдынан «көпірді»жауып тұрып,одан сыбырлап қана сұрайды:
«Сен машинаға мінгенді жақсы көресінбе? Өскенде қандай  машина  мінесің?
«Вольво»ма,әлде «Мерседес» пе?»
Ойыншы қай көлікті таңдаса,сол жақ болып,бастаушының артына  барып
тұрады.
Ойын осылай  тізбектегі барлық балалар «көпірден» өткенше
созылады.Ойынның сонында  қай ойын бастаушыға  көп бала  жиналғаның
анықтайды да,орталарына  сызық  сызып,қолдарын  тартысып,күш сынасады.
Ойынның ережесі:
1. «Ат» қойғанда  оның  мағынасы  барлық  балалар  үшін  бірдей  түсінікті
болуы қажет.
 Тізбек ортасы  үзілсе, олар  саптарын  қайта  түзеп өтеді.
2.
Әдістемелік нұсқаулар.
Бұл ойынды топтағы балалар  серуенге шыққанда ,уақыт көп болғанда
ойнаған жөн.Өйткені  тек  топқа  бөліну  үшін  біршама  уақыт  кетеді.Одан
кейін  ойынды балалардың өздері  де  таңбап ойнауына болады.
Ойынның педагогикалық маңызы:
Балабақшадағы үлкен топтағы балаларға арналған,командаға  бөлінудің
бірнеше түрін білулері   керек.Сол әдістердің күрделі  түрін  осы ойын арқылы  үйренеді.Өз беттерімен  ұйымдастырып ойнап,жаттығулар
орындап,оларға өздері әділ төрелік етуге  үйренеді.
     «Айдаһар» ойыны
Дайындаған балабақша психологы:          Н.Жумин. Ойынның мақсаты:  Тізбектеліп тұрып,бірдей қимылдауға үйрету.

                                      Мазмұны.
Балабақшадағы балалар  бойларына  қарай 810нан  бірнеше топқа
бөлінеді.Олар   ара   қашықтықтарын   68метрден   қалдырып,алаңның   бұрыш
бұрыштарында   тізбек     құрып,алдыңғы   тұрған   баланың   белінен   қапсыра
құшақтап тұрады.Әр тізбек – бір «Айдаһар».
    Ойын бастаушының берген белгісінен кейін «Айдаһардың» басы болып
бірінші тұрған ойыншы  тізбектен бөлініп кетпей,оңғасолға  тез бұрылып,
артындағы  тізбекті күшпен  сүйрей жүріп,қолын алға соза «құйрығын»,яғни
соңғы  тұрған ойыншыны  ұстап алуға тырысады.
     Егер соңғы ойыншыны  ұстап алса ,онда ол бала екінші болып  тұрады
да,ойын әрі қарай жалғаса береді.Ал ойын созылып, «айдаһар»
«құйрығын»көпке дейін ұстай алмаса,олар орындарын  ауыстырады немесе
бірінші  тұрған  ойыншы  тізбектің  ең сонына   тұрып,екінші  тұрған бала
ойынды әрі қарай  жалғастырады.Ойын осылай  тізбектегі  бар ойыншы
жүргізуші болғанша  қайталана береді.
Ойын ережесі.
1. Әр тізбекте 810 ойыншыдан артық  болмауы керек.
2. Тізбек үзіліп кетсе ,ойын тоқтатылып ,ойыншылар  белдерінен  қайта
ұстауға  мүмкіндік береді.
3. Киімнен ұстауға болмайды.Тек қолынан  ұстаған кезде ғана ойын
тоқтатылады.
        Әдістемелік нұсқаулар.
Ойын жүргізілетің алаң  балалар жарақаттанатын  заттардан  тазартылуы
керек.Тізбектер  бірбірімен  соғылысып қалмау үшін,олардың ара қашықтығы
алшақ  болуын  қадағалап отыруы қажет.Соныңдағы бала тізбек  үйірілгенде
алысқа  жүгіруге тура  келетінін, құлап  қалмас  үшін  алдын  ала әрекеттенуін
ескерткен жөн.Бұл ойын қытай халқының  ұлттық ойны екенін,олардың
«айдаһар»қалай және неліктен  қастерейтіндіктерін  әңгімелеп беру. « Көрші » ойыны
Дайындаған балабақша психологы:          Н.Жумин. Ойынның мақсаты:  Төнген қауіпке жолдасымен бірге  төтеп  беріп,алға
қойған мақсатқа жетуге үйрету.

                                      Мазмұны.
   Ойыншылар  екіекіден қол ұстасып,бірінің артына бірі тұрады.Олардың
алдындағы  бастапқы сызықтан 810 метр қашықтықта екінші сызық
жүгізіледі.Сол сызықтың үстінде  ойын жүргізуші,торушы бір бала
тұрады.Ойын бастаушының  белгісінен кейін,тізбекте тұрған ойыншылар:
«Көршіні көрші шақырды,
Болды сыйлап ас бермек.
Қулығын іште жасырды,
                                Ынтасыпейіл білдірмек»,деп өлең айтады.
   Содан кейін,ең артта қол ұстасып тұрған екі бала:
«Мен де соны білемін,
        Сондықтан ер боп келемін.
 Ұрыскеріс шығармай,
Ер атанып көремін»,
   деп  жауап қайтарады да,тізбектің екі жағымен  жүгірген бойы сызықтан
өтіп,қайта қол  ұстасуы  керек.Сол кезде торушы бала бұлардың біреуін
ұстап алуға ұмтылады.Егер ұстап алса,қолынан жетектеп,тізбектің
алдыңғы  қатарына  келіп  тұрады.Ал сыңарсыз қалған ойыншы  торушы
болып,сызықтың үстінде  қалады.Ойын тізбекте тұрған  балалардың
барлғы жүгіріп  өткенше жалғасады.Ойынның соңында  қолға түспеген,
көршісінен айралмаған  ойыншылар  аталып өтеді.

Ойынның ережесі.
1. Өленнің сонғы сөзі айтылып біткен соң ғана  жүгіру керек.
2. «Торушыға» сызықтан  аттауға болмайды.
3. Қашып келе жатқан  баланы екі қолмен мықтап ұстау керек.
4. Өленді барлық ойыншы  дауыстап  айтыуы қажет. 5. Сызықтан аспай тоқтап  қалған  ойыншы ұсталған  болып саналады.
      Әдістемелік нұсқаулар.
Ойыншылар бір орында  көп тұрып  қалмауы үшін әр  тізбекте 68
жұптан  артық болмағаны дұрыс.Өлеңді  алдын ала  жаттату
қажет.Сыныптағы  оқушылардың қимылқозғалыс
қабілеттеріне,ойынды  жүргізу жағдайына  байланысты екі сызықтың
арасын  алыстатып не жақындатуға болмайды.Тізбектегі  балалар  бос
тұрмай,алдын ала берілген жаттығуларды  орындап тұрса,ойынның
балаға  тигізетін  пайдасы мол болар еді.
     « Жеткізбе » ойыны Дайындаған балабақша психологы:          Н.Жумин.
Ойынның мақсаты:  нысанаға дейін бар күшін сала жүгіріп,кілт
тоқтап,қарсыласынан айласын асырып,қайта  жүгіруге үйрету.

                                      Мазмұны.
Ойыншылар екі командаға бөлінеді.Ойын аланының дәл ортасынан сызық
сызылып, сол сызықтын  үстіне  бір белгі  қойылады.Ортанғы сызықтын екі
жағынан  20 метр  қашықтықта  тағы параллель  сызық  жүргізіледі.Екі
команданың ойыншылары сол  сызықтардың  үстінде  тұрады.Ортанғы
сызықтың үстінде ,белгінін тұсында  қолына ысқырық ұстап  төреші
тұрады.Ойынды бастауға  белгі  берілгеннен кейін,әр командадағы  бірінші
тұрған бала  тез  жүгіріп барып,ортадағы белгіні алуға тырысады. Жалаушаны
бұрын алып кеткен  ойнышыны  қарсылас команда  ойыншысы  сызыққа
жеткенше  қуып жетіп, қолын тигізсе,онда белгі сол балаға беріледі.Егер
ойыншы жеткізбей кетсе,онда ол өз командасына  бір  ұпай  әкеледі.Ал екі
ойыншы  белгіге қатар келіп қалса,онда қарсыласының  қолы бұрын тиген
ойыншының  белгіні алуға  хақысы жоқ.Бірінші бала белгіні ешкімнің
кедергісінсіз ақ алып кете алады,сондықтан қарсыластар белгіге келгенде өте
мұқият  болулары қажет.Ойын осылай командадағы барлық ойыншы  жүгіріп
өткенше созылып,сонында жинаған ұпайларына қарай жеңіске жеткен команда
анықталып,ойын әрі қарай  жалғасады.
Ойын ережесі.
1. Әр командада ойыншы саны бірдей болуы керек.
2. Жүгіруде тек  команда берілгеннен кейін бірдей бастауларын қадағалап
отыруы керек.
3. Қарсыласынын қолы  бірінші  тиген  баланың  жалаушаны  алуға хақысы
жоқ. 4. Қарсыласының сызығынан  асып  кеткен  ойыншы  сол командада  қалып
қояды.
Әдістемелік нұсқаулар.
Балаларды командаға бөлгенде тек саныны ғана емес,күштерінің бірдей
болуына да көңіл  бөлген жөн.Сызықтардың ара қашықтығын  ойыншылар
шамасына қарай  өзгертуге болады.Жүгіріп келе жатқанда  ойыншы  шалынып
жығылып қалса,ойын тоқтатылып,қайтадан басталады.
     « Аю түртпек » ойыны Дайындаған балабақша психологы:          Н.Жумин.
Ойынның мақсаты:  Ойыншылардың арасынан санау арқылы бір «аю» және
бір «күзетші» сайланады.Қалған балалар бір бірінің қолдарынан
ұстап,шеңбер жасап тұрады.Олардың ортасына орындық қойып, «аю» қолына
бір метр жіп ұстап,сол орындыққа отырады,ал «күзетші» жіптің екінші шетін
ұстап тұрады.Сыртта тұрған ойыншылар күзетшіге білдірмей тез жүгіріп
келіп,аюды түртпектеуге тырысады.Оған күзетші жібермейді.Егер де
ойыншылардың біреуі «аюға» қолын тигізсе,сол баламен  күзетші орын
ауыстырады.Ал егер ойыншы «аюдың»қолына түссе,онда ол «аюмен» орын
ауыстырады.
Ойынның ережесі. 1. Ойын кезінде «аюға»орнынан тұруға, «күзетшіге» жіпті  тастап кетуге
болмайды.
2. Киімнен ұстауға  болмайды,тек қолдан ұстау керек.
3. Ойын белгімен  басталады,белгімен аяқталады.
Әдістемелік нұсқаулар.
Ойын бастаушыларды таңдағанда дәл  ойынның өтетін жағдайына  байланысты
әдістәсілдерді қолдануға болады.Мысалы, оқушылардың өз қалауымен,ат
қою арқылы  немесе басқа да  топқа бөліну  әдістерін қолданғандары жөн.Қол
астында  жіп  пен орындық  болмаған күнде, ойын  жүргізушілер  қолдарынан
ұстап  тұрып  ойнауларына болады. « Қайырлы таң,аңшы! »
               ойыны
Дайындаған балабақша психологы:          Н.Жумин.
Ойынның  мақсаты: шеңбер айнала  тез  жарыса  жүгіруге  үйрету.

Мазмұны.
Ойыншылар араларынан санау  не ат қою арқылы  бір «аңшы» сайлайды.
Қалған балалар  шеңбер  жасап, айналып өлең айтып  жүреді:
 «Қорқытпа мені дауылдан Дүрілдеп тұрса тау мен сай.
     Сатырлап тұрған жауыннан
          Жарқылдап тұрса түскен жай.
                                              Өз бойына болып сақ,
                                              Жанжағыңа караңдар!
Күн көріп жүр,күліпақ,
Сенен басқа жарандар»,
Деген  сөзден кейін,шеңбердің  сыртында  жүрген «аңшы» бір ойыншының  ту
сыртынан  келіп, иығына  қолын тигізеді.Ол  бала «аңшыға» қарап, «қайырлы
таң, аңшы!»деп,қолын беріп сәлемдеседі де, екеуі екі жаққа  шеңберді айнала
жүгіріп кетеді.Бетпебет  келгенде  тағы да тоқтай қалып,қол алысып, бос
тұрған орынға  бұрын баруға тырысады.Бұрын келген  ойыншы  орнында
қалып, орынсыз қалған  бала «аңшы»болып, ойынды әрі қарай
жалғастырады.Ойын осылай  барлық  балалар «аңшы» болғанша  жалғасып,
жүйрік ойыншылар аталады.
Ойынның ережесі.
1. Амандасқанда екеуі де тоқтауы керек.
2. Аңшы бала  тек ойын  басталғанда ғана  өлеңнің  аяғын тосады.Келесі
жолы  өленнің ортасынан ақ  жүре беруге болады.
3. Жүріп  келе жатқанда шеңбердегі  ойыншыларға  қол  тигізбеулері
керек.
4. Аңшы баланың қолы бір ойыншыға тиісімен,шеңбер бір орында тұрып
қалады.
Әдістемелік нұсқаулар.
Ойыншылардың саны аса көп болса, оларды екі шеңберге  бөлуге
болады.Өлеңді балалардың өздері  де таңдауына болады немесе ән
сабақтарында үйренген әндерін қайталай алады.Егер жүгіріп келе жатқанда
ойыншы  шеңберге  неғұрлым жақын жүрсе, оның жолы қысқа болатының
балаларға алдын  ала айтып, естеріне түсіру қажет. « Теңізші » ойыны
Дайындаған балабақша психологы:          Н.Жумин. Ойынның мақсаты:Бірінің белінен бірі ұстап, тізбектеле  жүгіріп
жүріп,кенеттен өзіне орын  табуға үйрету.
Мазмұны.
Ойыншылар бір ойын бастаушы сайлайды.Қалғандары ойын аланының  шет
шетінен  өздеріне бір метрлік  шеңбер  сызып алып, соның ішіне
орналасады.Ойын бастаушы ортаға шығып:
«Адам барып көрмеген,
Барам қиын жерге мен !
Кеме көшін бастайтын,
Арпалыста саспайтын,
Көк теңізді билеген,
Ер капитан мен болам»,деп шеңберлерді айналып, «толқындардың» арасымен
бұлтарып,оларды аралай жүріп, кез келген  ойыншыға қолын тигізеді.Оның
қолы тиген бала шеңберден шығып, капитанның белінен, содан кейінгілер
бірінін артынан брі тізбектеле жүреді.Осылай бірнеше баланы  сонынан
ерткеннен  кейін  бір мезгілде: «Жағаға жеттік!»дейді.Сол кезде тізбектегі
ойыншылар қолдарын  жібере салып,бос шеңберге  барып тұра қалады.Шеңбер
жетпей қалған ойыншы «теңізші» болып,ойынды әрі қарай жалғастырады.
Ойын ережесі.
1. Ойын бастаушы балаларға қолының ұшын ғана тигізеді.
2. Тізбекке неғұрлым көп ойыншының тізілгені қызығырақ.
3. Тізбектегі балалар  қолдарын жіберіп алса,ойын бастаушы  жүгіруін
тоқтатып,балалардың орындарына  тұруына  мүмкіндік  жасалады.
Әдістемелік нұсқаулар.
Шеңберлер ара қашықтығы 34метрден  кем болмау  керек.Ойын бастаушы
бір ғана  жолмен  жүрмей,ирелендеп жүгірсе, ойыншылардың шеңбер
тандауға мүмкіндігі аз болады. « Сығар аяқ » ойыны
Дайындаған балабақша психологы:          Н.Жумин. Ойынның мақсаты:Бір аяқпен  тепетендікті ұстап тұрып,күш сынасуға
жаттықтыру.
Мазмұны.
Шеңбер жасап отырған екі команда  бір бір ойыншыдан ортаға
шығарады.Олар бір аяғымен  қаздиып тұрып,екінші аяғын бір қолымен
ұстап,бір аяғымен секіре жүріп,екінші қолымен  итерісіп,бірін бірі екі
аяғымен тұрғызуға тырысады.Кімде кім қарсыласын  екі аяғымен  бірінші
тұрғызса,сол ойыншы өз командасына бір ұпай  әкеледі.Шеңбер жасап
отырған балалар  қол созып,өлең айтып ,би билейді.Жарыс біткеннен кейін
ойыншылар орындарына отырып,келесі екі күш сынасушы  ортаға
шығады.Ойынның соныңда көп ұпай жинаған команда  жеңіске жетеді.
Ойынның ережесі:
1. Ойыншылар тек бір аяқпен секіру керек.
2. Қарсыластар тек қолмен күш сынасады.Басқа жерге қол тигізуге
болмайды.
3. Отырғандардың барлығы да төреші.
Әдістемелік нұсқаулар.
Бұл ойынды спорт алаңынан гөрі көгалда өткізген жөн,өйткені ойыншылар
ұзақ уақыт  тік тұрғанша,көгалдың үстінде малдас құрып отырып,жан жағына
теңселіп,кеуде бұлшық еттерін жетілдіруге  жақсы мүмкіндік алады. « Алмасу » ойыны
Дайындаған балабақша психологы:          Н.Жумин. Ойынның мақсаты:  Бідер аяқпен ұзақ секіріп жарысуға үйрету.
Мазмұны.
Оқушылар араларынан екі төреші сайлайды.Қалған балалар ара қашықтығы
1216метр жердегі қарама қарсы параллель сызықтын үстінде  екі  командаға
бөлініп тұрады.Олардың екі шетінде төрешілер тұрады.Бастаушы белгі
берісімен,екі жақтағы ойыншылар  кезектесіп,сыңар аяқтап
секіріп,қарсыласының орнына одан бұрын барып тұруға тырысады.Бір біріне
қарсы келе жатқан балалар аланның ортасында  кездескенде,аяқтарын жерген
тигізбей тұрып,қол беріп амандасып,әрі қарай  секіруін
жалғастырады.Ойнышылар бір рет секіріп өткеннен кейін төрешілер алқасы
дұрыс төрелігін айтып,жеңіске жеткен ойыншылар мен команданы атап
өтеді.Ойын осылай бірнеше рет қайталанып,жалпы нәтижесі шығарылады
Ойынның ережесі
1. Қашықтықты бір ғана аяқпен секіріп өту керек.
2. Аяғын жол ортада  жерге  тигізіп алған балаға  ұпай берілмейді.
3. Қарсыласына кедергі жасаған ойыншы да ұпай алмайды.
Әдісттемелік нұсқаулар.
Балалардың аяқтарына аса көп күш түспес үшін ойынды көгалда немесе
жұмсақ жерде өткізген дұрыс.Сыныптағы оқушылардың қимыл қозғалыс
қабілеттерінің мөлшерін  бір бірнен аса алшақ болса,онда олар үшін
қашықтықты  қысқарту қажет.Ойын барысында баланың өзін басқалардан кем
санамауы туралы ойластырған жөн. « Секіре түс! » ойыны
Дайындаған балабақша психологы:          Н.Жумин. Ойынның мақсаты:өз бетімен секіру жаттығуларының түрларін
меңгеріп,жетілдіру.
Мазмұны
Ойыншылар екіден немесе  одан да көптен бөлініп,колдарына
секіртпе,шығыршық,жіп алып бос уақыттарында,үзіліс кезінде жарысып
ойнайды.Секіру жаттығулары сан алуан:
1. Қос аяқтап ұзындыққа секіру.
2. Жүрелеп отырып ұзақ секіру.
3. Жердегі сызықтардан секіру.
4. Секіртпемен секіру.
5. Көз жұмып секіртпемен секіру.
6. Қол ұстасып секіру.
7. Секіртпемен бір қолмен ұстасып тұрып секіру.
8. Екеуден  қол ұстасып,бір секіртпеннің екі жағынан сырт жағындағы
қолмен ұстап секіру.
9. Екеуден тұрып,бір секіртпеннің іш жағындағы  қолмен ұстап тұрып
секіру.
10.Бірінің  артына бірі тұрып секіру.
11.Бір біріне қарап  тұрып секіру.
12.Үштен тұрып,үш секіртпені  шеткі екеуі  айналдырып секіру.
13.14.15.Ұзын секіртпелерден секіру түрлері.
16.Тұйық ұзын резенкелерден секіру.
Ойынның ережелері.
1. Секіру жаттығуларын оқушылар өзара келісіп орындайды.
2. Секіретін жер таза әрі жұмсақболу керек.
3. Секіртпемен ұлдар мен қыздар бқлек секірулері керек. « Қармақ » ойыны Дайындаған балабақша психологы:          Н.Жумин.

Ойынның мақсаты:арнаулы бір ырғақпен  белгіден секіруге үйрету.
Мазмұны.
Балалар араларына бір ойын бастаушы сайлайды.Қалғандары шеңбер жасап
тұрады.Бастаушы қолына екі метрдей арқан алып,шеңбердің ортасына тұрады.
                                              «Қармақ салып балыққа
   Отырдым көп ,жалықпай.
   Күн де ақыры батты,әне,
Бір де балық қаппады.
   Сөйтсем,тіпті,білмеппін,
     Қармаққа жем ілмеппін!»
деп өлеңдетіп, «енді жем ілемін»деп арқаннын бір ұшын байлайды.Арқанды
екі қолымен бір екі рет жоғары  айналдырып барып,алға енкейіп,балалардың
аяқ астынан  өткізіп, айнайдыра бастайды.Шеңберде тұрған ойыншылар
арқаннын арынына қарап,аяқтарына тигізіп алмай,қос аяқтап секіріп
тұрады.Егер арқан бір баланын аяғына тиіп кетсе,ол ойын бастаушының
орнына  ортаға шығып,арқанды әрі қарай айналдырады.Ойын осылай арқан
айналдыруды тоқтатпай,жалғаса береді.
Ойынның ережесі.
1. Бастаушы ауысқан сайын арқанның айналу барысы да өзгеріп тұрады.
2. Арқаннан секірмей қалған ойыншы жеңілген  болып саналады да,ортаға
шығып ойынды жалғастырады.
3. Бір шеңберде он баладан артық болмауы керек. « Сап түзе! » ойыны Дайындаған балабақша психологы:          Н.Жумин.
Ойынның мақсаты:Тізбекте тұрып допты әр түрлі әдістермен  тез,нақты
беруге  үйрету.
Мазмұны.
Оқушылар санау арқылы  төрт командаға бөлініп,бір біріне созғанда қолдары
жететіндей  қашықтықта  тізбектеліп тұрады.Әр команданың бірінші тұрған
ойыншысына  баскетбол добы  беріледі.Ойынды бастауға белгі  берілгеннен
кейін,бопты тез жоғары көтеріп,денесін бұрмай,шалқайып,артында тұрған
ойыншыға  береді.Одан келесі бала алады.Доп осылай ең сонғы балаға жеткен
кезде,ол: «Теріс бұрыл!Сап түзе!»деп бұйрық береді.Команда теріс
бұрылып,сап түзеп,ойынды  әрі қарай жүргізе береді.Ойын осылай үш рет сап
түзегеннен кейін тоқтатылып,жеңіске жеткен команда  анықталып,ойын әрі
қарай жалғасады.Ойын осылай қайталана береді.
Ойынның ережесі.
1. Ойынды баскетбол добымен ойнайды.
2. Командалар ойынды  белгімен  ғана бастайды.
3. Әр команда  ойыншылары  өздеріне арналған  сызықтың үстінде тұрады. « Қуып жет ! » ойыны Дайындаған балабақша психологы:          Н.Жумин.

description: « Қармақ » ойыны

description: « Сап түзе! » ойыны

description: « Қуып жет ! » ойыны

intro: О р т р р р о о о о и о о о о  р о о о о т т т то о о о о о о о о о о о о о о о о

title: Ойын арқылы баланы дамытуға болады


description:
«Аққайың» балабақшасы  МКҚК
  «Көпір –көпір» ойыны
         (Психологиялық сергіту тренингі )
Балабақша психологы:            Н.Жумин

description:
Ойынның мақсаты:  топқа бөліну әдістерімен  таныстыру.
Мазмұны.
Ойыншылар таңдаған екі ойын жүргізуші  басқалардан сырт жаққа
барып,өзара келісіп,мысалы:біреуі «Вольво»,екіншісі «Мерседес» деп «ат»
қойысады да, қол ұстасып, «көпір» жасап  ортада тұрады.Қалған ойыншылар
алдыңғы баланың иығына қолын қойып,тізбектеліп жүріп:
                       «Ал сенейік, сенейік,
                         Айтқанына көнейік.
                         Шалма ораған сопының
                         Ішін арам демейін.
                         Ақ көңілді әділ жан
                         Табылар деп көрейін»,
деп «көпірдің»астынан жүгіріп өтіп жатады.Екі бала тізбектің ең соңғы
ойыншысының алдынан «көпірді»жауып тұрып,одан сыбырлап қана сұрайды:
«Сен машинаға мінгенді жақсы көресінбе? Өскенде қандай  машина  мінесің?
«Вольво»ма,әлде «Мерседес» пе?»
Ойыншы қай көлікті таңдаса,сол жақ болып,бастаушының артына  барып
тұрады.
Ойын осылай  тізбектегі барлық балалар «көпірден» өткенше
созылады.Ойынның сонында  қай ойын бастаушыға  көп бала  жиналғаның
анықтайды да,орталарына  сызық  сызып,қолдарын  тартысып,күш сынасады.
Ойынның ережесі:
1. «Ат» қойғанда  оның  мағынасы  барлық  балалар  үшін  бірдей  түсінікті
болуы қажет.
 Тізбек ортасы  үзілсе, олар  саптарын  қайта  түзеп өтеді.
2.
Әдістемелік нұсқаулар.
Бұл ойынды топтағы балалар  серуенге шыққанда ,уақыт көп болғанда
ойнаған жөн.Өйткені  тек  топқа  бөліну  үшін  біршама  уақыт  кетеді.Одан
кейін  ойынды балалардың өздері  де  таңбап ойнауына болады.
Ойынның педагогикалық маңызы:
Балабақшадағы үлкен топтағы балаларға арналған,командаға  бөлінудің
бірнеше түрін білулері   керек.Сол әдістердің күрделі  түрін  осы ойын

description:
арқылы  үйренеді.Өз беттерімен  ұйымдастырып ойнап,жаттығулар
орындап,оларға өздері әділ төрелік етуге  үйренеді.
     «Айдаһар» ойыны
Дайындаған балабақша психологы:          Н.Жумин.

description:
Ойынның мақсаты:  Тізбектеліп тұрып,бірдей қимылдауға үйрету.

                                      Мазмұны.
Балабақшадағы балалар  бойларына  қарай 810нан  бірнеше топқа
бөлінеді.Олар   ара   қашықтықтарын   68метрден   қалдырып,алаңның   бұрыш
бұрыштарында   тізбек     құрып,алдыңғы   тұрған   баланың   белінен   қапсыра
құшақтап тұрады.Әр тізбек – бір «Айдаһар».
    Ойын бастаушының берген белгісінен кейін «Айдаһардың» басы болып
бірінші тұрған ойыншы  тізбектен бөлініп кетпей,оңғасолға  тез бұрылып,
артындағы  тізбекті күшпен  сүйрей жүріп,қолын алға соза «құйрығын»,яғни
соңғы  тұрған ойыншыны  ұстап алуға тырысады.
     Егер соңғы ойыншыны  ұстап алса ,онда ол бала екінші болып  тұрады
да,ойын әрі қарай жалғаса береді.Ал ойын созылып, «айдаһар»
«құйрығын»көпке дейін ұстай алмаса,олар орындарын  ауыстырады немесе
бірінші  тұрған  ойыншы  тізбектің  ең сонына   тұрып,екінші  тұрған бала
ойынды әрі қарай  жалғастырады.Ойын осылай  тізбектегі  бар ойыншы
жүргізуші болғанша  қайталана береді.
Ойын ережесі.
1. Әр тізбекте 810 ойыншыдан артық  болмауы керек.
2. Тізбек үзіліп кетсе ,ойын тоқтатылып ,ойыншылар  белдерінен  қайта
ұстауға  мүмкіндік береді.
3. Киімнен ұстауға болмайды.Тек қолынан  ұстаған кезде ғана ойын
тоқтатылады.
        Әдістемелік нұсқаулар.
Ойын жүргізілетің алаң  балалар жарақаттанатын  заттардан  тазартылуы
керек.Тізбектер  бірбірімен  соғылысып қалмау үшін,олардың ара қашықтығы
алшақ  болуын  қадағалап отыруы қажет.Соныңдағы бала тізбек  үйірілгенде
алысқа  жүгіруге тура  келетінін, құлап  қалмас  үшін  алдын  ала әрекеттенуін
ескерткен жөн.Бұл ойын қытай халқының  ұлттық ойны екенін,олардың
«айдаһар»қалай және неліктен  қастерейтіндіктерін  әңгімелеп беру.

description:
« Көрші » ойыны
Дайындаған балабақша психологы:          Н.Жумин.

description:
Ойынның мақсаты:  Төнген қауіпке жолдасымен бірге  төтеп  беріп,алға
қойған мақсатқа жетуге үйрету.

                                      Мазмұны.
   Ойыншылар  екіекіден қол ұстасып,бірінің артына бірі тұрады.Олардың
алдындағы  бастапқы сызықтан 810 метр қашықтықта екінші сызық
жүгізіледі.Сол сызықтың үстінде  ойын жүргізуші,торушы бір бала
тұрады.Ойын бастаушының  белгісінен кейін,тізбекте тұрған ойыншылар:
«Көршіні көрші шақырды,
Болды сыйлап ас бермек.
Қулығын іште жасырды,
                                Ынтасыпейіл білдірмек»,деп өлең айтады.
   Содан кейін,ең артта қол ұстасып тұрған екі бала:
«Мен де соны білемін,
        Сондықтан ер боп келемін.
 Ұрыскеріс шығармай,
Ер атанып көремін»,
   деп  жауап қайтарады да,тізбектің екі жағымен  жүгірген бойы сызықтан
өтіп,қайта қол  ұстасуы  керек.Сол кезде торушы бала бұлардың біреуін
ұстап алуға ұмтылады.Егер ұстап алса,қолынан жетектеп,тізбектің
алдыңғы  қатарына  келіп  тұрады.Ал сыңарсыз қалған ойыншы  торушы
болып,сызықтың үстінде  қалады.Ойын тізбекте тұрған  балалардың
барлғы жүгіріп  өткенше жалғасады.Ойынның соңында  қолға түспеген,
көршісінен айралмаған  ойыншылар  аталып өтеді.

Ойынның ережесі.
1. Өленнің сонғы сөзі айтылып біткен соң ғана  жүгіру керек.
2. «Торушыға» сызықтан  аттауға болмайды.
3. Қашып келе жатқан  баланы екі қолмен мықтап ұстау керек.
4. Өленді барлық ойыншы  дауыстап  айтыуы қажет.

description:
5. Сызықтан аспай тоқтап  қалған  ойыншы ұсталған  болып саналады.
      Әдістемелік нұсқаулар.
Ойыншылар бір орында  көп тұрып  қалмауы үшін әр  тізбекте 68
жұптан  артық болмағаны дұрыс.Өлеңді  алдын ала  жаттату
қажет.Сыныптағы  оқушылардың қимылқозғалыс
қабілеттеріне,ойынды  жүргізу жағдайына  байланысты екі сызықтың
арасын  алыстатып не жақындатуға болмайды.Тізбектегі  балалар  бос
тұрмай,алдын ала берілген жаттығуларды  орындап тұрса,ойынның
балаға  тигізетін  пайдасы мол болар еді.
     « Жеткізбе » ойыны

description:
Дайындаған балабақша психологы:          Н.Жумин.
Ойынның мақсаты:  нысанаға дейін бар күшін сала жүгіріп,кілт
тоқтап,қарсыласынан айласын асырып,қайта  жүгіруге үйрету.

                                      Мазмұны.
Ойыншылар екі командаға бөлінеді.Ойын аланының дәл ортасынан сызық
сызылып, сол сызықтын  үстіне  бір белгі  қойылады.Ортанғы сызықтын екі
жағынан  20 метр  қашықтықта  тағы параллель  сызық  жүргізіледі.Екі
команданың ойыншылары сол  сызықтардың  үстінде  тұрады.Ортанғы
сызықтың үстінде ,белгінін тұсында  қолына ысқырық ұстап  төреші
тұрады.Ойынды бастауға  белгі  берілгеннен кейін,әр командадағы  бірінші
тұрған бала  тез  жүгіріп барып,ортадағы белгіні алуға тырысады. Жалаушаны
бұрын алып кеткен  ойнышыны  қарсылас команда  ойыншысы  сызыққа
жеткенше  қуып жетіп, қолын тигізсе,онда белгі сол балаға беріледі.Егер
ойыншы жеткізбей кетсе,онда ол өз командасына  бір  ұпай  әкеледі.Ал екі
ойыншы  белгіге қатар келіп қалса,онда қарсыласының  қолы бұрын тиген
ойыншының  белгіні алуға  хақысы жоқ.Бірінші бала белгіні ешкімнің
кедергісінсіз ақ алып кете алады,сондықтан қарсыластар белгіге келгенде өте
мұқият  болулары қажет.Ойын осылай командадағы барлық ойыншы  жүгіріп
өткенше созылып,сонында жинаған ұпайларына қарай жеңіске жеткен команда
анықталып,ойын әрі қарай  жалғасады.
Ойын ережесі.
1. Әр командада ойыншы саны бірдей болуы керек.
2. Жүгіруде тек  команда берілгеннен кейін бірдей бастауларын қадағалап
отыруы керек.
3. Қарсыласынын қолы  бірінші  тиген  баланың  жалаушаны  алуға хақысы
жоқ.

description:
4. Қарсыласының сызығынан  асып  кеткен  ойыншы  сол командада  қалып
қояды.
Әдістемелік нұсқаулар.
Балаларды командаға бөлгенде тек саныны ғана емес,күштерінің бірдей
болуына да көңіл  бөлген жөн.Сызықтардың ара қашықтығын  ойыншылар
шамасына қарай  өзгертуге болады.Жүгіріп келе жатқанда  ойыншы  шалынып
жығылып қалса,ойын тоқтатылып,қайтадан басталады.
     « Аю түртпек » ойыны

description:
Дайындаған балабақша психологы:          Н.Жумин.
Ойынның мақсаты:  Ойыншылардың арасынан санау арқылы бір «аю» және
бір «күзетші» сайланады.Қалған балалар бір бірінің қолдарынан
ұстап,шеңбер жасап тұрады.Олардың ортасына орындық қойып, «аю» қолына
бір метр жіп ұстап,сол орындыққа отырады,ал «күзетші» жіптің екінші шетін
ұстап тұрады.Сыртта тұрған ойыншылар күзетшіге білдірмей тез жүгіріп
келіп,аюды түртпектеуге тырысады.Оған күзетші жібермейді.Егер де
ойыншылардың біреуі «аюға» қолын тигізсе,сол баламен  күзетші орын
ауыстырады.Ал егер ойыншы «аюдың»қолына түссе,онда ол «аюмен» орын
ауыстырады.
Ойынның ережесі.

description:
1. Ойын кезінде «аюға»орнынан тұруға, «күзетшіге» жіпті  тастап кетуге
болмайды.
2. Киімнен ұстауға  болмайды,тек қолдан ұстау керек.
3. Ойын белгімен  басталады,белгімен аяқталады.
Әдістемелік нұсқаулар.
Ойын бастаушыларды таңдағанда дәл  ойынның өтетін жағдайына  байланысты
әдістәсілдерді қолдануға болады.Мысалы, оқушылардың өз қалауымен,ат
қою арқылы  немесе басқа да  топқа бөліну  әдістерін қолданғандары жөн.Қол
астында  жіп  пен орындық  болмаған күнде, ойын  жүргізушілер  қолдарынан
ұстап  тұрып  ойнауларына болады.

description:
« Қайырлы таң,аңшы! »
               ойыны
Дайындаған балабақша психологы:          Н.Жумин.
Ойынның  мақсаты: шеңбер айнала  тез  жарыса  жүгіруге  үйрету.

Мазмұны.
Ойыншылар араларынан санау  не ат қою арқылы  бір «аңшы» сайлайды.
Қалған балалар  шеңбер  жасап, айналып өлең айтып  жүреді:
 «Қорқытпа мені дауылдан

description:
Дүрілдеп тұрса тау мен сай.
     Сатырлап тұрған жауыннан
          Жарқылдап тұрса түскен жай.
                                              Өз бойына болып сақ,
                                              Жанжағыңа караңдар!
Күн көріп жүр,күліпақ,
Сенен басқа жарандар»,
Деген  сөзден кейін,шеңбердің  сыртында  жүрген «аңшы» бір ойыншының  ту
сыртынан  келіп, иығына  қолын тигізеді.Ол  бала «аңшыға» қарап, «қайырлы
таң, аңшы!»деп,қолын беріп сәлемдеседі де, екеуі екі жаққа  шеңберді айнала
жүгіріп кетеді.Бетпебет  келгенде  тағы да тоқтай қалып,қол алысып, бос
тұрған орынға  бұрын баруға тырысады.Бұрын келген  ойыншы  орнында
қалып, орынсыз қалған  бала «аңшы»болып, ойынды әрі қарай
жалғастырады.Ойын осылай  барлық  балалар «аңшы» болғанша  жалғасып,
жүйрік ойыншылар аталады.
Ойынның ережесі.
1. Амандасқанда екеуі де тоқтауы керек.
2. Аңшы бала  тек ойын  басталғанда ғана  өлеңнің  аяғын тосады.Келесі
жолы  өленнің ортасынан ақ  жүре беруге болады.
3. Жүріп  келе жатқанда шеңбердегі  ойыншыларға  қол  тигізбеулері
керек.
4. Аңшы баланың қолы бір ойыншыға тиісімен,шеңбер бір орында тұрып
қалады.
Әдістемелік нұсқаулар.
Ойыншылардың саны аса көп болса, оларды екі шеңберге  бөлуге
болады.Өлеңді балалардың өздері  де таңдауына болады немесе ән
сабақтарында үйренген әндерін қайталай алады.Егер жүгіріп келе жатқанда
ойыншы  шеңберге  неғұрлым жақын жүрсе, оның жолы қысқа болатының
балаларға алдын  ала айтып, естеріне түсіру қажет.

description:
« Теңізші » ойыны
Дайындаған балабақша психологы:          Н.Жумин.

description:
Ойынның мақсаты:Бірінің белінен бірі ұстап, тізбектеле  жүгіріп
жүріп,кенеттен өзіне орын  табуға үйрету.
Мазмұны.
Ойыншылар бір ойын бастаушы сайлайды.Қалғандары ойын аланының  шет
шетінен  өздеріне бір метрлік  шеңбер  сызып алып, соның ішіне
орналасады.Ойын бастаушы ортаға шығып:
«Адам барып көрмеген,
Барам қиын жерге мен !
Кеме көшін бастайтын,
Арпалыста саспайтын,
Көк теңізді билеген,
Ер капитан мен болам»,деп шеңберлерді айналып, «толқындардың» арасымен
бұлтарып,оларды аралай жүріп, кез келген  ойыншыға қолын тигізеді.Оның
қолы тиген бала шеңберден шығып, капитанның белінен, содан кейінгілер
бірінін артынан брі тізбектеле жүреді.Осылай бірнеше баланы  сонынан
ерткеннен  кейін  бір мезгілде: «Жағаға жеттік!»дейді.Сол кезде тізбектегі
ойыншылар қолдарын  жібере салып,бос шеңберге  барып тұра қалады.Шеңбер
жетпей қалған ойыншы «теңізші» болып,ойынды әрі қарай жалғастырады.
Ойын ережесі.
1. Ойын бастаушы балаларға қолының ұшын ғана тигізеді.
2. Тізбекке неғұрлым көп ойыншының тізілгені қызығырақ.
3. Тізбектегі балалар  қолдарын жіберіп алса,ойын бастаушы  жүгіруін
тоқтатып,балалардың орындарына  тұруына  мүмкіндік  жасалады.
Әдістемелік нұсқаулар.
Шеңберлер ара қашықтығы 34метрден  кем болмау  керек.Ойын бастаушы
бір ғана  жолмен  жүрмей,ирелендеп жүгірсе, ойыншылардың шеңбер
тандауға мүмкіндігі аз болады.

description:
« Сығар аяқ » ойыны
Дайындаған балабақша психологы:          Н.Жумин.

description:
Ойынның мақсаты:Бір аяқпен  тепетендікті ұстап тұрып,күш сынасуға
жаттықтыру.
Мазмұны.
Шеңбер жасап отырған екі команда  бір бір ойыншыдан ортаға
шығарады.Олар бір аяғымен  қаздиып тұрып,екінші аяғын бір қолымен
ұстап,бір аяғымен секіре жүріп,екінші қолымен  итерісіп,бірін бірі екі
аяғымен тұрғызуға тырысады.Кімде кім қарсыласын  екі аяғымен  бірінші
тұрғызса,сол ойыншы өз командасына бір ұпай  әкеледі.Шеңбер жасап
отырған балалар  қол созып,өлең айтып ,би билейді.Жарыс біткеннен кейін
ойыншылар орындарына отырып,келесі екі күш сынасушы  ортаға
шығады.Ойынның соныңда көп ұпай жинаған команда  жеңіске жетеді.
Ойынның ережесі:
1. Ойыншылар тек бір аяқпен секіру керек.
2. Қарсыластар тек қолмен күш сынасады.Басқа жерге қол тигізуге
болмайды.
3. Отырғандардың барлығы да төреші.
Әдістемелік нұсқаулар.
Бұл ойынды спорт алаңынан гөрі көгалда өткізген жөн,өйткені ойыншылар
ұзақ уақыт  тік тұрғанша,көгалдың үстінде малдас құрып отырып,жан жағына
теңселіп,кеуде бұлшық еттерін жетілдіруге  жақсы мүмкіндік алады.

description:
« Алмасу » ойыны
Дайындаған балабақша психологы:          Н.Жумин.

description:
Ойынның мақсаты:  Бідер аяқпен ұзақ секіріп жарысуға үйрету.
Мазмұны.
Оқушылар араларынан екі төреші сайлайды.Қалған балалар ара қашықтығы
1216метр жердегі қарама қарсы параллель сызықтын үстінде  екі  командаға
бөлініп тұрады.Олардың екі шетінде төрешілер тұрады.Бастаушы белгі
берісімен,екі жақтағы ойыншылар  кезектесіп,сыңар аяқтап
секіріп,қарсыласының орнына одан бұрын барып тұруға тырысады.Бір біріне
қарсы келе жатқан балалар аланның ортасында  кездескенде,аяқтарын жерген
тигізбей тұрып,қол беріп амандасып,әрі қарай  секіруін
жалғастырады.Ойнышылар бір рет секіріп өткеннен кейін төрешілер алқасы
дұрыс төрелігін айтып,жеңіске жеткен ойыншылар мен команданы атап
өтеді.Ойын осылай бірнеше рет қайталанып,жалпы нәтижесі шығарылады
Ойынның ережесі
1. Қашықтықты бір ғана аяқпен секіріп өту керек.
2. Аяғын жол ортада  жерге  тигізіп алған балаға  ұпай берілмейді.
3. Қарсыласына кедергі жасаған ойыншы да ұпай алмайды.
Әдісттемелік нұсқаулар.
Балалардың аяқтарына аса көп күш түспес үшін ойынды көгалда немесе
жұмсақ жерде өткізген дұрыс.Сыныптағы оқушылардың қимыл қозғалыс
қабілеттерінің мөлшерін  бір бірнен аса алшақ болса,онда олар үшін
қашықтықты  қысқарту қажет.Ойын барысында баланың өзін басқалардан кем
санамауы туралы ойластырған жөн.

description:
« Секіре түс! » ойыны
Дайындаған балабақша психологы:          Н.Жумин.

description:
Ойынның мақсаты:өз бетімен секіру жаттығуларының түрларін
меңгеріп,жетілдіру.
Мазмұны
Ойыншылар екіден немесе  одан да көптен бөлініп,колдарына
секіртпе,шығыршық,жіп алып бос уақыттарында,үзіліс кезінде жарысып
ойнайды.Секіру жаттығулары сан алуан:
1. Қос аяқтап ұзындыққа секіру.
2. Жүрелеп отырып ұзақ секіру.
3. Жердегі сызықтардан секіру.
4. Секіртпемен секіру.
5. Көз жұмып секіртпемен секіру.
6. Қол ұстасып секіру.
7. Секіртпемен бір қолмен ұстасып тұрып секіру.
8. Екеуден  қол ұстасып,бір секіртпеннің екі жағынан сырт жағындағы
қолмен ұстап секіру.
9. Екеуден тұрып,бір секіртпеннің іш жағындағы  қолмен ұстап тұрып
секіру.
10.Бірінің  артына бірі тұрып секіру.
11.Бір біріне қарап  тұрып секіру.
12.Үштен тұрып,үш секіртпені  шеткі екеуі  айналдырып секіру.
13.14.15.Ұзын секіртпелерден секіру түрлері.
16.Тұйық ұзын резенкелерден секіру.
Ойынның ережелері.
1. Секіру жаттығуларын оқушылар өзара келісіп орындайды.
2. Секіретін жер таза әрі жұмсақболу керек.
3. Секіртпемен ұлдар мен қыздар бқлек секірулері керек.

description: « Қармақ » ойыны

description:
Дайындаған балабақша психологы:          Н.Жумин.

Ойынның мақсаты:арнаулы бір ырғақпен  белгіден секіруге үйрету.
Мазмұны.
Балалар араларына бір ойын бастаушы сайлайды.Қалғандары шеңбер жасап
тұрады.Бастаушы қолына екі метрдей арқан алып,шеңбердің ортасына тұрады.
                                              «Қармақ салып балыққа
   Отырдым көп ,жалықпай.
   Күн де ақыры батты,әне,
Бір де балық қаппады.
   Сөйтсем,тіпті,білмеппін,
     Қармаққа жем ілмеппін!»
деп өлеңдетіп, «енді жем ілемін»деп арқаннын бір ұшын байлайды.Арқанды
екі қолымен бір екі рет жоғары  айналдырып барып,алға енкейіп,балалардың
аяқ астынан  өткізіп, айнайдыра бастайды.Шеңберде тұрған ойыншылар
арқаннын арынына қарап,аяқтарына тигізіп алмай,қос аяқтап секіріп
тұрады.Егер арқан бір баланын аяғына тиіп кетсе,ол ойын бастаушының
орнына  ортаға шығып,арқанды әрі қарай айналдырады.Ойын осылай арқан
айналдыруды тоқтатпай,жалғаса береді.
Ойынның ережесі.
1. Бастаушы ауысқан сайын арқанның айналу барысы да өзгеріп тұрады.
2. Арқаннан секірмей қалған ойыншы жеңілген  болып саналады да,ортаға
шығып ойынды жалғастырады.
3. Бір шеңберде он баладан артық болмауы керек.

description: « Сап түзе! » ойыны

description:
Дайындаған балабақша психологы:          Н.Жумин.
Ойынның мақсаты:Тізбекте тұрып допты әр түрлі әдістермен  тез,нақты
беруге  үйрету.
Мазмұны.
Оқушылар санау арқылы  төрт командаға бөлініп,бір біріне созғанда қолдары
жететіндей  қашықтықта  тізбектеліп тұрады.Әр команданың бірінші тұрған
ойыншысына  баскетбол добы  беріледі.Ойынды бастауға белгі  берілгеннен
кейін,бопты тез жоғары көтеріп,денесін бұрмай,шалқайып,артында тұрған
ойыншыға  береді.Одан келесі бала алады.Доп осылай ең сонғы балаға жеткен
кезде,ол: «Теріс бұрыл!Сап түзе!»деп бұйрық береді.Команда теріс
бұрылып,сап түзеп,ойынды  әрі қарай жүргізе береді.Ойын осылай үш рет сап
түзегеннен кейін тоқтатылып,жеңіске жеткен команда  анықталып,ойын әрі
қарай жалғасады.Ойын осылай қайталана береді.
Ойынның ережесі.
1. Ойынды баскетбол добымен ойнайды.
2. Командалар ойынды  белгімен  ғана бастайды.
3. Әр команда  ойыншылары  өздеріне арналған  сызықтың үстінде тұрады.

description: « Қуып жет ! » ойыны

title: Ойын арқылы баланы дамытуға болады