extracted_text:
РАЗРАБОТАЛА:
методист МКУ ДО ИДК
МОРОЗОВА ЕЛЕНА ВАЛЕНТИНОВНА ХОД ЗАНЯТИЯ
Этапы занятия
Деятельность
 педагогапсихолога
Деятельность
воспитанников
Единственная известная мне роскошь —
 это роскошь человеческого общения.
Антуан СентЭкзюпери
Самая главная формула успеха —
знание, как обращаться с людьми.
Теодор Рузвельт
Человеческая сущность налицо только в общении,
в единстве человека с человеком, в единстве, опирающемся
 лишь на реальность различия между Я и Ты.
Людвиг Фейербах
(слайд 1)
I. Организационный момент.
Приветствие. Игра «Молекулы»
Члены группы  «атомы»  свободно двигаются по комнате под
музыку. По сигналу ведущего (хлопок) Атомы объединяются в
молекулы по 2 человека, затем по 3 и т.д. В конце упражнения
объединяется вся группа.
Организация   позитивного   настроя
группы   на   работу,
  создание
благоприятного
климата
группового взаимодействия

Снятие   напряжения,
дружественной обстановки.
  создание Чтение стихотворения А.Дементьева “Выбор” (слайд 2)
Учиться жить среди людей, уметь общаться так же важно, как
изучать математику или биологию, поскольку общение  это главное
условие и способ существования людей.
 «Я и одноклассники — как не стать изгоем, как влиться в новый
коллектив, как отстаивать свое мнение, как добиться уважения. Как
стать услышанным?» «Я и учителя — как понравиться учителю
и при этом не испортить отношения с одноклассниками?» «Я
и родители: взаимоотношения с родителями; как налаживать
контакт, как понимать друг друга; как говорить, что я взрослый»?
Постановка  целей занятия,  познавательных задач.

II Основная часть
Начнем мы с понятия «общение». Обратимся к словарю: «
Общение – форма связи между людьми, взаимодействие,
действие, совершаемое вместе, сообща» (слайд 3).
 Попробуем расшифровать это слово. Участники выполняют работу
самостоятельно, обсуждают результаты исследования и объясняют
свой выбор.
Столько хороших, важных слов раскрывает нам понятие «общение».
Так почему же именно в общении возникают проблемы?  Сегодня
отчасти мы постараемся ответить на этот вопрос.
Наверно все сталкивались с тем, что, произнося слова,  в одной
Введение
компонента

мотивационного
познавательной

Создание
эмоционального
позитивного
настроя.

деятельности.
Развитие
познавательной   мотивации   на

Эмоциональная
учащихся
к

  подготовка
восприятию

основе эмоциональной.
материала.
Целеполагание.
Поставка

учебных
Включение   детей   в   решение
поставленных задач.

и
познавательных задач.
Постановка   проблемной   ситуации,
Дети   размышляют,
  проводят
требующей творческого поиска.
Групповая дискуссия
  находят   позитивные
аналогии,
определения Общения. ситуации устанавливаются хорошие отношения с собеседником, а в
другой – плохие, приводящие к конфликтам. От чего это зависит?
Эволюция наделила нас эмоциями, чтобы мотивировать нас к заботе
о себе и стремлению понимать людей, которых мы любим.
ЭМОЦИИ

телесные ощущения.
 – это опыт всего тела, включающий чувства, мысли и
Существуют 6 уникальных эмоций: ГРУСТЬ (слайд 4), ЗЛОСТЬ
(слайд 5), ОТВРАЩЕНИЕ (слайд 6), СТРАХ (слайд 7), СЧАСТЬЕ
(слайд 8) И УДИВЛЕНИЕ (слайд 9). Однако, как и когда мы их
выражаем, зависит от культуры, в которой мы живем, от воспитания
и от самовоспитания.  Существуют позитивные и негативные эмоции.
Правило 1: Выражай как можно больше позитивных эмоций
(слайд 10).
Упражнение «Прогноз погоды на сегодня»
Учащимся предлагается по очереди  представить прогноз погоды на
сегодня, назвав явление природы (дождь, снег, солнце, град и т.п.) и
соотнести это явление природы с представленными эмоциями.
Вывод: предполагаемое явление природы говорит о наличном
внутреннем состоянии человека.
 Упражнение «Выбор качеств»
На доске выписаны качества человека помогающие его общению и
усложняющие его: доброта, открытость, подозрительность,
Вовлечение   учащихся   в   основные
мыслительные операции.
Психологическое просвещение
Формулируют   вывод:
качества
конструктивного взаимодействия
  какие

для

нужны
Развитие

аналитических
Воспитанники
  используют   «Я
способностей.
стремления к самопознанию
  Формирование
высказывания»,   называют   эмоции,
ассоциирующиеся   с   данным
явлением   природы   и   объясняют,
позитивны они или нет. внимание, душевность, грубость, тактичность, зависть, скупость,
искренность, лицемерие, лживость, порядочность, эгоизм, честность.
Учащиеся должны выбрать те качества, которые способствуют
приятному и хорошему общению.
Ситуационный выбор
Развитие умения работать в группе
Воспитанники работают в группе,
делая   выбор   позитивных   качеств
характера
Задумайтесь: все ли эти качества достаточно развиты у вас?
Правило 2: Развивай в себе качества, способствующие
приятному и хорошему общению (слайд 11).
Развитие стремления к самоанализу
и   приобретению   положительных
качеств, необходимых в общении
Упражнение «Найди ошибку»
Проблемная ситуация «Подарок».
Создание проблемной ситуации
Как вы думаете, ребята, почему Костя вёл себя не тактично?
Групповая дискуссия
Правило 3: Развивай в себе тактичность (слайд 12). Такт –
умение вести себя пристойно, уважая других, чувство меры в
поведении, в поступках.
 Важно научиться чувствовать, что нужно другому человеку, что для
него обидно, в чем он нуждается больше всего.
Выясняют   причину   нетактичного
поведения главного героя
Формулируют вывод
Упражнение «Расскажи»
Активизация самоанализа
 Что ты чувствуешь, когда тебя называют по имени?
Правило 4: Называй друга по имени и он будет обращаться к
тебе так же (слайд 13).
Сообщения   учащихся   по   кругу,
высказывается каждый  Что ты чувствуешь, когда тебе говорят «Здравствуйте»?
Правило 5: Чаще употребляй слова вежливого обращения (слайд
14).
Ориентация   на   свободное   речевое
высказывание, развитие у учащихся
умения
формулировать
самостоятельно выводы

Сообщения учащихся по кругу
Формулировка выводов
Упражнение «Рекламный ролик»
Прорекламировать друга, употребляя красивые вежливые слова.
Развитие   умения   видеть   в   другом
положительные качества
Развитие творческих способностей
и логического мышления
Дети   выходят   в   круг   и
рекламируют
друга,
друг

обосновывают свои суждения
Упражнение «Чемодан в дорогу»
Назвать качества, которые помогают в общении.
III. Итоги занятия.
Вернёмся к теме,  эпиграфу.
Памятки подросткам.
Возвращение   к   началу   занятия,
установление   логической   связи
Воспитанники   обобщают   новый
материал, делают выводы
между темой и эпиграфом занятия
Каждый из вас получил памятку с правилами общения. Я думаю, что
она поможет проанализировать ваше общение с окружающими и
выделить для себя то, что необходимо в себе воспитывать.
Ритуал прощания
Рефлексия
проведённой

учащимися
Каждый   воспитанник   по   кругу
деятельности,
выражает   благодарность   любому Упражнение «Спасибо за…»
оценивание своей работы
из участников и называет, за что он
благодарит

file_name: Искусство общения. Умение жить среди людей.doc

intro:
Групповое занятие с элементами тренинговой работы
Цель: развитие социально-психологической компетентности личности воспитанника:  способности эффективно взаимодействовать с окружающими его людьми.
Задачи:
- совершенствование навыков общения, повышение уверенности в себе;
- развитие способности адекватно понимать себя и других;
- обучение приемам межличностного общения;
- снятие барьеров и страхов в процессе межличностного взаимодействия;
- формирование стремления к самопознанию и самосовершенствованию.
Результаты:
   1. Овладение определенными социально-психологическими знаниями в области общения.
   2. Освоение приёмов-правил межличностного взаимодействия.
   3. Формирование стремления к анализу своих качеств желания измениться в позитивную сторону.
  4. Воспитание ответственности за себя,  уважения  к другим.Групповое занятие с элементами тренинговой работы
Цель: развитие социально-психологической компетентности личности воспитанника:  способности эффективно взаимодействовать с окружающими его людьми.
Задачи:
- совершенствование навыков общения, повышение уверенности в себе;
- развитие способности адекватно понимать себя и других;
- обучение приемам межличностного общения;
- снятие барьеров и страхов в процессе межличностного взаимодействия;
- формирование стремления к самопознанию и самосовершенствованию.
Результаты:
   1. Овладение определенными социально-психологическими знаниями в области общения.
   2. Освоение приёмов-правил межличностного взаимодействия.
   3. Формирование стремления к анализу своих качеств желания измениться в позитивную сторону.
  4. Воспитание ответственности за себя,  уважения  к другим.

доп. образование детей

group: Другое

title: Проект психологического занятия "Искусство общения. Умение жить среди людей"


extracted_text:
Правописание причастий
Урокобобщение при подготовке к ЕГЭ, 10 класс
Цель:
 Обобщение и систематизация знаний по теме
 Отработка практических навыков применения алгоритмов при работе с
орфограммами в причастиях
Оборудование:
 интерактивное устройство mimio, мультимедийный проектор,
учебники:
Русский язык. 10 – 11 классы: учебник для
общеобразовательных учреждений / Н.Г.Гольцова,
И.В.Шамшин, М.А.Мещерина. – М.: ООО «ТИД «Русское
слово», 2011.
Пособие для занятий по русскому языку в старших классах/
В.Ф.Греков, С.Е.Крючков, Л.А.Чешко. – М.: Просвещение,
2009
1. (5 минут)  Записать предложение, произвести синтаксический  разбор.
Ход урока
Выполнить морфологический разбор причастий (по вариантам).
Листья   пальм,   колеблемые3  ровным   береговым      ветром,   мерно
покачивались,   как   огромные   веера,   приводимые3  в   движение
невидимой рукой.4
?! – От чего зависит написание суффиксов причастий ЕМ, ИМ?
?! – Какие причастия относятся к действительным и страдательным?
?! – Какие глагольные признаки есть у причастия?

! – Собери таблицу  «Правописание суффиксов причастий»
(класс   работает   в   тетради),   один   обучающийся   работает   у   доски
стилусом.
После   окончания   работы   –   самопроверка   (отодвигается   шторка   на
экране).
 Слайд 2
2.       (6 минут)
3. (4   минуты)!   –   Словарная   работа   с   графическим   обозначением
орфограммы.
Пишущий   человек,   видимый   вдалеке,   пенящийся   поток,   скачущие
кони, ставящий на место, стелющийся по земле, похрустывающая
ветка, колеблемый ветром, дремлющий дед, слышимый отчётливо,
клеящий карандаш, гонящий хворостинкой, подгоняемый соперником
4. (3 минуты)  ! – Образуйте все виды действительных и страдательных
причастий прошедшего и настоящего времени
Решить  ? Решать  ?
Клеить  ?
Надеяться  ?
5. (5 минут) Слайд 3
Заполнить таблицу примерами, объясняя свой выбор орфограммой
6. ( 7 минут) ! – упр.321 (пособие). Выписать СС «причастие + зависимое
слово» (на данную орфограмму)
7. (6 минут) ! – одной из сложных орфограмм является орфограмма «Н,
НН в причастиях и отглагольных прилагательных»
Слайд 4
Составить   алгоритм   применения   орфограммы,   используя   стрелки   и
вопросы.
 (9 минут) ! – пользуясь алгоритмом, выполнить упр. 274 (пособие)
 Комментированная проверка.
8.
Домашнее задание: п.51, упр. 268 (учебник), подготовить тестовую работу с
выбором ответа на данные орфограммы (15 вопросов)

file_name: конспект урока.docx

intro: презентация к конспекту урока

русский язык

group: Дисциплины

title: Конспект урока по русскому языку с презентацией (mimio) для 10 класса


extracted_text:
Жоспар
КІРІСПЕ
1. Дербес компьютерлерді іске қосу мен өшіру
2. Дербес ЭЕМнің базасы
НЕГІЗГІ БӨЛІМ
1. ІВМ РС компьютерінің негізгі блоктары
2. Микропроцессор
3. ЭЕМнің жедел жады
4. Графиктік адаптерлер
5. Дискідегі мәлімет жинақтауыштар
6. Принтерлер мен плоттерлер
7. Компьютерге информация енгізу құрылғылары
ҚОРЫТЫНДЫ
1. Қосымша құрылғылар
 Қолданылған  әдебиеттер ДЕРБЕС  КОМПЬЮТЕРЛЕРДІ  ІСКЕ  ҚОСУ  МЕН  ӨШІРУ
Компьютерлерді іске қосу үшін мынадай әрекеттерді орындау қажет:
1. ДЭЕМге жалғанып тұрған шеткері құрылғыларды токқа қосу керек
(принтер, сканер және т. б. ток көзіне жалғау керек);
2. Жүйелік блокты іске қосу керек;
3. мониторды іске қосу керек.
Бұл   ісәрекеттерден   кейін   экранға   компьютерді   алғашқы   жүктеу   және
құрылғыларды     тексеру   жүріп   жатқаны   жайлы   мәліметтер   шығады.
Операциялық жүйе                  ( алғашқы орындалатын программа) іске
кіріскен соң, компьютер жұмыс істеуге дайын күйге енеді.
Жұмыс істеп болған соң компьютерді өшіру үшін:
1. істеп тұрған программалар жұмысын доғару керек;
2. ДЭЕМге жалғанып тұрған шеткері құрылғыларды токтан өшіру керек
( принтер, сканер және т. б.);
3. мониторды өшіру керек;
4. жүйелік блокты өшіру керек.
Есте сақтаңыздар! Компьютерді іске қосқаннан кейін оны өшіру үшін (
немесе өшірген соң , оны қайта іске қосу үшін )  кем дегенде 1 минут
уақыт өтуі тиіс.
Дербес ЭЕМ
Дербес ЭЕМ – нің элементтік базасы
Дербес ЭЕМ – нің  (ДЭЕМ) элементтік базасы болатын электрондық
компоненттері информация өңдеудің белгілі бір функциясын немесе оны
есте сақтау ісін атқарады. Мұндай компоненттер  интегралдық схемалар
деп   аталады.   Интегралдық   схема   металдан   не   пластмассадан   жасалған
қорапқа салынған жартылай өткізгішті кристалдардан тұрады. Жіңішке жіп
секілді   арнайы   сымдар   осы   кристалды   қораптың   шеткі   тұяқшаларымен
жалғастырылады.
Жартылай   өткізгішті   кристалл   көбінесе   өте   таза   кремнийден
жасалады, оны жасауда вакуумдық бүрку , тырналау , қоспаларды иондық
түрде енгізу, дәлмедәл фотолитография   және де басқа жоғары   сапалы
технологиялар
  техноолгиялар
нәтижесінде  кристалда  электр  схемасына  біріктірілген  “Электрондық
молекуляр”  жасалады.  Олар  бір кристал  көлемінде  /5х5мм/ жүз мыңнан
аса бірбірімен байланысқан  “электрондық  молекулаларды”   құрастырып,
  қолданылады.
  Осындай
  күрделі заттардың
атқаратын
  меңгерілген.
  Интегралдық
  молекулалары
өте     күрделі     информация     түрлендіру     жұмыстарын     орындай     алады.
Мүмкін     болашақта     осындай     схемалар     элементтері       ролін     тікелей
ұғымдағы
  шығар.
Интегралдық  схемаларды  жасау,   тексеру  бұлардың  сапаларын  бақылау
 барлығы да  автоматтандырылған,  оның  үстіне оларды  сериялы  түрде
шығару   да
  шығаруды
баспаханалардағы   кітапты көбейтіп   шығару   мен   салыстыруға   болады.
Олар   өздерінің   атқаратын     функцияларына     қарай   ЭЕМнің   әртүрлі
тетіктерінің       шифраторлардың,     сумматорлардың,     күшейткіштердің
түрлеріне     байланысты     бөлекбөлек     топтарға     жіктеліп,     серияларға
бөлініп  шығарылады.     Бұл  схемалардың   интегралдық  (біріктірілген)
деп     аталу     себебі      олардың     бір     кристалы     күрделі   логикалық
функциялардың     белгілі     біреуін     орындай     алады,     сосын     олардан
транзисторлар   мен     диодтардан     қүрастырылатын     сияқты     машина
қондырғылары  оңай  жасалады.
  схемаларды
ДЭЕМ     біріңғай   ақпараттық     жүйеге     біріктірілген     техникалық
электрондық  құрылғылар  жиынынан  тұрады.  ДЭЕМ  құрамына  кіретін
құрылғыларды   олардың   функционалдық  қызметіне  қарай  екіге  бөлу
қалыптасқан,   олар:   жүйелік   блок   және  перифериялық,   яғни   шеткері
құрылғылар.
  Жүйелік  блок  мыналардын  тұрады:
микропроцессор;
оперативті  (жедел)  есте  сақтау  құрылғысы ;
тұрақты  есте  сақтау  құрылғысы;
қоректену блогы мен  мәлімет  енгізушығару  порттары.
Ал,  шеткері  құрылғылар  құрамы:
мәлімет  енгізу  құрылғылары;
мәлімет  шығару  құрылғылары;
мәлімет жинақтауыштар.
ДЭЕМнің машинасының  мүмкін  болатын  ең минималды  құрамына
(конфигурациясына)
  шығару
құрылғылары  және  бір  информация жинақтауыш  құрылғы  кіреді.  ДЭЕМ
дегі   шығарылатын
  оның   минималды
конфигурациясын     қосымша     шеткері     құрылғыларды     қосу     арқылы
кеңейтуге  болады.
  бірбірден   енгізу,
  түрлеріне
  жүйелік
  есептер
  қарай
  блок,
Информация     мен     басқару         командаларын       енгізетін     негізгі
құрылғылар   болып   пернелік   (клавиатура), “тышқан”   тәрізді тетік
және сканер  (із  кескіш)  есептеледі.  Енгізу  жұмыстарын  жүргізе  алатын
осындай   құрылғыларғы   тағы   да жарық   қаламұштары,     жарық   сезгіш планшеттер,     джойстиктер     (ұршық     тәріздес     тетік)     және   де     басқа
шығарылатын  есепке  сәйкес  әртүрлі  жұмыс  атқара  алатын  құрылғылар
жатады.     Мысалы,       бұлардың     кейбіреулерін     жобалау     жұмыстарын
автоматтандыруда  қолдануға  болады.
ІВМ  РС  компьтерінің  негізгі  блоктары
         Әдеттте   ІВМ РС     компьютерлері келесі бөліктерден (блоктардан)
тұрады:
 жүйелік  блок (тік  немесе  жатық  қорапқа орналасқан)  1 блок;

текстік   және   графикалық   информацияны   бейнелейтін   монитор
немесе  дисплей  2  блок;
әртүрлі   символдарды   компьютерге енгізуге арналған   перне тақта
немесе  пернелік – 3 блок;

     Компьтердегі  ең  негізгі құрылғы  болып  жүйелік  блок  саналады,  оның
ішінде     ДЭЕМнің     басты     құрылғылары     орналасқан.     Жүйелік     блок
құрамында     микропроцессор,     жедел       жад,     тұрақты   есте   сақтау
құрылғысы,  қоректену блогы мен  енгізушығару порттары  және  дискідегі
мәлімет жинақтауыш  болады.
         Бұларға қоса компьютердің жүйелік блогына мынадай құрылғыларды
жалғауға болады:
 қағазға текстік және графиктік мәліметтерді басып алуға арналған
принтер;
 джойстик   –   компьютерлік   ойындарда   қолданылатын   қолмен

басқарылатын тетік;
графиксызғыш немесе плоттер – сызуларды   (графиктерді)   қағазға
басатын құрылғы;
 CDROM   –   компактдискілерді   оқитын   құрылғы,   ол   қозғалатын
бейнелерді, текстерді және дыбыстарды шығару үшін пайдаланылады;
 Модем   –   телефон   желісі   арқылы   басқа   компьютерлермен   мәлімет
алмасуға қажет құрылғы;
 Стример   –   мәліметтерді   магниттік   таспада     (лентада)     сақтауға
арналған құрылғы;
 Желілік   адаптер   компьютерді   жергілікті   желіде   (   торапта   )
қолдануға мүмкіндік береді.
Сонымен, ДЭЕМнің басты блоктары болып процессор, компьютер жады
(жедел және сыртқы),  терминалдарды (енгізушығару құрылғылары)  және
мәліметтерді
  тасымалдау   құрылғыларын   компьютерге   жалғау
қондырғылары   (контроллерлер)   саналады.     Енді   соларды   қарастырып
өтейік. Микропроцессор
Микропроцессор  бір   кристалда   орналасқан   біріктірілген
  (үлкен)
интегралдық     схемалар       БИС,   олар   әртүрлі   типтегі   ЭЕМдер   жасауға
керекті   элемент   болып   табылады.   Оны   әртүрлі   логикалық   функцияны
орындайтын етіп программалау мүмкіндігі бар,   сондықтан программаны
өзгерту арқылы микропроцессорды арифметикалық құрылғы бөлігі  ретінде
немесе енгізушығару жұмыстарын басқарушы рөлінде қолдануға болады.
Микропроцессорге жедел және тұрақты жад,  енгізушығару құрылғылары
қосылады.
ІВМ РС  тәрізді компьютерлерде INTEL фирмасының және де соларға
сәйкес келетін басқа фирмалардың да микропроцессорлары қолданылады.
Микропроцессорлар   бірбірінен   өзгешелігі   олардың   типтерінде
(моделдерінде)     және   оның   қарапайым   амалдарды   орындайтын   жұмыс
жылдамдығының   көрсеткіші   –   мегагерц   –   МГц   бірлігімен   берілген
тактылық   (қадамдық )  жиілігінде жатыр.  Кең тараған модельдерге Intel
8088 ( _ 5МГц), 80286 ( _ 20МГц), 80386SX ( _ 25МГц), 80386DX   ( _
40МГц),  80486 ( 100Мгцке дейін ),  Pentuim ( 75МГцтен жоғары )  және
PentuimPro ( _ 200МГц) жатады, бұл тізім олардың жұмыс өнімділігі мен
соған   сәйкес   бағасының   өсуі   бойынша   реттеліп   келтірілген.   Кейде
конструкциялық   ерекшкліктеріне   қарай   бір   модельге   кіретін
процессорлардың   жиіліктері   әртүрлі   бола  береді  –  жиілігі   артқан   сайын
оның жұмыс жылдамдығы да өсе түседі.
Intel 8088, 80286, 80386 тәрізді бұрын шыққан микропроцессорлардың
аралас   сандармен   амалдарды   жылдам   орындайтын   арнаулы   командалары
жоқ,   сондықтан   олар   жұмыс   өнімділіктерін   арттыратын   қосымша
математикалық  сопроцессорлармен  ( Turbo  режимі ) жабдықталады.
Компьютерлер  алып жүруге ыңғайлы вариантта да  жасалады  (Laptop не
Notebook).  Мұндай ЭЕМ дерде жүйелік блок ,  монитор және пернелік бір
қорапта жасалған:  жүйелік блок пернелік астында орналасқан,  ал монитор
пернеліктің қақпағы тәрізді жасалған.
ЭЕМнің жедел  жады
Оперативті   есте сақтау   құрылғысы   немесе   ЭЕМнің   жедел
жады  (RАМ)     және   де   тұрақты     есте     сақтау     құрылғысы   (RОМ)
компьютердің  ішкі  жадын  құрайды,  осы  екеуімен процессор  жұмыс
кезінде   мәлімет алмасып  отырады.  Өңделуге  тиісті кезкелген  мәлімет
алдымен  компьютердің  сыртқы  жадынан (магниттік  дискілерден)  жедел
жадына  көшіріледі.
         Компьтердің   жедел   жадында   осы мезетте   дереу   өңделуге   тиіс
мәліметтер   мен   программалар     ғана     сақталады.     Информация     керек кезінде  магниттік  дискіден  жедел  жадқа  көшіріліп,   өңделген  соң  олар
қайта  сыртқы  жадқа  жазылып  қойылады.   Жедел  жадта  информация
тек  жұмыс  сеансы  кезінде  сақталып,  ондағы  мәлімет ЭЕМ  өшірілгенде
немесе   электр   торабында   ақау   болып,   тоқ   сөнген   шақтарда   ізсіз
жоғалады.  Осыған      байланысты  әрбір  адам   өзіне  ұзақ  уақыт  керек
болатын  информацияны  жоғалтып  алмауы  үшін  оқтыноқтын   магниттік
дискіге  жазып   отыруы  керек.
      Компьюетрдің  жедел  жадының  көлемі  өскен  сайын  оның  есептеу
жылдамдығы    да  артады.  Информация  көлемін  өлшеуде  8 биттен (бір
мен ноль)  тізбегі  тұратын  байт  бірлігі  қолданылатыны  белгілі.
     Осы  өлшем  бірлігі  арқылы  жедел  жадтағы  не магниттік  дискеттегі
сақталатын  информация  360 кб ,  720кб  немесе  1,2 Мб  болып  жазылуы
мүмкін.  Мұнда  1кб (1килобайт) = 1024байт, 1Мб = 1024кб,  ал  винчестер
аталып  жүрген атты  дискіде  500Мб,  1000Мб (1Гб)  және одан да көлемді
информация  жазылып  сақталады.
         Әдетте   ІВМ   РС ХТ   (бұрынғы   модель) компьютерлердің жедел
жадының   көлемі   640 кб,   ІВМ   РС АТ үшін – 1Мбтан   жоғары,   ал
олардың  жроғарғы  модельдері  1 –ден 8 Мбқа  дейін,   бірақ оның  көлемі
16,32Мб  не одан   да  жоғары  бола  береді – жедел  жадтың  көлемін  оның
негізгі  платасына  микросхема  қоса  отырып  үлкейтуге  болады.
     Компьютердің  жедел  жадынан  өзгеше  оның  тұрақты  жады  бар,  ол
өзгертілмейтін   мәліметті   сақтайды,     ешкім   оны   өшіріп   қайта   жаза
алмайды,   ол   мәліметті   тек   оқуға   болады.   Әдетте   тұрақты   жадтың
көлемі     шағын     3264   кб     шамасында.       Тұрақты     жадқа     керекті
программалар     оны     шығаратын     заводта       жазылады,     олар   көбінесе
компьютерді  тоққа  қосқан  кезде  оны  тексеріп  іске  қосу үшін  қажет.
         Компьютерлердің   көлемі   1Мб болып   келетін     жедел   жады екі
бөлімнен   тұрады – алғашқы     640кб     қолданылатын   программалар мен
операциялық  жүйе  үшін,  ал қалған  мөлшері   төмендегідей  мақсаттарға
қолданылады:
     операциялық  жүйенің  компьютердің  жұмысқа  жарайтынын тексеретін
және     төменгі     деңгейде     қарапайым     енгізушығару     жұмыстарын
атқаратын  бөлігі;
экранға бейнелер  шығару  үшін;

 компьтердің  қосымша  құрылғылары мен бірге келетін  операциялық
жүйелердің   кеңейтілген  бөліктері.
      Жедел  жадтың  көлемін  көрсеткенде,  оның  бірінші  бөлігі  туралы
айтылады,    ал ол кейбір   программаларды   орындауға   жеткіліксіз болып
қалады.     Міне,     осындай     сәттерде     компьютердің     жедел     жадының
кеңейтілген  бөлігі  (extended)  мен қосымша  (expanded)  пайдаланылады. INTEL фирмасының  80286, 80386SХ  и 80486 SХ  процессорлары  16Мб
жедел  жад  көлемімен,  80386 и 80486  прцессорлар 4Гб көлемімен  жұмыс
істей   алады.   Бірақ   операциялық   жүйе   үлкен   көлемді   жадты   толық
пайдалана   алмайды.   Қосымша   жад көлемін   толық    пайдалану    үшін
aрнаулы     программалар       драйверлер    жасалып,     олар     процессордың
жедел   жадындағы   информацияны   сақтайтын,   әрі толық   пайдаланатын
режимге  көшуді  қамтамасыз  ете алады.
     Процессордың   өте  жылдам  істейтін  тағы  бір  шағын  көлемді  жады
бар,  оны   кэшжад   (Cash)  деп  атайды.   Ол  жедел жадпен процессор
арасында  дәнекерлік  роль  атқарып,   жалпы  жұмыс  өнімділігін  арттыру
қызметін  атқарады.
     Процессордан  бөлек  компьютер  құрамында:
 ЭЕМ     құрылғылары     (дисплей,     диск     және     т.с.с)   жұмысын
басқаратын  электрондық  схемалар ( контроллерлер ) ;
 Енгізішығару   порттары,   олар   жүйелік   блокқа   әртүрлі принтер,
график   сызғыш,   тышқан   тетігі   тәрізді   шеткері   құрылғыларды
тіркейтін  көп  разрядты  байланыс  құрылғылары  бар  болады.
         Енгізушығару   порттары   ішкі   негізгі   құрылғылармен    байланыс
жасайтын     арнайы    порттан    және       шеткері     құрылғылармен  (принтер,
тышқан  тетігі  т.с.с)   байланыстыратын   жалпы  мақсаттағы  порттардан
тұрады.   Жалпы  мақсаттағы  порттар    LPT1 – LPT3     деп белгіленетін
параллель  және  СОМ1  СОМ3  болып  белгіленетін  тізбекті  бөліктерге
жіктеледі. Параллель   порттар   жылдам   істейді,   бірақ   байланысу   үшін
көбірек     сым шоғырларын   керек   етеді (принтер мен   жалғасатын   порт
параллель,   ал   модем мен телефон   желісі   арқылы   байланысатын порт
тізбекті  түрге  жатады).
Графиктік  адаптерлер
Монитор  немесе      дисплей  –   ДЭЕМге     міндетті     түрде     қажет
шеткері   құрылғы,   ол   компьютердің жедел   жадында өңделіп   жатқан
информацияны   экранда   көру   үшін   қажет.     Экран   түстеріне   қарай
дисплейлер      монохромды   (аққара)     және    түрлі   түсті    болып,    ал
шығарылатын    информация     түрлеріне   байланысты   символдық    (тек
символдық   таңбаларды   бейнелеу)   және   графиктік   (символдық   және
оған  қоса  графиктік  мәлімет)  болып  бөлінеді.
         ЭЕМнің   экранда   мәлімет   көрсету   бөлігі екi   жартыдан   тұрады:
монитор  және адаптер.  Біз  тек  мониторды  көреміз,  ал адаптер  ЭЕМ
қорабының   ішінде   орналасқан.     Монитордың   өзінде   тек   электронды
сәулелі     түйікше   бар.   Ал,   адптерде   бейнелеу   сигналдарын     беретін
логикалық  схемалар  орналасқан. Электрондықсәуле  экранда  сикундтың  1/50  бөлігінде  жүріп өтеді,
бірақ   экран     бейнесі   одан   жай   өзгереді.   Сондықтан   экранның   бір
көрінісінің  бейнелеу  сигналы  бірнеше рет  қайталанып  беріліп  отыруы
керек.   Адаптерде  бейнелер  көрінісін  есте   сақтайтан  бейне  –жады  бар.
      Көбінесе  символдық  режимде  дисплей  экранында  80  таңбадан  25
қатар  мәлімет  орналасады.  (Барлығы – 2000  таңба,  стандартты  машинка
қағазының  көлемі),  ал  графиктік  режимде  экранның  бейнелеу  (көрсету
мүмкіндігі)  қабілеті адаптер  платасын  жүйелік  блокпен  байланыстыру
құрылғысының   мүмкіндіктеріне  сәйкес  болады.
     Экрандағы  бейне  көрінісінің  сапасы  графиктік  адаптердің  типіне
қарай  өзгеріп  отырады.
     Кең  тараған  адаптерлерге  мыналар  жатады:   EGA, VGA  және SVGA.
Қазіргі   кезде    VGA     және    SVGA  (Super   VGA)   кеңінен     қолданылады,
SVGAның  бейнелеу  мүмкіндігі  өте  жоғары.
          Адаптердің     бейнелеу     қабілеті   оның   графиктік   режимде   экранда
көрсетіле  алатын  қатардағы  нүктелер  (пиксельдер)   санына  байланысты.
Мысалы,     720*340   мүмкіндікті   монитор   вертикаль (тік) бағытта   348
нүкте  қатар,  ал  көлденеңі  бойынша  әр  қатарда   720  нүкте  көрсете
алады.   Баспахана жүйелерінде  800*600  немесе 1024 * 768 мүмкіндікті
мониторлар  қолданылып  жүр.  Бірақ  олар  өте  қымбат.
         Экран   бетінің   мөлшері   стандарт (14 дюйм)   бойынша   жасалады,
үлкейтілген  (15 дюйм)  және теледидар  (17, 20  және 21 дюйм дигоналы
бойынша  54 смге дейін)  тәрізді  болып   та жасалғандары   кездеседі,  олар
түрлі  түсті  (16млннан  бірнеше ондаған  млн  түстерге  дейін)   немесе  ақ
қара  болып  та  шығарыла  береді.
      Адаптерлер  стандарты  түрлі  түсті  монитордағы түстер  палитрасын  (жиынын)
анықтайды:     VGA (ескі     модель)   стандартты   режимде   төрт   түспен,   EGA – 64
түспен,  VGA –256 түске  дейін,  ал SVGA   1000000нан  аса  түстермен  жұмыс  істей
алады. Бірақ  символдық  режимде  көрсетілген  стандарттағ  экрандардың  барлығы  да
16  түсті  ғана  қолданады.
Жады түрлері
Ақпаратты  сақтауға  арналған  компьютердің  құрылғысы  жад  деп  аталады.
Компьютердiң  жады  iшкi  және  сыртқы  деп  екiге  бөлiнедi.  Компьютердiң
iшкi жады оның негiзгi түрi болып саналады, өйткенi процессор осы жадпен
жұмыс  iстейдi.  Компьютер iске қосылған соң iшкi жадта мәлiметтер мен
программалар орналасады. Онымен адамдар компьютер iске қосылған кезде
жұмыс   жасайды.   Бiрақ   компьютер   өшiрiлгеннен   кейiн,   ондағы   барлық
деректер де өшiрiледi. Ішкі жады жедел жадтайтын құрылғы (ЖЖҚ) және
(ТЖҚ) тұрақты жадтайтын құрылғы болып екіге бөлінеді. Сыртқы жады ақпараттарды ұзақ мерзiмде сақтау қызметiн атқарады. Оған
қатты   диск,   дискеттер   немесе   иілгіш   дискілер,   лазерлiк   дискiлер   және
басқа да ақпараттарды тасымалдаушы құралдар кiредi.
Ақпараттың  үлкен  көлемiн   ұзақ  мерзiмде  сақтау  үшiн сыртқы жады
қолданылады.
Иiлгiш
лазерлiк диск
  ақпаратты сақтау үшiн қолданылады.
және
 i  лер
қатты

магниттiк
дискiлер
немесе
Дискідегі  мәлімет  жинақтауыш
Мәлімет  жинақтауыштар – кезкелген  ЭЕМнің  қажетті  бөлігі
оларды     көбінесе     информацияны         сыртқы     сақтауыштар     немесе
компьютердің сыртқы  жады  дейді.  Олар  көлемді  мәліметті  ұзақ  уақыт
сақтай  үшін  қажет  және ондағы  мәліметтер  ЭЕМнің  күйіне  байланысты
болмайды.       Сыртқы     жадта     кезкелген     программа     немесе     жай
мәліметтер     сақтала   береді,     сол     себепті     оны     әрбір     адамның
мәліметтерінің  кітапханасы  деуге  болады.
      ДЭЕМдерде  мәлімет  жинақтауыш  рөлін    магниттік  дискілердегі
жинақтауыштар   атқарады,    оларда   мәліметтерді   тікелей   оқуға   не
жазуға  болады.  Соңғы  кездерде  ДЭЕМдер  үшін  магниттік  таспадағы
жинақтауыштар  стриммерлер  шықты,  бірақ олар  өте  көлемді  мәлімет
сақтай   алғанмен,   оқу,   жазу   жұмыстары   біртебірте   тізбектей   іздеу
арқылы  жай  жүргізіледі.   Сол  себепті  стриммерлер   магниттік  дискідегі
жинақтауыштарды  ауыстыра  алмайды,  тек  толықтырады.
Mагниттік  дискідегі  жинақтауыштар (МДЖ)  екі  түрлі болады:
иілгіш   магниттік     дискідегі     жинақтауыш     (ИМДЖ)  және    қатты
магниттік   дискідегі  жинақтауыш  (ҚМДЖ).

        Қатты     дискідегі     мәлімет     жинақтауыштар   (винчестер)
информацияны  тұрақты  түрде  сақтайды.  80286  процессорлары  ІВМ РС
де қатты   дискінің  мәлімет  сыйымдылығы 20 – 40Мб, 80386SX,  DX  және
80486SX   (SX – бір   процессорлы , DX екі   процессорлы ) 300 Мбға
шейін,     80486 DX –500600Мб ,   ал Pentium –3 Гбқа шейінгі   деңгейде
болады.
     Қатты  диск  орнынан  алынбайды,  ауа  кірмейтін  жабық    корпусқа
салынып,     жүйелі     блокта     орналасады.     Ол     екі     жағына   да   мәлімет
жазылатын     бір     дестеге     біріктірілген     бірнеше   дискілерден       тұрады.
Дискетке қарағанда  винчестерге  өте  көп  мәлімет  сияды,  сондықтан  оны
пайдаланған  өте  ыңғайлы
(2.2 сурет). Иілгіш  дискідегі (дискеттегі) жинақтауыштар      бір  компьтерден
екінші  компьютерге  мәлімет  аумастыру  үшін,  әзір  жұмысқа қажет  емес
информацияны     сақтап     қою     үшін,     қатты     дискідегі     мәліметтердің
архивтік (тығыздалған)  көшірмесін  алу  үшін  керек  болады.
Принтерлер мен плоттерлер
Принтер (баспа құрылғысы) текстік және графикалық  мәліметтерді
компьютердің жедел жадынан қағазға басып шығаруға арналған. Ол рулон
қағазды да, парақ қағаздарды  да пайдалана береді.
Қазіргі кезде принтерлердің   матрицалық,  лазерлік, сия бүріккіш
және термографиктік түрлері бар.
         Соңғы кезге дейін ең көп таралған, арзан, әрі пайдалануға қолайлы
матрицалық  (9, 24 не 48 инелік) принтерлер болып табылады, олардың
қағазға таңба салатын баспа тиегі тік орналасқан металл инелерден тұрады.
     Сия бүріккіш принтерлерде қағаздағы бейне арнайы сия тамшыларын
бүрку арқылы шығарылады. Бірақ олар қымбат тұрады және тұрақты түрде
қадағалап   қарап   тұруды   керек   етеді.   Бұл   принтерлер   матрицалық
принтерлерден жақсы, сапалы әрі дыбыссыз жұмыс істейді, көптеген шрифт
түрлерін қамтиды, дегенмен жоғары сапалы қағаз түрлерін және сияны жиі
керек етеді.
       Лазерлік принтерлер ксерография принципін қолданатын құралдарға
жатады,
  бұларда   әріп   бейнелері   электрлік   тәсілмен   бояу
жұқтырылған доңғалақ арқылы қағазға түседі. Сондықтан  Лазерлік
принтерлердің бағасы кішігірім ДЭЕМнің бағасымен бірдей.
          Плоттер  де   (график   сызғыш)   мәліметтерді,     негізінен   графиктік
информацияны қағазға шығарады.
     Компьютерге информация енгізу құрылғылары:
 Пернелік тақта ;
 Тышқан тәрізді қол тетігі ;
 Сканер.
Қосымша құрылғылар
         Модемдер   (модулятор – демодулятор ) компьютерлер арасында
мәлімет   алмасу   үшін   керек,   олар   негізінен   мәлімет   тасымалдау
жылдамдығына қарай бөлінеді. Қазіргі кезде олардың жылдамдығы 2400
бит/сек   –   25000   бит/сек
  Олар   мәлімет   алмасу
процедурасының белгілі бір стандарттары (протоколы)  бойынша жұмыс
атқарады.  Компьютер желісіне   (Internet, Relcom,  FidoNet, т.б.)  немесе
электрондық почтаға байланысты ең керекті құрылғы осы модем болып
саналады.
  аралығында. Бұлардан басқа  фаkсмодемдер бар,  олар модем мен  факсимильдік
байланыс   аппаратының   функцияларын   бірге   атқарады.   Факсмодемді
пайдаланып,   текстік мәліметті тек өз абоненттеріңіздің компьютеріне
емес жәй қарапайым факс аппараттарына да жіберуге және қабылдауға
да   болады.     Факсмодемдерден   өте   қымбат   емес,   бірақ   атқаратын
қызметі әлдеқайда мол.
         Қазіргі кездерде  ЭЕМнің мультимедия  мүмкіндігі жайында көп
айтылып   жүр.    Мультимедия  –   информация   бейнелеудің   ең   керекті
түрі.
  Ол   мәліметтерді   экранға   түрлітүсті   текстік,   графикалық,
дыбыстық мүмкіндіктерді біріктіре отырып шығарып,   ЭЕМнің барлық
жылжыту,  сөйлету, музыка беру жақтарын толық пайдаланады. Мұндай
мүмкіндікті   компьютердің   қосымша   дыбыстық   құрылғысы,    CDROM
дискісі бар және онда бейнелік фильмдерді, фонограммаларды, түрлі
түсті гаммаларды көрсету жақтары толық қамтылған. Мультимедиялы
компьютер   фотоаппараттарды,   бейне   могнитофондарын,
  бейне
камераларды   қосуға   арналған   арнаулы   бейнелік   платамен
жабдықталады,  көптеген бейнелік суреттерді өңдегенде қажет болады,
бірақ оның арзан тұрмайтыны да өзөзінен белгілі.
Әдебиеттер тізімі
1.   Информатикадан   30  сабақ.   Алматы “ Шартарап “  1998
Е. Қ. Балапанов,   Б. Бөрібаев,   А. Дәулетқұлов
2. Информатика мен есептеуіш техника негіздері.  Алматы  “Рауан”
А. Г. Кушниренко,  Г. В. Лебедев,  Р. А. Сворень
3. Жаңа ақпараттық технологиялар
Информационные технологии
     4.  ІВМ РС для пользователя.   Краткий курс.   Москва  1997
     В. Э. Фигурнов

file_name: ДК жинактауыш.doc

intro: Дербес ЭЕМ-нің (ДЭЕМ) элементтік базасы болатын электрондық компоненттері ақпарат өңдеудің белгілі бір функциясын немесе оны есте сақтау ісін атқарады. Мұндай компоненттер интегралдық схемалар деп аталады. Интегралдық схема металдан не пластмассадан жасалған қорапқа салынған жартылай өткізгішті кристалдан тұрады. Жіңішке жіп секілді арнайы сымдар осы кристалды қораптың шеткі тұяқшаларымен жалғастырылады.Компьютердің жедел жадында осы мезетте дереу өңделуге тиіс мәліметтер мен программалар ғана сақталады. Ақпарат керек кезінде магниттік дискіден жедел жадқа көшіріліп, өңделген соң олар қайта сыртқы жадқа жазылып қойылады.

title: ДК қатты диск


file_name: ДК жинактауыш.doc

description:
Жоспар
КІРІСПЕ
1. Дербес компьютерлерді іске қосу мен өшіру
2. Дербес ЭЕМнің базасы
НЕГІЗГІ БӨЛІМ
1. ІВМ РС компьютерінің негізгі блоктары
2. Микропроцессор
3. ЭЕМнің жедел жады
4. Графиктік адаптерлер
5. Дискідегі мәлімет жинақтауыштар
6. Принтерлер мен плоттерлер
7. Компьютерге информация енгізу құрылғылары
ҚОРЫТЫНДЫ
1. Қосымша құрылғылар
 Қолданылған  әдебиеттер

description:
ДЕРБЕС  КОМПЬЮТЕРЛЕРДІ  ІСКЕ  ҚОСУ  МЕН  ӨШІРУ
Компьютерлерді іске қосу үшін мынадай әрекеттерді орындау қажет:
1. ДЭЕМге жалғанып тұрған шеткері құрылғыларды токқа қосу керек
(принтер, сканер және т. б. ток көзіне жалғау керек);
2. Жүйелік блокты іске қосу керек;
3. мониторды іске қосу керек.
Бұл   ісәрекеттерден   кейін   экранға   компьютерді   алғашқы   жүктеу   және
құрылғыларды     тексеру   жүріп   жатқаны   жайлы   мәліметтер   шығады.
Операциялық жүйе                  ( алғашқы орындалатын программа) іске
кіріскен соң, компьютер жұмыс істеуге дайын күйге енеді.
Жұмыс істеп болған соң компьютерді өшіру үшін:
1. істеп тұрған программалар жұмысын доғару керек;
2. ДЭЕМге жалғанып тұрған шеткері құрылғыларды токтан өшіру керек
( принтер, сканер және т. б.);
3. мониторды өшіру керек;
4. жүйелік блокты өшіру керек.
Есте сақтаңыздар! Компьютерді іске қосқаннан кейін оны өшіру үшін (
немесе өшірген соң , оны қайта іске қосу үшін )  кем дегенде 1 минут
уақыт өтуі тиіс.
Дербес ЭЕМ
Дербес ЭЕМ – нің элементтік базасы
Дербес ЭЕМ – нің  (ДЭЕМ) элементтік базасы болатын электрондық
компоненттері информация өңдеудің белгілі бір функциясын немесе оны
есте сақтау ісін атқарады. Мұндай компоненттер  интегралдық схемалар
деп   аталады.   Интегралдық   схема   металдан   не   пластмассадан   жасалған
қорапқа салынған жартылай өткізгішті кристалдардан тұрады. Жіңішке жіп
секілді   арнайы   сымдар   осы   кристалды   қораптың   шеткі   тұяқшаларымен
жалғастырылады.
Жартылай   өткізгішті   кристалл   көбінесе   өте   таза   кремнийден
жасалады, оны жасауда вакуумдық бүрку , тырналау , қоспаларды иондық
түрде енгізу, дәлмедәл фотолитография   және де басқа жоғары   сапалы
технологиялар
  техноолгиялар
нәтижесінде  кристалда  электр  схемасына  біріктірілген  “Электрондық
молекуляр”  жасалады.  Олар  бір кристал  көлемінде  /5х5мм/ жүз мыңнан
аса бірбірімен байланысқан  “электрондық  молекулаларды”   құрастырып,
  қолданылады.
  Осындай
  күрделі

description:
заттардың
атқаратын
  меңгерілген.
  Интегралдық
  молекулалары
өте     күрделі     информация     түрлендіру     жұмыстарын     орындай     алады.
Мүмкін     болашақта     осындай     схемалар     элементтері       ролін     тікелей
ұғымдағы
  шығар.
Интегралдық  схемаларды  жасау,   тексеру  бұлардың  сапаларын  бақылау
 барлығы да  автоматтандырылған,  оның  үстіне оларды  сериялы  түрде
шығару   да
  шығаруды
баспаханалардағы   кітапты көбейтіп   шығару   мен   салыстыруға   болады.
Олар   өздерінің   атқаратын     функцияларына     қарай   ЭЕМнің   әртүрлі
тетіктерінің       шифраторлардың,     сумматорлардың,     күшейткіштердің
түрлеріне     байланысты     бөлекбөлек     топтарға     жіктеліп,     серияларға
бөлініп  шығарылады.     Бұл  схемалардың   интегралдық  (біріктірілген)
деп     аталу     себебі      олардың     бір     кристалы     күрделі   логикалық
функциялардың     белгілі     біреуін     орындай     алады,     сосын     олардан
транзисторлар   мен     диодтардан     қүрастырылатын     сияқты     машина
қондырғылары  оңай  жасалады.
  схемаларды
ДЭЕМ     біріңғай   ақпараттық     жүйеге     біріктірілген     техникалық
электрондық  құрылғылар  жиынынан  тұрады.  ДЭЕМ  құрамына  кіретін
құрылғыларды   олардың   функционалдық  қызметіне  қарай  екіге  бөлу
қалыптасқан,   олар:   жүйелік   блок   және  перифериялық,   яғни   шеткері
құрылғылар.
  Жүйелік  блок  мыналардын  тұрады:
микропроцессор;
оперативті  (жедел)  есте  сақтау  құрылғысы ;
тұрақты  есте  сақтау  құрылғысы;
қоректену блогы мен  мәлімет  енгізушығару  порттары.
Ал,  шеткері  құрылғылар  құрамы:
мәлімет  енгізу  құрылғылары;
мәлімет  шығару  құрылғылары;
мәлімет жинақтауыштар.
ДЭЕМнің машинасының  мүмкін  болатын  ең минималды  құрамына
(конфигурациясына)
  шығару
құрылғылары  және  бір  информация жинақтауыш  құрылғы  кіреді.  ДЭЕМ
дегі   шығарылатын
  оның   минималды
конфигурациясын     қосымша     шеткері     құрылғыларды     қосу     арқылы
кеңейтуге  болады.
  бірбірден   енгізу,
  түрлеріне
  жүйелік
  есептер
  қарай
  блок,
Информация     мен     басқару         командаларын       енгізетін     негізгі
құрылғылар   болып   пернелік   (клавиатура), “тышқан”   тәрізді тетік
және сканер  (із  кескіш)  есептеледі.  Енгізу  жұмыстарын  жүргізе  алатын
осындай   құрылғыларғы   тағы   да жарық   қаламұштары,     жарық   сезгіш

description:
планшеттер,     джойстиктер     (ұршық     тәріздес     тетік)     және   де     басқа
шығарылатын  есепке  сәйкес  әртүрлі  жұмыс  атқара  алатын  құрылғылар
жатады.     Мысалы,       бұлардың     кейбіреулерін     жобалау     жұмыстарын
автоматтандыруда  қолдануға  болады.
ІВМ  РС  компьтерінің  негізгі  блоктары
         Әдеттте   ІВМ РС     компьютерлері келесі бөліктерден (блоктардан)
тұрады:
 жүйелік  блок (тік  немесе  жатық  қорапқа орналасқан)  1 блок;

текстік   және   графикалық   информацияны   бейнелейтін   монитор
немесе  дисплей  2  блок;
әртүрлі   символдарды   компьютерге енгізуге арналған   перне тақта
немесе  пернелік – 3 блок;

     Компьтердегі  ең  негізгі құрылғы  болып  жүйелік  блок  саналады,  оның
ішінде     ДЭЕМнің     басты     құрылғылары     орналасқан.     Жүйелік     блок
құрамында     микропроцессор,     жедел       жад,     тұрақты   есте   сақтау
құрылғысы,  қоректену блогы мен  енгізушығару порттары  және  дискідегі
мәлімет жинақтауыш  болады.
         Бұларға қоса компьютердің жүйелік блогына мынадай құрылғыларды
жалғауға болады:
 қағазға текстік және графиктік мәліметтерді басып алуға арналған
принтер;
 джойстик   –   компьютерлік   ойындарда   қолданылатын   қолмен

басқарылатын тетік;
графиксызғыш немесе плоттер – сызуларды   (графиктерді)   қағазға
басатын құрылғы;
 CDROM   –   компактдискілерді   оқитын   құрылғы,   ол   қозғалатын
бейнелерді, текстерді және дыбыстарды шығару үшін пайдаланылады;
 Модем   –   телефон   желісі   арқылы   басқа   компьютерлермен   мәлімет
алмасуға қажет құрылғы;
 Стример   –   мәліметтерді   магниттік   таспада     (лентада)     сақтауға
арналған құрылғы;
 Желілік   адаптер   компьютерді   жергілікті   желіде   (   торапта   )
қолдануға мүмкіндік береді.
Сонымен, ДЭЕМнің басты блоктары болып процессор, компьютер жады
(жедел және сыртқы),  терминалдарды (енгізушығару құрылғылары)  және
мәліметтерді
  тасымалдау   құрылғыларын   компьютерге   жалғау
қондырғылары   (контроллерлер)   саналады.     Енді   соларды   қарастырып
өтейік.

description:
Микропроцессор
Микропроцессор  бір   кристалда   орналасқан   біріктірілген
  (үлкен)
интегралдық     схемалар       БИС,   олар   әртүрлі   типтегі   ЭЕМдер   жасауға
керекті   элемент   болып   табылады.   Оны   әртүрлі   логикалық   функцияны
орындайтын етіп программалау мүмкіндігі бар,   сондықтан программаны
өзгерту арқылы микропроцессорды арифметикалық құрылғы бөлігі  ретінде
немесе енгізушығару жұмыстарын басқарушы рөлінде қолдануға болады.
Микропроцессорге жедел және тұрақты жад,  енгізушығару құрылғылары
қосылады.
ІВМ РС  тәрізді компьютерлерде INTEL фирмасының және де соларға
сәйкес келетін басқа фирмалардың да микропроцессорлары қолданылады.
Микропроцессорлар   бірбірінен   өзгешелігі   олардың   типтерінде
(моделдерінде)     және   оның   қарапайым   амалдарды   орындайтын   жұмыс
жылдамдығының   көрсеткіші   –   мегагерц   –   МГц   бірлігімен   берілген
тактылық   (қадамдық )  жиілігінде жатыр.  Кең тараған модельдерге Intel
8088 ( _ 5МГц), 80286 ( _ 20МГц), 80386SX ( _ 25МГц), 80386DX   ( _
40МГц),  80486 ( 100Мгцке дейін ),  Pentuim ( 75МГцтен жоғары )  және
PentuimPro ( _ 200МГц) жатады, бұл тізім олардың жұмыс өнімділігі мен
соған   сәйкес   бағасының   өсуі   бойынша   реттеліп   келтірілген.   Кейде
конструкциялық   ерекшкліктеріне   қарай   бір   модельге   кіретін
процессорлардың   жиіліктері   әртүрлі   бола  береді  –  жиілігі   артқан   сайын
оның жұмыс жылдамдығы да өсе түседі.
Intel 8088, 80286, 80386 тәрізді бұрын шыққан микропроцессорлардың
аралас   сандармен   амалдарды   жылдам   орындайтын   арнаулы   командалары
жоқ,   сондықтан   олар   жұмыс   өнімділіктерін   арттыратын   қосымша
математикалық  сопроцессорлармен  ( Turbo  режимі ) жабдықталады.
Компьютерлер  алып жүруге ыңғайлы вариантта да  жасалады  (Laptop не
Notebook).  Мұндай ЭЕМ дерде жүйелік блок ,  монитор және пернелік бір
қорапта жасалған:  жүйелік блок пернелік астында орналасқан,  ал монитор
пернеліктің қақпағы тәрізді жасалған.
ЭЕМнің жедел  жады
Оперативті   есте сақтау   құрылғысы   немесе   ЭЕМнің   жедел
жады  (RАМ)     және   де   тұрақты     есте     сақтау     құрылғысы   (RОМ)
компьютердің  ішкі  жадын  құрайды,  осы  екеуімен процессор  жұмыс
кезінде   мәлімет алмасып  отырады.  Өңделуге  тиісті кезкелген  мәлімет
алдымен  компьютердің  сыртқы  жадынан (магниттік  дискілерден)  жедел
жадына  көшіріледі.
         Компьтердің   жедел   жадында   осы мезетте   дереу   өңделуге   тиіс
мәліметтер   мен   программалар     ғана     сақталады.     Информация     керек

description:
кезінде  магниттік  дискіден  жедел  жадқа  көшіріліп,   өңделген  соң  олар
қайта  сыртқы  жадқа  жазылып  қойылады.   Жедел  жадта  информация
тек  жұмыс  сеансы  кезінде  сақталып,  ондағы  мәлімет ЭЕМ  өшірілгенде
немесе   электр   торабында   ақау   болып,   тоқ   сөнген   шақтарда   ізсіз
жоғалады.  Осыған      байланысты  әрбір  адам   өзіне  ұзақ  уақыт  керек
болатын  информацияны  жоғалтып  алмауы  үшін  оқтыноқтын   магниттік
дискіге  жазып   отыруы  керек.
      Компьюетрдің  жедел  жадының  көлемі  өскен  сайын  оның  есептеу
жылдамдығы    да  артады.  Информация  көлемін  өлшеуде  8 биттен (бір
мен ноль)  тізбегі  тұратын  байт  бірлігі  қолданылатыны  белгілі.
     Осы  өлшем  бірлігі  арқылы  жедел  жадтағы  не магниттік  дискеттегі
сақталатын  информация  360 кб ,  720кб  немесе  1,2 Мб  болып  жазылуы
мүмкін.  Мұнда  1кб (1килобайт) = 1024байт, 1Мб = 1024кб,  ал  винчестер
аталып  жүрген атты  дискіде  500Мб,  1000Мб (1Гб)  және одан да көлемді
информация  жазылып  сақталады.
         Әдетте   ІВМ   РС ХТ   (бұрынғы   модель) компьютерлердің жедел
жадының   көлемі   640 кб,   ІВМ   РС АТ үшін – 1Мбтан   жоғары,   ал
олардың  жроғарғы  модельдері  1 –ден 8 Мбқа  дейін,   бірақ оның  көлемі
16,32Мб  не одан   да  жоғары  бола  береді – жедел  жадтың  көлемін  оның
негізгі  платасына  микросхема  қоса  отырып  үлкейтуге  болады.
     Компьютердің  жедел  жадынан  өзгеше  оның  тұрақты  жады  бар,  ол
өзгертілмейтін   мәліметті   сақтайды,     ешкім   оны   өшіріп   қайта   жаза
алмайды,   ол   мәліметті   тек   оқуға   болады.   Әдетте   тұрақты   жадтың
көлемі     шағын     3264   кб     шамасында.       Тұрақты     жадқа     керекті
программалар     оны     шығаратын     заводта       жазылады,     олар   көбінесе
компьютерді  тоққа  қосқан  кезде  оны  тексеріп  іске  қосу үшін  қажет.
         Компьютерлердің   көлемі   1Мб болып   келетін     жедел   жады екі
бөлімнен   тұрады – алғашқы     640кб     қолданылатын   программалар мен
операциялық  жүйе  үшін,  ал қалған  мөлшері   төмендегідей  мақсаттарға
қолданылады:
     операциялық  жүйенің  компьютердің  жұмысқа  жарайтынын тексеретін
және     төменгі     деңгейде     қарапайым     енгізушығару     жұмыстарын
атқаратын  бөлігі;
экранға бейнелер  шығару  үшін;

 компьтердің  қосымша  құрылғылары мен бірге келетін  операциялық
жүйелердің   кеңейтілген  бөліктері.
      Жедел  жадтың  көлемін  көрсеткенде,  оның  бірінші  бөлігі  туралы
айтылады,    ал ол кейбір   программаларды   орындауға   жеткіліксіз болып
қалады.     Міне,     осындай     сәттерде     компьютердің     жедел     жадының
кеңейтілген  бөлігі  (extended)  мен қосымша  (expanded)  пайдаланылады.

description:
INTEL фирмасының  80286, 80386SХ  и 80486 SХ  процессорлары  16Мб
жедел  жад  көлемімен,  80386 и 80486  прцессорлар 4Гб көлемімен  жұмыс
істей   алады.   Бірақ   операциялық   жүйе   үлкен   көлемді   жадты   толық
пайдалана   алмайды.   Қосымша   жад көлемін   толық    пайдалану    үшін
aрнаулы     программалар       драйверлер    жасалып,     олар     процессордың
жедел   жадындағы   информацияны   сақтайтын,   әрі толық   пайдаланатын
режимге  көшуді  қамтамасыз  ете алады.
     Процессордың   өте  жылдам  істейтін  тағы  бір  шағын  көлемді  жады
бар,  оны   кэшжад   (Cash)  деп  атайды.   Ол  жедел жадпен процессор
арасында  дәнекерлік  роль  атқарып,   жалпы  жұмыс  өнімділігін  арттыру
қызметін  атқарады.
     Процессордан  бөлек  компьютер  құрамында:
 ЭЕМ     құрылғылары     (дисплей,     диск     және     т.с.с)   жұмысын
басқаратын  электрондық  схемалар ( контроллерлер ) ;
 Енгізішығару   порттары,   олар   жүйелік   блокқа   әртүрлі принтер,
график   сызғыш,   тышқан   тетігі   тәрізді   шеткері   құрылғыларды
тіркейтін  көп  разрядты  байланыс  құрылғылары  бар  болады.
         Енгізушығару   порттары   ішкі   негізгі   құрылғылармен    байланыс
жасайтын     арнайы    порттан    және       шеткері     құрылғылармен  (принтер,
тышқан  тетігі  т.с.с)   байланыстыратын   жалпы  мақсаттағы  порттардан
тұрады.   Жалпы  мақсаттағы  порттар    LPT1 – LPT3     деп белгіленетін
параллель  және  СОМ1  СОМ3  болып  белгіленетін  тізбекті  бөліктерге
жіктеледі. Параллель   порттар   жылдам   істейді,   бірақ   байланысу   үшін
көбірек     сым шоғырларын   керек   етеді (принтер мен   жалғасатын   порт
параллель,   ал   модем мен телефон   желісі   арқылы   байланысатын порт
тізбекті  түрге  жатады).
Графиктік  адаптерлер
Монитор  немесе      дисплей  –   ДЭЕМге     міндетті     түрде     қажет
шеткері   құрылғы,   ол   компьютердің жедел   жадында өңделіп   жатқан
информацияны   экранда   көру   үшін   қажет.     Экран   түстеріне   қарай
дисплейлер      монохромды   (аққара)     және    түрлі   түсті    болып,    ал
шығарылатын    информация     түрлеріне   байланысты   символдық    (тек
символдық   таңбаларды   бейнелеу)   және   графиктік   (символдық   және
оған  қоса  графиктік  мәлімет)  болып  бөлінеді.
         ЭЕМнің   экранда   мәлімет   көрсету   бөлігі екi   жартыдан   тұрады:
монитор  және адаптер.  Біз  тек  мониторды  көреміз,  ал адаптер  ЭЕМ
қорабының   ішінде   орналасқан.     Монитордың   өзінде   тек   электронды
сәулелі     түйікше   бар.   Ал,   адптерде   бейнелеу   сигналдарын     беретін
логикалық  схемалар  орналасқан.

description:
Электрондықсәуле  экранда  сикундтың  1/50  бөлігінде  жүріп өтеді,
бірақ   экран     бейнесі   одан   жай   өзгереді.   Сондықтан   экранның   бір
көрінісінің  бейнелеу  сигналы  бірнеше рет  қайталанып  беріліп  отыруы
керек.   Адаптерде  бейнелер  көрінісін  есте   сақтайтан  бейне  –жады  бар.
      Көбінесе  символдық  режимде  дисплей  экранында  80  таңбадан  25
қатар  мәлімет  орналасады.  (Барлығы – 2000  таңба,  стандартты  машинка
қағазының  көлемі),  ал  графиктік  режимде  экранның  бейнелеу  (көрсету
мүмкіндігі)  қабілеті адаптер  платасын  жүйелік  блокпен  байланыстыру
құрылғысының   мүмкіндіктеріне  сәйкес  болады.
     Экрандағы  бейне  көрінісінің  сапасы  графиктік  адаптердің  типіне
қарай  өзгеріп  отырады.
     Кең  тараған  адаптерлерге  мыналар  жатады:   EGA, VGA  және SVGA.
Қазіргі   кезде    VGA     және    SVGA  (Super   VGA)   кеңінен     қолданылады,
SVGAның  бейнелеу  мүмкіндігі  өте  жоғары.
          Адаптердің     бейнелеу     қабілеті   оның   графиктік   режимде   экранда
көрсетіле  алатын  қатардағы  нүктелер  (пиксельдер)   санына  байланысты.
Мысалы,     720*340   мүмкіндікті   монитор   вертикаль (тік) бағытта   348
нүкте  қатар,  ал  көлденеңі  бойынша  әр  қатарда   720  нүкте  көрсете
алады.   Баспахана жүйелерінде  800*600  немесе 1024 * 768 мүмкіндікті
мониторлар  қолданылып  жүр.  Бірақ  олар  өте  қымбат.
         Экран   бетінің   мөлшері   стандарт (14 дюйм)   бойынша   жасалады,
үлкейтілген  (15 дюйм)  және теледидар  (17, 20  және 21 дюйм дигоналы
бойынша  54 смге дейін)  тәрізді  болып   та жасалғандары   кездеседі,  олар
түрлі  түсті  (16млннан  бірнеше ондаған  млн  түстерге  дейін)   немесе  ақ
қара  болып  та  шығарыла  береді.
      Адаптерлер  стандарты  түрлі  түсті  монитордағы түстер  палитрасын  (жиынын)
анықтайды:     VGA (ескі     модель)   стандартты   режимде   төрт   түспен,   EGA – 64
түспен,  VGA –256 түске  дейін,  ал SVGA   1000000нан  аса  түстермен  жұмыс  істей
алады. Бірақ  символдық  режимде  көрсетілген  стандарттағ  экрандардың  барлығы  да
16  түсті  ғана  қолданады.
Жады түрлері
Ақпаратты  сақтауға  арналған  компьютердің  құрылғысы  жад  деп  аталады.
Компьютердiң  жады  iшкi  және  сыртқы  деп  екiге  бөлiнедi.  Компьютердiң
iшкi жады оның негiзгi түрi болып саналады, өйткенi процессор осы жадпен
жұмыс  iстейдi.  Компьютер iске қосылған соң iшкi жадта мәлiметтер мен
программалар орналасады. Онымен адамдар компьютер iске қосылған кезде
жұмыс   жасайды.   Бiрақ   компьютер   өшiрiлгеннен   кейiн,   ондағы   барлық
деректер де өшiрiледi. Ішкі жады жедел жадтайтын құрылғы (ЖЖҚ) және
(ТЖҚ) тұрақты жадтайтын құрылғы болып екіге бөлінеді.

description:
Сыртқы жады ақпараттарды ұзақ мерзiмде сақтау қызметiн атқарады. Оған
қатты   диск,   дискеттер   немесе   иілгіш   дискілер,   лазерлiк   дискiлер   және
басқа да ақпараттарды тасымалдаушы құралдар кiредi.
Ақпараттың  үлкен  көлемiн   ұзақ  мерзiмде  сақтау  үшiн сыртқы жады
қолданылады.
Иiлгiш
лазерлiк диск
  ақпаратты сақтау үшiн қолданылады.
және
 i  лер
қатты

магниттiк
дискiлер
немесе
Дискідегі  мәлімет  жинақтауыш
Мәлімет  жинақтауыштар – кезкелген  ЭЕМнің  қажетті  бөлігі
оларды     көбінесе     информацияны         сыртқы     сақтауыштар     немесе
компьютердің сыртқы  жады  дейді.  Олар  көлемді  мәліметті  ұзақ  уақыт
сақтай  үшін  қажет  және ондағы  мәліметтер  ЭЕМнің  күйіне  байланысты
болмайды.       Сыртқы     жадта     кезкелген     программа     немесе     жай
мәліметтер     сақтала   береді,     сол     себепті     оны     әрбір     адамның
мәліметтерінің  кітапханасы  деуге  болады.
      ДЭЕМдерде  мәлімет  жинақтауыш  рөлін    магниттік  дискілердегі
жинақтауыштар   атқарады,    оларда   мәліметтерді   тікелей   оқуға   не
жазуға  болады.  Соңғы  кездерде  ДЭЕМдер  үшін  магниттік  таспадағы
жинақтауыштар  стриммерлер  шықты,  бірақ олар  өте  көлемді  мәлімет
сақтай   алғанмен,   оқу,   жазу   жұмыстары   біртебірте   тізбектей   іздеу
арқылы  жай  жүргізіледі.   Сол  себепті  стриммерлер   магниттік  дискідегі
жинақтауыштарды  ауыстыра  алмайды,  тек  толықтырады.
Mагниттік  дискідегі  жинақтауыштар (МДЖ)  екі  түрлі болады:
иілгіш   магниттік     дискідегі     жинақтауыш     (ИМДЖ)  және    қатты
магниттік   дискідегі  жинақтауыш  (ҚМДЖ).

        Қатты     дискідегі     мәлімет     жинақтауыштар   (винчестер)
информацияны  тұрақты  түрде  сақтайды.  80286  процессорлары  ІВМ РС
де қатты   дискінің  мәлімет  сыйымдылығы 20 – 40Мб, 80386SX,  DX  және
80486SX   (SX – бір   процессорлы , DX екі   процессорлы ) 300 Мбға
шейін,     80486 DX –500600Мб ,   ал Pentium –3 Гбқа шейінгі   деңгейде
болады.
     Қатты  диск  орнынан  алынбайды,  ауа  кірмейтін  жабық    корпусқа
салынып,     жүйелі     блокта     орналасады.     Ол     екі     жағына   да   мәлімет
жазылатын     бір     дестеге     біріктірілген     бірнеше   дискілерден       тұрады.
Дискетке қарағанда  винчестерге  өте  көп  мәлімет  сияды,  сондықтан  оны
пайдаланған  өте  ыңғайлы
(2.2 сурет).

description:
Иілгіш  дискідегі (дискеттегі) жинақтауыштар      бір  компьтерден
екінші  компьютерге  мәлімет  аумастыру  үшін,  әзір  жұмысқа қажет  емес
информацияны     сақтап     қою     үшін,     қатты     дискідегі     мәліметтердің
архивтік (тығыздалған)  көшірмесін  алу  үшін  керек  болады.
Принтерлер мен плоттерлер
Принтер (баспа құрылғысы) текстік және графикалық  мәліметтерді
компьютердің жедел жадынан қағазға басып шығаруға арналған. Ол рулон
қағазды да, парақ қағаздарды  да пайдалана береді.
Қазіргі кезде принтерлердің   матрицалық,  лазерлік, сия бүріккіш
және термографиктік түрлері бар.
         Соңғы кезге дейін ең көп таралған, арзан, әрі пайдалануға қолайлы
матрицалық  (9, 24 не 48 инелік) принтерлер болып табылады, олардың
қағазға таңба салатын баспа тиегі тік орналасқан металл инелерден тұрады.
     Сия бүріккіш принтерлерде қағаздағы бейне арнайы сия тамшыларын
бүрку арқылы шығарылады. Бірақ олар қымбат тұрады және тұрақты түрде
қадағалап   қарап   тұруды   керек   етеді.   Бұл   принтерлер   матрицалық
принтерлерден жақсы, сапалы әрі дыбыссыз жұмыс істейді, көптеген шрифт
түрлерін қамтиды, дегенмен жоғары сапалы қағаз түрлерін және сияны жиі
керек етеді.
       Лазерлік принтерлер ксерография принципін қолданатын құралдарға
жатады,
  бұларда   әріп   бейнелері   электрлік   тәсілмен   бояу
жұқтырылған доңғалақ арқылы қағазға түседі. Сондықтан  Лазерлік
принтерлердің бағасы кішігірім ДЭЕМнің бағасымен бірдей.
          Плоттер  де   (график   сызғыш)   мәліметтерді,     негізінен   графиктік
информацияны қағазға шығарады.
     Компьютерге информация енгізу құрылғылары:
 Пернелік тақта ;
 Тышқан тәрізді қол тетігі ;
 Сканер.
Қосымша құрылғылар
         Модемдер   (модулятор – демодулятор ) компьютерлер арасында
мәлімет   алмасу   үшін   керек,   олар   негізінен   мәлімет   тасымалдау
жылдамдығына қарай бөлінеді. Қазіргі кезде олардың жылдамдығы 2400
бит/сек   –   25000   бит/сек
  Олар   мәлімет   алмасу
процедурасының белгілі бір стандарттары (протоколы)  бойынша жұмыс
атқарады.  Компьютер желісіне   (Internet, Relcom,  FidoNet, т.б.)  немесе
электрондық почтаға байланысты ең керекті құрылғы осы модем болып
саналады.
  аралығында.

description:
Бұлардан басқа  фаkсмодемдер бар,  олар модем мен  факсимильдік
байланыс   аппаратының   функцияларын   бірге   атқарады.   Факсмодемді
пайдаланып,   текстік мәліметті тек өз абоненттеріңіздің компьютеріне
емес жәй қарапайым факс аппараттарына да жіберуге және қабылдауға
да   болады.     Факсмодемдерден   өте   қымбат   емес,   бірақ   атқаратын
қызметі әлдеқайда мол.
         Қазіргі кездерде  ЭЕМнің мультимедия  мүмкіндігі жайында көп
айтылып   жүр.    Мультимедия  –   информация   бейнелеудің   ең   керекті
түрі.
  Ол   мәліметтерді   экранға   түрлітүсті   текстік,   графикалық,
дыбыстық мүмкіндіктерді біріктіре отырып шығарып,   ЭЕМнің барлық
жылжыту,  сөйлету, музыка беру жақтарын толық пайдаланады. Мұндай
мүмкіндікті   компьютердің   қосымша   дыбыстық   құрылғысы,    CDROM
дискісі бар және онда бейнелік фильмдерді, фонограммаларды, түрлі
түсті гаммаларды көрсету жақтары толық қамтылған. Мультимедиялы
компьютер   фотоаппараттарды,   бейне   могнитофондарын,
  бейне
камераларды   қосуға   арналған   арнаулы   бейнелік   платамен
жабдықталады,  көптеген бейнелік суреттерді өңдегенде қажет болады,
бірақ оның арзан тұрмайтыны да өзөзінен белгілі.
Әдебиеттер тізімі
1.   Информатикадан   30  сабақ.   Алматы “ Шартарап “  1998
Е. Қ. Балапанов,   Б. Бөрібаев,   А. Дәулетқұлов
2. Информатика мен есептеуіш техника негіздері.  Алматы  “Рауан”
А. Г. Кушниренко,  Г. В. Лебедев,  Р. А. Сворень
3. Жаңа ақпараттық технологиялар
Информационные технологии
     4.  ІВМ РС для пользователя.   Краткий курс.   Москва  1997
     В. Э. Фигурнов

title: ДК қатты диск


extracted_text:
Контрольная работа «Дыхательная система»
Вариант 1.
1. Выберите верный ответ
1. Биологическая роль дыхания в организме человека заключается в

1) диффузии кислорода из капилляров в тканевую жидкость и угле
кислого газа в капилляры
2) осуществлении вдоха и выдоха
3) выделении энергии при окислении органических веществ в клетках
4) присоединении кислорода к молекулам гемоглобина
2.   Просветы   главных   бронхов   не   сужаются   вследствие   того,   что
1) утолщения соединительнотканной оболочки
2) хрящевые полукольца
3) кольца из хряща и плотной соединительной ткани
4) участки, образованные многослойным эпителием
имеют

5. Какие мышцы человека работают при глубоком вдохе?

1) межрёберные мышцы вдоха
2) диафрагма
3) межрёберные мышцы вдоха и диафрагма
4) межрёберные мышцы вдоха, диафрагма и мышцы гортани
     6. Какую функцию выполняют ворсинки мерцательного эпителия тра
хей?

1) удаление пыли из лёгких
2) защита от патогенов
3) осушение поступающего воздуха
4) обогрев поступающего воздуха
     7. К каким последствиям может привести курение табака?

1) к расширению мелких бронхов
2) к более редкому дыханию
3) к расширению кровеносных сосудов
4) к гибели клеток реснитчатого эпителия воздухоносных путей
3. Кашель возникает при раздражении рецепторов
8. При ранении плевральной полости необходимо
1) гортани                2) носоглотки
3) ротовой полости  4) носовой полости
      4. Ранение, в результате которого воздух скапливается в плевральной
полости одного из лёгких, приводит к

1) остановке дыхания                  2) затруднению дыхания
3) увеличению объёма лёгкого   4) избытку кислорода в крови

1) сделать непрямой массаж сердца
2) провести искусственное дыхание
3) зафиксировать грудную клетку сдавливающей повязкой
4) зафиксировать грудную клетку с помощью шины
9. Частота колебания голосовых связок зависит от
1) скорости речи         2) высоты звука
3) объёма лёгких        4) их длины 10.   Между   объектами   и   процессами,   указанными   в   столбцах   при
ведённой ниже таблицы, имеется определённая связь:

Объект
Гортань
Процесс
...
Чувствительный нейрон Проведение нервного импульса в ЦНС
Какое понятие следует вписать на место пропуска в этой таблице?

1) образование АТФ
2) звукообразование
3) определение качества вдыхаемого воздуха
4) газообмен между атмосферой и кровью
     11. Между позициями первого и второго столбцов приведённой ниже
таблицы имеется определённая связь:

Целое
...
Краб
Часть
Трахеи
Жабры

Какой объект следует вписать на место пропуска в этой таблице?
1) улитка виноградная            2) планария белая
3) лягушка озёрная                 4) жук майский
2. Расположите в правильном порядке

Расположите в правильном порядке элементы рефлекторной дуги ре
флекса кашля у человека. В ответе запишите соответствующую последо
вательность цифр.

1) сокращение дыхательных мышц
2) рецепторы гортани
3) центр продолговатого мозга
4) чувствительный нейрон
5) исполнительный нейрон
3. Вставьте пропущенные термины
Вставьте в текст «Газообмен у человека» пропущенные термины из
предложенного перечня, используя для этого числовые обозначения, по
лучившуюся последовательность цифр
(по тексту) впишите в приведённую ниже таблицу.

Газообмен у человека

В   газообмене   у   человека   участвуют   две   системы:   дыхательная   и
_____(А). Атмосферный воздух попадает в организм человека через носо
вую   или   ротовую   полость,   откуда   поступает   в   гортань   и   далее   через
_____(Б) и бронхи в
лёгкие. В лёгких происходит газообмен между воздухом и _____(В), в ре
зультате чего кровь насыщается кислородом. С током крови _____(Г) по
ступает к органам и тканям, где снова происходит газообмен. Из крови в
ткани поступает кислород, а из тканей в кровь – углекислый газ. _____(Д)
будет удалён из крови при газообмене в лёгких. Перечень терминов

1) кислород
2) углекислый газ
3) кровеносная
4) покровная
5) трахея
6) глотка
7) кровь          8) лимфа
Контрольная работа «Дыхательная система»
Вариант 2.
1. Выберите верный ответ
1. Чихание возникает при раздражении рецепторов

1) ротовой полости         2) гортани
3) носовой полости         4) трахеи
2. В плевральной полости находится
1) жидкость, уменьшающая трение
2) воздух
3) смесь кислорода и углекислого газа
4) плазма крови
3. Что происходит в организме человека, если в воздухе повысилась
концентрация углекислого газа?

1) угнетение дыхательного центра
2) возбуждение дыхательного центра
3) раздражение дыхательных путей
4) сужение капилляров лёгочных пузырьков
      4. Что является возбудителем гриппа?

1) бактерия              2) вирус
3) грибок                 4) простейшее
      5. Дыхание человека, растений и животных — это процесс

1) образования кислорода в ходе химических реакций
2) поглощения энергии при синтезе органических соединений
3) получения энергии из органических соединений при участии кисло
рода
4) одновременного синтеза и распада органических соединений
6. На фотографии изображён спирометр, с помощью которого прово
дят спирометрию. С какой целью врачи организуют данную процедуру?

1) определение жизненной ёмкости лёгких
2) определение уровня сахара в крови
3) определение артериального давления крови
4) определение состава и структуры ДНК
      7. Какую функцию выполняют ворсинки эпителия в носовой полости
человека?

1) защита от патогенов
2) регистрация запахов 3) грубая фильтрация воздуха
4) обогрев поступающего воздуха
      8. Вероятность заболевания туберкулезом у человека возрастает при

1) избыточном весе
2) контакте с животными
3) повышенной освещённости
4) проживании в помещении с повышенной влажностью

  9. При ранении лёгких в первую очередь необходимо

1) провести искусственное дыхание
2) плотно зафиксировать грудную клетку на выдохе
3) провести непрямой массаж сердца
4) положить пострадавшего на живот
           10. Между объектами и процессами, указанными в столбцах при
ведённой ниже таблицы, имеется определённая связь:

Объект
Процесс
Трахея
Проведение воздуха к легким
...
Уменьшение трения при дыхании

Какое понятие следует вписать на место пропуска в этой таблице?
1) гортань               2) полость носа
3) бронхи                4) плевральная полость
11. Между позициями первого и второго столбцов приведённой ниже таб
лицы существует определённая связь:

Целое
...
Речной рак
Часть
Трахеи
Жабры

Какой объект следует вписать на место пропуска в этой таблице?
1) кузнечик                       2) беззубка
3) дождевой червь            4) жаба
2. Расположите в правильном порядке
Определите   правильную   последовательность   прохождения   порции
кислорода через организм человека от момента вдоха до поступления в
клетки. В ответе запишите соответствующую последовательность цифр.

1) лёгкие     2) трахея      3) ткани     4) носоглотка
5) бронхи    6) кровь       7) гортань
3. Вставьте пропущенные термины
Вставьте в текст «Газообмен у человека» пропущенные термины из
предложенного перечня, используя для этого числовые обозначения, по
лучившуюся последовательность цифр
(по тексту) впишите в приведённую ниже таблицу. Газообмен у человека

В   газообмене   у   человека   участвуют   две   системы:   дыхательная   и
_____(А). Атмосферный воздух попадает в организм человека через носо
вую   или   ротовую   полость,   откуда   поступает   в   гортань   и   далее   через
_____(Б) и бронхи в
лёгкие. В лёгких происходит газообмен между воздухом и _____(В), в ре
зультате чего кровь насыщается кислородом. С током крови _____(Г) по
ступает к органам и тканям, где снова происходит газообмен. Из крови в
ткани поступает кислород, а из тканей в кровь – углекислый газ. _____(Д)
будет удалён из крови при газообмене в лёгких.

Перечень терминов

1) углекислый газ      2) кислород      3) покровная
4) кровеносная          5) трахея          6) глотка
7) кровь                     8) лимфа

Контрольная работа «Дыхательная система»
Вариант 3.
1. Выберите верный ответ
1. Что происходит в организме человека, если в воздухе повысилась
концентрация углекислого газа?

1) учащение дыхательных движений
2) урежение дыхательных движений
3) раздражение дыхательных путей
4) сужение капилляров лёгочных пузырьков
2. В каких органоидах клеток человека образуется углекислый газ,
выделяемый в процессе дыхания?

1) лизосомы          2) рибосомы
3) митохондрии    4) ядро
3. Какой орган человека может служить «образцом» при изготовле
нии гибких душевых шлангов?

1) пищевод        2) аорта
3) трахея            4) позвоночник
    4. В чём заключается сущность дыхания?

1) в окислении органических веществ с выделением энергии
2) в поступлении кислорода в лёгкие и удалении углекислого газа
3) в создании органических соединений
4) в образовании кислорода в клетках

 5. Кислород поступает из альвеол лёгких в кровь потому, что его давле
ние в лёгочных пузырьках

1) равно его давлению в крови    2) постоянно меняется
3) больше его давления в крови  4) меньше его давления в крови
      6. Одной из функций носовой полости является

1) увлажнение воздуха
2) обогащение крови кислородом
3) охлаждение воздуха
4) осушение воздуха
      7. В плевральной полости находится 1) смесь кислорода и углекислого газа
2) воздух
3) жидкость, уменьшающая трение
4) плазма крови
      8. При неправильной организации печного отопления основную опас
ность представляет

1) азот                           2) углекислый газ
3) угарный газ              4) водяной пар
      9. В какой последовательности следует делать искусственное дыхание
и массаж сердца?

1) два выдоха − пять нажатий на грудину
2) одно нажатие на грудину − четыре выдоха
3) один выдох − четыре нажатия на грудину
4) три выдоха − три нажатия на грудину

10. Между объектами и процессами, указанными в столбцах приведённой
ниже таблицы, имеется определённая связь:

Объект
Процесс
Трахея
Проведение воздуха к легким
...
Увлажнение воздуха

Какое понятие следует вписать на место пропуска в этой таблице?
1) гортань               2) полость носа
3) бронхи                4) плевральная полость
     11. Между позициями первого и второго столбцов приведённой ниже
таблицы имеется определённая связь:

Целое
Часть
Бабочка аполлон
Трахеи
Камчатский краб
...

Какое понятие следует вписать на место пропуска в этой таблице?
1) кожа                   2) лёгкие
3) трахеи                4) жабры
2. Расположите в правильном порядке
Расположите в правильном порядке процессы, протекающие во время
дыхательного движения у млекопитающего, начиная с возбуждения цен
тра   вдоха.   В   ответе   запишите   соответствующую   последовательность
цифр.

1) сокращение межрёберных мышц и диафрагмы
2) увеличение объёма лёгких
3) обогащение крови кислородом в альвеолах лёгких и освобождение
её от избытка углекислого газа
4) уменьшение лёгких в объёме и удаление из них воздуха
5) расслабление межрёберных мышц
3. Вставьте пропущенные термины Вставьте в текст «Газообмен у человека» пропущенные термины из
предложенного перечня, используя для этого числовые обозначения, по
лучившуюся последовательность цифр
(по тексту) впишите в приведённую ниже таблицу.

Газообмен у человека

В   газообмене   у   человека   участвуют   две   системы:   дыхательная   и
_____(А). Атмосферный воздух попадает в организм человека через носо
вую   или   ротовую   полость,   откуда   поступает   в   гортань   и   далее   через
_____(Б) и бронхи в
лёгкие. В лёгких происходит газообмен между воздухом и _____(В), в ре
зультате чего кровь насыщается кислородом. С током крови _____(Г) по
ступает к органам и тканям, где снова происходит газообмен. Из крови в
ткани поступает кислород, а из тканей в кровь – углекислый газ. _____(Д)
будет удалён из крови при газообмене в лёгких.

Перечень терминов

1) углекислый газ
      2) кислород
3) кровеносная
4) покровная
5) глотка
6) трахея
7) кровь
8) лимфа
Ф.И.________________________________класс__взвод__
Дата     ___     вариант_____
Контрольная работа «Дыхательная система»
1. Выберите верный ответ
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
2. Расположите в правильном порядке
3. Вставьте пропущенные термины
А
Б
В
Г
Д
Ф.И.________________________________класс__взвод__
Дата     ___     вариант_____
Контрольная работа «Дыхательная система»
1. Выберите верный ответ
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
2. Расположите в правильном порядке
3. Вставьте пропущенные термины
А
Б
В
Г
Д
Ф.И.________________________________класс__взвод__
Дата     ___     вариант_____
Контрольная работа «Дыхательная система» 1. Выберите верный ответ
Контрольная работа «Дыхательная система»
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
1. Выберите верный ответ
2. Расположите в правильном порядке
3. Вставьте пропущенные термины
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
2. Расположите в правильном порядке
А
Б
В
Г
Д
3. Вставьте пропущенные термины
А
Б
В
Г
Д
Ф.И.________________________________класс__взвод__
Дата     ___     вариант_____

file_name: 8 кл. КР. Дыхание .docx

intro: Контрольная работа по биологии в 8 классе по теме "Дыхательная система"составлена из заданий в формате ОГЭ: задания с выбором одного правильного ответа, на составление последовательности, установление соответствия, развернутого ответа. Контрольная работа позволяет проверить знания обучающихся по всей изученной теме, так как содержит вопросы, касающиеся анатомии органов дыхания, физиологии процесса и профилактики заболеваний органов дыхательной системы.

title: Контрольная работа по теме "Дыхательная система" (8 класс)


extracted_text:
Родительское собрание
«Агрессия детей: её причины и предупреждения»
Что такое агрессивность?
Латинское слово “агрессия” означает “нападение”, “приступ”. В психологическом
словаре приводится следующее определение:
“Агрессия – деструктивное поведение, противоречащее нормам и правилам
существования людей в обществе, приносящее физический или моральный ущерб
людям, или вызывающее у них психологический дискомфорт”.
Причины появления агрессии у детей могут быть самыми разными. Возникновению
агрессивных качеств способствуют некоторые соматические заболевания или
заболевания головного мозга. Огромную роль играет воспитание в семье, причём с
первых дней жизни ребёнка.
Исследования доказали, что в тех случаях, когда ребёнка резко отлучают от груди,
и общение с матерью сводят к минимуму, у детей формируются такие качества,
как тревожность, подозрительность, жестокость, эгоизм.
И наоборот, когда в общении с ребёнком присутствуют мягкость, ребёнок окружён
заботой и вниманием, эти качества не вырабатываются.
На становление агрессивного поведения большое влияние оказывает характер
наказаний, которые обычно применяют родители в ответ на проявление гнева у
своего чада.
В таких ситуациях могут быть использованы 2 полярных метода воздействия: либо
снисходительность, либо строгость.
Как ни парадоксально, агрессивные дети одинаково часто встречаются и у слишком
мягких родителей, и у чрезмерно строгих.
Педагогические наблюдения показали, что родители, резко подавляющие
агрессивность у своих детей, вопреки своим ожиданиям не устраняют это качество,
а напротив взращивают его, развивая, в своем сыне или дочери чрезмерную
агрессивность, которая будет проявляться даже в зрелые годы.
Ведь всем известно, что зло порождает только зло, а агрессия – агрессию.
Если родители вовсе не обращают внимание на агрессивные реакции ребенка, то он
скоро начинает считать, что такое поведение дозволено, и одиночные вспышки
гнева незаметно перерастают в привычку действовать агрессивно. Только родители, которые могут находить разумный компромисс, “золотую
середину”, могут научить своих детей справиться с агрессией.
Портрет агрессивного ребёнка.
Почти в каждом коллективе детей, подростков встречается хотя бы один с
признаками агрессивного поведения. Он нападает на остальных, обзывает их,
намеренно употребляет грубые выражения, т.е. становится “грозой” всего
коллектива. Этого ершистого, драчливого, грубого ребёнка трудно принять таким,
какой он есть, а ещё труднее понять.
Однако, агрессивный ребёнок, как и любой другой, нуждается в ласке и помощи
взрослых, потому, что его агрессия – это, прежде всего, отражение внутреннего
дискомфорта, неумения адекватно реагировать на происходящие вокруг него
события.
Агрессивный ребёнок часто ощущает себя отверженным, никому не нужным.
Жестокость и безучастность родителей приводит к нарушению детско
родительских отношений и вселяет в душу ребёнка уверенность, что его не любят.
“Как стать любимым и нужным” – неразрешимая проблема, стоящая перед
ребёнком. Вот он и ищет способы привлечения внимания взрослых и сверстников.
К сожалению, эти поиски не всегда заканчиваются так, как хотелось бы нам и
ребёнку, но как сделать лучше – он не знает.
Вот как описывает известный детский психолог Н.Л. Кряжева поведение этих
детей:
“Агрессивный ребёнок, используя любую возможность, стремится разозлить маму,
учителя, сверстников; он не успокоится до тех пор, пока взрослые не взорвутся, а
дети не вступят в драку”.
Родителям и педагогам не всегда понятно, чего добивается ребёнок и почему он
ведёт себя так, хотя заранее знает, что со стороны детей может получить отпор, а
со стороны взрослых – наказание.
В действительности, это порой лишь отчаянная попытка завоевать своё “место под
солнцем”.
Ребенок не имеет представление, как другим способом можно бороться за
выживание в этом странном и жестоком мире, как защитить себя.
Агрессивные дети часто подозрительны и настороженны, любят перекладывать
вину за затеянную ими ссору на других. Такие дети часто не могут сами оценить
свою агрессивность, они не замечают, что вселяют в окружающих страх и
беспокойство. Им, наоборот, кажется, что весь мир хочет обидеть именно их. Таким образом, получается замкнутый круг: агрессивные дети боятся и ненавидят
окружающих, а те в свою очередь, боятся их.
Проводя миниопрос среди младших школьников нашего лицея, опрос проводился
с целью выяснения, как они понимают агрессивность.
Вот какие ответы дали агрессивные и неагрессивные дети:
Понимание агрессивности младшими школьниками.
1. Каких людей ты считаешь агрессивными?
Ответы агрессивных детей
Маму, папу, потому что они
ругаются, бьют, дерутся (50%
опрошенных)
Ответы неагрессивных детей
Индейцев, бандитов, охотников,
потому что они убивают людей и
животных. (80%)
2. Как бы ты поступил, если бы встретился с агрессивным ребенком?
Ответы агрессивных детей
Начал (а) бы драться: ударил (а),
обрызгал (А) бы, испачкал (а) бы
Ответы неагрессивных детей
Прошел бы мимо, позвал на
помощь знакомых, ушел бы,
убежал.
3. Считаешь ли ты себя агрессивным?
Ответы агрессивных детей
Нет
Ответы неагрессивных детей
Нет
То есть видно, что у агрессивных детей количество реакций даже на стандартные
ситуации очень ограниченно. Чаще это защитные реакции. К тому же дети не могут
посмотреть на себя со стороны и адекватно оценить свое поведение.
Таким образом, дети часто перенимают агрессивные формы поведения у
родителей.
Как выявить агрессивного ребёнка?
Агрессивные дети нуждаются в понимании и поддержке взрослых, поэтому главная
наша задача заключается не в том, что бы поставит “точный” диагноз, или
“приклеить ярлык”, а в оказании посильной и своевременной помощи ребенку. Психологами разработаны критерии определения агрессивности, которые можно
применить как схему наблюдения за ребёнком.
Критерии агрессивности.
Ребёнок:
1. Часто теряет контроль над собой.
2. Часто спорит, ругаемся с взрослыми.
3. Часто отказывается выполнять правила,
4. Часто специально раздражает людей.
5. Часто винит других в своих ошибках,
6. Часто сердится и отказывается сделать чтолибо.
7. Часто завистлив, мстителен.
8. Чувствителен, очень быстро реагирует на различные действия окружающих
(детей и взрослых), которые нередко раздражают его. Предположить, что ребёнок
агрессивен, можно лишь в том случае, если в течение не менее чем 6 месяцев в его
поведении проявлялись хотя бы 4 из перечисленных признаков.
Кроме того, с целью выявления агрессивности у ребёнка можно использовать
специальную анкету, разработанную российскими психологами Г.П. Лаврентьевой
и Т.М. Титаренко.

психологическая работа

group: Педагогика


extracted_text:
ДӘРІС № 3
ДЕРБЕС КОМПЬЮТЕРДІҢ БАЗАЛЫҚ ҚҰРЫЛЫМЫ.
ЖҮЙЕЛІК БЛОКТЫҢ ІШКІ ҚҰРЫЛҒЫСЫ.
Жоспар
1. Дербес ЭЕМнің элементтік базасы
2. Микропроцессор,  Дербес ЭЕМң жедел жады
3. Дискідегі мәліметтер жинақтауыштар
4. Ақпарат енгізу және шығару құрылғылары
5. Қосымша құрылғылар
МАҚСАТЫ:
 Оқушыларға ЭЕМнің элементтік базасы жайында мағлұматтар беру.
 Негізгі   блоктарымен   таныстыру,   жұмыс   істеу   жолдарымен   таныстыру,
мінездеме бере отырып оқушылардың ойөрісін дамыту.
 Оқушыларды   ЭЕМнің   шеткері   құрылғыларымен   таныстыра   отырып,
оларға мінездеме беру.
1. ДЕРБЕС ЭЛЕКТРОНДЫ ЕСЕПТЕУІШ МАШИНАЛАРЫНЫҢ
ЭЛЕМЕНТТІК БАЗАСЫ
Дербес ЭЕМнің (ДЭЕМ) элементтік базасы болатын электрондық
компоненттері ақпарат өңдеудің белгілі бір функциясын немесе оны есте
сақтау ісін атқарады. Мұндай компоненттер интегралдық схемалар деп
аталады.   Интегралдық   схема   металдан   не   пластмассадан   жасалған
қорапқа салынған жартылай өткізгішті кристалдан тұрады. Жіңішке жіп
секілді арнайы сымдар осы кристалды қораптың  шеткі тұяқшаларымен
жалғастырылады.
Жартылай   өткізгішті   кристалл   көбінесе   өте   таза   кремнийден
жасалады, оны жасауда вакуумдық бүрку, тырналау, қоспаларды иондық түрде енгізу, дәлмедәл фотолитография және де басқа жоғары   сапалы
технологиялар   қолданылады.   Осындай   күрделі   технология   нәтижесінде
кристалда   электр   схемасына   біріктірілген  “электрондық   молекулалар”
жасалады. Олар бір кристалл көлемінде (5*5мм) жүз мыңнан аса бір
бірімен   байланысқан   “электрондық   молекулаларды”   құрастырып,   өте
күрделі ақпарат түрлендіру жұмыстарын орындай алады.
Интегралдық   схемаларды   жасау,   тексеру,   олардың   сапаларын
бақылау      барлығы   да   автоматтандырылған,   оның   үстіне   оларды
сериялық   түрде   шығару   да   меңгерілген.   Интегралдық   схемаларды
шығаруды баспаханалардағы кітапты көбейтіп шығарумен салыстыруға
болады.   Олар   өздерінің   атқаратын   функцияларына   қарай   ЭЕМнің
әртүрлі тетіктерініңшифраторлардың, сумматорлардың, күшейткіштер
дің   түрлеріне   байланысты   бөлекбөлек   топтарға   жіктеліп,   сериаларға
бөлініп шығарылады.
Бұл   схемалардың   интегралдық   (біріктірілген)   деп   аталу   себебі
олардың бір кристалы күрделі логикалық функциялардың белгілі біреуін
орындай   алады,   содан   соң   олардан   транзисторлар   мен   диодтардан
құрастырылатын сияқты машина қондырғылары оңай жасалады.
ДЭЕМ   біріңғай   ақпараттық   жүйеге   біріктірілген   техникалық
электрондық   құрылғылар   жиынынан   тұрады.   ДЭЕМ   құрамына   кіретін
құрылғыларды   олардың   функционалдық   қызметіне   қарай   екіге   бөлу
қалыптасқан,   олар:   жүйелік   блок   және   перифериялық,   яғни   шеткері
құрылғылар.
Жүйелік блок мыналардан тұрады:
 микропроцессор;
 оперативті (жедел) есте сақтау құрылғысы;
 тұрақты есте сақтау құрылғысы;
 қоректену блогы мен мәлімет енгізушығару порттары;
Ал шеткері құрылғылар құрамына:
 мәлімет енгізу құрылғылары;  мәлімет шығару құрылғылары;
 мәлімет жинақтауыштар;
ДЭЕМнің мүмкін болатын ең минималды құрамына жүйелік блок,
бірбірден   енгізу,   шығару   құрылғылары   және   ақпарат   жинақтауыш
құрылғы кіреді. ДЭЕМдегі шығарылатын есептер түрлеріне қарай оның
минималды   конфигурациясын   қосымша   шеткері   құрылғыларды   қосу
арқылы кеңейтуге болады.
Компьютер құрылымы:
 жүйелік блок (тік немесе жатық қорапта орналасқан) –1 блок;
 текстік және графикалық ақпаратты бейнелейтін монитор немесе
дисплей 2 блок;
 әр   түрлі   символдарды   компьютерге   енгізуге   арналған   пернелік
тақта немесе пернелік – 3 блок;
Компьютердегі ең негізгі құрылғы болып жүйелік блок саналады,
оның ішінде ДЭЕМнің басты құрылғылары орналасқан.  Компьютердің
жүйелік блогына мынадай құрылғыларды жалғауға болады:
 қағазға   текстік   және   графиктік   мәліметтерді   басып   алуға
арналған принтер.
 Қолмен   басқарылатын   тышқан   графиктік   тетігі   –   графиктік
курсорды басқаруды жеңілдететін құрылғы;
 Джойстик      компьютерлік   ойындарда   қолданылатын   қолмен
басқарылатын тетік;
 Графиксызғыш   немесе   плоттер   –   сызуларды   (графиктерді)
қағазға басатын құрылғы;
 Сканер   (ізкескіш)   графиктік   немесе   текстік   мәліметтерді
тікелей оқитын құрылғы;
 CDROM – компакт дискілерді оқитын құрылғы, ол қозғалатын
бейнелерді,
пайдаланылады;
  текстерді   және   дыбыстарды   шығару   үшін  Модем телефон желісі арқылы басқа компьютерлермен мәлімет
алмасуға қажет құрылғы;
 Стример      мәліметтерді   магниттік   таспада   (лентада)   сақтауға
арналған құрылғы;
 Желілік   адаптер   компьютерді   жергілікті   желіде   (торапта)
қолдануға мүмкіндік береді.
2. МИКРОПРОЦЕССОР. ДЕРБЕС ЭЕМнің ЖЕДЕЛ ЖАДЫ
Микропроцессор   бір   кристалда   орналасқан   біріктірілген   (үлкен)
интегралдық   схемалар   (БИС),   олар   әртүрлі   типтегі   ЭЕМдер   жасауға
керекті  элемент  болып  табылады. Оны  әртүрлі  логикалық   функцияны
орындайтын етіп программалау мүмкіндігі бар, сондықтан программаны
өзгерту   арқылы   микропроцессорды   арифметикалық   құрылғы   бөлігі
ретінде немесе енгізу шығару жұмыстарын басқарушы рөлінде қолдануға
болады.  Микропроцессорге   жедел   және   тұрақты   жад,   енгізушығару
құрылғылары қосылады.
Микропроцессорлар   бірбірінен   өзгешелігі   олардың   типтерінде
(моделдерінде)   және   оның   қарапайым   амалдарды   орындайтын   жұмыс
жылдамдығының   көрсеткіші   –   мегагерц   (МГц)   бірлігімен   берілген
қадамдық   жиілігінде   жатыр.   Кең   тараған   модельдерге   Intel8088
(~5MГц),   80286   (~20MГц),   80386SX(~25MГц),   80386DX(~40MГц),
80486(~100MГцке дейін), Pentium (75MГцтен  жоғары) және Pentium
Pro (~200 MГц) жатады, бұл тізім олардың жұмыс өнімділігі мен соған
сәйкес   бағасының   өсуі   бойынша   реттеліп   келтірілген.   Кейде
конструкциялық   ерекшеліктеріне   қарай   бір   модельге   кіретін
процессорлардың жиіліктері әртүрлі бола береді  жиілігі артқан сайын
оның жұмыс жылдамдығы да өсе түседі.
Компьютерлер   алып   жүруге   ыңғайлы   вариантта   да   жасалады
(Laptop he Note book). Мұндай ЭЕМдерде жүйелік блок, монитор және пернелік   бір   қорапта   жасалған:   жүйелік   блок   пернелік   астында
орналасқан, ал монитор пернеліктің қақпағы тәрізді жасалған.
Оперативті есте сақтау құрылғысы немесе ЭЕМнің жедел  жады
(RAM) және де тұрақты есте сақтау құрылғысы (ROM) компьютерлердің
ішкі   жадын   құрайды,   осы  екеуімен   процессор   жұмыс   кезінде   мәлімет
алмасып   отырады.   Өңделуге   тиісті   кезкелген   мәлімет   алдымен
компьютердің сыртқы жадынан (магниттік дискілерден) жедел жадына
көшіріледі.
Компьютердің   жедел   жадында   осы   мезетте   дереу   өңделуге   тиіс
мәліметтер   мен   программалар   ғана   сақталады.   Ақпарат   керек   кезінде
магниттік   дискіден   жедел   жадқа   көшіріліп,   өңделген   соң   олар   қайта
сыртқы жадқа жазылып қойылады. Жедел жадыда ақпарат тек жұмыс
сеансы   кезінде   сақталып,   ондағы   мәлімет   ЭЕМ   өшірілгенде   немесе
электр   торабында   ақау   болып,   ток   сөнген   шақтарда   ізсіз   жоғалады.
Осыған   байланысты   әрбір   адам   өзіне   ұзақ   уақыт   керек     болатын
ақпаратты   жоғалтып   алмауы   үшін   жиіжиі   магниттік   дискіге   жазып
отыруы керек.
  Компьютердің жедел жадының көлемі өскен сайын оның есептеу
жылдамдығы да артады. Ақпарат көлемін өлшеуде сегіз биттен (бір мен
нөл   тізбегі)   тұратын   байт   бірлігі   қолданылатыны   белгілі.   Осы   өлшем
бірлігі   арқылы   жедел   жадтағы   не   магниттік   дискідегі   сақталатын
информация 360кб, 720кб немесе 1,2Мб болып жазылуы мүмкін. Мұнда
1кб (1 килобайт) =1024 байт, 1Мб(1 мегобайт)=1024Кб, ал винчестер деп
аталып жүрген қатты дискіде 500Мб, 1000Мб (1 Гигабайт) және одан да
көлемді ақпарат жазылып сақталады.
Компьютердің жедел жадынан өзгеше оның тұрақты жады бар, ол
өзгертілмейтін   мәліметті   сақтайды,   ешкім   оны   өшіріп   қайта   жаза
алмайды, ол мәліметті тек оқуға болады. Әдетте тұрақты жадтың көлемі
шағын 3264Кб шамасында. Тұрақты жадқа керекті программалар оны шығаратын заводта жазылады, олар көбінесе компьютерді токқа жалғаған
кезде оны тексеріп іске қосу үшін қажет.
Компьютерлердің   көлемі   1   Мб   болып   келетін   жедел   жады   екі
бөлімнен   тұрады      алғашқы   640   кб   қолданылатын   программалар   мен
операциялық жүйе үшін, ал қалған мөлшері төмендегідей мақсаттарға
қолданылады:
 операциялық жүйенің компьютердің жұмысқа жарайтын текстерін
және төменгі деңгейдегі қарапайым енгізушығару жұмыстарын
    атқаратын бөлігі;
 экранға бейнелер шығару үшін;
 компьютердің   қосымша   құрылғыларымен   бірге   келетін
операциялық жүйелердің кеңейтілген бөліктері.
Процессордың өте жылдам істейтін тағы бір шағын көлемді жады
бар,   оны   кэшжад   (Сash)   деп   атайды.   Ол   жедел   жад   пен   процессор
арасында   дәнекерлік   рөл   атқарып,   жалпы   жұмыс   өнімділігін   арттыру
қызметін атқарады.
3. ДИСКІДЕГІ МӘЛІМЕТ ЖИНАҚТАУЫШ
Мәлімет   жинақтауыштар   –   кезкелген   ЭЕМнің   қажетті   бөлігі.
Оларды   көбінесе   информацияны   сыртқы   сақтаушылар   немесе
компьютердің   сыртқы   жады   деп   атайды.   Олар   көлемді   мәліметті   ұзақ
уақыт   сақтау   үшін   қажет   және   ондағы   мәліметтер   ЭЕМнің   күйіне
байланысты болмайды. Сыртқы жадта кезкелген программа немесе жай
мәліметтер сақтала береді, сол себепті оны әрбір адамның мәліметтерінің
кітапханасы деуге болады.
ДЭЕМдерде   мәлімет   жинақтауыш
  рөлін   магниттік   дискідегі
жинақтауыштар атқарады, оларда мәліметтерді тікелей оқуға не жазуға
болады.   Соңғы   кездерде   ДЭЕМдер   үшін   магниттік   таспадағы
жинақтауыштар   –   стримерлер   шықты,   бірақ   олар   өте   көлемді   мәлімет
сақтай алғанмен , оқужазу жұмыстары біртебірте тізбектей іздеу арқылы жәй   жүргізіледі.   Сол   себепті   стримерлер   магниттік   дискідегі
жинақтауыштарды ауыстыра алмайды, тек толықтырады.
Магниттік   дискідегі   жинақтауыштар   (МДЖ)     екі   түрлі   болады:
иілгіш   магниттік   дискідегі   жинақтауыш  (ИМДЖ)   және  қатты
магниттік дискідегі жинақтауыш (ҚМДЖ).
Қатты   дискідегі   мәлімет   жинақтауыштар   (винчестер)
ақпаратты тұрақты түрде сақтайды. Қатты диск орнынан
алынбайды,   ауа   кірмейтін   жабық   корпусқа   салынып,   жүйелік   блокта
орналасады.   Ол   екі   жағына   да   мәлімет   жазылатын   бір   дестеге   бірікті
рілген бірнеше дискілерден тұрады. Дискетке қарағанда винчестерге өте
көп мәлімет көлемі сияды, сондықтан оны пайдалану өте ыңғайлы.
Иілгіш дискідегі (дискеттегі) жинақтауыштар   бір компьютерден
екінші компьютерге мәлімет алмастыру үшін, қазір жұмысқа қажет емес
ақпаратты   сақтап   қою   үшін,   қатты   дискідегі   мәліметтердің   архивтік
(тығыздалған) көшірмесін алу үшін керек болады. Жұмыс процесі кезінде
әр   адам   өзінің   мәліметтері   мен   программаларының   дискіде   алатын
көлемін   білуі   тиіс   және   дискіде   қанша   бос   орын   қалғанын   қадағалап,
дискінің көлемін тиімді пайдалануы керек.
Иілгіш диск (дискета)  табақша пішінді, бетіне қабыршық түрінде
магнитті қоспа жағылған иілгіш диск. Дискеттің пластмассадан жасалған
қапшығында оған мәлімет жаздырмауға болатын кішкене тіктөртбұрышты
ойық   бар   және   мәлімет   жазуоқу   кезінде   дискінің   бетімен   байланыс
жасайтын   магниттік   бастиектің   жылжитын   орны   пластмасса   қапшықта
ашық болады.
Дискеттің   негізгі   параметрлері      оның   диаметрі,   қазіргі
шығарылатын дискеттер үшін екі ғана стандарт бар – олар 3,5 және 5025
дюймдік   дискеттер,   яғни   дискеттің   диаметрі   89   және   133   мм   болады.
Мәлімет жазу не оқу үшін дискет дискіқозғағыштың ұясына салынады.
ДЭЕМдерде бір немесе екі дискеттер ұясы болуы мүмкін. 5,25 дюймдік
дискеттер істелу сапасына қарай 360 не 720 кб, әйтпесе 1,2Мб ақпарат сақтай алады.  3,5 дюймдік дискетте екі түрлі көлемде ақпарат жазылады,
1,44Мб және 720 кб. 1,44 Мб мәлімет жазылатын дискеттің төменгі оң жақ
шетінде   кішкене   төртбұрышты   қосымша   ойық   болады,   ал   720   кбайт
көлемді   дискетте   ол   болмайды.   Дискеттер   қатты   пластмасса   қорапта
орналасады, сол себепті олар әрі ұзақ, әрі сенімді қызмет атқарады
Дискетті форматтау. Дискетті алғаш рет пайдалану алдында, оны
арнайы тәсілмен форматтайды, яғни беттеріне белгі салады. Форматтау
операциялық   жүйенің   көмегімен   жүреді.   ДЭЕМдерде   бұлардан   басқа
лазерлік компакт   дискі, магниттік оптикалық дискі немесе Бернулли
дискілері тәрізді құрылғылар болуы мүмкін.
Қазіргі   ДЭЕМдерде   көптеген   көлемді   программалар   СDROM
компакт      дискілеріне   жазылады.   СDROM   дискілерінің   мәлімет   оқу
жылдамдықтары   әртүрлі   болады,   мысалы   жәй   жылдамдықты,   екі
еселенген,   т.с.с   жылдамдықты   бола   береді.   Соңғы   кездері   шыққан   68
жылдамдықты   компактдискілер   қатты   магниттік   дискімен   бірдей
жылдамдықта жұмыс атқара алады.
4. АҚПАРАТ ЕНГІЗУ ЖӘНЕ ШЫҒАРУ ҚҰРЫЛҒЫЛАРЫ
Принтер
(баспа   құрылғысы)   текстік   және   графикалық
мәліметтерді     компьютердің   жедел   жадынан   қағазға   басып   шығаруға
арналған. Ол рулон қағазды да, парақ қағаздарды да пайдалана береді.
Принтерлердің   негізгі   артықшылығы      олар   көптеген   шрифт
түрлерін   пайдаланып,   күрделікүрделі   текстерді   басып   бере   алады.
Шрифт   түрлеріндегі   әріптердің   биіктігі,   ені,   олардың   ара   қашықтығы,
интервалдары әртүрлі болады. Әрбір адам тексті қағазға шығарар алдында
өзіне   керекті   шрифт   түрін   және   басқа   баспа     параметрлерін   таңдап,
қағаздың   мөлшері   мен  қатардың   енін  сәйкес  күйге   келтіріп  алуы   тиіс.
Осыған байланысты матрицалық принтерлердің тар (стандартты бір бет
қағаз үшін) және кең күймелі (қатар тұрған екі бет қағаз үшін) түрлері
бар. Принтерлер   графиктік   сызбаларды,   суреттерді   түрлі   түске   бояй
отырып   та   басып   бере   алады,   соған   байланысты   олардың   жүздеген
модельдері бар. Қазіргі кезде принтерлердің матрицалық, лазерлік, сия
бүріккіш   және   термографиктік  түрлері   бар.   Соңғы   кезде   ең   көп
  пайдалануға   қолайлы
таралған,
  арзан,
  әрі
матрицалық принтерлер  болып саналады, олардың
қағазға   таңба   салатын   баспа   тиегі   тік   орналасқан
металл   инелерден   тұрады.   Баспа   тиегі   қағаз
жолдарымен жылжи отырып, керек кезінде бояйтын лента арқылы қағазды
символ суретіне сәйкес нұқып отырады. Арзан принтердің баспа тиегінде
9 ине бар, бұлардың сапасы орташа болады: сапасын арттыру үшін инелер
бір қатарда жағалап бірнеше рет жүріп өтуі тиіс. Бұларға қарағанда 24
немесе 48 инелі принтерлер басылымының сапасы жоғары болады.
Сия   бүріккіш   принтерлерде     қағаздағы   бейне   арнайы   сия
тамшыларын бүрку арқылы шығарылады. Бірақ олар қымбат тұрады және
тұрақты түрде қадағалап қарап тұруды керек етеді.
Бұл принтерлер матрицалық принтерлерден жақсы,
сапалы   әрі   дыбыссыз     жұмыс   істейді,   көптеген
шрифт түрлерін қамтиды, дегенмен жоғалы сапалы
қағаз түрлерін және сияны жиі керек етеді.
   Лазерлік принтерлер – ксерография  принципін
қолданатын   құралдарға   жатады,   бұларда   әріп   бейнелері   электірлік
тәсілмен бояу жұқтырылған доңғалақ арқылы қағазға түседі. Доңғалаққа
әріптер   бейнесіндегі   бояу   жұқтыру   компьютер   командалары   арқылы
лазерлік сәулелермен жүргізіледі. Қағаз бетіндегі  бір дюйм аумаққа 300
ден 1200 нүктеге дейін салу мүмкіндігі бар, сол себепті таңбалар сапасы
жоғары болады. Сонымен лазерлік принтерлер өте сапалы басылым бере
алады   және   жылдамдықтары   да   жоғары   –   орташа   есеппен   алғанда,
секундына 330 символ (бір  бетті 515 секундта ) басып бере алады. Плоттер  – де (график сызғыш) мәліметтерді, негізінен графиктік
ақпаратты   қағазға   шығарады.   График   сызғыштар   жобалау   жұмыстарын
автоматтандыруда әртүрлі сызба (чертеж) түріндегі бейнелерді басып алу
үшін қажет. Бұлар бір түсті, түрлі түсті болып және де сызу сапасына
қарай бірнеше  топтарға жіктеледі.
Пернелік тақта   ЭЕМ ге   мәлімет енгізетін ең негізгі құрылғы
болып   пернелік   саналады,   ол   арқылы   текстік   ақпаратты   теріп,   әртүрлі
командалар енгізіп орындауға болады.
Тышқан тәрізді қол тетігі  пернелікпен бірге ЭЕМ ді басқару үшін
қолданылады. Бұл  тегіс стол бетімен жылдам   жылжи алатын, қажет
болған   екіүш     батырмасының   бірін   баса   отырып,   белгілі   бір   әрекетті
орындауға  болатын қолмен басқарылатын кішкене тетік.
Сканер  (ізкескіш)  қағазға   жазылған   мәліметтің   кез   келген   түрін
(сурет,   сызба,   кітап,  тексті)  оптикалық  негізге
сүйене   отырып   компьютерге   жылдам   енгізе
алатын   құрылғы.   Ол   суреттерді,   сызбаларды
компьютер жадына енгізе алады, мәлімет енгізу
оңай, әрі жылдам орындалады.
5. ҚОСЫМША ҚҰРЫЛҒЫЛАР
Модемдер  (модулятор – демодулятор) компьютерлер   арасында
мәлімет   алмасу   үшін   керек,   олар   негізінен   мәлімет   тасымалдау
жылдамдығына  қарай бөлінеді. Қазіргі кезде олардың жылдамдығы 2400
бит/сек   –   25000   бит/сек   аралығында.   Олар   мәлімет   алмасу
процедурасының белгілі бір стандарттары (протоколы)   бойынша жұмыс атқарылады. Компьютер желісіне (Internet, Relcom, FidoNet  т.б) немесе
электрондық почтаға байланысты ең керекті құрылғы  осы модем болып
саналады.
Бұлардан   басқа   факсмодемдер   бар,
  олар   модем   мен
факсимильдік   байланыс   аппаратының   функцияларын   бірге   атқарады.
Факсмодемді   пайдаланып,   текстік   мәліметті   тек     өз   абоненттеріңіздің
компьютерлеріне емес жәй қарапайым факс аппараттарына да   жіберуге
және қабылдауға болады. Факсмодемдер модемдерден өте қымбат емес,
бірақ  атқаратын қызметі әлдеқайда мол.
Қазіргі   кездерде   ЭЕМнің   мультимедиа   мүмкіндігі   жайында   көп
айтылып жүр.  Мультимедиа – ақпарат бейнелеудің ең керекті түрі. Ол
экранға   мәліметтерді   түрлітүсті     текстік,   графикалық,       дыбыстық
мүмкіндіктерді біріктіре отырып шығарып, ЭЕМнің   барлық жылжыту,
сөйлету,  музыка   беру   жақтарын   толық   пайдаланады.  Мұндай
мүмкіндіктерді компьютердің қосымша дыбыстық құрылғысы,  CDROM
дискісі   бар   және   онда   бейнелік   фильмдерді,   фонограммаларды,   түрлі
түсті   гаммаларды   көрсету   жақтары   толық   қамтылған.   Мультимедиалы
компьютер   фотоаппараттарды,
  бейне
камераларды  қосуға  арналған арнаулы бейнелік платамен жабдықталады,
  бейне   магнитофондарын,
көптеген бейнелік суреттерді өңдегенде қажет болады.
Сабақты бекіту үшін қойылатын сұрақтар.
1. Микропроцессор дегеніміз не?
2. Оперативті есте сақтау құрылғысы дегеніміз не?
3. Дербес компьютердің негізгі  компоненттері мен қосымша
құрылғылары қандай?
4. ДЭЕМдерде қандай принтерлер қолданылады?
5. Қандай бейне адаптерлерін білесіздер, дисплей мен бейне
адаптерлерінің айырмашылығы қандай? 6. Модем дегеніміз не және ол не үшін керек?
7. Плоттерлер не үшін қолданылады?
8. Иілгіш диск дегеніміз не және қатты дисктен айырмашылығы
қандай?
Қолданылатын әдебиеттер тізімі.
1. В. Симонович «Информатикадан базалық курс» 1118 беттер
2. Информатикадан 30 сабақ 1425 беттер

file_name: ДИСКІДЕГІ МӘЛІМЕТ ЖИНАҚТАУЫШ.doc

intro: Процессордың   өте  жылдам  істейтін  тағы  бір  шағын  көлемді  жады  бар,  оны  кэш-жад  (Cash)  деп  атайды.   Ол  жедел жадпен процессор  арасында  дәнекерлік  роль  атқарып,   жалпы  жұмыс  өнімділігін  арттыру   қызметін  атқарады.  Ақпаратты сақтауға арналған компьютердің құрылғысы жад деп аталады.  Компьютердiң жады iшкi және сыртқы деп екiге бөлiнедi. Компьютердiң iшкi жады оның негiзгi түрi болып саналадыМәлімет  жинақтауыштар – кез-келген  ЭЕМ-нің  қажетті  бөлігі - оларды  көбінесе  информацияны    сыртқы  сақтауыштар  немесе  компьютердің сыртқы  жады  дейді.  Олар  көлемді  мәліметті  ұзақ  уақыт  сақтай  үшін  қажет  және ондағы  мәліметтер  ЭЕМ-нің  күйіне  байланысты  болмайды.   Сыртқы  жадта  кез-келген  программа  немесе  жай  мәліметтер  сақтала береді,  сол  себепті  оны  әрбір  адамның  мәліметтерінің  кітапханасы  деуге  болады

title: ДИСКІДЕГІ МӘЛІМЕТ ЖИНАҚТАУЫШ