extracted_text:
№
Сабақтың тақырыбы
Мақсаты:
1 Кіріспе.
  «Зайырлылық
және   дінтану   негіздері»
пәнінің мәні
«Зайырлылық
және
дінтану   негіздері»   пәнінің
мәнін   анықтай   білуге
үйрету

9 – сынып. Зайырлылық және дінтану негіздері пәнінен орта мерзімді жоспар
Оқытуда
қолданыла
тын
  әдіс
тәсілдер
Миға
шабуыл,
конверт,
ассоциация,
ыстық
орындық,
семантикалы
қ
карта,
бағдаршам

7
Күтілетін нәтиже

Сабақта
модульдің
кіріктірілуі
«Зайырлылық   және
дінтану   негіздері»
мәнін
пәнінің
анықтай
білуге
үйренеді

Оқытудағы   жаңа
тәсілдер,
  СТО,
Көшбасшылық,
жас
ерекшеліктеріне
сәйкес

Талантты
дарынды
балаларды   оқыту,
ОүБ   және   оқуды
бағалау, АКТ
оқыту,
  және
  қоса,
Үйрену
мақсатында
бағаны
бағалау
Формативті
бағалау:
бағдаршам,
қолпаштау
Барлық
оқушыларды
сабаққа   тарту
жұмысы
Оқушылардың
жеке
қабілеттеріне
қарай
тапсырмалар
және   сұрақтар
беру  арқылы.
Негізгі
дереккөздер
немесе ресурстар
кеспе
Оқулық, суреттер,
интернет
материалдары
және

қағаздар,
Н.Назарбаев
«Тарих
толқынында»
кітабы
І ТАРАУ. ЗАЙЫРЛЫЛЫҚ ЖӘНЕ ЗАЙЫРЛЫ МЕМЛЕКЕТ 3 сағат
2
3

Зайырлылық
және
зайырлы мемлекет: ұғымы,
мәні, сипаты.  Зайырлылық,
зайырлы
мемлекет
ұғымдарына   түсінік   бере
отырып,   зайырлылық   пен
діннің   қоғамдағы   орнын
ажырата білуге үйрету

  Зайырлы
Зайырлы   мемлекет   және
дін.
этика
негіздері.
Зайырлы   мемлекет   пен
діннің
арақатынасын

Миға
шабуыл,
тірек
ұғымдар,
конверт
сұрақ,
галерея, эссе
Сәйкестенді
ру,
  Ойлан
бірік   бөліс,
қожын
сұрақ,   «Кім
оқыту,
  және
Оқытудағы   жаңа
тәсілдер,
  СТО,
Көшбасшылық,
жас
ерекшеліктеріне
сәйкес

Талантты
дарынды
балаларды   оқыту,
ОүБ   және   оқуды
бағалау, АКТ
Оқытудағы жаңа
тәсілдер, СТО,
Көшбасшылық,
жас
ерекшеліктеріне
Зайырлылық,
зайырлы   мемлекет
ұғымдарына   түсінік
бере
алады,
зайырлылық   пен
діннің   қоғамдағы
орнын
ажырата
алады

Формативті
бағалау: күлегеш
арқылы   бағалау,
қолпаштау
Топтарда
рөлдерді
ауыстыру
арқылы,
деңгейлік
тапсырмалар
арқылы.
  түрлі
Оқулық, суреттер,
интернет
материалдары
және

қағаздар.
кеспе
Зайырлы   мемлекет
пен
діннің
арақатынасын
ажырата біледі

Формативті
бағалау:
Бағдаршам
Дарынды   және
үлгерімі   төмен
оқушыларды
сабаққа   тарту.
Топтық
Оқулық, суреттер,
интернет
материалдары
және

қағаздар.
кеспе ажырата білуге үйрету
жылам?»,
бағдаршам
4 Білім

жүйесіндегі
зайырлылық қағидаттары
Білім   беру   жүйесіндегі
зайырлылықтың   алатын
орнын   анықтай   отырып,
зайырлылық   –   Қазақстан
қоғамының   рухани   даму
кепілі
  деген   ұғымды
бойларына сіңіру
Миға
шабуыл,
Жигсо, жуан
және
жіңішке
сұрақтар,
Кубизм,
өмірлік
ахуалды
талдау, БББ
сәйкес оқыту,
Талантты  және
дарынды
балаларды оқыту,
ОүБ және оқуды
бағалау, АКТ
Оқытудағы жаңа
тәсілдер, СТО,
Көшбасшылық,
жас
ерекшеліктеріне
сәйкес оқыту,
Талантты  және
дарынды
балаларды оқыту,
ОүБ және оқуды
бағалау, АКТ
беру
Білім

жүйесіндегі
зайырлылықтың

алатын
анықтай

зайырлылық
Қазақстан
қоғамының   рухани
даму кепілі ұғымын
түсінеді
орнын
алады,
–

тапсырмалар
беру арқылы.
Формативті
бағалау:   «Табыс
жолы»
Оқушылардың
жеке
қабілеттеріне
қарай
тапсырмалар
және   сұрақтар
беру  арқылы.
Оқулық, суреттер,
интернет
материалдары
және

қағаздар.
кеспе
5 Діннің   мәні,   анықтамасы,
әлеуметтік   маңызы,   шығу
тегі,   жіктелуі   мен   түрлері.
Діннің   құрылымы   және
функциялары.
Діннің пайда болуы туралы
қалыптастыра
түсінік
отырып,
діндердің
жіктелуін ,  діннің адамзат
өміріндегі
маңызын
сипаттауға үйрету

6 Дінтану

ғылымының
қалыптасуы   мен   дамуы.
Негізгі діни ұғымдар. Дін
рухани мәдениет феномені
Ғалымдардың діннің пайда
жайлы
болуы

ІІ ТАРАУ. ДІН – РУХАНИ МӘДЕНИЕТ ФЕНОМЕНІ – 2 сағат
Миға
шабуыл,
«Конверт
сұрақ» әдісі,
Сәйкестенді
ру,
  ыстық
орындық,
табыс
баспалдағы
Миға
шабуыл,,Жұ
птық   әңгіме,
Венн
диаграммас
ы,
  шағын
Оқытудағы жаңа
тәсілдер, СТО,
Көшбасшылық,
жас
ерекшеліктеріне
сәйкес оқыту,
Талантты  және
дарынды
балаларды оқыту,
ОүБ және оқуды
бағалау, АКТ
Оқытудағы жаңа
тәсілдер, СТО,
Көшбасшылық,
жас
ерекшеліктеріне
сәйкес оқыту,
Діннің пайда болуы
туралы
түсінік
қалыптастырады,
діндердің жіктелуін
,
  діннің   адамзат
өміріндегі   маңызын
сипаттай алады
Формативті
бағалау:   табыс
баспалдағы
Топтарда
рөлдерді
ауыстыру
арқылы,
деңгейлік
тапсырмалар
арқылы.
  түрлі
Оқулық, суреттер,
интернет
материалдары
және

қағаздар.
кеспе
Формативті
бағалау:   түстер
арқылы бағалау
Ғалымдардың
діннің   пайда   болуы
жайлы
тұжырымдарын
салыстыра   алады,
және
дінтану

Топтарда
рөлдерді
ауыстыру
арқылы,
деңгейлік
тапсырмалар
  түрлі
Оқулық, суреттер,
интернет
материалдары
және

қағаздар.
кеспе тұжырымдарын   салыстыра
  дінтану   және
отырып,
теология
ғылымдарын
ажыратуға үйрету

пікірталас.
Талантты  және
дарынды
балаларды оқыту,
ОүБ және оқуды
бағалау, АКТ
теология
ғылымдарын
ажырата алады
арқылы.
7 Көне нанымсенім ны

сандары   және   ұлттық
діндер. Ежелгі Египеттегі,
Грекиядағы,
Римдегі
діндер
Көне   нанымсенімдерді
салыстыра
отырып,
ежелгі   грек   діні   мен
  Рим   дінінің
ежелгі
ұқсастықтары
мен
айырмашылықтарын
көрсету

наным
ІІІ ТАРАУ. ДІННІҢ БАСТАУЛАРЫ МЕН ТАРИХИ ТҮРЛЕРІ – 3 САҒАТ
Кім
жылдам,»қо
ржындағы
сұрақ»,Сиқы
рлы   сандық,
Венн
диаграммас
ы,
орындық,
Бағдаршам
Көне
сенімдерді
салыстыра   алады,
ежелгі   грек   діні
мен   ежелгі   Рим
дінінің
ұқсастықтары   мен
айырмашылықтары
н көрсете алады
Оқытудағы жаңа
тәсілдер, СТО,
Көшбасшылық,
жас
ерекшеліктеріне
сәйкес оқыту,
Талантты  және
дарынды
балаларды оқыту,
ОүБ және оқуды
бағалау, АКТ
Формативті
бағалау:
бағдаршам
  Ыстық
Оқушылардың
жеке
қабілеттеріне
қарай
тапсырмалар
және   сұрақтар
беру  арқылы.
Оқулық, суреттер,
интернет
материалдары
және

қағаздар.
кеспе

8 Индуизм.   Конфуциандық.
Синтоизм.
  Тора   және
Даосизм.
Иудаизм.
Талмуд.
Ежелгі   Азия   діндерінің
ерекшеліктерін   ажырата
білуге үйрету
9 Тәңірлік.
  түркі
  Ежелгі
дүниетанымындағы
тәңірліктің орны
Ежелгі   түркілердің   іни
Миға
шабуыл,
кесте
толтыру,
глоссарий,
жалғасын
тап,   зерттеу,
табыс жолы.
Кім жылдам,
джигсо,
ыстық
орындық,
Оқытудағы жаңа
тәсілдер, СТО,
Көшбасшылық,
жас
ерекшеліктеріне
сәйкес оқыту,
Талантты  және
дарынды
балаларды оқыту,
ОүБ және оқуды
бағалау, АКТ
Оқытудағы   жаңа
тәсілдер,
  СТО,
Көшбасшылық,
жас
Азия

Ежелгі
діндерінің
ерекшеліктерін
ажырата біледі
Формативті
бағалау:   табыс
жолы
Оқушылардың
жеке
қабілеттеріне
қарай
тапсырмалар
және   сұрақтар
беру  арқылы.
Оқулық, суреттер,
интернет
материалдары
және

қағаздар.
кеспе
Ежелгі   түркілердің
сенімдеріне,
іни
қазіргі

кезде
өміріміздегі
Формативті
бағалау:
бағдаршам
Топтарда
рөлдерді
ауыстыру
арқылы,
  түрлі
Оқулық, суреттер,
интернет
материалдары
және
кеспе сенімдеріне
сипаттама
бере отырып, қазіргі кезде
өміріміздегі тәңірлік дінге
тән
салтдәстүрлерге
сипаттама беру.

10

ілімінің
Буддизм:   діни
негіздері,
тарихы,
тәжірибесі   және   таралу
аймақтары.
  Буддизмнің
негізгі тармақтары
Буддизм   дінінің   пайда
болу   себептерін   анықтай
отырып, бүгінде будда діні
неліктен   кең   таралған
әлемдік   діндердің   бірі
екендігі туралы ой бөлісу
  діни
ілімінің негіздері, тарихы,
тәжірибесі   және   таралу
өңірлері.
Христиан   дінінің   пайда
болуы   мен   кең   таралуы
себептерін
анықтай
отырып,   пікір   алмасуға
үйрету

11 Христиан   діні:
12 Иисус   Христос   және
Інжіл.Христиандық
  діни
түсінікте  Иисус кім екенін
анықтай отырып, христиан
«Әлемді
шарлау”
әдістері,
дінтану
әліппесі,
бағдаршам,
аяқталмаған
сөйлем
Кім шапшаң,
елші,
«Автобусты
қ   аялдама»
әдісі,
дінтану
әліппесі
Қоржындағы
сұрақтар,
жуан   және
жіңішке
сұрақтар,
«Тілші»,
хронологиял
ық   кесте,
фигуралар
арқылы
бағалау
Кімшапшаң,
БББ,
конверт,
кластер, эссе
тәңірлік   дінге   тән
салтдәстүрлерге
сипаттама
алады.
бере

оқыту,
  және
ерекшеліктеріне
сәйкес

Талантты
дарынды
балаларды   оқыту,
ОүБ   және   оқуды
бағалау, АКТ
деңгейлік
тапсырмалар
арқылы.
қағаздар.
ІҮ ТАРАУ. ӘЛЕМДІК ДІНДЕР – 10 САҒАТ
Оқытудағы жаңа
тәсілдер, СТО,
Көшбасшылық,
жас
ерекшеліктеріне
сәйкес оқыту,
Талантты  және
дарынды
балаларды оқыту,
ОүБ және оқуды
бағалау, АКТ
Оқытудағы жаңа
тәсілдер, СТО,
Көшбасшылық,
жас
ерекшеліктеріне
сәйкес оқыту,
Талантты  және
дарынды
балаларды оқыту,
ОүБ және оқуды
бағалау, АКТ
Оқытудағы жаңа
тәсілдер, СТО,
Көшбасшылық,
жас
Буддизм   дінінің
пайда
болу

себептерін
анықтайды,   бүгінде
будда   діні  неліктен
кең
таралған
әлемдік   діндердің
бірі екендігі туралы
ой бөліседі

Христиан   дінінің
пайда   болуы   мен
кең
таралуы
себептерін
анықтайды,
тақырып   бойынша
пікір алмасады
Формативті
бағалау:
фигуралар
арқылы бағалау
Оқушылардың
жеке
қабілеттеріне
қарай
тапсырмалар
және   сұрақтар
беру  арқылы.
Оқулық, суреттер,
интернет
материалдары

және
қағаздар.
кеспе
Формативті
бағалау:
фигуралар
арқылы бағалау
Дарынды   және
үлгерімі   төмен
оқушыларды
сабаққа   тарту.
Топтық
тапсырмалар
беру арқылы.
Оқулық, суреттер,
интернет
материалдары
және

қағаздар.
кеспе
Христиандық   діни
түсінікте  Иисус   кім
екенін   анықтайды,
христиан   діні   аз
Формативті
бағалау:
критерий
арқылы бағалау
Топтарда
рөлдерді
ауыстыру
арқылы,
  түрлі
Оқулық, суреттер,
интернет
материалдары
және
кеспе діні аз уақыт ішінде үлкен
идеялық   күшке   айналу
себебін анықтауға үйрету
13 Христиан   дінінің   негізгі
бағыттары   (православие,
католицизм,
протестантизм).
Христиан

ағымдарын
отырып,
ажыратуға үйрету
дінінің
салыстыра
  ерекшеліктерін

14 Қазіргі   заманғы   христиан

діні
Миссионер
ұғымына
түсінік   бере   отырып,
діни
христиандық
мерекелердің
тарихи
маңызын түсінуе баулу

15 Ислам:

  діни
ілімінің
негіздері,
тарихы,
тәжірибесі   және   таралу
өңірлері.
Ислам дінінің пайда болуы
мен таралуы туралы пікір
ерекшеліктеріне
сәйкес оқыту,
Талантты  және
дарынды
балаларды оқыту,
ОүБ және оқуды
бағалау, АКТ
Оқытудағы жаңа
тәсілдер, СТО,
Көшбасшылық,
жас
ерекшеліктеріне
сәйкес оқыту,
Талантты  және
дарынды
балаларды оқыту,
ОүБ және оқуды
бағалау, АКТ
Оқытудағы жаңа
тәсілдер, СТО,
Көшбасшылық,
жас
ерекшеліктеріне
сәйкес оқыту,
Талантты  және
дарынды
балаларды оқыту,
ОүБ және оқуды
бағалау, АКТ
Оқытудағы жаңа
тәсілдер, СТО,
Көшбасшылық,
жас
ерекшеліктеріне
сәйкес оқыту,
Миға
шабуыл,
Жигсо   1,
Тірек
сызбасы,
Венн
диаграммас
ы,
әліппесі,
бағдаршам
  дінтану
Миға
шабуыл,
зерттеушілік
әңгіме,
«Аквариум»
әдісі,
Семантикал
ық   карта,
күлегеш
арқылы
бағалау
Кім жылдам,
джигсо,
хронологиял
ық   кесте,
дінтану
әліппесі,
уақыт  ішінде  үлкен
күшке
идеялық
айналу
себебін
түсіндіре алады

деңгейлік
тапсырмалар
арқылы.
қағаздар.
Христиан   дінінің
ағымдарын
салыстыра   алады,
ерекшеліктерін
ажырата алады
Формативті
бағалау:
бағдаршам
Топтарда
рөлдерді
ауыстыру
арқылы,
деңгейлік
тапсырмалар
арқылы.
  түрлі
Оқулық, суреттер,
интернет
материалдары
және

қағаздар.
кеспе
Формативті
бағалау: күлегеш
арқылы бағалау

Миссионер
ұғымына   түсінік
бере
алады,
христиандық   діни
мерекелердің
тарихи   маңызын
түсінеді
Оқушылардың
жеке
қабілеттеріне
қарай
тапсырмалар
және   сұрақтар
беру  арқылы.
Оқулық, суреттер,
интернет
материалдары
және

қағаздар.
кеспе
Ислам дінінің пайда
болуы   мен   таралуы
туралы
пікір
алмасады,   ойларын
дәлелдей алады

Формативті
бағалау:
бағдаршам
Оқушылардың
жеке
қабілеттеріне
қарай
тапсырмалар
және   сұрақтар
Оқулық, суреттер,
интернет
материалдары
және

қағаздар.
кеспе алмасу
ыстық
орындық,
бағдаршам
16 Мухаммед      пайғамбар.
Қасиетті кітап  Құран.
Мұхаммед   пайғамбардың
ислам   дініндегі   маңызын
анықтай   отырып,   Құран
Кәрімнің неліктен қасиетті
саналатыны   туралы   ой
бөлісу
Миға
шабуыл,
конверт
сұрақ,
постер,
Кубизм,
дінтану
әліппесі
17 Ислам   дініндегі   бағыттар.
Мұсылман   құқығының
негізгі

мектептері
(мазхабтар).
Ислам   дінінің   бағыттарын
салыстыра
отырып,
мұсылман
құқығының
негізгі мектептерінің пайда
болу себептерін анықтауға
үйрету

18 Ханафи
құқықтық
мектебінің   ерекшеліктері
мен   маңызы.
  Сопылық
танымдық мектебі.
Ханафи
құқықтық
мектебінің   ерекшеліктерін
сипаттай отырып, сопылық
қалыптасуы
танымның

,
Кубизм,
«Елші»
Интервью
,
әдісі,

Ойлан   бірік
бөліс,
сәйкестендір
у,
бағдаршам
Миға
шабуыл,конв
ерт   сұрақ,
постер,
дінтану
әліппесі,
Көкпар
ойыны,
Талантты  және
дарынды
балаларды оқыту,
ОүБ және оқуды
бағалау, АКТ
Оқытудағы жаңа
тәсілдер, СТО,
Көшбасшылық,
жас
ерекшеліктеріне
сәйкес оқыту,
Талантты  және
дарынды
балаларды оқыту,
ОүБ және оқуды
бағалау, АКТ
Оқытудағы жаңа
тәсілдер, СТО,
Көшбасшылық,
жас
ерекшеліктеріне
сәйкес оқыту,
Талантты  және
дарынды
балаларды оқыту,
ОүБ және оқуды
бағалау, АКТ
Оқытудағы жаңа
тәсілдер, СТО,
Көшбасшылық,
жас
ерекшеліктеріне
сәйкес оқыту,
Талантты  және
дарынды
Мұхаммед
пайғамбардың
ислам
дініндегі
маңызын   анықтай
алады,
Құран
Кәрімнің   неліктен
қасиетті
саналатыны   туралы
ой бөліседі

дінінің
Ислам

бағыттарын
салыстыра   алады,
мұсылман
құқығының   негізгі
мектептерінің пайда
болу
себептерін
анықтай алады
Ханафи   құқықтық
мектебінің
ерекшеліктерін
сипаттайды,
сопылық   танымның
қалыптасуы   туралы
білімдерін
толықтырады
беру  арқылы.
Формативті
бағалау:   түстер
арқылы бағалау
Оқушылардың
жеке
қабілеттеріне
қарай
тапсырмалар
және   сұрақтар
беру  арқылы.
Оқулық, суреттер,
интернет
материалдары
және

қағаздар.
кеспе
Формативті
бағалау:
бағдаршам
Формативті
бағалау:
бағдаршам
Дарынды   және
үлгерімі   төмен
оқушыларды
сабаққа   тарту.
Топтық
тапсырмалар
беру арқылы.
Оқулық, суреттер,
интернет
материалдары

және
қағаздар.
кеспе
Топтарда
рөлдерді
ауыстыру
арқылы,
деңгейлік
тапсырмалар
арқылы.
  түрлі
Оқулық, суреттер,
интернет
материалдары
және

қағаздар.
кеспе туралы білімдерін дамыту
бағдаршам
19 Ислам,
  ғылым   және
мәдениет
Исламның   ғылым   мен
өркениет   тарихындағы,
адамзат
тарихындағы
орнын   ажырата   білуге
үйрету

20 Қазақстандағы ислам діні:

исламның
Қазақстанда
таралуы.Исламның   қазақ
жеріне
таралуының
алғышарттарына
сипаттама   бере   отырып,
қазақ
даласында
мұсылмандықы   қабылдау
қалай   жүзе   асқандығы
туралы пікір алмасу

Қоржындағы
сұрақтар»,
академиялы
қ  даудамай,
жуан   және
жіңішке
сұрақтар,
шеңбер,
күлегеш
арқылы
бағалау
Миға
шабуыл,джи
гсо, Сөздер
банкісі,Ысты
қ орындық,
эссе,
бағдаршам,
ББҮ

21 Қожа   Ахмет   Йасауидің
діни философиясы (хикмет
ілімі).
Қазақ
мемлекеттілігінің
қалыптасуындағы
исламның рөлі.
Қазақ
мемлекетін
нығайтуға   үлес   қосқан
тұлғалар   туралы   түсінік

Миға
шабуыл,
Спираль,
Автобус
аялдамасы,
Топтастыру ,
зерттеуші,
бағдаршам
Оқытудағы жаңа
тәсілдер, СТО,
Көшбасшылық,
жас
ерекшеліктеріне
сәйкес оқыту,
Талантты  және
дарынды
балаларды оқыту,
балаларды оқыту,
ОүБ және оқуды
бағалау, АКТ
Оқытудағы жаңа
тәсілдер, СТО,
Көшбасшылық,
жас
ерекшеліктеріне
сәйкес оқыту,
Талантты  және
дарынды
балаларды оқыту,
ОүБ және оқуды
бағалау, АКТ

Исламның   ғылым
мен
өркениет
тарихындағы,
адамзат
тарихындағы
орнын   ажырата
алады
Формативті
бағалау: күлегеш
арқылы бағалау
Дарынды   және
үлгерімі   төмен
оқушыларды
сабаққа   тарту.
Топтық
тапсырмалар
беру арқылы.
Оқулық, суреттер,
интернет
материалдары
және

қағаздар.
кеспе
Ү ТАРАУ. ҚАЗАҚСТАНАҒЫ ДІНДЕР – 8 САҒАТ
Тақырыпты
меңгеру деңгейіне
байланысты
стикерді көтеріп,
себебін
түсіндіреді

бере
қазақ
Исламның   қазақ
жеріне   таралуының
алғышарттарына
сипаттама
алады,
даласында
мұсылмандықы
қабылдау
жүзе

туралы
алмасады
Қазақ   мемлекетін
нығайтуға
үлес
қосқан   тұлғалар
туралы
түсінік
алады
қалай
асқандығы
пікір

Формативті
бағалау:
фигуралар
арқылы бағалау
Дарынды   және
үлгерімі   төмен
оқушыларды
сабаққа   тарту.
Топтық
тапсырмалар
беру арқылы.
Оқулық, суреттер,
интернет
материалдары
және

қағаздар.
кеспе
Формативті
бағалау:
бағдаршам
Оқушылардың
жеке
қабілеттеріне
қарай
тапсырмалар
және   сұрақтар
беру  арқылы.
Оқулық, суреттер,
интернет
материалдары
және

қағаздар.
кеспе беру
22 XX ғасырдағы және қазіргі
кезеңдегі
  Қазақстандағы
ислам.   Ханафи   құқықтық
нормаларының
Қазақстанда таралуы
Патша   үкіметі   тұсындағы
діни   ахуалға,
  кеңестік
кезеңде   дінге   бет   бұру
мәселесіне
сипаттама

беруге үйрету
Кім жылдам,
джигсо,
деңгейік
тапсырмалар
,   жуан   және
жіңішке
сұрақтар
23 Қазақстандағы
православие шіркеуі.
Қазақстанда
православиенің   таралуы
мен даму ерекшеліктеріне
сипаттама беруге үйрету
Топтық
жұмысты
сабақ
барысында
тиімді
пайдалану.
24 Қазақстандағы

және
католицизм
протестантизм
Қазақстанда   католицизм
мен
протестантизмнің
таралуы   мен   даму
ерекшеліктеріне сипаттама
беруге үйрету
.
Миға
шабуыл.
Авторлық
орындық.
Жигсо әдісі.
ОүБ және оқуды
бағалау, АКТ
Оқытудағы жаңа
тәсілдер, СТО,
Көшбасшылық,
жас
ерекшеліктеріне
сәйкес оқыту,
Талантты  және
дарынды
балаларды оқыту,
ОүБ және оқуды
бағалау, АКТ
Оқытудағы жаңа
тәсілдер, СТО,
Көшбасшылық,
жас
ерекшеліктеріне
сәйкес оқыту,
Талантты  және
дарынды
балаларды оқыту,
ОүБ және оқуды
бағалау, АКТ
Оқытудағы жаңа
тәсілдер, СТО,
Көшбасшылық,
жас
ерекшеліктеріне
сәйкес оқыту,
Талантты  және
дарынды
балаларды оқыту,
ОүБ және оқуды
бағалау, АКТ

үкіметі
Патша
діни
тұсындағы
ахуалға,
  кеңестік
кезеңде   дінге   бет
бұру   мәселесіне
сипаттама
бере
алады

Қазақстанда
православиенің
таралуы   мен   даму
ерекшеліктеріне
сипаттама
алады
бере

Формативті
бағалау:
стикерлер
арқылы бағалау
  түсті
Топтарда
рөлдерді
ауыстыру
арқылы,
деңгейлік
тапсырмалар.
  түрлі
Оқулық, суреттер,
интернет
материалдары
және

қағаздар.
кеспе
Формативті
бағалау:
бағдаршам
Оқушылардың
жеке
қабілеттеріне
қарай
тапсырмалар
және   сұрақтар
беру  арқылы.
Оқулық, суреттер,
интернет
материалдары
және

қағаздар.
кеспе
Формативті
бағалау:бағдарш
ам
Қазақстанда
католицизм   мен
протестантизмнің
таралуы   мен   даму
ерекшеліктеріне
сипаттама береді
Дарынды   және
үлгерімі   төмен
оқушыларды
сабаққа   тарту.
Топтық
тапсырмалар
беру арқылы.
Оқулық, суреттер,
интернет
материалдары
және

қағаздар.
кеспе 25 Қазақстандағы   ислам
мәдениеті. Қазақстандағы
исламдық   сәулет   өнері.
Ислам жазба мәдениетінің
ескерткіштері
Ислам   дінінің   қазақ
мәдениетіндегі
  орнын
анықтай   отырып,   ислам
сәулет   өнерінің   үлгісі
болған
ғимараттарды
сипаттауға үйрету

Cыни
тұрғыдан
ойлауды
сабақ
барысында
тиімді
пайдалану.
Миға

шабуыл.
  Аквариум
әдісі.
Жұптық
әңгіме.
26
  Жүсіп
ӘлФараби,
Баласағұн,
  Махмұд
Қашқари, Ахмет Иүгінеки,
Хусамеддин   Сығнақидің
философиялық
ағартушылық   және   діни
қөзқарастары.
Діни   ғұламалардың   ислам
діни
діні
философиялық
және
моральдік   көзқарастары
салыстыра
отырып
сипаттауға үйрету
туралы

Оқытудағы жаңа
тәсілдер, СТО,
Көшбасшылық,
жас
ерекшеліктеріне
сәйкес оқыту,
Талантты  және
дарынды
балаларды оқыту,
ОүБ және оқуды
бағалау, АКТ
Оқытудағы жаңа
тәсілдер, СТО,
Көшбасшылық,
жас
ерекшеліктеріне
сәйкес оқыту,
Талантты  және
дарынды
балаларды оқыту,
ОүБ және оқуды
бағалау, АКТ
дінінің
Ислам
қазақ
мәдениетіндегі
орнын   анықтайды,
сәулет
ислам
өнерінің
үлгісі
болған
ғимараттарды
сипаттайды

Формативті
бағалау:бағдарш
ам
Дарынды   және
үлгерімі   төмен
оқушыларды
сабаққа   тарту.
Топтық
тапсырмалар
беру.
Оқулық, суреттер,
интернет
материалдары
және

қағаздар.
кеспе
Формативті
бағалау:бағдарш
ам
Діни   ғұламалардың
ислам   діні   туралы
дінифилософиялық
және
  моральдік
көзқарастары
салыстыра   отырып
сипаттай алады
Топтарда
рөлдерді
ауыстыру
арқылы,
деңгейлік
тапсырмалар
арқылы.
  түрлі
Оқулық, суреттер,
интернет
материалдары
және

қағаздар.
кеспе
27 ХІХХХ   ғасырдағы   дін
  Абай   мен
діни
ғұламалары.
Шәкәрімнің

мұраларыХІХХХ
ғасырдағы
жазушылардың
шығармаларының   маңызын
анықтауға үйрету
ақын

ІІ
Жигсо
әдісі.
«Миға
шабуыл»
сұрақжауап
әдісі.
  БҮҮ
кестесі.
Ассоциация.
Кім алғыр.
Оқытудағы жаңа
тәсілдер, СТО,
Көшбасшылық,
жас
ерекшеліктеріне
сәйкес оқыту,
Талантты  және
дарынды
балаларды оқыту,
ОүБ және оқуды
ХІХХХ   ғасырдағы
ақынжазушылардың
шығармаларының
маңызын
алады
анықтай

Формативті
бағалау:бағдарш
ам
Оқушылардың
жеке
қабілеттеріне
қарай
тапсырмалар
және   сұрақтар
беру  арқылы.
Оқулық, суреттер,
www.zharar.com
сайты 29
28 Жаңа   діни   қозғалыстар
туралы   түсінік,
  сипаты
және   ерекшеліктері.   Жаңа
діни   қозғалыстар   мен

дәстүрлі
діндер
  танымдық,
дилеммасы:
психологиялық
және
болмыстық қайшылықтар.
Жаңа   діни   қозғалыстар
ұғымына   анықтама   бере
отырып, діни бірлестіктері
құру
қажеттіліктерін
анықтауға үйрету .
Теріс
  пиғылды   діни
ағымдар,
олардың
белгілері   және   зардабы.
Тыйым   салынған   діни
ұйымдар.
Теріс   пиғылды   діни
ұйымдардың
ерекшеліктерін   сипаттай
отырып,   теріс   пиғылды
ғұрыптардың
діни

түскен
ықпалына

адамдарды
қалай

жыратуға
болатынын
үйрету
Терроризм      дінге   жат
ұғым. Діни экстремизм мен
терроризмнің
ұлттық
қауіпсіздікке қатері
Лаңкестік пен экстремизм
анықтама
ұғымдарына
30

ҮІ ТАРАУ. ЖАҢА ДІНИ ҚОЗҒАЛЫСТАР – 3 САҒАТ
Формативті
бағалау:
фигуралар
арқылы бағалау
діни
Жаңа

қозғалыстар
ұғымына   анықтама
бере   алады,   діни
бірлестіктері   құру
қажеттіліктерін
анықтайды
Топтық
жұмыс  және
СТО   сабақ
барысында
тиімді
пайдалану.
Джигсо
стратегиясы
н пайдалану.
бағалау, АКТ
Оқытудағы жаңа
тәсілдер, СТО,
Көшбасшылық,
жас
ерекшеліктеріне
сәйкес оқыту,
Талантты  және
дарынды
балаларды оқыту,
ОүБ және оқуды
бағалау, АКТ
Топтарда
рөлдерді
ауыстыру
арқылы,
деңгейлік
тапсырмалар
арқылы.
  түрлі
Оқулық, суреттер,
интернет
материалдары

және
қағаздар.
кеспе
ІІ
.
Жигсо
әдісі

«Миға
шабуыл»
сұрақжауап
әдісі.
  БҮҮ
кестесі.
Кім алғыр.
Оқытудағы жаңа
тәсілдер, СТО,
Көшбасшылық,
жас
ерекшеліктеріне
сәйкес оқыту,
Талантты  және
дарынды
балаларды оқыту,
ОүБ және оқуды
бағалау, АКТ
Теріс пиғылды діни
ұйымдардың
ерекшеліктерін
сипаттай
алады,
теріс   пиғылды   діни
ғұрыптардың
ықпалына   түскен
адамдарды   қалай
ажырата алады
Формативті
бағалау:
фигуралар
арқылы бағалау
Оқушылардың
жеке
қабілеттеріне
қарай
тапсырмалар
және   сұрақтар
беру  арқылы.
Оқулық, суреттер,
интернет
материалдары
және

қағаздар.
кеспе
ІІ
Жигсо
әдісі.
«Миға
шабуыл»
сұрақжауап
  БҮҮ
әдісі.
Оқытудағы жаңа
тәсілдер, СТО,
Көшбасшылық,
жас
ерекшеліктеріне
сәйкес оқыту,

пен
Лаңкестік
экстремизм
ұғымдарына
анықтама
бере
алады,   Қазақстанда
қызметіне   тыйым

Формативті
бағалау:фигурал
ар
арқылы

бағалау
Оқушылардың
жеке
қабілеттеріне
қарай
тапсырмалар
және   сұрақтар
Оқулық, суреттер,
кеспе   қағаздар,
adilet.zan.kz/docs/
Z990000416_/histo
ry   сайтынан   «ҚР
терроризмге бере отырып, Қазақстанда
қызметіне тыйым салынған
экстремистік
және
террористік   ұйымдармен
таныстыру

кестесі.
Венн
диаграммас
ы.
Талантты  және
дарынды
балаларды оқыту,
ОүБ және оқуды
бағалау, АКТ
салынған
экстремистік   және
террористік
ұйымдарды біледі
беру  арқылы.
қарсы
туралы Заң»

күрес

31 Қазақстан      дінаралық
келісім   аумағы.   Қазақстан
Республикасының
дін
туралы
заңнамасы.
Зайырлылық  мемлекеттік
жүйенің   және   ұлттық
қауіпсіздіктің
тұғыры.Қазақстанда
мемлекет   пен   діннің
арақатынасын
анықтай
отырып,   дінге   қатысты
азаматтардың   құқықтарын
ажырата білуге үйрету
ҮІІ ТАРАУ. ҚАЗАҚСТАН – ДІНАРАЛЫҚ КЕЛІСІМ АУМАҒЫ – 4 САҒАТ
Топтық
жұмысты
сабақ
барысында
тиімді
пайдалану.
Формативті
бағалау: күлегеш

Қазақстанда
мемлекет пен діннің
арақатынасын
анықтай
дінге
азаматтардың
құқықтарын
ажырата алады
алады,
қатысты

Оқытудағы жаңа
тәсілдер, СТО,
Көшбасшылық,
жас
ерекшеліктеріне
сәйкес оқыту,
Талантты  және
дарынды
балаларды оқыту,
ОүБ және оқуды
бағалау, АКТ
Оқушылардың
жеке
қабілеттеріне
қарай
тапсырмалар
және   сұрақтар
беру  арқылы.
Оқулық, суреттер,
интернет
материалдары
және

қағаздар.
кеспе
32 Дінисенімбостандығытура
лытүсінік.
Қазақстандағы   діни   сенім
бостандығы
мәселесі
туралы пікір алмасу.

Cыни
тұрғыдан
ойлауды
сабақ
барысында
тиімді
пайдалану.
33 Қазіргі
  Қазақстандағы
дінаралық   татулық   пен
келісім тұғырнамасы
Дінаралық   түсіністіктің
маңыздылығын   бойларына
Топтық
жұмыс  және
СТО   сабақ
барысында
тиімді
Оқытудағы жаңа
тәсілдер, СТО,
Көшбасшылық,
жас
ерекшеліктеріне
сәйкес оқыту,
Талантты  және
дарынды
балаларды оқыту,
ОүБ және оқуды
бағалау, АКТ
Оқытудағы жаңа
тәсілдер, СТО,
Көшбасшылық,
жас
ерекшеліктеріне
Қазақстандағы   діни
сенім   бостандығы
мәселесі
  туралы
пікір алмасады
Формативті
бағалау:
бағдаршам
Дарынды   және
үлгерімі   төмен
оқушыларды
сабаққа   тарту.
Топтық
тапсырмалар
беру арқылы.
Оқулық, суреттер,
интернет
материалдары
және

қағаздар.
кеспе
Дінаралық
түсіністіктің
маңыздылығын
түсінеді
Формативті
бағалау:фигурал
ар

арқылы
бағалау
Топтарда
рөлдерді
ауыстыру
арқылы,
деңгейлік
  түрлі
Оқулық, суреттер,
интернет
материалдары

және
қағаздар.
кеспе тапсырмалар
арқылы.
Формативті
бағалау:
бағдаршам
Оқушылардың
жеке
қабілеттеріне
қарай
тапсырмалар
және   сұрақтар
беру  арқылы.
Оқулық, суреттер,
интернет
материалдары
және

қағаздар.
кеспе
пайдалану.
Джигсо
стратегиясы
н пайдалану.
Сыни
тұрғыдан
ойлауды,
топтық
жұмыстар.
сәйкес оқыту,
Талантты  және
дарынды
балаларды оқыту,
ОүБ және оқуды
бағалау, АКТ
Оқытудағы   жаңа
тәсілдер,
  СТО,
Көшбасшылық,
жас
ерекшеліктеріне
сәйкес

Талантты
дарынды
балаларды   оқыту,
ОүБ   және   оқуды
бағалау, АКТ
оқыту,
  және
  Н.А.
Қазақстан
Республикасының
Президенті
Назарбаевтың
Қазақстан
Республикасында
және   халықаралық
қауымдастықта
бейбітшілік
пен

дінаралық   келісім
орнату   саласындағы
саясатына,
  әлемдік
және   дәстүрлі   дін
көшбасшылары
съезінің   халықаралық
маңызына   сипаттама
бере алады
сіңіру
34 Қазақстан

Республикасының
Президенті
Н.А.

Назарбаевтың   Қазақстан
Республикасында
  және
халықаралық
қауымдастықта
бейбітшілік   пен   дінаралық
келісім
орнату
саласындағы саясаты.
Қазақстан   Республикасының
Президенті
Н.А.
  Қазақстан
Назарбаевтың
Республикасында
және
халықаралық  қауымдастықта
бейбітшілік   пен   дінаралық
келісім   орнату   саласындағы
саясатына   сипаттама   бере
отырып,
  әлемдік   және
дәстүрлі   дін   көшбасшылары
съезінің
халықаралық
маңызына   сипаттама   беруге
үйрету.

file_name: религия ОМЖ.docx

intro:
В целях укрепления принципов светскости во всех общеобразовательных школах Казахстана с 1 сентября 2016 года вводится новый предмет – «Светскость и основы религиоведения».
Сама по себе идея данного предмета уже не является новой, так как с 2010 года в учебную программу общеобразовательных учреждений для 9 классов введен факультативный курс «Основы религиоведения». Для преподавания данного курса был подготовлен и издан учебник на казахском и русском языках под редакцией академика Г.Есима.В целях укрепления принципов светскости во всех общеобразовательных школах Казахстана с 1 сентября 2016 года вводится новый предмет – «Светскость и основы религиоведения».
Сама по себе идея данного предмета уже не является новой, так как с 2010 года в учебную программу общеобразовательных учреждений для 9 классов введен факультативный курс «Основы религиоведения». Для преподавания данного курса был подготовлен и издан учебник на казахском и русском языках под редакцией академика Г.Есима.

title: Среднесрочное планирование по предмету "Светскость и основы религиоведения"


extracted_text:
Семантикалық карта
Тақырып 1. Кіріспе
№ Сұрақ
1
иә
жоқ
білмеймін
2
3
4
5

Қазақстанда   діни   сенім
бостандығы   адам   құқығы
ретінде мойындалып отыр
Біздің   республикамызда,
негізінен, екі дін дәстүрлі
сипатқа ие. Ол ислам діні
және буддизм
Елімізде мұсылмандардың
діни   мейрамы   –   Құрбан
айт және православие діни
мерекесі   –   Рождество
күндері
  ресми   түрде
атаулы   күн   ретінде
жарияланып,
демалыс
берілген
«Жалпы   дін   өздігінен
өнегелі   ақиқаттан   бөтен
ештеңе
үйретпейді.
Жалғызақ   бізге   қауіп
төндіретіні
іни
біліміміздің   деңгейі   онша
жоғары болмай отырғаны»
деп   Н.Назарбаев   «Тарих
толқынында»   кітабында
жазды
Оқулықтың   мақсаты   –
танымдарды
діни

кеңейтіп,
көпдінді
мәениетке жол сілтеу Тақырып 2. Зайырлылық және зайырлы мемлекет: ұғымы, мәні, сипаты.
Түрек ұғымдар:
Светский
Лаицизм
Лаисите
Лаику
Конверт сұрақ:
Неліктен  мемлекеттердің көбі зайырлылық ұстанымын таңдайды?
Неліктен зайырлылық барлық дінге бейтарап қарайды? Тақырып 3. Зайырлы мемлекет және дін. Зайырлы этика негіздері.
термин
1. «Светский»
2. Лаицизм
3. Лаисите
4. Лаику
  Грек   тілінде   халықтық,
анықтамасы
А.
бұқаралық
В. Француз тілінде діни емес, яғни
зайырлы
С.
  Ортағасырлық   Еуропада
шіркеудегі   діни   қызметтен   басқа
қызмет етушілерді білдірді
Д.
«азаматтық», «тәрбиелі»
  «шіркеуге   тән   емес»,
Абайдың отыз сегізінші қара сөзі
Ей, жүрегімнің қуаты, перзентлерім! Сіздерге адам ұғылының мінездері туралы біраз
сөз   жазып   ядкар   қалдырайын.   Ықыласпенен   оқып,   ұғып   алыңыздар,   оның   үшін
махаббатың   төлеуі    махаббат.   Әуелі   адамның   адамдығы ақыл, ғылым деген
нәрселерменен.   Мұның   табылмақтығына   себептер      әуелі   хауас   сәлим   һәм   тән
саулық. Бұлар туысынан болады, қалмыс өзгелерінің бәрі жақсы ата, жақсы ана,
жақсы құрбы, жақсы ұстаздан болады. Талап, ұғым махаббаттан шығады. Ғылым
білімге   махаббаттандырмақ   әлгі   айтылған   үшеуінен   болады. Ғылымбілімді   әуелі
бастан бала өзі ізденіп таппайды. Басында зорлықпенен яки алдауменен үйір қылу
керек,   үйрене   келе   өзі   іздегендей   болғанша.   Қашан   бір   бала ғылым,   білімді
махаббатпенен көксерлік болса, сонда ғана оның аты адам болады. Сонан соң ғана
алла тағаланы танымақтық, өзін танымақтық, дүниені танымақтық, өз адамдығын
бұзбай   ғана   жәліб   мәнфағат   дәфғы   мұзарратларны   айырмақлық   секілді   ғылым
білімді үйренсе, білер деп үміт қылмаққа болады. Болмаса жоқ, ең болмаса шала.
Оның үшін көбінесе балаларды жасында атааналары қиянатшылыққа салындырып
алады, соңынан моллаға берген болады, я ол балалары өздері барған болады  ешбір
бәһра болмайды.
Ол қиянатшыл балалары талапқа да, ғылымға да, ұстазға да, хаттә иман иғтиқадқа
да   қиянатпенен   болады.   Бұл   қиянатшылар      жарым   адам,   жарым молла,
жарым мұсылман.   Олардың   адамдығының   кәмәләт   таппағы      қиынның   қиыны.
Себебі алла тағала езі  хақиқат, растықтың жолы. Қиянат  хақиқат пен растықтың
дұшпаны.
  Дұшпаны   арқылы   шақыртқанға   дос   келе   ме?   Көңілде
өзге махаббат тұрғанда, хақлықты таппайды. Адамның ғылымы, білімі хақиқатқа,
растыққа   құмар   болып,   әрнәрсенің   түбін,   хикметін   білмекке   ынтықтықпенен
табылады. Ол  алланың ғылымы емес, һәмманы білетұғын ғылымға ынтықтық, өзі де
адамға   өзіндік   ғылым   береді.   Оның   үшін   ол   алланың   өзіне   ғашықтық. Ғылым
алланың бір сипаты, ол  хақиқат, оған ғашықтық өзі де хақлық һәм адамдық дүр.
Болмаса   мал   таппақ,   мақтан   таппақ,   ғиззатқұрмет   таппақ   секілді   нәрселердің
махаббатымен ғылымбілімнің хақиқаты табылмайды. Мал, мақтан, ғиззатқұрмет адамды өзі іздеп тапса, адамдықты бұзбайды һәм көрік
болады.  Егерде   адам   өзі  оларға  табынып  іздесе,  тапса  да,  таппаса   да  адамдығы
жоғалады.   Енді   хақиқат   сүйіп,   шынды   білмек   құмарың   бар   болса,   адамдыққа
лайықты   ықыласты   құлағыңды   қой.   Әуелі   дін   исламның   жолындағы   пенделер
иманның хақиқаты не сөз екенін білсін. Иман дегеніміз бір ғана инанмақтық емес,
сен алла тағаланың бірлігіне, уә құранның оның сөзі екендігіне, уә пайғамбарымыз
Мұхаммед Мұстафа салаллаһу ғалайһи уәссәлләм оның тарапынан елші екендігіне
инандың. Жә, не бітті? Сен алла тағалаға алла тағала үшін иман келтіремісің я өзің
үшін   иман   келтіремісің?   Сен   иман   келтірмесең   де,   алла   тағалаға   келер   ешбір
кемшілік жоқ еді. Өзің үшін иман келтірсең, жә инандың. Ол инанмақтығың құр ғана
инанмақтықпен қалса, саған пайда бермейді. Оның үшін сен өзің инанмақтығыңнан
пайда ала алмадың, пайдаланамын десең, пайда береді, кәміл иман болады. Пайданы
қалайша   алуды   білмек   керек.   Сіз «Әмәнту   биллаһи   кәмаһуә   би   әсмайһи
уасифатиһи» дедіңіз. Ол есім аллалар һәмма ол алла тағаланың фиғыл ғазимләрінің
аттары, олардың мағынасын біл һәм сегіз сифат затиялары не деген сөз, кәміл үйрен.
Өзіңді оның құлы біліп, өзіңе муслим ат қойып, тәслим болғаныңа раст боласың да.
Өз пиғылдарыңды соған өз халіңше ұқсатуды шарт қыл. Алла тағалаға ұқсай алам ба
деп, надандықпен ол сөзден жиіркенбе, ұқсамақ  дәл бірдейлік дағуасыменен емес,
соның   соңында   болмақ.   Оның   үшін   алла   тағаланың   сипаттары:   Хаят, Ғылым,
Құдірет,   Басар,   Сәмиғ,   Ирада,   Кәлам,   Тәкин.   Бұл   сегізінен   алла   тағаладағыдай
кәмәлатғазамат бірлән болмаса да, пендесінде де әрбірінен өз халінше бар қылып
жаратыпты. Жә, біз өзіміздің бойымыздағы сегіз зәррә аттас сипатымызды ол алла
тағаланың   сегіз   ұлығ   сипатынан   бас   бұрғызып,   өзге   жолға   салмақпенен   біздің
атымыз муслим бола ала ма? Болмаса керек. Жә, ол сегіз сипатына сипатымызды
һәм   ол   аттары   бірлән   ағламланған   фиғыл   құдаға   фиғлымызды   ертпек   неменен
табылады, қалайша табылады, оны білмек керек. Ол  алла тағаланың заты, ешбір
сипатқа мұқтаж емес, біздің ақылымыз мұқтаж, жоғарғы жазылмыш сипаттар бірлән
тағрифлап   танымаққа   керек.   Егерде   ол   сипаттар   бірлән   тағрифламасақ,   бізге
мағрифатулла қиын болады. Біз алла тағаланы өзінің білінгені қадар ғана білеміз,
болмаса   түгел   білмекке   мүмкін   емес.   Заты   түгіл,   хикметіне   ешбір   хакім   ақыл
ерістіре алмады. Алла тағала  өлшеусіз, біздің ақылымыз  өлшеулі. Өлшеулімен
өлшеусізді
  Біз   алла   тағала «бір» дейміз, «бар» дейміз,
ол «бір» демеклік   те      ақылымызға   ұғымның   бір   тиянағы   үшін   айтылған   сөз.
Болмаса   ол   «бір»   демеклік   те   алла   тағалаға   лайықты   келмейді.   Оның   үшін
мүмкинаттың ішінде не нәрсенің ужуді бар болса, ол бірліктен құтылмайды. Әрбір
хадиске айтылатұғын бір қадимге тағриф болмайды. Ол «бір» деген сөз ғаламның
ішінде, ғалам алла   тағаланың   ішінде, құдай табарака   уатағала   кітаптарда   сегіз
субутия   сипаттары   бірлән,   уә   тоқсан   тоғыз   Әсмаи   хұсналар   бірлән   білдірген.
Бұлардың һәммасы алла тағаланың затия субутия уә фиғлия сипаттары дүр. Мен
мұнда сіздерге төртеуін білдіремін. Оның екеуі  ғылым, құдірет. Сегіз сипаттан
қалған алтауы  бұларға шарх. Ол алтауының бірі  хаят, яғни тірлік.
  білуге   болмайды. Абай Құнанбаев қара сөз кітабының авторы
Алланы бар дедік, бір дедік, ғылым, құдірет сипаты бірлән сипаттадық. Бұл бірлік,
барлық ғылым, құдірет олула боларлық нәрселер ме? Әлбетте, ғылым құдіреті бар
болады: хаяты  мағлұм, бірі  ирада, яғни қаламақ. Ғылым бар болса, қаламақ та
бар. Ол еш нәрсеге харекет бермейді. Һәммаға харекет беретұғын өзі. Ол ирада
ғылымының бір сипаты кәләм, яғни сөйлеуші деген, сөз қаріпсіз, дауыссыз болушы
ма   еді?   Алланың   сөзі      қаріпсіз,   дауыссыз.   Енді   олай   болса,   айтқандай   қылып
білдіретұғын   құдіреті   және   басар,   сәмиғ,   яғни   көруші,   есітуші   деген.   Алла
тағаланың   көрмегі,   естімегі,   біз   секілді   көзбенен,   құлақпенен   емес,   көргендей,
естігендей білетұғын ғылымның бір сипаты. Бірі  тәкуин, яғни барлыққа келтіруші
деген  сөз.  Егер барлыққа келтірмегі  бір өз  алдына  сипат  болса,  алла тағаланың
сипаты өзіндей қадім, һәм әзали һәм әдәби болады да, һәмишә барлыққа келтіруден
босанбаса, бір сипаты бір сипатынан үлкен я кіші болуға жарамайды. Олай болғанда
ғылым,   құдірет   сипаттары   секілді   босанбай,   һәр   уақыт   жаратуда   болса,   бір
ықтиярсыздық   шығады.   Ол   ықтиярсыздық   алла   тағалаға   лайықты   емес.   Оның
барлыққа   келтірмегі      құдіретіне   ғана   бір   шарх.   Бұл   ғылым,   құдіретте   ешбір
ниһоятсіз, ғылымында ғафләт, құдіретінде епсіздік және нашарлық жоқ. Саниғын
сұңғатына   қарап   білесіз.   Бұл   көзге   көрілген,   көңілге   сезілген   ғаламды   қандай
хикметпенен   жарастырып,   қандай   құдіретпенен   орналастырған,   ешбір   адам
баласының ақылы жетпейді. Бірақ пендесінде ақыл  хүкімші, қайрат, қуат  қызмет
қылушы еді. Соған қарап ойлайсың: алла тағаланың сипатында солай болмаққа тиіс.
Бірақ   әуелде   айтқанымыз:   ғылым,   құдірет      біздің   ұғуымызға   ғана   екі   хисап
болмаса,   бірақ   ғылымды   құдірет   болуға   тиіс.   Олай   болмаса   сипаттар   өз
орталарында   бірі   тәбиғ,   бірі   матбуғ   болады   ғой.   Бұл   болса,   тариф   раббыға
жараспайды. Сегіз сипат қылып және ол сипаттар «Лағаиру уәлә һуә» болып, бұлай
айтуда, бұлардан  бір өз  алдына  жамағат  яки  жамиғат  шығып  кетеді. Бұл  болса
келіспейді. Егерде сипаттарды әрбірін басқабасқа дегенде, көп нәрседен жиылып,
иттифақпенен  құдай болған болады. Бұлай  деу батыл, бір ғана құдірет пендеде
болған қуат; құдірет ғылым ақылдан басқа болатұғын, алла тағалада болған құдірет
 ғылым һәм рахмет. Ол – рахмет сипаты, сегіз сипаттың ішінде жазылмаса да, алла
тағаланың  Рахман,  Рахим,  Ғафур,  Уадуд,  Хафиз,  Сәттар,  Раззақ,  Нафиғ,  Уәкил,
Латиф   деген   есімдеріне   бинаһи   бір   ұлығ   сипатынан   хиссаптауға   жарайды.   Бұл
сөзіме   нақлия   дәлелім      жоғарыдағы   жазылған   алла   тағаланың   есімдері.   Ғақлия
дәлелім құдай тағала бұл ғаламды ақыл жетпейтін келісіммен жаратқан, онан басқа,
бірінен   бір   пайда   алатұғын   қылып   жаратыпты.   Жансыз   жаратқандарынан   пайда алатұғын   жан   иесі   хайуандарды   жаратып,   жанды   хайуандардан   пайдаланатұғын
ақылды инсанды жаратыпты.
Хайуандарды   асырайтұғын   жансыздарды   еті   ауырмайтын   қылып,   жан   иесі
хайуандарды ақыл иесі адам баласы асырайтын қылып, һәм олардан махшарда сұрау
бермейтұғын   қылып,   бұлардың   һәммасынан   пайда   аларлық   ақыл   иесі   қылып
жаратқан. Адам баласынан махшарда сұрау алатұғын қылып жаратқандығында һәм
ғадаләт һәм махаббат бар. Адам баласын құрт, құс, өзге хайуандар секілді тамақты
өз   басымен   алғызбай,   ыңғайлы   екі   қолды   басқа   қызмет   еттіріп,   аузына   қолы   ас
бергенде,   не   ішіп,   не   жегенін   білмей   қалмасын   деп,   иісін   алып   ләззаттанғандай
қылып,  ауыз   үстіне  мұрынды   қойып,  оның  үстінен   тазалығын  байқарлық  екі  көз
беріп, ол көздерге нәзіктен, зарардан қорғап тұрарлық қабақ беріп, ол қабақтарды
ашыпжауып тұрғанда қажалмасын деп кірпік жасап, маңдай тері тура көзге ақпасын
деп, қаға беруге қас беріп, оның жүзіне көрік қылып, бірінің қолынан келместей істі
көптесіп   бітірмекке,   біреуі   ойын   біреуіне   ұқтырарлық   тіліне   сөз   беріп
жаратпақтығы махаббат емес   пе?   Кім   өзіңе   махаббат   қылса,
  сен   де
оған махаббат қылмағың қарыз емес пе? Ақыл көзімен қара: күн қыздырып, теңізден
бұлт   шығарады   екен,   ол   бұлттардан   жаңбыр   жауып,   жер   жүзінде   неше   түрлі
дәндерді өсіріп, жемістерді өндіріп, көзге көрік, көңілге рахат гүлбәйшешектерді,
ағашжапырақтарды,   қант   қамыстарын   өндіріп,   неше   түрлі   нәбатәттәрді   өстіріп,
хайуандарды   сақтатып,   бұлақтар  ағызып,   өзен   болып,   өзендер  ағып дария болып,
хайуандарға,   құсқа,   малға   сусын,   балықтарға   орын   болып   жатыр   екен.   Жер
мақтасын, кендірін, жемісін, кенін, гүлдер гүлін, құстар жүнін, етін, жұмыртқасын;
хайуандар  етін, сүтін, күшін, көркін, терісін;  сулар балығын, балықтар икрасын,
хатта ара балын, балауызын, құрт жібегін  һәммасы адам баласының пайдасына
жасалып,   ешбірінде   бұл   менікі   дерлік   бір   нәрсе   жоқ,   бәрі      адам   баласына
таусылмас азық.
Миллион хикмет бірлән жасалған машина, фабрик адам баласының рахаты, пайдасы
үшін жасалса, бұл жасаушы махаббат бірлән адам баласын сүйгендігі емес пе? Кім
сені сүйсе, оны сүймектік қарыз емес пе? Адам баласы қанағатсыздықпенен бұл
хайуандардың   тұқымын   құртып,   алдыңғылар   артқыларға   жәбір   қылмасын   деп,
малды   адам   баласының   өзінің   қызғанышына   қорғалатып,   өзге   хайуандарды   бірін
ұшқыр   қанатына,   бірін   күшті   қуатына,   бірін   жүйрік   аяғына   сүйентіп,   бірін   биік
жартасқа,   бірін   терең   тұңғиыққа,   қалың   орманға   қорғалатып,   һәм   әрбірін   өсіп
өнбекке   құмар   қылып,   жас   күнінде,   кішкене   уақытында   шафғат,   сәхәріменен
бастарын   байлап,   қамқор   қылып   қоймақтығы      адам   баласына   өсіпөніп,   теңдік
алсын   емес,   бәлки,   адам   баласының   үзілмес   нәсіліне   таусылмас   азық   болсын
дегендік. Жә, бұл хикметтерінің һәммасын һәм мархамат, һәм ғадаләт заһир тұр
екен. Біз ортамызда бұл мархамат, ғадаләтті иманның шартынан хисап қылмаймыз,
оның үшін муслим болғанда, алла тағалаға тәслим болып, оның жолында болмақ
едік, болғанымыз қайсы? Бұл екі ай мен күннен артық мағұлым тұрған жоқ па?
Фиғылы құданың ешбірін де қарар қылмаймыз, өзгелерде болғанын жек көрмейміз,
өзіміз тұтпаймыз, бұл қиянатшылық емес пе? Қиянатшылыққа бір қарар тұрған адам
   я   мұсылман   емес,   ең   болмаса   шала   мұсылман.   Алла   табарака   уатағаланың
пенделеріне   салған   жолы   қайсы?   Оны   көбі   білмейді. «Тәфаккару   фиғла
иллаһи» деген   хадис   шарифтің «инналаһу   йухиббул   муқситин» деген   аяттарға ешкімнің   ықыласы,   көңілі   менен   ғылымы   жетіп   құптағанын   көргенім
жоқ. «Әтәмурун әннәсә билбирри уәәхсәну инналаһу йухиббул мұхсин», «уәлләзинә
әмәну   уәғәмилу   салихати   улайна   асхабул   жәннәти   һәм   фиһа   халидун» деген
аяттар   құранның   іші   толған   ғамалуссалих   не   екенін   білмейміз. «Уа   әммәлзина
амәну   уәғамилус   саликати   фәйуәффиһим   ужурәһум   уаллаһу   лә   йүхиббуз
залимин» аятына қарасаң, ғамалуссалих залықтықтың зидды болар. Олай болғанда
ғадаләт рафғат болуға кімдекімнің әділеті жоқ болса, оның хаясы жоқ, кімнің ұяты
жоқ   болса,   оның   иманы   жоқ   деген,   пайғамбарымыздың   салаллаһу   ғалайһи
уәссәлләмнің хадис шарифі «мәнлә хаяун лаһу» деген дәлел дүр. Енді белгілі, иман
құр   инанышпенен   болмайды,   ғадаләт   уа   рафғат   бірлән   болады.   Ғамалуссалих
ғадаләтті уә мархамәтті болмақ күллі тән бірлән қылған құлшылдықтардың ешбірі
ғадаләтті,   мархаматты   бермейді.   Көзің   күнде   көреді   намаз   оқушы,   ораза
тұтушылардың не халәттә екендіктерін, оған дәлел керек емес. Бәлки ғадаләт барша
ізгіліктің   анасы   дүр.   Ынсап,   ұят      бұл   ғадаләттен   шығады.   Оның   үшін   ғадаләті
адамның   көңіліне   келеді:   мен   өз   көңілімде   халық   менімен,   сондаймұндай
қылықтарымен   мұғамәла   қылса   екен   деп   ойлап   тұрып,   өзім   сол   халықтармен
мұғамәла қылмағандығым жарамайды ғой деп, сол езі әділет те және нысап та емес
пе? Ол һәмма жақсылықтың басы емес пе? Жә, олай хұлық пенен сол ойды ойлаған
кісі халлақыны шүкірді неге ойламасын?
Шәкірліктен ғибадаттың бәрі туады. Енді зинһар ғадаләт, шапағаттан босанбаңдар.
Егер   босансаң,   иман   да,   адамдық   та   һаммасы   босанады.   Аллаяр   софының   бір
фәрдәдән   жүз   фәрдә   бижай   дегені   басыңа   келеді.   Енді   біздің   бастағы   тағриф
бойынша   құдай   тағала   ғылымды,   рахымды,   ғадаләтті,   құдіретті   еді.   Сен   де   бұл
ғылым, рахым, ғадаләт үш сипатпенен сипаттанбақ: ижтиһатің шарт еттің, мұсылман
болдың һәм толық инсаниятың бар болады. Белгілі жәуанмәртлік үш хаслат бірлән
болар деген, сиддиқ, кәрәм, ғақыл   бұл үшеуінен  сиддиқ ғадаләт  болар, кәрәм
шафағат болар. Ғақыл мағалұм дүр, ғылымның бір аты екендігі. Бұлар әр адамның
бойында  алла  табарака  уатағала  тәхмин  бар қылып  жаратқан.  Бірақ  оған  рәуаж
беріп гүлдендірмек, бәлки, адам өз халінше кәмәлатқа жеткізбек жәһәтінде болмақ.
Бұлар  ез иждиһадің бірлән ниет халис бірлән ізденсең ғана берілетін нәрселер,
болмаса жоқ. Бұл айтылмыш үш хасләттің иелерінің алды  пайғамбарлар, онан соң
әулиелер, онан соң  хакімдер, ең ақыры  кәміл мұсылмандар. Бұл үш түрлі фиғыл
құданың соңында болмақ, өзін құл біліп, бұл фиғылдарға ғашық болып тұтпақты
пайғамбарлар   үйретті   әулиелерге,   әулиелер   оқыды,   ғашық   болды.   Бірақ,   ухрауи
пайдасын   ғана   күзетті.   Ғашықтары   сол   халге   жетті,   дүниені,   дүниедегі   тиерлік
пайдасын   ұмытты.   Бәлки,   хисапқа   алмады.   Хакімдер   дүниеде   тиетін   пайдасын
сөйледі, ғибрәт көзімен қарағанда, екеуі де біріненбірі көп жырақ кетпейді. Оның
үшін әрбірінің сөйлеуі, айтуы басқаша болса да, алла тағаланың сұңғатына қарап
пікірлемектікті екеуі де айтты. Пікірленбек соңы ғибраттанбақ болса керек. Бұл
ғақыл, ғылым  екеуі де өзін зорға есептемекті, залымдықты, адам өзіндей адамды
алдамақты   жек   көреді.   Бұл   ғадаләт   һәр   екеуі   де   мархаматты,   шапағатты
болмақтықты айтып бұйырды, бұл рақым болса керек. Бірақ менің ойыма келеді,
бұл   екі   таһифа   әр   кісі   өздеріне   бір   түрлі   нәпсісін   фида   қылушылар   деп.   Яғни,
пенделіктің кәмәлаты әулиелікпен болатұғын болса, күллі адам тәркі дүние болып
һу деп тариқатқа кірсе, дүние ойран болса керек. Бұлай болғанда малды кім бағады,
дұшпанды кім тоқтатады, киімді кім тоқиды, астықты кім егеді, дүниедегі алланың пенделері үшін жаратқан қазыналарын кім іздейді? Хәрами, макруһи былай тұрсын,
құдай тағаланың қуатыменен, ижтиһад ақылыңменен тауып, рахатын көрмегіне бола
жаратқан, берген ниғметтеріне, онан көрмек хұзурға суық көзбен қарап, ескерусіз
тастап кетпек ақылға, әдепке, ынсапқа дұрыс па?
Сахиб ниғметке шүкіршілігің жоқ болса, әдепсіздікпенен күнәкәр болмайсың ба?
Екінші   бұл жолдағылар  қор болып, дүниеде  жоқ болып кету де хаупі бар, уә
кәпірлерге жем болып кету де, қайсыбір сабырсызы жолынан тайып, сабырмен бір
қарар   тұрамын   дегені   болып   кетселер   де   керек.   Егерде   бұл   жол   жарым
жартыларына ғана айтылған болса, жарымжарты раст дүниеде бола ма? Рас болса,
һәммаға бірдей раст болсын, алалаған раст бола ма, һәм ғадаләт бола ма? Олай
болғанда, ол жұртта ғұмыр жоқ болса керек. Ғұмыр өзі  хақиқат. Қай жерде ғұмыр
жоқ болса, онда кәмәлат жоқ. Бірақ әулиелердің де бәрі бірдей тәркі дүние емес еді,
ғашәрән      мүбәшәрәдан   қазірет   Ғосман,   Ғабдурахман   бин   Ғауф   уа   Сағид   бин
Әбудқас үшеуі де үлкен байлар еді. Бұл тәркі дүниелік: я дүние ләззатына алданып
ижтиһадым шала қалады деп, бойына сенбегендік; я хирс дүниеліктен қауымның
көңілін суытпақ үшін, ренжуге сабыр етіп, өзін фида қылып, мен жаныммен ұрыс
қылғанда,   халық   ең   болмаса   нәпсісімен   ұрыс   қылып,   һәуа   һәуастан   әрбір   арзу
нәпсіден суынып, ғадаләт, мархамат, махаббатына бір қарар болар ма екен деген
үмітпенен   болса   керек.   Олай   болғанда   о   да   жұртқа   қылған   артық   махаббаттан
хисап. Бірақ бұл жол  бек шетін, бек нәзік жол. Бұл жолда риясыз, жеңілдіксіз бір
қарар тұрып іздеген ғана кісі істің кәмәлатына жетпек. Бұл заманда надир, бұған
ғылымның да зоры, сиддиқ, қайраттың да зоры, махаббаттың халлақна да, уа халық
ғаламға да бек зоры табылмақ керек. Бұлардың жиылмағы  қиынның қиыны, бәлки,
фитнә болар.
Басына һәм бір өзіне өзгешелік бермек  адам ұлын бір бұзатын іс. Әрбір наданның
бір   тариқатқа   кірдік   деп   жүргені   біз   бұзылдық   дегеніменен   бір   болады.   Хакім,
ғалым асылда бір сөз, бірақ Ғарафта басқалар дүр. Дүниеде ғылым заһири бар, олар
айтылмыштарды жазылмыштар, оны нақлия деп те айтады. Бұл наклияға жүйріктер
ғалым атанады. Құдай тәбәрака уа тағала ешбір нәрсені себепсіз жаратпаған, мұны
ізерлеп   тәффаккару   фи   әлаиллаһи   деген   хадиске   бинаән   бұл   сүнғати   құдадан
ізерлеп,   құмар   болып   ғибратланушыларға   тыю   жоқ,   бәлки,   сұнғатынан   себебін
білмекке   құмарлықтан   саниғ   ғашықтық   шығады.   Құдай   тәбәраканың   затына
пендесінің   ақылы   жетпесе,   дәл   сондай   ғашықпын   демек   те   орынсыз.   Ғашық
мағшұғлыққа халик бірлән махлұқ ортасы мунәсибәтсіз, алла тағаланың пендесін
махаббат уа мархамат бірлән жаратқанын біліп, махаббатына махаббатпенен ғана
елжіремекті құдаға ғашық болды дейміз. Олай болғанда хикмет құдаға пенде өз
ақылы жетерлік қадірін ғана білсем деген әрбір істің себебін іздеушілерге хакім ат
қойды.
  себептерін   білмекке
тырысқандарыменен   һәммасы   адам   баласының   пайдасы   үшін,   ойынкүлкі   түгіл,
дүниедегі бүкіл ләззат бұларға екінші мәртабада қалып, бір ғана хақты таппақ, әрбір
нәрсенің себебін таппақпенен ләззаттанады.
Адаспай тура іздеген хакімдер болмаса, дүние ойран болар еді. Фиғыл пәнденің
қазығы  осы жақсы хакімдер, әр нәрсе дүниеде бұлардың истихражы бірлән рауаж
табады. Бұлардың ісінің көбі  дүние ісі, ләкин осы хакімдердің жасаған, таратқан
істері. Әддүния мәзрәгәтулахирет дегендей, ахиретке егіндік болатын дүние сол.
  Бұлар   хақ   бірлән   батылды   айырмаққа, Әрбір ғалым  хакім емес, әрбір хакім  ғалым. Ғалымдарының нақлиясы бірлән
мұсылман иман тақлиди кәсіп қылады. Хакімдердің ғақлияты бірлән жетсе, иман
якини болады. Бұл хакімдерден мұрат  мұсылман хакімдері, болмаса ғайри діннің
хакімдері  әгәрше фатлубни тәжидуни делінсе де, дүниенің һәм адам ұғлы өмірінің
сырына   жетсе   де,   діннің   хақ   мағрифатына   жете   алмағандар.   Бұлардың   көбі
иманның жеті шартынан, бір алланы танымақтан ғайри, яғни алтауына кімі күмәнді,
кімі мүнкір болып, тахқиқлай алмағандар. Егер бұлар дін ұстазымыз емес болса да,
дінде басшымыз құдайдың елшісі пайғамбарымыздың хадис шарифі, хайру ннас мән
йанфагу ннас деген. Бұл хакімдер ұйқы, тыныштық, әуесқызықтың бәрін қойып,
адам   баласына   пайдалы   іс   шығармақлығына,   яғни   электрияны   тауып,   аспаннан
жайды   бұрып   алып,   дүниенің   бір   шетінен   қазір   жауап   алып   тұрып,   от   пен   суға
қайласын  тауып, мың адам  қыла алмастай  қызметтер істетіп  қойып тұрғандығы,
уахсусан адам баласының ақылпікірін ұстартып, хақ пенен батылдықты айырмақты
үйреткендігі  баршасы нафиғлық болған соң, біздің оларға міндеткерлігімізге дау
жоқ.
Бұл заманның молдалары хакім атына дұшпан болады. Бұлары білімсіздік, бәлки,
бұзық фиғыл, әлинсан ғәдду ләма жәһилгә хисап. Олардың шәкірттерінің көбі біраз
ғараппарсыдан тіл үйренсе, бірліжарым болымсыз сөз бахас үйренсе, соған мәз
болып, өзіне өзгешелік беремін деп әуре болып, жұртқа пайдасы тимек түгіл, түрлі
түрлі зарарлар хасил қылады «һайһой!» менен, мақтанменен қауымды адастырып
бітіреді. Бұлардың көбі әншейін жәһил түгіл, жәһиләләр кібік талап болса, қайда
хақ сөздер келсе, қазір нысапқа қайтсын һәм ғибраттансын. Рас сөзге ор қазып, тор
жасамақ не деген нысап, құр өзімшілдік һәм әр өзімшілдік  адам баласын бұзатын
фиғыл. Растың бір аты  хақ, хақтың бір аты  алла, бұған қарсы қаруласқанша, мұны
ұғып, ғадаләтпен тәптештеуге керек. Мұндай фиғылдардан күпір қаупі де бар. Және
пайғамбарымыз салаллаһу ғалайһи уәссәлләм «ақыр заманда бір жылдық бір күн
болар» дегенде   сахабаи   кәрәмлар «бұл   бір   жылдық   бір   күнде   намаз   нешеу
болар» деп сұрағанда: оның патуасын сол заманның ғалымдары білер деген сөзінен
ғибратланып қарасаң, замана өзгеруімен қағидалар өзгерілмегін білдіргені мағлұм
болады. Бұл күндегі тәхсилғулум ескі медреселер  ғұрпында  болып, бұл заманға
пайдасы жоқ болды. Соған қарай Ғұсманияда мектеп харбия, мектеп рушдиялар
салынып, жаңа низамға айналған. Мұндағылар ұзақ жылдар өмір өткізіп, ғылымды
пайдасыз ұзақ бахастар бірлән күнін өткізіп, мағишат дүниеде надан бір ессіз адам
болып шығады да, ешбір харекетке лайықты жоқ болған соң, адам аулауға, адам
алдауға салынады. Көбінесе мұндай ессіздердің насихаты да тасирсіз болады.
Дүниенің мәғмурлығы бір түрлі ақылға нұр беріп тұратұғын нәрсе. Жоқшылықтың
адамды хайуандандырып жіберетіні де болады. Бәлки, дүниенің ғылымын білмей
қалмақтық — бір үлкен зарарлы надандық, ол құранда сөгілген; дүниеде кімдекім
өзіне өзгешелік бермек қасады бірлән малға махаббатын аударған дүние болмаса,
ихсанда қолым қысқа болмасын деп һәм өзім біреуге тамғылы болмайын деп, малға
махаббатын аудармай, ізгілікке бола халал кәсіп бірлән тапқан дүние емес.
Біз ғылымды сатып, мал іздемек емеспіз. Мал бірлән ғылым кәсіп қылмақпыз. Өнер
 өзі де мал, өнерді үйренбек  өзі де ихсан. Бірақ ол өнер ғадаләттан шықпасын,
шарғыға   муафих   болсын.   Адамға   хәлінше   ихсанды   болмақ      қарыз   іс.   Бірақ
өзгелердің   ихсанына   сүйенбек   дұрыс   емес.   Моллалар   тұра   тұрсын,   хусусан   бұл өзінөзі
  базарға   салып,
заманның ишандарына бек сақ болыңдар. Олар  фитнә ғалым, бұлардан залалдан
басқа ешнәрсе шықпайды. Өздері хүкім шариғатты таза білмейді, көбі надан болады.
Онан асып өзінөзі әһіл тариқат біліп және біреуді жеткізбек дағуасын қылады. Бұл
іс олардың сыбағасы емес, бұлардың жеткізбегі мұхал, бұлар адам аздырушылар,
хаттә дінге де залалды. Бұлардың сүйгені  надандар, сөйлегені  жалған, дәлелдері
тасбығы менен шалмалары, онан басқа ешнәрсе жоқ.
Енді біліңіздер, ей, перзенттер! Құдай тағаланың жолы деген жол алла тағаланың
өзіндей   ниһаятсыз   болады.   Оның   ниһаятына   ешкім   жетпейді.   Бірақ   сол   жолға
жүруді өзіне шарт қылып кім қадам басты, ол таза мұсылман, толық адам делінеді.
Дүниеде түпкі мақсатың өз пайдаң болса  өзің ниһаятлысың, ол жол құдайдың жолы
емес. Ғаламнан жиылсын, маған құйылсын, отырған орныма ағып келе берсін деген
ол   не   деген   нысап?   Не   түрлі   болса   да,   я   дүниеңнен,   я   ақылыңнан,   я   малыңнан
ғадаләт, шапағат секілді біреулерге жақсылық тигізбек мақсатың болса, ол жол
құданың   жолы.   Ол   ниһаятсыз   жол,   сол   ниһаятсыз   жолға   аяғыңды   берік   бастың,
ниһаятсыз құдаға тағырып хасил болып хас езгу құлдарынан болмақ үміт бар, өзге
жолда   не   үміт   бар?   Кейбіреулердің   бар   өнері,   мақсаты   киімін   түзетпек,   жүріс
тұрысын түзетпек болады да, мұнысын өзіне бар дәулет біледі. Бұл істерінің бәрі
өзін   көрсетпек,
  бір   ақылы   көзіндегі
ақымақтарға «бәрекелді» дегізбек. «Осындай   болар   ма   едік» деп   біреулер
талаптанар,   біреулер «осындай   бола   алмадық» деп   күйінер,   мұнан   не   пайда
шықты?   Сыртқа   қасиет   бітпейді,   алла   тағала   қарайтұғын   қалыбыңа,   боямасыз
ықыласыңа қасиет бітеді. Бұл айнаға табынғандардың ақылы қаншалық өсер дейсің?
Ақыл өссе, ол түпсіз терең жақсылық сүймектікпен өсер.
Құдай тағала дүниені кәмалатты шеберлікпен жаратқан һәм адам баласын өссін
өнсін деп жаратқан. Сол өсіпөну жолындағы адамның талап қылып ізденер қарызды
ісінің   алды      әуелі   дос   көбейтпек.   Ол   досын   көбейтпектің   табылмағы   өзінің
өзгелерге қолыңнан келгенінше достық мақамында болмақ. Кімге достығың болса,
достық шақырады. Ең аяғы ешкімге қас сағынбастық һәм өзіне өзгешелік беремін
деп, өзін тілмен я қылықпен артық көрсетпек мақсатынан аулақ болмақ.
Бұл өзінөзі артық көрсетпек екі түрлі! Әуелгісі  әрбір жаманшылықтың жағасында
тұрып адамның адамдығын бұзатын жаманшылықтан бойын жимақтық, бұл адамға
нұр болады.
Екіншісі  өзінөзі өзгешелікпен артық көрсетпек адамдықтың нұрын, гүлін бұзады.
Үшіншісі  қастық қылмақ, қор тұтпақ, кемітпек. Олар дұшпандық шақырады.
Һәм өзі өзгеше тұтатын демектің түбі  мақтан. Әрбір мақтан біреуден асамын деген
күншілдік бітіреді де, күншілдік күншілдікті қозғайды. Бұл үш түрлі істің жоқтығы
адамның көңіліне тыныштық береді. Әрбір көңіл тыныштығы көңілге талап салады.
Күллі   адам   баласын   қор   қылатын   үш   нәрсе   бар.   Сонан   қашпақ   керек:   әуелі
надандық, екіншісі  еріншектік, үшінші  залымдық деп білесің.
Надандық      білімғылымның   жоқтығы,   дүниеде   ешбір   нәрсені   оларсыз   біліп
болмайды.
Білімсіздік хайуандық болады. Еріншектік      күллі   дүниедегі   өнердің   дұшпаны.   Талапсыздық,   жігерсіздік,
ұятсыздық, кедейлік  бәрі осыдан шығады.
Залымдық      адам   баласының   дұшпаны.   Адам   баласына   дұшпан   болса,   адамнан
бөлінеді, бір жыртқыш хайуан қисабына қосылады.
Бұлардың  емі,  халлақына  махаббат,  халық  ғаламға   шапқат,  қайратты,  тұрлаулы,
ғадаләт ісінің алдыартын байқарлық білімі, ғылымы болсын... Ол білім, ғылымы
құдаға мұқтәди болсын. Ғылым әуелі ғалами ғылымға мұқтәди болсын. Яғни құдай
тағала бұл ғаламды жаратты, ерінбеді, келісімменен, хикметпенен кәмәлатты бір
жолға салып жасады, сіздердің ісіңіз де бір жақсылық бина қылып, арқа сүйерлік
шеберлікпенен болсын. Және құдай тағала әрне жаратты, бір түрлі пайдалы хикметі
бар. Сенің де ісіңнен бір зарар шығып кеткендей болмай, көпке пайда боларлық бір
үміті бар іс болсын. Бұларсыз іс іс емес. Бәлки, бұларсыз тағат тағат та емес.
Белгілі, құдай тағала ешбір нәрсені хикметсіз жаратпады, ешбір нәрсеге хикметсіз
тәклиф   қылмады.   Бәрінің   хикметі   бар,   бәрінің   себебі   бар,   біздің   ғауам   былай
тұрсын, ғылымға махаббаты барларға себеп, парыздарды білмекке ижтиһад ләзім,
сіздер әрбір ғамал қылсаңыз ізгілік деп қыласыз, ізгілікке бола қасд етіп, ниет етесіз.
Ниет оның парызынан хисап, пайғамбарымыз салаллаһу ғалайһи уәссәлламнің хадис
шарифі «иннамалағмал, бинниет» деген. Енді ниет еттіңіз таһарат алмаққа, намаз
оқымаққа, ораза тұтпаққа, бұл тағаттарды ниетіңіз заһирынан қалыпсыз ғибадатқа
жетпегендігі кемшілік емес пе? Сіздің батиныңыз таза болмағы әуелі иман болып,
бұл заһир ғибадатыңыз иманды болған соң ғана, парыз болған, сіздің заһирыңыздағы
ғибадат батиныңыздағы иманның көлеңкесі, һәм сол иманның нұрланып тұрмағына
көрік  үшін  бұйырылған.  Оның   үшін   ғұламалар   иман   екеу   емес,  біреу,  бірақ   ізгі
тағатпенен  нұрланады, тағат жоқ болса, күңгірттенеді, бәлки, сөну хаупі де бар
деген. Егер надандар ол ғибадаттың ішкі сырын ескермей қылса, соны қылып жүріп,
иманы сөнер деген.
Менің хаупім бар, олар хас осы ғибадат екен, құданың бізге бұйырғаны, біз осыны
қылсақ, мұсылмандық кәміл болады деп ойлайды. Ол ғибадат күзетшісі еді. Жә,
күзетші күзеткен нәрсенің амандығын ойламай, бір ғана ояу тұрмағын қасд қылса,
ол не күзет? Күзеткен нәрсесі қайда кетеді? Мақсат күзетілген нәрсенің амандығы,
тазалығы емес пе? Ей, ишараттан хабарсыздар, қара! Бұл ғибадаттан бір үлкені
намаз,   ол   намаздан   әуелі   таһарат   алмақ,   онан   соң   намазға   шұруғ   қылмақ,   ол
таһараттың алды истинжа еді. Мұны бір берік ойлап тұр. Аяғы екі аяққа мәсіхпенен
бітуші еді, бұлар һәммасы болмаса көбі ишарат еді. Истинжада к...іңізді жуасыз,
сіздің   к...іңіздің   ешкімге  керегі  жоқ   еді.  Онымен  сезімді   тазалыққа   иіргендігіңді
кәміл ыхласыңды көрсетіп, ішімнің сафлығының соңында халық көрер, сыртымды да
пәк етемін һәм көзге көрінбейтін ағзаларымды да пәк етемін, бұл пәктіктің үстінде
аллаға дұға айтамын деп әзірленесіз.
Енді намаздың аты  салауат, дұға мағынасында деген:
Аяқта, мойында болған мәсхлар  ол жумақ емес, өздері де жуулы деп көрсеткен
ишараты. Намаздан әуелі құлақ қақтыңыз  егер алла тағаланы жоғарыда деп, мәкән исфат
етпесең де, бегірек созу әдепсіз болып, күнә дариясына ғарық болдым, яғни дүние
әуесіне ғарық қылмай қолымнан тарт, яғни құтыларлық жәрдемдерінің ишараты*.
Онан соң қиямда тұрып қол бағламақ  құл қожа алдында тұрмақ  бұқара патша
алдында   тұрғаннан   артық   алланың   қадірлігіне   өзінің   ғажиздығына   ыкрарының
беріктігін көрсеткен ишараты.
Қыбылаға   қарамақ      әрине,   құдай   тағалаға   ешбір   орын   мүмкін   емес   болса   да,
зиратын парыз еткен орынға жүзін қаратып, сондағы дұғадай қабылдыққа жақын
болар ма екен деген ишараты.
Онан соң қира әт, яғни сураһи фатиха оқисың, мұнда бірақ сөз ұзарады. Ол фатиха
сүресінің мағыналарында көп сыр бар.
Руқүғ бас ұрмақ  алдында құда хазірге ұқсас, ол да ишарат.
Сәжделер  әуелі жерден жаралғанына ықырары, екіншісі  және жерге қайтпағына
ықырары, бас көтермек және тіріліп, сұрау бермегіне ықырарының ишараты.
Қағадат улахир  дұғаның ақырында аллаға тахият, одан тәшәһһуд, одан салауат,
пайғамбарымыз саллаллаһу ғалайһи уәссәлләмге айтпақ үшін ең ақырғы сәлемменен
тауысасыз, яғни алла тағаладан не тілеп дұға қылдыңыз. Ол дұға қазинасы күллі
мұсылмандарды   ортақтастырып,   оларға   да   сәләмәтшілік   тілеп   һәм   рахмет   тілеп
бітіресіз.
Жә, бұл сөзден не ғибрәтлендік?
Зайырлы мемлекеттің белгілері:
Зайырлы мемлекет белгісі
болған   жағдайда   «+»
белгісін қою
№
Белгілері
1
2
3
4
5
6
Діни бірлестіктер мен олардың иерархиялары
мемлекеттік   билік   және   жергілікті   басқару
органдары жүйесіне енгізілмеуі
Мемлекет   өзін   құқықтық   деп   жариялап,   өз
азаматтарына   арұждан,   пікір,   іни   сенім
бостандығына кепілік бермеуі
Арұждан бостандығына, діни сенімді таңдау
және   таратуға   қатысты   сұрақтар   рухани
еркіндік және адамның жеке өмірінің саласы
болып   табылады,   оған   мемлекет   те,   жеке
адамдар да араласпайды
Мемлекетте   бір   дін   негізгі   дін   болып
жарияланады
Мемлекет   өзін   құқықтық   деп   жариялап,   өз
азаматтарына   арұждан,   пікір,   іни   сенім
бостандығына кепілік беруі
Діни   бірлестіктер   мемлекеттік   бюджеттен
қаржыландырылады Венн диаграммасы:
                                     айырмашылықтары:
Зайырлы этика
Мектеп ережесі
Тақырып №4. Білім жүйесіндегі зайырлылық қағидаттары
Кубизм
Кубиктегі сұрақтарға жауап беру, жаңа тақырыпты талдау әрекеттерін көрсетеді
1. Мемлекетіміздің   білім   беру   саласы   саясатындағы   зайырлылық   ұстанымын
сипаттаңдар
2. Өздеріңе діни білім алуға бола ма?
3. Діни сауатты болудың маңызы неде?
4. Неліктен кез келген білім беру жүйесі мемлекет қарауында болуы тиіс?
5. Қазақстандағы білім беру қандай ұстанымға негізделген?
6. Біздің елімізде дін туралы мағлұматтар қалай оқытылады? Тақырып   №5.
жіктелуі мен түрлері. Діннің құрылымы және функциялары.
 Діннің   мәні,   анықтамасы,   әлеуметтік   маңызы,   шығу   тегі,
Сәйкестендіру
№ анықтама
1
2
монотеистік
политеистік
3 Пұтқа табынушылық
4
Дуалистік
жауабы
А. Көптәңірлік
В.   Құдайлардың   кескіндеріне
табыну
С.Бір тәңірге табынушылық
Д. Екітәңірлік Тақырып   №6.  Дінтану   ғылымының   қалыптасуы   мен   дамуы.   Негізгі   діни
ұғымдар. Дін  рухани мәдениет феномені
Дін туралы тұжырымдамасы
Кесте толтыру
№ ғалым
1
2
3
4
5
6
Э.Б.Тайлор
Г.Спенсер
Дж.Фрэзер
У.Р.Смит
З.Фрейд
Э.Дюркгейм 7 М.Мюллер
8
Э.Лэнг
Венн диаграммасы
Политеистік дін Монотеитеистік дін
Тақырып   №7.   Көне   нанымсенім   нысандары   және   ұлттық   діндер.   Ежелгі
Египеттегі, Грекиядағы, Римдегі діндер
Кесте толтыру
№ ғалым
1
Дін туралы тұжырымдамасы
Дін   анимизмнен   шыққан   деген   пікірді   жақтады.
Оның   пікірінше,   алғашқы   адамдар   әрбір   дененің
рухы болғандығына сенген.
Алғашқы   адамдар   атабаба   рухтарына   табынды
деген көзқарасты қолдады
2 Дінді сиқырдан шыққан еген пікір ұстанды
Алғашқы қауымдағы  тайпалар өздерін белгілі бір
жануар   не   өсімдікпен   туыс   санаған   (тотем)   және
тотемдеріне құрмет ретінде табыну немесе құрбан
шалу  сияқты  діни  рәсімдер  осы  түсініктен   пайда
болған деп ойлады
Дінді тотемизм тұрғысынан психологиялық талдау
арқылы түсіндіруге тырысты
Діннің негізі бір нәрсені киелі санау
Дін   адамның   табиғаттың   дүлей   құбылыстарынан
қорқуынан шыққан
Анимизм   теориясына   қарсы   шыққан.   Бір   Құдай
сенімі боғандығын дәлел ретінде көрсетеді
3
4
5
6
7
8
Анықтама беру
Анимизм
Фетишизм
Магия
Тотемизм
Венн диаграммасы
Ежелгі грек діні
ЕжелгіРимдіні
Тақырып №8. Индуизм. Конфуциандық. Даосизм. Синтоизм. Иудаизм. Тора
және Талмуд.
Кесте толтыру Ежелгі Азия діндері
ерекшеліктері
анықтамасы
Глоссарий
Термин
Каста
Варна
Брахман
кшатрий
вайший
шудра
аскеттік
йога
Брахма
Вишну
Шива
Джайнизм
синто
Сөйлемдердің жалғасын тап:
1. Индуизм дінінде адам жаны ешқашан өлмейді және басқа өмірге кетпейді е,

  денеге   орын   ауыстырды
жан   тек   бір   денеден   келесі
_____________________________. 2. Джайнистер Вардхаманаға ____________   немесе    ____________ деген атақ
берген.
3. Конфуцийлік ілімде патша, ерлер, үлкендер  __________________, ал халық,
жұмысшы, әйелдер мен кішілер оларға ______________ болуы керек.
4. Дао   ілімінде   мораль   үш   құнды   ұстанымға   негізделеді:   _____________,
___________, _______________.
5. Жапонияда әлі күнге дейін императорды таққа отырғызу, үйлендіру сияқты
рәсімдер __________________ережелеріне сай ұйымдастырылады. Тақырып №9. Тәңірлік. Ежелгі түркі дүниетанымындағы тәңірліктің орны
Терминдердің мағынасын аш:
Эсхатология –
Бақсылық (шаманизм) –
Заратуштра – Тақырып №10. Буддизм: діни ілімінің негіздері, тарихы, тәжірибесі және таралу
аймақтары. Буддизмніңнегізгітармақтары
анықтамасы
Термин
Нирвана –
Ламаизм –
Хинаяна –
Махаяна –
Дзенбуддизм –
Тхеравада  Тақырып №11. Христиан діні: діни ілімінің негіздері, тарихы, тәжірибесі және
таралу өңірлері.
 Хронологиялық кесте:
оқиғалар
жылдар
Б.з.б.63 жыл
Б.з.б.140 жыл
Б.з.ІІІІІ ғас.
312 жыл
380 жыл
ІҮ   ғас.
жылдары
Ү ғас.
431 жыл
451 жыл
553 жыл
  60 Тақырып №12. Иисус Христос және Інжіл.
Кесте толтыру: Христисандық діни түсінікте Иисус кім? Құран ілімі бойынша
Иса пайғамбар кім?
Иисус
Иса пайғамбар Тақырып №13.  Христиан дінінің негізгі бағыттары (православие, католицизм,
протестантизм).
Православие мен католик ұғымдарына Венн диаграммасын қолдана отырып, талдау
жасау
Православие
Католиктік
Христиандық дінінің үш ағымның негізгі ерекшеліктерін тірексызбаға түсіру Тақырып №14. Қазіргі заманғы христиан діні
Жексенбілі
к күн
Пасха
Рождество
Семантикалық карта
№ сипаттама
1 Протестанттар   мейрамға   шыршаны
безендіру тәрізді өзгеріс енгізді
2 Христостың тірілген күні
3
4
21 наурыздан кейін тойланады
ІҮ ғасырдан бері 25 желтоқсан күні
тойлайды
5 Православтар   грегориан   күнтізбеі
6
7
бойынша 7 қаңтара тойлайды
Бұл   мейрамда   түрлі
жұмыртқалар пісіріледі
Бірінші   апостолдық   шіркеуде   ең
қуанышты күн
  түсті
8 Құдайдың   ұлы   Иисус   Христостың
туған күні Тақырып №15.  Ислам: діни ілімінің негіздері, тарихы, тәжірибесі және таралу
өңірлері.
Хронологиялық кесте толтыру
оқиғалар
жылдар
624 жыл
625 жы
627 жыл
628 жыл
630 жыл
710712 жж
714 жыл
751 жыл Тақырып №16. Мухаммед  пайғамбар. Қасиетті кітап  Құран
Кубизм әдісі:
Кубиктегі сұрақтарға жауап беру, жаңа тақырыпты талдау әрекеттерін көрсетеді:
1. Мұхаммед пайғамбар қай жерде дүниеге келді? (қайда?)
2. Мұхаммед пайғамбардың қоштасу құптасында не туралы айтылған? (не?)
3. Пайғамбардың тұлғасы Қазақстанда қалай дәріптеледі? (кім?)
4. Хадистердің маңызын түсіндіріндер (қандай?)
5. Пайғамбардың ислам інінегі рөлін айтынар (неге?)
Меккелік сүрелер мен Мединалық сүрелердің айырмашылығы неде? (неде?)
Терминдерге анықтама беру:
анықтамасы
термин
Хафиз
иман
нәпсі
намаз
ораза
зекет
ихрам қағба
хадис
Тақырып   №17.
мектептері (мазхабтар).
 Ислам   дініндегі   бағыттар.   Мұсылман   құқығының   негізгі
Сәйкестендіру
термин
А. Шариғат
В. Мазхаб
С. Шииттер
Д. Сунниттер
жауабы
анықтамасы
1. Құқықтық мектеп
2. Әли   ибн   Әбу   Тәліптен   басқа   исламдағы
халифаларды мойындамайтындар
3. Құран мен сүннет арқылы мұсылмандардың
орындалуы   міндеттелген   ғибадат,   жөн
жоралғылар, рәсімдер жинағы
4. Мұсылмандар Мұхаммед пайғамбар жолын
ұстанғандар Тақырып   №18.  Ханафи   құқықтық   мектебінің   ерекшеліктері   мен   маңызы.
Сопылық танымдық мектебі.
мазхабтар
Негізін салушы
Таралған жерлері
Айырмашылықтар
ы
Термин сөзді тап
Анықтамасы
Адамның   ішкі  жан  дүниесін,   ары   мен  құмарлығын
реттеудің, рухани хәлін зерттеуді үйрететін сопылық
ілім
Сопылықта   Алланы   ұлықтау,
жасалынатын шартсыз ғибадат
  әріптеу   үшін
Термин Тақырып №19. Ислам, ғылым және мәдениет
Исламның ықпалы
Кестені толтыр
Сала
Батыс
мәдениетінің
дамуына
Орнамент өнері
Көркем   жазу
өнері
Сәулет
қолөнер
  және Музыка өнері
Тақырып №20. Қазақстандағы ислам діні: исламныңҚазақстанда таралуы.
?
?
?
Ислам
дінініңмаңыз
ы
?
?
? Тақырып   №22.  XX   ғасырдағы   және   қазіргі   кезеңдегі   Қазақстандағы   ислам.
Ханафи құқықтық нормаларының Қазақстанда таралуы
Кесте толтыру
Қазақстан қазиятының өкілі
Қай жылдары қызмет етті
1деңгей
1. Патша өкіметі кезіндегі Қазақстандағы діни ахуал қандай болды?
2. Кеңес үкіметі неден қауіптенді? 3. ҚМБДның қыметі қай жылдардан басталды? Оның атқаратын міндеттері мен
қызметтерін атаңдар
2деңгей
1. Патша өкіметі не себепті мүфтилік құруды қолап, Құран кітаптарын тегін
таратты?
Неліктен Кеңес үкіметі дінге бет бұруға мәжбүр болды

file_name: религия дидактика (Автосохраненный).docx

intro: Введение нового курса «Светскость и основы религиоведения» сегодня является прерогативой не только системы образования, но и социально, политически, исторически необходимым шагом в развитии всего государства. Качественное преподавание данного курса, в свою очередь, способствует укреплению духовного иммунитета молодых людей, правильному ориентированию граждан в конфессиональном многообразии окружающего мира, противостоянию чуждым идеологиям и течениям псевдорелигиозного характера.Введение нового курса «Светскость и основы религиоведения» сегодня является прерогативой не только системы образования, но и социально, политически, исторически необходимым шагом в развитии всего государства. Качественное преподавание данного курса, в свою очередь, способствует укреплению духовного иммунитета молодых людей, правильному ориентированию граждан в конфессиональном многообразии окружающего мира, противостоянию чуждым идеологиям и течениям псевдорелигиозного характера.

религиоведение

group: Дисциплины

title: Дидактический материал по предмету "Светскость и религиоведение"


extracted_text:
Технологическая карта урока математики в 6 классе по теме "Уравнения" по учебнику С.М. Никольский и др.
Тема
Цель
Уравнение.
Образовательная:
Формируемые УУД
совершенствовать умения решать уравнения на основе зависимости между компонентами
арифметических действий
Развивающая:
Развивать умения анализировать, сравнивать, обобщать, делать выводы, развивать внимание
Воспитательная:
Развивать познавательный интерес через выполнение занимательных заданий, способствовать
пониманию необходимости интеллектуальных усилий для успешного обучения, положительного
эффекта настойчивости для достижения цели.
Личностные:
 понимать и оценивать свой вклад в решение общих задач;
 быть толерантным к чужим ошибкам и другому мнению;
 не бояться собственных ошибок и понимать, что ошибки – обязательная часть решения любой задачи.
Регулятивные:
 определять цель своей деятельности;
 планировать свою деятельность;
 сличать способ и результат своих действий с заданным эталоном, обнаруживают  отклонения и
отличия от эталона.
Познавательные:
 осуществлять поиск и выделение необходимой информации;
 самостоятельно формулировать ответы с опорой на текст;  использовать доказательную математическую речь;
 использовать математические знания для решения различных математических задач и оценки
полученных результатов.
Коммуникативные:
 развивать способность с помощью вопросов добывать недостающую информацию;
 уметь ясно, точно, грамотно излагать мысли в устной и письменной речи, слушать и понимать речь
других;
 формулировать свои затруднения при выполнении заданий.
Уравнение, корень уравнения, что значит решить уравнение
 С.М. Никольский, М.К.Потапов, Н.Н. Решетников, А.В.Шевкин.  Математика. Учебник. 6 класс., стр.
120123
 презентация «Уравнение»
 тетрадь
 лист самооценки
Основные понятия
Ресурсы:
 основные
 дополнительные
Организация пространства
Этап урока
Деятельность
Деятельность
учителя
ученика
Задания для учащихся, выполнение
которых приведет к достижению
Планируемые результаты
УУД
предметные
запланированных результатов
I.Мотивация к
Обеспечивает
Анализируют
учебной деятельности
Цель.
возникновение
необходимости
предъявленные
на экране записи
На экране ( слайд):
 включение детей в
деятельность на
поиска,
и исключают
 Рассмотрите записи.
регулирует
лишнюю запись,
 Выберите лишние.
личностно – значимом
поиск:
выбрав
 Почему вы так решили? Объясните.
 уметь  читать
Познавательные:
буквенные
выражения и
осуществлять
поиск и выделение
уравнения;
 уметь различать
необходимой
информации;
буквенные
 использовать уровне;
 формулирование
темы  урока.
предъявляет 5
собственное
различных
обоснование для
 Кто помнит, как называется такое
равенство?
выражения и
уравнения
записей и
предлагает
исключить
исключения
(фронтальная
 Кто может сформулировать тему
нашего урока?
работа).
лишнюю запись,
Отвечают на
на основании
уточняющие
вопросы.
Формулируют
тему урока.
знаний о
буквенных
выражениях и
уравнениях.
Задает
уточняющие
вопросы.
математические
знания для
решения различных
математических
задач;
 использовать
доказательную
математическую
речь
Регулятивные:
 сличать способ и
результат своих
действий с
заданным
эталоном,
обнаруживают
отклонения и
отличия от
эталона.
Коммуникативные:
 уметь ясно, точно,
грамотно излагать
мысли в устной II.Актуализация
Предлагает
Отвечают на
Работаем с вопросами, относящимися
 уметь отличать
речи, слушать и
понимать речь
других.
Познавательные:
ответить на
поставленные
вопросы,
формулируют
к информационному блоку по теме:
 любое ли равенство можно назвать
корень уравнения
от других
осуществлять
поиск и выделение
знаний
Цель.
Повторение
изученного
материала,
необходимого для
«открытия нового
знания»
определения
уравнением?
вопросы.
Организует
обсуждение
результатов.
уравнения и его
корня, дают
представление о
значений
переменной;
необходимой
информации;
Кто может дать определение?
Прочитайте определение уравнения и
 понимать, что
значит решить
 использовать
математические
том, что значит
сравните со своим ответом (слайд).
уравнение.
решить
уравнение,
обсуждают
полученные
результаты
 Что является корнем  уравнения?
Найдите ответ в учебнике и сравните
со своим (слайд).
 Что значит решить уравнение?
(слайд).
знания для
решения различных
математических
задач;
 использовать
доказательную
математическую
речь
Регулятивные:
 сличать способ и
результат своих
действий с
заданным
эталоном, обнаруживают
отклонения и
отличия от
эталона.
Коммуникативные:
 уметь ясно, точно,
грамотно излагать
мысли в устной
речи, слушать и
понимать речь
других.
III. Постановка
учебной задачи
Цель.
формулирование цели
урока.
Предлагает
Отвечают на
  По каким правилам решаем
 знать правила
Личностные:
ответить на
поставленные
вопросы,
формулируют
уравнения? Вспомним эти правила
(работа со слайдом)
нахождения
неизвестных
 не бояться
собственных
вопросы.
Организует
обсуждение
результатов,
формулировку
цели урока.
правила
нахождения
неизвестных
компонентов
действий,
обсуждают
компонентов
арифметических
ошибок и
понимать, что
действий
 уметь выполнять
ошибки –
обязательная часть
арифметические
операции  с
решения любой
задачи. полученные
результаты,
формулируют
цель урока.
Цель урока
 какая цель нашего урока?
натуральными
числами
Регулятивные:
 определять цель
своей
деятельности;
 планировать свою
деятельность;
Познавательные:
 осуществлять
поиск и выделение
необходимой
информации;
 самостоятельно
формулировать
ответы с опорой на
текст;
 использовать
доказательную
математическую
речь;
Коммуникативные:
 уметь ясно, точно,
грамотно излагать
мысли в устной и IV. Первичное
Предлагает
Решают
На слайде   демонстрируется задание
 уметь применять
Личностные:
письменной речи,
слушать и
понимать речь
других;
решить
предложенные
уравнения  со
уравнения,
на  решение уравнений, в результате
выполнения задания учащиеся
правила
нахождения
составляют
должны получить слово.
слово,
обсуждают
полученные
результаты.
слайда,
организует
обсуждение
результатов и
проверку
полученного
слова.
закрепление
Цель.
 организовать
усвоение  учащимися
способа решения
уравнений на основе
правил нахождения
неизвестных
компонентов
действий.
Самостоятельная
работа с
 понимать и
оценивать свой
вклад в решение
общих задач;
неизвестных
компонентов
арифметических
действий для
 быть толерантным
к чужим ошибкам и
решения
уравнений
другому мнению;
 не бояться
собственных
ошибок и
понимать, что
ошибки –
обязательная часть
решения любой
задачи.
Регулятивные:
 сличать способ и
результат своих самопроверкой по
эталону
Цель.
Проверить умения в
решении уравнений,
самоконтроль
усвоения знаний
действий с
заданным
эталоном,
обнаруживают
отклонения и
отличия от
эталона.
Познавательные:
 использовать
математические
знания для
решения различных
математических
задач и оценки
полученных
результатов.
Коммуникативные:
 уметь слушать и
понимать речь
других;
 формулировать
свои затруднения
при выполнении V. Рефлексия
Цель.
Осознание учащимися
своей учебной
деятельности,
самооценка
результатов
деятельности своей и
всего класса.
Предлагает
выполнить
задание на
Выполняют
задание на
отдельных
сопоставление
листах.
Обсуждают
результаты
своей работы,
подводят итог,
дают
самооценку
своей
деятельности
неизвестных
компонентов
арифметически
х действий
правилам их
нахождения.
Организует
обсуждение
результатов
работы всего
класса
 Соедините линиями
соответствующие части
определений.
Чтобы найти
неизвестное
слагаемое, надо
Из суммы
вычесть
известное
слагаемое
Чтобы найти
неизвестное
уменьшаемое,
надо
Чтобы найти
неизвестное
вычитаемое,
надо
Чтобы найти
неизвестный
множитель,
надо
Чтобы найти
неизвестное
делимое, надо
из уменьшаемого
вычесть
разность.
к разности
прибавить
вычитаемое.
частное
умножить на
делитель.
произведение
разделить на
другой
множитель.
заданий.
Личностные:
понимать и
оценивать свой
вклад в решение
общих задач;
Коммуникативные:
 уметь ясно, точно,
грамотно излагать
мысли в устной
речи, слушать и
понимать речь
других;
 формулировать
свои затруднения
при выполнении
заданий.
Познавательные:
 использовать
математические
знания для
решения различных
математических задач
Чтобы найти
делимое
неизвестный
разделить на
делитель, надо
частное.
 Что изучали сегодня на уроке?
 Сформулируйте определения
уравнения, корня уравнения.
 дайте самооценку своей
деятельности  на уроке по усвоению
материала с помощью слов и
запишите в лист самооценки:
отлично;
 хорошо;
 можно лучше.
Домашнее задание на слайде
п.3.9
№ 620,623
VI. Д/З

intro:
Технологическая карта урока математики в 6 классе по теме "Уравнения" по учебнику С.М. Никольский и др.
Цели:Образовательная:
совершенствовать умения решать уравнения на основе зависимости между компонентами арифметических действий
Развивающая:
Развивать умения анализировать, сравнивать, обобщать, делать выводы, развивать внимание
Воспитательная:
Развивать познавательный интерес через выполнение занимательных заданий, способствовать пониманию необходимости интеллектуальных усилий для успешного обучения, положительного эффекта настойчивости для достижения цели.Образовательная:
совершенствовать умения решать уравнения на основе зависимости между компонентами арифметических действий
Развивающая:
Развивать умения анализировать, сравнивать, обобщать, делать выводы, развивать внимание
Воспитательная:
Развивать познавательный интерес через выполнение занимательных заданий, способствовать пониманию необходимости интеллектуальных усилий для успешного обучения, положительного эффекта настойчивости для достижения цели.

title: технологическая карта урока


extracted_text:
Баяндама тақырыбы:
Желтоқсан оқиғасының тарихи маңызы

Сәлеметсіздер   ме,   құрметті   конференцияға   қатысушылар,
оқушылар,   қонақтар!   Сіздерді   еліміздің     Тәелсіздігінің   25   жылдығымен
құттықтай   отыра,   өз   баяндамамда   осы   Тәуелсіздікке   әкелген   Желтоқсан
оқиғасының тарихи маңызы жайында сөз қозғамақпын.
Бейбіт   шеру   күшпен   басылғаннан   кейін   аса   қатыгездікпен   және
мейірімсіздікпен жаппай жазалау басталды.
Қазақ   КСР   Жоғары   Кеңесі   Төралқасының   Алматыдағы   1986   жылғы
желтоқсанда   болған   оқиғаларды   тексеру   комиссиясының   төрағасы   Мұхтар
Шахановтың Швеция  мен  Англияның  бірқатар  универститеттерінде   оқыған
дәрістерінен:
«Желтоқсан оқиғаларына қатысқан 8500ге жуық адам ұсталып, жаза
тартты.   Толық   емес   мәліметтер   бойынша,   1720   адам   жарақат   алды.   Су
шашқаннан,   жер   бауырлатып   жатқызғаннан,   қала   сыртына   апарып
тасталғаннан   ауырған   адамдар   есепке   алынбады.   Ішкі   істер   министрлігі
жүйесінен   1200   адам   жұмыстан   қуылды.   12   жоғары   оқу   орындарының
ректорлары орындарынан түсіріліп, 246 студент оқудан шығарылды, 99 адам
сотталды, оның екеуі өлім жазасына кесілді».
Оқиғаға   қатысқан   бірнеше   адам   мерт   болды.   Олардың   арасынан
жалынды жас демократ Қ.Рысқұлбеков ерекше көзге ілікті.
Қайрат Рысқұлбеков – жүрегінде намыс алауы лапылдаған, жігерлі жас,
жаоынды ақын еді. Оған «жасақшы Савицкийді өлтірді» деген айып тағылды.
Шындығында   С.Савицкийдің   өлімі   кезінде   Қ.Рысқұлбеков   қаланың   басқа
ауданында жүрген еді. Жоғарыдан «Жасақшыны өлтірген адамды тез арада
табукерек!»   деген   жарлық   түсті.   Жарлықты   орындаушылар   марапат   үшін
бұрыннан   істеп   жүрген   жеңіл   әдеттеріне   басып,   сол   өлімді   Қайраттың
мойнына   арта   салды.   Олардың   қолданұйымдастырған   дәлелдерінің   ақсап
жатқандарына,   Қайраттың   шыңдықты   айтып   шырылдағанына   құлақ   асқан
пенде болмады. Құқық қорғау жүйесінің 5 қызметкері «кісі өлтірушіні тез
тапқаны  үшін»  марапатталып, бағалы сыйлықтарға ие болды.
Қ.Рысқұлбековтың   өлім   жазасына
  дүниежүзілік
қауымдастықтың   наразылығын   тудырды.   Чехословакияның,   Польшаның,
Венгрияның,   АҚШтың   қоғам   қайраткерлерінен,   зиялыларынан   бұл   үкімге
қарсылық хаттары келіп түсіп жатты. Абақтыда азап шеккен Қайрат, ақыры,
жұмбақ жағдайда қаза тапты.
  кесілуі
Республикалық Мемлекеттік қауіпсіздік комитетінің қызметкерлері 17
18 желтоқсан күндері кино және телекамералармен түсірілген материалдар
бойынша шеруге қатысқандардың суреттерін шығарды. Сол суреттер бойынша астананың барлық оқу орындары мен еңбек ұжымдарында «қылмыстыларды»
іздеу басталды.
Кейін анықталғандай коммунистік әкімшіліктің ұйғаруымен «Бұрқасын
86» деген құпия жедел жоспар жасалған болып шықты. Ол жоспар бойынша
билік иелері кез келген уақытта оқиғаны өздеріне қажетті арнаға бейімдеп,
жастарға «қылмыскер» немесе «ұлтшыл» деген айдар тағып, арандатушылық
бағытқа бұрып жіберуге мүмкіндік алды.
Әлемді елең еткізген 1986 жылғы Алматы оқиғалары қазақ топырағына
ұлттық санасын намысы жетелеген қайсар буынның келгенін әйгіледі.
Желтоқсан   оқиғалары   кеңестік   билік   иелерінің   шынайы   батпердесін
ашып   берді.   Жазалаушылар   жалған   куәлар   тартып,   жала   жабудың   небір
тұрпайы түрлерінен бас тартпады, сталиндікбериялық мойындату әдістерін
қолданды, адамның денсаулығына зиян келтіруді мақсат тұтқан өшпенділік
әрекеттер   жасады.   Оқиғаға   қатысқандарды   ұстау,   тергеу,   жазалау
шараларының жүргізу кезінде техниканы және медицинаны қолданып қинау,
итке   талату,   қарға   жатқызу,   су   киіммен   аязда   қатыру   сияқты   тәсілдерді
қолдану   арқылы   сол   кездегі   кеңестік   партияның   номенклатурашылары
өздерінің   моральдық   интеллектуалдықрухани   әлемінің   шын   мәніндегі
жұтаңдығын көрсетті.
Желтоқсан оқиғалары арқылы Қазақстанның енді ғана қаз тұрып келе
жатқан   демократиясы   мол   тәжірибе   жинақтады,   тарихи   сабақ   алды.   Бқл
оқиғалар өзінен кейінгі кезеңде республикада жаңа бағыттың – экономикалық
реформалардың,   әлеуметтік   бетбұрыстардың   соны   қарқынмен   өрістеуіне
себепші болды.
Назарларыңызға рахмет!

intro:
Бейбіт шеру күшпен басылғаннан кейін аса қатыгездікпен және мейірімсіздікпен жаппай жазалау басталды.
Қазақ КСР Жоғары Кеңесі Төралқасының Алматыдағы 1986 жылғы желтоқсанда болған оқиғаларды тексеру комиссиясының төрағасы Мұхтар Шахановтың Швеция мен Англияның бірқатар универститеттерінде оқыған дәрістерінен:
«Желтоқсан оқиғаларына қатысқан 8500-ге жуық адам ұсталып, жаза тартты. Толық емес мәліметтер бойынша, 1720 адам жарақат алды. Су шашқаннан, жер бауырлатып жатқызғаннан, қала сыртына апарып тасталғаннан ауырған адамдар есепке алынбады. Ішкі істер министрлігі жүйесінен 1200 адам жұмыстан қуылды. 12 жоғары оқу орындарының ректорлары орындарынан түсіріліп, 246 студент оқудан шығарылды, 99 адам сотталды, оның екеуі өлім жазасына кесілді».Бейбіт шеру күшпен басылғаннан кейін аса қатыгездікпен және мейірімсіздікпен жаппай жазалау басталды.
Қазақ КСР Жоғары Кеңесі Төралқасының Алматыдағы 1986 жылғы желтоқсанда болған оқиғаларды тексеру комиссиясының төрағасы Мұхтар Шахановтың Швеция мен Англияның бірқатар универститеттерінде оқыған дәрістерінен:
«Желтоқсан оқиғаларына қатысқан 8500-ге жуық адам ұсталып, жаза тартты. Толық емес мәліметтер бойынша, 1720 адам жарақат алды. Су шашқаннан, жер бауырлатып жатқызғаннан, қала сыртына апарып тасталғаннан ауырған адамдар есепке алынбады. Ішкі істер министрлігі жүйесінен 1200 адам жұмыстан қуылды. 12 жоғары оқу орындарының ректорлары орындарынан түсіріліп, 246 студент оқудан шығарылды, 99 адам сотталды, оның екеуі өлім жазасына кесілді».

title: Доклад на тему "Историческая значимость Декабрьских событий 1986 г."