extracted_text:
Д.Байбосынов атындағы №13 ұлттық мектепгимназиясының
химия пәні мұғалімі Көшенова Самалдың  «Тиімді оқыту» білім беру
бағдарламасы бойынша ІІтоқсанда жүргізілген тізбектелген сабақтар
топтамасының  рефлексиялық есебі
 «Өмір бойы білім алу – әр қазақстандықтың өмірлік кредосына айналуы
қажет»
Н. Ә. Назарбаев
Жаңа   заман   –   жаңа   сұраныс   –   жаңа   технологиялар.   Өзімнің
педагогикалық   шеберлігімді   арттыратын   кез   келді   деп   ұғындым.
Қоғамдастықтың басты бөлігі – мұғалім, дамыту жұмысының көшбасшысы.
Білім беру үрдісі сияқты, көшбасшылық та ұстаз бойындағы қабілеттердің,
қасиеттердің,   құндылықтардың,   біліктіліктің   дамуына   әкеледі.   Бұндай
жетістікке жету үшін ұстаз жанжақты ізденуді, шығармашылық жұмыстармен
айналысуды, кәсіби шеберлігін әрқашан шыңдауды, сыни тұрғысынан ойлауды
жетілдіре түсуді қажет етеді.
Істәжірибемде өзгерістер енгізу арқылы өзімді де, оқушыларымды да
өзгерте алдым деп  айта аламын. «Елді түзетуді  бала  оқыту ісін түзетуден
бастау   керек»   деп   ағартушы   ұстаз   А.Байтұрсынов  айтқандай   оқушыларым
едәуір   жаңа   технологияға   ынғайланып   қалғанын   байқадым.   Ең   алдымен
енгізген   жаңа   тәсіл   –   тренинг.   Тренинг   сынып   арасындағы   жағымды
атмосфераны   қалыптастырып,   сабағымның   жоғары   дәрежеде   өтуіне   үлкен
көмегін   тигізгеніне   көзім   жетті.   Тренинг   –   оқушы   назарын   жаңа   сабаққа
аударуда,   миын   шынықтыруда,   қызығушылықты   арттыруда,   мейірімділікке
баулуда маңызды тәсіл болып табылады. Сабағымды бастамас бұрын тренинг
өткізу   оқушыларға   жағымды,   оң   әсер   қалдырды.   Сабақта   өткізген
тренингтарым   сабағымның   жақсы   көңіл   күйде   басталуына,   сабаққа   деген
ынтасының   артуына,   сабақ   соңында   жағымды   көніл   күйде   тарауына   зор
ықпалын  тигізді.
  Жаңа   тәсіл   бойынша   оқушылар   арасындағы   байланысты   арттыру
мақсатында   топқа   бөлу   әдісінің   1,2,3   сандары   арқылы   3   топқа   бөлдім..
Топпен жұмыс сынып ішінде байланысты арттырды, бірігіп жұмыс істуге жол
ашып, ұйымшылдыққа, сыйластыққа  тәрбиеледі. Сонымен қатар топ болып
бірігіп   жұмыс   жасауға,   ойын   еркін   жеткізе   білуге,   өз   –өздерін   реттеуге
үйретті. Сабақ соңында топтар арасындағы бәсекелестік емес, достық қарым
қатынас   пен   жақсы   көңілкүйді   байқадым.     Әр   сабақ   сайын   топқа   бөлу
әдістерімді   өзгертумен   қатар   топтағы   оқушыларды   да   өзгертіп   отырдым.
Топқа бөлу әдісінде оқушылар шығармашылыққа, ролдік ойындарды ойнауғы,
сыни тұрғысынан ойлауға үйренді. Сабақ соңында оқушы жеткен жетістіктері
мен   кемшіліктерін   талдап,   өзөзіне   және   сыныпқа   баға   беру   мақсатымен
рефлексияны   жаздыртып   отырдым.   Мен   қолданған   кері   байланыс   түрлері:
«Блоб   сынып   бөлмесі»,   «Сұрақтары   бар   қорап»,   «екі   жұлдыз,   бір   тілек». Рефлексифті   парақтарға   көз   жүгіртсем   оларға   топ   болып   жұмыс   істеген
ұнайтындықтарын, сабақта өзін белсенді деп танулары, кейбір оқушылардың
өзіндік мені оянғандықтарын көрдім. Кері байланыс  арқылы бүгінгі өткізген
сабағымды қорытындылап, келесі сабағымды жопарлауда басты негіз.
Сыныпта диалогтық әдістің маңыздылығы өте зор екенін сабақтарымда
аңғардым. «Александер (2004) оқудағы әңгімелесу – қарымқатынас жасаудың
бір сарынды үдерісі емес, керісінше, идеялар екіжақты бағытта жүреді және
осының   негізінде   оқушының   білім   алу   үдерісі   алға   жылжиды   деп
тұжырымдайды»   делінген   нұсқаулықта.   Сабақ   беру   кезінде   осыған   дейін
баланың   ойын   еркін,   ашық   жеткізуіне   мүмкіндік   бермей   кедергі   келтіріп,
үнемі жақсы оқитын балдарды сабағымда қамтып, орташа оқитын оқушыға
сұрақ   қойып,   кідірсе,   «Отыр»,   «басқа   кім   айтады?»   деп   жақсы   оқитын
оқушылардан сұрап, орташа оқитын оқушыға ойлануға мүмкіндік бермейтін
мен, қазіргі таңда толығымен өзгердім. «Жылу берілу түрлері, оларды тиімді
қолдану»,   «Термодинамика   неіздері»,   «Жылу   машиналары   олардың
күнделікті   өмірде   қолдану»,   «Бу   мен   газ   ұлғайғандағы   дененің   жұмысы»
тақырыптарындағы тізбектелген сабақтар топтамасында оқушы өзөзін реттеп,
қалай оқу керектігін үйретуге бағыттау мақсатымен «Фишбоун», «Айналмалы
бекет», «Генеалогиялық ағаш», «Мозайка» әдісімен тапсырмаларды бердім.
Тапсырмаларды   орындауда   зерттеуге   арналған   А   деңгейіндегі   Г   оқушым
қызығушылық   көрсетіп,   тапсырманы   орындауға   арналған   бағыттаушы
сөздерде   көрсетілген   нұсқаулықтарды   қарап   тапсырмаларды   орындауда
шапшаңдығымен ойын саралауымен, бұрын білгендерін қазіргі тапсырмамен
байланыстырып   тобындағы   В,С   деңгейіндегі   оқушылармен   пікір   алмасып
отырғанынан   байқадым.   В   деңгейіндегі   Д,   Н   оқушыларым   тапсырмаларды
қолдануда ғаламторды пайдаланып, ішінен өзіне керектісін алып, тұжырым
жасап, есептерді шығаруда, реакция теңдеуін дұрыс құрастырып, тапсырмаға
икемділігі мен шоғырлануымен ерекшеленді. С деңгейіндегі А оқушым есте
сақтау   және   білім   қабілеттерімен   қатар   күрделілікке   деген   сүйіспеншілік
қабілеттерін   байқадым.   Ал   Р   оқулық   төңірегінен   шыға   алмады.   Зерттеуге
алынған   С   деңгейіндегі     А   оқушыма   маршруттық   картада   берілген   қиын
есептерді   шешуде   оқушының   жоғары   дағдысы   мен   жоғары   талаптың
арқасында   ағынға   ұшырағанын   көрдім.   Сыныпта   қолданылған   әдісім
оқушылардың сыныпта әңгіме құруына, сыни тұрғыдан ойлау элементтерім,
оқушылардың логикалық ойлау қабілеттерін дамытуға үлкен көмегін тигізді.
Жаңа сабақты меңгертуде де көптеген өзгерістер енгізген болатынмын.
Әр   сабағыма   мақсат   құрып,   оқушыларға   қолжетімді   күтілетін   нәтижені
анықтап, олардың сабақ барысында қалай бағаланатынына бағыт бағдар беріп
отырдым.  Жаңа   тақырыпты   айқындап,   мақсатын   оқушылармен   бірге   ашуға
арналған тұсаукесер бөлімі. Бұл бөлімде оқушыларға арнайы тапсырма беру
арқылы оқушыларға сұрақтар беріп, оларға толық емес жартылай жауап алу
арқылы   оқушылардың   көмегімен   жаңа   тақырыпты   айқындап,   «оқушылар
тағыда нені білгілерің келеді?» деген сауалды қоя отырып сабақтың мақсатын ашып   алу   болатын.   Бұл   әдіс   оқушылар   үшін   де   өздерін   реттеп,   қойған
сұрақтарына жауап алу үшін әрекет етуге стратегияларды құруды үйретті.
Бұл   әдіс   оқушыларға   көп   көмегін   тигізді,   себебі   оқушылар   сол   мақсатқа
жетсем екен деп талпынады. Қазір жаңа сабақты меңгерту жолдарын ашып,
бағытбағдар беріп отырам. Мысалы: «Үш қадамды сұхбат» мен «Кластер»,
«Қызықты мәліметтер» әдістері. Топтарға жаңа тақырыпты тереңірек түсініп,
алған   білімдерін   қолдануды   үйрену   мақсатымен   қолдандым.   Оқушылар
тапсырмаларды орындау үшін өздеріне қалай оқу керектігіне стратегияларды
құруды,   топпен   жұмысты   бөлісіп   орындауды   үйретті.   Жаңа   тақырыпты
оқушылар   менің   көмегімсіз   жанжақты   ашып,   өздері   түсіндірді.   Бұл   әдіс
оқушылардың   өз   бетінше   ізденуіне,   жақсы   нәтижеге   жетуіне,   бірігіп   оқып
үйренуіне үлкен септігін тигізді. Бағдарлама негізіндегі мұғалім – бағыттаушы
ретіндегі   өзімнің   рөлімді   атқаруда,   сындарлы   оқытудың   басты   мақсаты   –
құзырлы   оқушыны   дайындауда   жоғарыда   айтылған   әдістердің   тиімділігіне
көзім   жетті.   Жоғарыда   берілген   тапсырмалар   арқылы   жаңа   тақырыпты
оқушыларға   өз   бетімен   меңгерте   отырып   өзінөзі   реттеуін,   қалай   оқу
керектігіне   стратегиялар   құруды   үйренді.   Сонымен   қатар   танымдық
қабілеттері: өздерінің болжамдары мен сұрақтарын құрастыруды, бірбіріне
кеңес  беруді,  өз   алдына   мақсат   қоюды,  алынған   нәтижелерді   қадағалауды,
идеялармен эксперимент жасауды және қателерді түсіне отырып, тәуекелге
баруды үйренді.
 «Өрмекшінің торы», «Өнеркәсіп» әдістерінде топпен жұмыста  диалог
арқылы   оқушылардың   қызығушылығын   арттырумен   қатар,   олардың   білім
деңгейінің өсуіне үлес қосатындай етіп ұйымдастырдым. Зерттеуге алынған А
деңгейіндегі оқушым өз тобына барлық бейметалдардың табиғатта кездесуін
оқулықтан өз бетімен меңгеріп, топта талқылап, өз тобына жеткізді. Сонымен
қатар,  оқушының проблемалар мен мақсаттарды өздігінен айқындауда  өзін
өзі реттеуді үйренді. В деңгейіндегі А оқушым  жылу берілудің түрлері мен
физикалық   қасиеттерін   түсіндіруде   өз   тобына   дәйектерді   келтіре   отырып
түсіндіруі   оның   сыни   тұрғысынан   ойлай   алатын   белсенді   оқушы   болуға
үйренгеніне   көзім   жетті.   Оларға   топта   жұмыс   істеп,   жаңа   тақырыпты
меңгеруде топ болып бірбіріне түсіндіргендері ұнағанын рефлексияда атап
өтті.   Сонымен   қатар   «Сандар   сөйлейді»,   «Сандар   әңгімесі»,   «физик
математик»   оқушылардың   жас   ерекшеліктеріне,
  деңгейлеріне   сай
тапсырмалар топтамасын бердім.   Әрбір тапсырмасын орындауда қиналған
оқушыға   оқулықты   кара,   есіңе   түсір,   формуланы   қолдан   деген   сілтемелер
беріп отырдым.
Нұсқаулықта жазылғандай сыни тұрғыдан ойлау «ойлау туралы ойлану»
деп сипатталады. Ол маңызды мәселелерді талқылау және ой елегінен өткізуді
қамтиды.   Сыни   тұрғыдан   ойлау   көбінесе   қарсы   пікір   айтуға,   баламалы
шешімдер   қабылдауға,   ойлау   және   ісәрекеттерімізге   жаңа   немесе
түрлендірілген тәсілдерді енгізуге дайын болуға, ұйымдастырылған қоғамдық
әрекеттерге   және   басқаларды   сыни   тұрғыдан   баулуды   білдіреді.   Мен   өз сабақтарымда   түрлі   сұрақтарды   қарапайымнан   күрделіге   қарай   ауыстыру
арқылы,   сыни   ойлауға   бағыттап,   оқушылардың   да   қояр   сұрақтарын
ойландыратын сұрақтарға айналдыруды дағдыландырдым. Мектепте оқытуды
ұйымдастырудың бірден – бір түрі сабақ болса, сабақтың нәтижелі болуына
ықпал   ететін,   сол   сабақтың   өткізілуі   кезінде   түрлі   тәсілдерді   қолдану,
жаңашыл   сабақ   болып   табылады.     Сабақ   –   мұғалімнің   шығармашылық
жұмысы. Сондықтан да жақсы нәтижеге қол жеткізу үшін алдымен өзіңнің
ізденісіңді, шығармашылығыңды қалыптастыруың қажет. Сонда ғана қойған
мақсатыңа да қол жеткізуге болады. Әдістерді қолдану барысында оқушылар
тақырыпты өз бетімен меңгеріп, бірбіріне ойландыратын сұрақтарды қойды.
Бұрынғы тек мұғалімнің түсіндіруімен ғана өтетін сабақ түбегейлі өзгерді.
Ендігі   менің   рөлім   көшбасшы   болу,   бағыт   беру   және   түрткі   болушы.   Әр
сабағымда көшбасшылығымды сезіне жүріп, топта жұмыс істеп зерттеулерге
бағыт беріп, жаңа тақырыпты меңгерудің жолын сілтеп отырдым.
Дарынды балалармен жұмыс  бізге бұрыннан таныс үрдіс болғанымен,
осы кейін талантты және дарынды оқушылармен жұмыстың жаңа әдістерін
меңгерген болатынмын. Мысалы, әр сабақта оқушыға тақырыпқа байланысты
қосымша   материалдар   дайындауға,   зертханалық   жұмыстарды   жүргізуге,
ізденуге   тапсырмаларды   бере   отырып,   өз   жұмысыма   жеңілдік   әкелдім.
«Зертхана»   әдісіммен   тақырыпқа   сай   берілген   зертханалық   жұмыстар
орындалды.   Орындау   барысында   А,В   деңгей   оқушылары   өз   беттерімен
орындауға   кірісіп   кетті.  Тіптен   «Ештене   түсіндірмейақ   қойсаңыз   болады»
деген   сөздерімен   қуантты.   Зерттеуге   алынған   С   деңгейіндегі   А   оқушы
заттардың   бірбірімен   әрекеттестіру   зертханалық   жұмысын   көрсетіп,   неге?
деген   сұрақтарды   ашуда   әркімге   ақылға   қонымды   мәлімет   ұсынып,
оқушыларға сұрақ қоя отырып, ойлау қабілетінің жылдамдығымен мәселені
шешу   өлшемдерімен   ерекше   көзге   түсіп,   метатану   қабілеттерін   дамытып
мұғалімнің қызыметін өздері атқаруды үйренді. Сыныптағы өзге оқушылар да
алдағы   уақытта   осындай   жұмыстардың   көптеп   болуын   өтінді.   Ол   сынып
оқушыларынң   қызығушылығы   артып,
  ұмтылыстарының   бір   сатыға
көтерілгендіктерінің   айғағы.   Бұндай   жұмыстардың   тиімділігі   –   оқушылар
шығармашылықпен   жұмыстанады,   мұғалімге   жаңа   ақпаратты   түсіндіруде
көмектесіп,   жаңа   ақпараттармен   бөліседі.   Оқушылар   шығармашылығын
шыңдау   мен   ізденіске   баулуда,   дарынды   балалардың   пәнге   деген
қызығушылығын арттырып, зерігуді болдырмау үшін бұл әдісті жалғастырып,
дамытуым керек деп түйдім.
Жалпы,   жаңа   бұрынсоңды   мен   қолданбаған   жаңа   тәсілдердің   бірі   –
формативті   бағалау.   Мектептегі   тәжірибемнің   алғашқы   күндерінен   –   ақ
оқушылардың   арасында   өзара,   жұптық,   топтық   әдістерді   бағалау   үшін
«Смайликтер»,   «Бағдаршам»,   «Басбармақ»,   «2   жұлдық,   1тілек»   әдістерін
қолдануды бастадым. Бұндай бағалау арқылы оқушыларды әңгімеге тартып,
ойларын   жинақтап,  бірбірін   сынамай,  сындарлы   дос   ретінде,  ынталандыру
мақсатында     ұсыныс   айтуға   үйренді.   Формативті   бағалаудың   ішіндегі   мен үшін   жаңасы   –   критерий   бойынша   бағалау.   Алдымен   сыныппен   ақылдаса
оытыр   бағалау   критерияларын   құрып   алдық.   Содан   кейін   ғана   оқушылар
постерде   болуы   керек   ақпараттарды   толытып,   талапқа   сай   безендіруді
үйренді.   Сонымен   қатар   постер   қорғауда   белгілі   уақыт   шеңбері   шектеулі
екендерін ескеріп, сол уақыт ішінде маңыздыларын баяндауды үйренді.
Оқыту   мен   оқуда   АКТны   пайдалану   заман   сұранысын   қамтамассыз
етеді. Жаһандану заманында АКТның бар мүмкіндіктерін пайдалану арқылы
сабақ өткізу әрбір педагогтың қолжетімді ісі. АКТны қолданудағы мақсатым
мұғалім   мен   оқушылар   арасындағы   ақпарат   пен   білімге   қолжетімділік,
шығармашылық пен идеялар алмасудағы әрекеттестігі. «Жүз рет естігеннен
бір   рет   көрген   артық»   демекші   бала   көзбен   көріп,   қолмен   ұстап   көру
нәтижесінде   тізбектелген   төрт   сабағымда   АКТны   пайдалануда   біраз
өзгерістер   алып   келдім   деген   сенімдемін.   Себебі   сабақтарымда   визуалды
бағытта   видеоматериалдарды   көрсеткенде   оқушылардың   қызығушылығы
артады.
Осы   тоқсанда   көрген   өзгерістерім   оқушыларымның   алға   тартылуы,
басқа оқушылармен үйлесімдділігі. С деңгей оқушыларымның бірі А есімді
оқушы өте көп өзгеріс байқалды, атап айтсам: постер қорғау кезінде қзінің
үлесін   қосып,   құнды   ойлармен   бөлісіп,   интернет   желісінен   мәлімет   іздеп
атсалысты және қорғау кезінде өзіндік мені қалыптасқан тұлға байқадым. Д.Байбосынов
атындағы №13
ұлттық мектеп
гимназиясының
физика  пәні
мұғалімі Көшенова
Самалдың  «Тиімді
оқыту» білім беру бағдарламасы бойынша 23.0128.01 аралығында
мектепішілік семинарда өткен  «Физика бір күндік өмірде» атты
сыныптан тыс шараның рефлексиялық есебі
XXIғ. көшбасшысы – жаңашыл, ізденімпаз, шебер ұстаз. XXI ғасыр
ұстазы бүгінгі күн талабына сай жанжақты дамыған, өмірге реалистік
тұрғыдан қарайтын, терең біліммен қаруланған оқушы тұлғасын сомдау үшін
өзі де шеберліктің шыңынан көрінуі тиіс.Қазіргі таңда оқу үрдісінде   сан
алуан жаңа әдістәсілдер сапалы білім беруде үлкен рөл атқарады.  Сабақтың
қызықты, сапалы өтуі тікелей мұғалімнің шеберлігіне байланысты. Осы орайда
белгілі ғалым А.Байтұрсынұлының «Шеберліктің белгісі – түрлі әдісті болу»
деген өткен ғасырда айтылған сөздері ойға оралады. Бір сабақтың әр
кезеңінде түрлі әдістерді қолдана отырып,   Бағдарламаның жеті модулін
ықпалдастыру арқылы көп нәтижеге жетуге болады. Соның ішінде сыни
тұрғыдан ойлау бақылаудың, тәжірибенің, ойлау мен талқылаудың
нәтижесінде алынған ақпаратты ойлауға, бағалауға , талдауға   бағытталған
пәндік шешім.Бұл модуль оқушылардың да, мұғалімдердің де сын тұрғысынан
ойлауды дамытуды саналы және оймен қабылдауын көздейді. (МАН).
10 сыныптар арасында өткен сыныптан тыс шарада оқушыларды 3 топқа Күш,
Қуат, Энергия сөздері арқылы, партада соның ағылшынша аты тұрады үштілді
менгеру мақсатында сол тілдің ағылшыншасын тауып оны үштілде атап
отырады. Бұл сөздердің ағылшын тілінде  үш тілде аудармсын табу арқылы
бөлінді. Себебі қазіргі танда ұштұғырлы білімді менгеру мақсатында
қолданған болатынмын. Еліміздің үлкен тірегі болатын жас ұрпақтың терең
білімді, жанжақты дамыған оқушының зерек болуы – заман талабы.
Оқушылардың шығармашылықпен айналысуына сыныптан тыс шара  өткізу
дарынды мен талантын ашуға септігі мол. Сондықтан физиканы
заңдылықтарын бір күндік өмірде кездесетін өмірмен  байланыстырайық Сыныптан тыс шарамның тақырыбы: «Физика бір күндік өмірде». «Ойтолғау»
стратегиясы бойынша ой қозғауға кірісті. Ойларын қағазға жаза отырып, не
себепті осы затты таңдағанын тұжырымдады. Сын тұрғысынан ойлау
бағдарламасы диалог арқылы сыни тұрғыдан ойлауды дамытуды да көздейді.
Александердің диалогтік оқытуына тоқталатын
болсақ ол диалектикалық және диалогтік педогогика
тұрғысынан оқушылардың ой – пікірлеріне болмашы
ғана алынатын сыныптағы қарым – қатынастың
дәстүлі моделіне күмәнмен қарайды. Оқушыларды
диалог пен талқылауға тарту белсенді жүргізген
жағдайда олардың оқуы тиімдірек және зияткерлік
жетістіктері жоғары болатынын  өз тәжірибемде де байқадым. Оқушының
оқуға деген қызығушылығының  артқанын, ұжымда жақсы қарымқатынас
қалыптасқанын,  ең бастысы тақырыпты түсініп,
талдауда жанжақты ойлауға мүмкіндік беретінін
байқадым
1бөлім. . «Физика біздің
айналамызда»бойынша сұрақтарға жауап беру
арқылы( жауабы бірінші сөйлемнен кейін3 ұпай, екінші сөйлемнен кейін2
ұпай, үшіншіден кейін1 ұпай)3 топқа сұрақтар беру арқылы ,әр топ өз
ойларын ортаға салып отырды.
1. Ол кезкелген адамда болады, біреуде аз, біреуде көп;
Ол шама векторлық емес, скаляр шама;
Ол кімде үлкен болса, сол адам диетаға отырады;
(жауабы: масса)
2. Ол өзен секілді ағады, тек бір бағытта;
Оны кері бұруға болады, тек ертегіде ғана;
Оны сағатпен өлшейді;
(жауабы: уақыт)
3. Ол барлық дені сау адамда бар, балалар мен әйел адамдарға қарағанда, ер
адамдарда көп;
Ол ауру адамдарда әлсіз болады, ол зат емес және сақталмайды;
Ол векторлық шама, ол бізге шкафты жылжыту үшін керек;
(жауабы: күш)
4. Ол үшін энергияның сақталу заңы бұзылады; Онсыз біз аяқпен жүре де, қасықты қолымызға ұстай да алмаймыз;
Ол аз болғандықтан, тірі балықты қолымызға ұстай алмаймыз;
(жауабы: үйкеліс)
5. Көзі қырағы, жанған жарықты алыстан көреді:
Жүрегінің қуаты 2,2 Ватт, ғұмырында 40 тонна тамақ жейді;
Жердегі ең ақылды кім?
( жауабы: адам)
6. Адам организмінде бар зат;
Заттың үш күйінің біреуі;
Жерде онсыз өмір жоқ.
(жауабы: су).Сыни тұрғыдан ойлау арқылы оқушылар өз бойларында
кездесетін физикалық құбылыстардын бар екенін,олардың белгілі бір
заңдылыққа бағынатынын біліп отырды.Оқушылардың пәнге деген
қызығушылығы артып,бір бірімен жарыса жауап беріп отырды.
2 бөлім.  «Әлеументтендіру» стратегиясы бойынша топтық жұмыс орындады.
Топтық жұмыстың тапсырмасы күнделікті өмірде кездесетін құрал
жабдықтарды физикамен байланыстыра отыра бейнекөрсетілім көрсету. Әр
түрлі суреттер берілді.Сол арқылы үш топ өз ойларын ортаға салады
шешімдерін жинақтап, маңызды деген 10 ұстанымға жүйелеу болды.Топтар
қолпаштау арқылы бірбірін жігерлендіріп
отырды.Мысалы:пышақ,қайшы,оймақ қысымға байланысты, дене
салмақтарына байланысты ауырлық күші әрекетіне,элетр құралдары электр
тогына байланысты болатынын мысалдар арқылы түсіндіріп отырды.Бұл
жерде көру арқылы визуальды ісәрекеттің болғанын байқауға болады.
3 бөлім. «Бәрін білгім келеді!» (Сиқырлы логика. «Ұшақ» әдісі текшелердегі
сұрақтарға жауап).Логикалық сұрақтар мен мақалдар ,физикалық құбылыстар
арқылы алдарындағы тапсырмаларға жауап беріп отырды. Топтық жұмыс
барысында өз ынғайымен оқушылар, ойларын алмасуға, бірін пікірін келесі
тыңдай алуға дағдыланғандықтарын байқадым.
10 – «Айналадағы жайқалған гүлдер, гүлден гүлге қонған көбелек. Гүлдердің
иісі аңқып тұр». Бұл қандай құбылыс? (Диффузия)
20–Қайсысы ауыр: ыстық нан немесе салқын нан? (суыған нан, тығыздығы
көп)
30–Температура төмендегеп ауадағы су тамшылары конденсацияланғанда
пайда болатын құбылыс (шық)
40  Үйкеліс кезіндегі механикалық жұмыстың жылуға айналу процесі
қайтымды ма, әлде қайтымсыз ба? (Табиғаттағы барлық процестер жылу алмасумен, үйкеліспен, диффузиямен қатар жүреді, сондықтан олар –
қайтымсыз. Осы құбылыстарды біз күнделікті өмірде кездестіреміз, бірақ
мағынасына   мән бермейміз, оқушылар  оны физиканың қасиеттерімен
түсіндіре білді.Табиғатта,адам өмірінде болып жатырған құбылыстардың өзі
физика заңдылықтарымен тығыз байланыста екенін білді. Жалпы сыни
тұрғыдан ойлайтын оқушылар белсенді болады, олар сұрақ қойып, дәлелдерді
талдайды, мағынаны анықтау үшін саналы түрде стратегиялар қолданады;
олар ауызша, жазбаша көзбен шолу дәлелдеріне сенімсіздікпен қарай отырып,
ештеңеге сенбейді, мұндай адамдар жаңашыл идеялар мен келешекке ашық
болады (нұсқаулық 54бет). Осыған дейін мектебімізде талантты және
дарынды оқушылармен жұмысты барлық пән мұғалімдері жүргізді, әлі де
жүргізіліп келеді. Ол оқушылар,  әрине, қалалық, облыстық ісшараларға
қатысып, жүлделі орындарға да ие болып жүр. Бірақ біздің бір ғана
кемшілігіміз, жұмысты
«5» деген бағаға оқитын
оқушымен ғана жүргізіп,
қалған оқушылардың
бойындағы сурет салу, ән
айту, би билеу, өлең
шығару деген
қабілеттерін байқамай, байқағанмен де аса маңызды деп санамай келгеніміз.
Дарынды және талантты оқушылар біртекті топ емес, олардың әрқайсысы
ерекше қасиетке ие екенін есте ұстау керек. Дегенмен топ жағдайында
дарынды және талантты оқушылар санатын қарастыру кезінде олардың
бірқатар ортақ сипаттамаларын көруге болады. Кейбір оқушылар бірқатар
салада ерекше қасиеттерінің бар екендігін көрсете білсе, ал дәл осы кезде
басқалары – өзін тек бір ғана салада көрсете алады. Дарынды оқушылардың
көпшілігінде осындай мінез неғұрлым көрініп тұрады әрі қарқынды болуы
мүмкін (МАН).Бұл қасиеттерді біз «Ойлан тап» бөлімінде көрген болатынбыз.
4.бөлім .«Ойлан тап». (үй тапсырмасы, физикалық тәжірибелер көрсету)
«Жүз рет естігеннен бір рет көрген артық» демекші бала көзбен көріп, қолмен
ұстап көру нәтижесінде тәжірибе жасау арқылы физикалық мағынасын
түсіндіріп отырды. Топтық кезеңде әр топ  өздері дайындаған тәжірибелерін
көрсетеді де,қарсылас топтар оны  түсіндіру қажет.
Бұл жерде сабаққа дым ынтасы жоқ оқушылардың дарындылығын аша
білдім деп ойлаймын. Себебі Т, С деген оқушылар тәжірибе жасау барысында алдарына жан салмады.Қарапйым шарды үру үшін ауызбен немесе өзінің ұргіш
құралымен үретін болсақ,осы оқушылар ас содасын,уксусты бос баклашкаға
құйып басына шарикты кигізгенде шардың үрілетінін көрсете білді. Және де
Б,М   деген   оқушылар   күнделікті   шайды   қайнатып   ішкенге   дейінгі   болып
жататын   құбылыстардың   физикаға   тікелей   байланысы   бар   екенін   дәлелдеп
берді. Оның қайнауының әр түрлі дыбыстар шығарып,шайғ қантты салғанда
оның еритінін диффузия құбылысына негізделгенін, оны суыту үшін қасықты
пайдаланатынымыз,ол   қасық   қандай   алюминий   ма,   әлде   темір   ма   олардың
жылуөткізгіштігіне тәуелді екеніне көз жеткізді. Оқушылар мен бірге мұғалім
апайлардың   да   қызығушылығынын   жоғары   болғанын   айта   кетуге   болады,
себебі шардың  үрілгенін көріп немесе шай қағазының жоғарға ұшқанын көріп,
үйден жасап көрмесем деген  қызығущылықтарын тудырып жатырды.
  Бұл   тапсырмадағы   ісәрекеттің   мақсаты   теорияда   айтқандай   бұл
жолдағы   ең   оңтайлы   тәсілбалалардың   жеке   басының   тәжірибесіндегі
дәлелдерге,   жауаптарына
  мән   беруге   ынталандыру   еді.   Оқушылардың
анағұрлым кең ауқымда болжамдар мен ұсыныстар жасай алатынына, негізгі
дерек   көздерін   бағалай   алатындарына   және   соларға   сәйкес   жауап   бере
алатынына   көзім   жетті.   Егер   оқушыға   ой   еркіндігін   берсем   шәкірттерімен
сыни   көзқарасы   қалыптасқан   тұлға   шығатынын   болжап   қуандым.   Бала
бойындағы ойлау туралы ойлаудың,  өз білгендері мен білімдерін ой елегінен
мен   ойлағаннан   әлдеқайда   жоғары
  деңгейде   таныта   алатындарын
бақыладым.Көрермендердің де қызығушылығын арттыру мақсатында оларға
да     физиканың   айналамызда   болатыны   туралы     өз   ойларын   ортаға   салды.
Мақалмәтелдердің физикалық қасиеттері және физикалық жұмбақтар   айту
арқылы көрермендерменде  ойын болды. «Қызықты сұрақтарға жауап»
 Көрермен көзайымы кім болады екен?
1. Қандай жолмен ешуақытта адам жүрмейді? (Құс жолы)
2. Ньютонның заңын ашуға себеп болған не? (Алма)
3. Ашық ыдыстағы су неге азаяды? (Буланады)
4. Қандай ыдысқа су құйылмайды? (су толы ыдысқа)
5. Теңізде қандай тастар табылмайды? (құрғақ)
6. Алтын теңге кетеді,
Күміс теңге келеді. (Күн, Ай, табиғи жарық) 7. Қармен біз жүргенде,
(сынады, қатты дене)
Сықырлайды ол неге? 8. Өзі затты құрайды,
Теңесуге таразыны сұрайды. (масса, физикалық шама)
9. Отқа жанбас, суға батпас. (мұз)
10. Табаныма байладым,
Қос аяқпен айдадым (Шаңғы, сырғанау, үйкеліс, қысым)
11. Шапшаң жүргенге шаң жұқпас. (инерция құбылысы)
12. Саусақ бірікпей, ине ілікпейді. (үйкеліс құбылысы)
13. Бір сасық құмалақ, бір қарын майды шірітеді? (диффузия құбылысы)
14. Шапқан озар, жатқан қалар. (жылдамдық, физикалық шама)
15. Басқан жерде ізі қалар,
Айтқан жерде сөзі қалар. (қысым, физикалық шама)
16. Шешен сөзінен сынады, ине көзінен сынады. (заттың беріктік шегі)
17. Кемпірқосақтың түстерін не деп атайды?
18. Тұмсығымен қозғалар, соңынан аппақ із қалар. (бор, жұғу құбылысы)
19. Азықсыз адам, алысқа бармайды. (әлсіз, энергиясы аз)
20. Ас адамның қуаты, ат адамның қанаты.(күшті,энергиясы мол, күш көп)
 Бала бойындағы ойлау туралы ойлаудың,  өз білгендері мен білімдерін ой
елегінен мен ойлағаннан әлдеқайда жоғары  деңгейде таныта алатындарын
бақыладым. Пайым дәлелдердің деңгейі мен маңызын мойындау, балама
жорамалдар мен мүмкіндіктердің орынды екендігін немесе артықшылығын
мойындау; Тәртіп тиянақты, нақты және жанжақты болу; Өзіндік санасезім
өзіміздің эмоциямыз бен көзқарасымыздың, сеніміміз бен болжамдарымыздың
субъективті екенін сезіну ерекшеліктерін оқушыларымның ойынан, бойынан
көре алдым. (МАН)
Көшбасшымыз Ақманар апай да сабақтан алған әсерімен бөлісе отырып,
оқушылардың тапқырлығына, жылдамдығына сүйсіп, ақ тілектерін аямады.

Болашақта еліміздің болашағына үлесімізді қоса отырып, білімді, тәрбиелі, өз
ойын ашық жеткізе алатын оқушы тәрбиелей отырып, оқушыларды сыни ойлауға
дамытуға, ынтымақтастық  атмосферасын  қалыптастыруға, топпен бірлесе жұмыс
жасауға,   талантты   және   дарынды   оқушыларды   анықтауға   мол   мүмкіндік
туғызатынын айтқым келеді. Сыни тұрғыдан ойлауда  оқушылар берілген ақпаратты
сыни   тұрғыдан   бағалай   алатын,     қарамақарсы   көзқарастарды   талдай   алатын
құбылыстарды   салыстырып,   олардың   ортақ   және   жеке   ерекшеліктерін   анықтай
алатын, өз көзқарасын білдіре алатын, тақырыпқа қатысты болжам жасай алатын, жоғары деңгейлі сұрақтар құрастырып үйренеді; тақырып бойынша өз болжамын
шығармашылық   тұрғыдан     жеткізе   алатын,   ұсынылған   проблема   бойынша   өз
көзқарасына   рефлексия   жасай   алатын   шәкірттердің   бар   екенін   айта   кету   керек.
Оқыту   жобасын   қолдану   барысында   келешек   қазақ   балалары   сыни   пікір
көзқарастары   жүйелі   дамыған,терең   ойлай   білетін,   шығармашылық   қабілеттері
дамыған,   сандық   технологияларда   құзырлылық   танытатын   оқушы   ретінде
қалыптасады   деп   сенемін.   У.   Уорд   «Жай   мұғалімхабарлайды,   жақсы   мұғалім
түсіндіреді, керемет мұғалімкөресетеді, ұлы мұғалімшабыттандырады» дегендей
оқушыларымыздың оқуға деген ынтасын көтеріп, шабыттандыруға шақырамын!
Пайдаланған әдебиеттер:
1.Мұғалімге арналған нұсқаулық

file_name: рефлексия семинарга.docx

intro:
Д.Байбосынов атындағы №13 ұлттық мектеп-гимназиясының физика  пәні мұғалімі Көшенова Самалдың  «Тиімді оқыту» білім беру бағдарламасы бойынша 23.01-28.01 аралығында мектепішілік семинарда өткен  «Физика бір күндік өмірде» атты сыныптан тыс шараның рефлексиялық есебі
XXIғ. көшбасшысы – жаңашыл, ізденімпаз, шебер ұстаз. XXI ғасыр ұстазы бүгінгі күн талабына сай жан-жақты дамыған, өмірге реалистік тұрғыдан қарайтын, терең біліммен қаруланған оқушы тұлғасын сомдау үшін өзі де шеберліктің шыңынан көрінуі тиіс.Қазіргі таңда оқу үрдісінде   сан-алуан жаңа әдіс-тәсілдер сапалы білім беруде үлкен рөл атқарады.  Сабақтың қызықты, сапалы өтуі тікелей мұғалімнің шеберлігіне байланысты. Осы орайда белгілі ғалым А.Байтұрсынұлының «Шеберліктің белгісі – түрлі әдісті болу» - деген өткен ғасырда айтылған сөздері ойға оралады. Бір сабақтың әр кезеңінде түрлі әдістерді қолдана отырып,   Бағдарламаның жеті модулін ықпалдастыру арқылы көп нәтижеге жетуге болады. Соның ішінде сыни тұрғыдан ойлау бақылаудың, тәжірибенің, ойлау мен талқылаудың нәтижесінде алынған ақпаратты ойлауға, бағалауға , талдауға   бағытталған пәндік шешім.Бұл модуль оқушылардың да, мұғалімдердің де сын тұрғысынан ойлауды дамытуды саналы және оймен қабылдауын көздейді. (МАН).                                                                                10 сыныптар арасында өткен сыныптан тыс шарада оқушыларды 3 топқа Күш, Қуат, Энергия сөздері арқылы, партада соның ағылшынша аты тұрады үштілді менгеру мақсатында сол тілдің ағылшыншасын тауып оны үштілде атап отырады. Бұл сөздердің ағылшын тілінде  үш тілде аудармсын табу арқылы бөлінді. Себебі қазіргі танда ұштұғырлы білімді менгеру мақсатында қолданған болатынмын. Еліміздің үлкен тірегі болатын жас ұрпақтың терең білімді, жан-жақты дамыған оқушының зерек болуы – заман талабы. Оқушылардың шығармашылықпен айналысуына сыныптан тыс шара  өткізу дарынды мен талантын ашуға септігі мол. Сондықтан физиканы заңдылықтарын бір күндік өмірде кездесетін өмірмен  байланыстырайық  Сыныптан тыс шарамның тақырыбы: «Физика бір күндік өмірде». «Ой-толғау» стратегиясы бойынша ой қозғауға кірісті. Ойларын қағазға жаза отырып, не себепті осы затты таңдағанын тұжырымдады. Сын тұрғысынан ойлау бағдарламасы диалог арқылы сыни тұрғыдан ойлауды дамытуды да көздейді. Александердің диалогтік оқытуына тоқталатын болсақ ол диалектикалық және диалогтік педогогика тұрғысынан оқушылардың ой – пікірлеріне болмашы ғана алынатын сыныптағы қарым – қатынастың дәстүлі моделіне күмәнмен қарайды. Оқушыларды диалог пен талқылауға тарту белсенді жүргізген жағдайда олардың оқуы тиімдірек және зияткерлік жетістіктері жоғары болатынын  өз тәжірибемде де байқадым. Оқушының оқуға деген қызығушылығының  артқанын, ұжымда жақсы қарым-қатынас қалыптасқанын,  ең бастысы тақырыпты түсініп, талдауда жан-жақты ойлауға мүмкіндік беретінін байқадым

1бөлім. . «Физика біздің айналамызда»бойынша сұрақтарға жауап беру арқылы( жауабы бірінші сөйлемнен кейін-3 ұпай, екінші сөйлемнен кейін-2 ұпай, үшіншіден кейін-1 ұпай)3 топқа сұрақтар беру арқылы ,әр топ өз ойларын ортаға салып отырды.
1. Ол кез-келген адамда болады, біреуде аз, біреуде көп;
Ол шама векторлық емес, скаляр шама;
Ол кімде үлкен болса, сол адам диетаға отырады;
(жауабы: масса)
2. Ол өзен секілді ағады, тек бір бағытта;
Оны кері бұруға болады, тек ертегіде ғана;
Оны сағатпен өлшейді;
(жауабы: уақыт)
3. Ол барлық дені сау адамда бар, балалар мен әйел адамдарға қарағанда, ер адамдарда көп;
Ол ауру адамдарда әлсіз болады, ол зат емес және сақталмайды;
Ол векторлық шама, ол бізге шкафты жылжыту үшін керек;
(жауабы: күш)
4. Ол үшін энергияның сақталу заңы бұзылады;
Онсыз біз аяқпен жүре де, қасықты қолымызға ұстай да алмаймыз;
Ол аз болғандықтан, тірі балықты қолымызға ұстай алмаймыз;
(жауабы: үйкеліс)
5. Көзі қырағы, жанған жарықты алыстан көреді:
Жүрегінің қуаты 2,2 Ватт, ғұмырында 40 тонна тамақ жейді;
Жердегі ең ақылды кім?
( жауабы: адам)
6. Адам организмінде бар зат;
Заттың үш күйінің біреуі;
Жерде онсыз өмір жоқ.
(жауабы: су).Сыни тұрғыдан ойлау арқылы оқушылар өз бойларында кездесетін физикалық құбылыстардын бар екенін,олардың белгілі бір заңдылыққа бағынатынын біліп отырды.Оқушылардың пәнге деген қызығушылығы артып,бір- бірімен жарыса жауап беріп отырды.
2 бөлім.  «Әлеументтендіру» стратегиясы бойынша топтық жұмыс орындады. Топтық жұмыстың тапсырмасы күнделікті өмірде кездесетін құрал-жабдықтарды физикамен байланыстыра отыра бейнекөрсетілім көрсету. Әр түрлі суреттер берілді.Сол арқылы үш топ өз ойларын ортаға салады шешімдерін жинақтап, маңызды деген 10 ұстанымға жүйелеу болды.Топтар қолпаштау арқылы бір-бірін жігерлендіріп отырды.Мысалы:пышақ,қайшы,оймақ қысымға байланысты, дене салмақтарына байланысты ауырлық күші әрекетіне,элетр құралдары электр тогына байланысты болатынын мысалдар арқылы түсіндіріп отырды.Бұл жерде көру арқылы визуальды іс-әрекеттің болғанын байқауға болады.
3 бөлім. «Бәрін білгім келеді!» (Сиқырлы логика. «Ұшақ» әдісі текшелердегі сұрақтарға жауап).Логикалық сұрақтар мен мақалдар ,физикалық құбылыстар арқылы алдарындағы тапсырмаларға жауап беріп отырды. Топтық жұмыс барысында өз ынғайымен оқушылар, ойларын алмасуға, бірін пікірін келесі тыңдай алуға дағдыланғандықтарын байқадым.
10 – «Айналадағы жайқалған гүлдер, гүлден гүлге қонған көбелек. Гүлдердің иісі аңқып тұр». Бұл қандай құбылыс? (Диффузия)
20–Қайсысы ауыр: ыстық нан немесе салқын нан? (суыған нан, тығыздығы көп)
30–Температура төмендегеп ауадағы су тамшылары конденсацияланғанда пайда болатын құбылыс (шық)
40 - Үйкеліс кезіндегі механикалық жұмыстың жылуға айналу процесі қайтымды ма, әлде қайтымсыз ба? (Табиғаттағы барлық процестер жылу алмасумен, үйкеліспен, диффузиямен қатар жүреді, сондықтан олар – қайтымсыз. Осы құбылыстарды біз күнделікті өмірде кездестіреміз, бірақ мағынасына   мән бермейміз, оқушылар  оны физиканың қасиеттерімен түсіндіре білді.Табиғатта,адам өмірінде болып жатырған құбылыстардың өзі физика заңдылықтарымен тығыз байланыста екенін білді. Жалпы сыни тұрғыдан ойлайтын оқушылар белсенді болады, олар сұрақ қойып, дәлелдерді талдайды, мағынаны анықтау үшін саналы түрде стратегиялар қолданады; олар ауызша, жазбаша көзбен шолу дәлелдеріне сенімсіздікпен қарай отырып, ештеңеге сенбейді, мұндай адамдар жаңашыл идеялар мен келешекке ашық болады (нұсқаулық 54-бет). Осыған дейін мектебімізде талантты және дарынды оқушылармен жұмысты барлық пән мұғалімдері жүргізді, әлі де жүргізіліп келеді. Ол оқушылар,  әрине, қалалық, облыстық іс-шараларға қатысып, жүлделі орындарға да ие болып жүр. Бірақ біздің бір ғана кемшілігіміз, жұмысты «5» деген бағаға оқитын оқушымен ғана жүргізіп, қалған оқушылардың бойындағы сурет салу, ән айту, би билеу, өлең шығару деген қабілеттерін байқамай, байқағанмен де аса маңызды деп санамай келгеніміз. Дарынды және талантты оқушылар біртекті топ емес, олардың әрқайсысы ерекше қасиетке ие екенін есте ұстау керек. Дегенмен топ жағдайында дарынды және талантты оқушылар санатын қарастыру кезінде олардың бірқатар ортақ сипаттамаларын көруге болады. Кейбір оқушылар бірқатар салада ерекше қасиеттерінің бар екендігін көрсете білсе, ал дәл осы кезде басқалары – өзін тек бір ғана салада көрсете алады. Дарынды оқушылардың көпшілігінде осындай мінез неғұрлым көрініп тұрады әрі қарқынды болуы мүмкін (МАН).Бұл қасиеттерді біз «Ойлан тап» бөлімінде көрген болатынбыз.

4.бөлім .«Ойлан тап». (үй тапсырмасы, физикалық тәжірибелер көрсету) «Жүз рет естігеннен бір рет көрген артық» демекші бала көзбен көріп, қолмен ұстап көру нәтижесінде тәжірибе жасау арқылы физикалық мағынасын түсіндіріп отырды. Топтық кезеңде әр топ  өздері дайындаған тәжірибелерін көрсетеді де,қарсылас топтар оны  түсіндіру қажет.
Бұл жерде сабаққа дым ынтасы жоқ оқушылардың дарындылығын аша білдім деп ойлаймын. Себебі Т, С деген оқушылар тәжірибе жасау барысында алдарына жан салмады.Қарапйым шарды үру үшін ауызбен немесе өзінің ұргіш құралымен үретін болсақ,осы оқушылар ас содасын,уксусты бос баклашкаға құйып басына шарикты кигізгенде шардың үрілетінін көрсете білді. Және де Б,М деген оқушылар күнделікті шайды қайнатып ішкенге дейінгі болып жататын құбылыстардың физикаға тікелей байланысы бар екенін дәлелдеп берді. Оның қайнауының әр түрлі дыбыстар шығарып,шайғ қантты салғанда оның еритінін диффузия құбылысына негізделгенін, оны суыту үшін қасықты пайдаланатынымыз,ол қасық қандай алюминий ма, әлде темір ма олардың жылуөткізгіштігіне тәуелді екеніне көз жеткізді. Оқушылар мен бірге мұғалім апайлардың да қызығушылығынын жоғары болғанын айта кетуге болады, себебі шардың  үрілгенін көріп немесе шай қағазының жоғарға ұшқанын көріп, үйден жасап көрмесем деген  қызығущылықтарын тудырып жатырды.
 Бұл тапсырмадағы іс-әрекеттің мақсаты- теорияда айтқандай бұл жолдағы ең оңтайлы тәсіл-балалардың жеке басының тәжірибесіндегі  дәлелдерге, жауаптарына  мән беруге ынталандыру еді. Оқушылардың анағұрлым кең ауқымда болжамдар мен ұсыныстар жасай алатынына, негізгі дерек көздерін бағалай алатындарына және соларға сәйкес жауап бере алатынына көзім жетті. Егер оқушыға ой еркіндігін берсем шәкірттерімен сыни көзқарасы қалыптасқан тұлға шығатынын болжап қуандым. Бала бойындағы ойлау туралы ойлаудың,  өз білгендері мен білімдерін ой елегінен мен ойлағаннан әлдеқайда жоғары  деңгейде таныта алатындарын бақыладым.Көрермендердің де қызығушылығын арттыру мақсатында оларға да  физиканың айналамызда болатыны туралы  өз ойларын ортаға салды. Мақал-мәтелдердің физикалық қасиеттері және физикалық жұмбақтар   айту арқылы көрермендерменде  ойын болды. «Қызықты сұрақтарға жауап»
 Көрермен көзайымы кім болады екен?
1. Қандай жолмен ешуақытта адам жүрмейді? (Құс жолы)
2. Ньютонның заңын ашуға себеп болған не? (Алма)
3. Ашық ыдыстағы су неге азаяды? (Буланады)
4. Қандай ыдысқа су құйылмайды? (су толы ыдысқа)
5. Теңізде қандай тастар табылмайды? (құрғақ)
6. Алтын теңге кетеді,
Күміс теңге келеді. (Күн, Ай, табиғи жарық) 7. Қармен біз жүргенде, Сықырлайды ол неге? (сынады, қатты дене)
8. Өзі затты құрайды,
Теңесуге таразыны сұрайды. (масса, физикалық шама)
9. Отқа жанбас, суға батпас. (мұз)
10. Табаныма байладым,
Қос аяқпен айдадым (Шаңғы, сырғанау, үйкеліс, қысым)
11. Шапшаң жүргенге шаң жұқпас. (инерция құбылысы)
12. Саусақ бірікпей, ине ілікпейді. (үйкеліс құбылысы)
13. Бір сасық құмалақ, бір қарын майды шірітеді? (диффузия құбылысы)
14. Шапқан озар, жатқан қалар. (жылдамдық, физикалық шама)
15. Басқан жерде ізі қалар,
Айтқан жерде сөзі қалар. (қысым, физикалық шама)
16. Шешен сөзінен сынады, ине көзінен сынады. (заттың беріктік шегі)

17. Кемпірқосақтың түстерін не деп атайды?
18. Тұмсығымен қозғалар, соңынан аппақ із қалар. (бор, жұғу құбылысы)
19. Азықсыз адам, алысқа бармайды. (әлсіз, энергиясы аз)
20. Ас адамның қуаты, ат адамның қанаты.(күшті,энергиясы мол, күш көп)
 Бала бойындағы ойлау туралы ойлаудың,  өз білгендері мен білімдерін ой елегінен мен ойлағаннан әлдеқайда жоғары  деңгейде таныта алатындарын бақыладым. Пайым- дәлелдердің деңгейі мен маңызын мойындау, балама жорамалдар мен мүмкіндіктердің орынды екендігін немесе артықшылығын  мойындау; Тәртіп- тиянақты, нақты және жан-жақты болу; Өзіндік сана-сезім-өзіміздің эмоциямыз бен көзқарасымыздың, сеніміміз бен болжамдарымыздың субъективті екенін сезіну ерекшеліктерін оқушыларымның ойынан, бойынан көре алдым. (МАН)
Көшбасшымыз Ақманар апай да сабақтан алған әсерімен бөлісе отырып, оқушылардың тапқырлығына, жылдамдығына сүйсіп, ақ тілектерін аямады.

Болашақта еліміздің болашағына үлесімізді қоса отырып, білімді, тәрбиелі, өз ойын ашық жеткізе алатын оқушы тәрбиелей отырып, оқушыларды сыни ойлауға дамытуға, ынтымақтастық атмосферасын қалыптастыруға, топпен бірлесе жұмыс жасауға, талантты және дарынды оқушыларды анықтауға мол мүмкіндік туғызатынын айтқым келеді. Сыни тұрғыдан ойлауда  оқушылар берілген ақпаратты сыни тұрғыдан бағалай алатын,  қарама-қарсы көзқарастарды талдай алатын құбылыстарды салыстырып, олардың ортақ және жеке ерекшеліктерін анықтай алатын, өз көзқарасын білдіре алатын, тақырыпқа қатысты болжам жасай алатын, жоғары деңгейлі сұрақтар құрастырып үйренеді; тақырып бойынша өз болжамын шығармашылық тұрғыдан  жеткізе алатын, ұсынылған проблема бойынша өз көзқарасына рефлексия жасай алатын шәкірттердің бар екенін айта кету керек.                                                                         Оқыту жобасын қолдану барысында келешек қазақ балалары сыни пікір-көзқарастары жүйелі дамыған,терең ойлай білетін, шығармашылық қабілеттері дамыған, сандық технологияларда құзырлылық танытатын оқушы ретінде қалыптасады деп сенемін. У. Уорд «Жай мұғалім-хабарлайды, жақсы мұғалім-түсіндіреді, керемет мұғалім-көресетеді, ұлы мұғалім-шабыттандырады» дегендей оқушыларымыздың оқуға деген ынтасын көтеріп, шабыттандыруға шақырамын!

Пайдаланған әдебиеттер:
1.Мұғалімге арналған нұсқаулықД.Байбосынов атындағы №13 ұлттық мектеп-гимназиясының физика  пәні мұғалімі Көшенова Самалдың  «Тиімді оқыту» білім беру бағдарламасы бойынша 23.01-28.01 аралығында мектепішілік семинарда өткен  «Физика бір күндік өмірде» атты сыныптан тыс шараның рефлексиялық есебі
XXIғ. көшбасшысы – жаңашыл, ізденімпаз, шебер ұстаз. XXI ғасыр ұстазы бүгінгі күн талабына сай жан-жақты дамыған, өмірге реалистік тұрғыдан қарайтын, терең біліммен қаруланған оқушы тұлғасын сомдау үшін өзі де шеберліктің шыңынан көрінуі тиіс.Қазіргі таңда оқу үрдісінде   сан-алуан жаңа әдіс-тәсілдер сапалы білім беруде үлкен рөл атқарады.  Сабақтың қызықты, сапалы өтуі тікелей мұғалімнің шеберлігіне байланысты. Осы орайда белгілі ғалым А.Байтұрсынұлының «Шеберліктің белгісі – түрлі әдісті болу» - деген өткен ғасырда айтылған сөздері ойға оралады. Бір сабақтың әр кезеңінде түрлі әдістерді қолдана отырып,   Бағдарламаның жеті модулін ықпалдастыру арқылы көп нәтижеге жетуге болады. Соның ішінде сыни тұрғыдан ойлау бақылаудың, тәжірибенің, ойлау мен талқылаудың нәтижесінде алынған ақпаратты ойлауға, бағалауға , талдауға   бағытталған пәндік шешім.Бұл модуль оқушылардың да, мұғалімдердің де сын тұрғысынан ойлауды дамытуды саналы және оймен қабылдауын көздейді. (МАН).                                                                                10 сыныптар арасында өткен сыныптан тыс шарада оқушыларды 3 топқа Күш, Қуат, Энергия сөздері арқылы, партада соның ағылшынша аты тұрады үштілді менгеру мақсатында сол тілдің ағылшыншасын тауып оны үштілде атап отырады. Бұл сөздердің ағылшын тілінде  үш тілде аудармсын табу арқылы бөлінді. Себебі қазіргі танда ұштұғырлы білімді менгеру мақсатында қолданған болатынмын. Еліміздің үлкен тірегі болатын жас ұрпақтың терең білімді, жан-жақты дамыған оқушының зерек болуы – заман талабы. Оқушылардың шығармашылықпен айналысуына сыныптан тыс шара  өткізу дарынды мен талантын ашуға септігі мол. Сондықтан физиканы заңдылықтарын бір күндік өмірде кездесетін өмірмен  байланыстырайық  Сыныптан тыс шарамның тақырыбы: «Физика бір күндік өмірде». «Ой-толғау» стратегиясы бойынша ой қозғауға кірісті. Ойларын қағазға жаза отырып, не себепті осы затты таңдағанын тұжырымдады. Сын тұрғысынан ойлау бағдарламасы диалог арқылы сыни тұрғыдан ойлауды дамытуды да көздейді. Александердің диалогтік оқытуына тоқталатын болсақ ол диалектикалық және диалогтік педогогика тұрғысынан оқушылардың ой – пікірлеріне болмашы ғана алынатын сыныптағы қарым – қатынастың дәстүлі моделіне күмәнмен қарайды. Оқушыларды диалог пен талқылауға тарту белсенді жүргізген жағдайда олардың оқуы тиімдірек және зияткерлік жетістіктері жоғары болатынын  өз тәжірибемде де байқадым. Оқушының оқуға деген қызығушылығының  артқанын, ұжымда жақсы қарым-қатынас қалыптасқанын,  ең бастысы тақырыпты түсініп, талдауда жан-жақты ойлауға мүмкіндік беретінін байқадым

1бөлім. . «Физика біздің айналамызда»бойынша сұрақтарға жауап беру арқылы( жауабы бірінші сөйлемнен кейін-3 ұпай, екінші сөйлемнен кейін-2 ұпай, үшіншіден кейін-1 ұпай)3 топқа сұрақтар беру арқылы ,әр топ өз ойларын ортаға салып отырды.
1. Ол кез-келген адамда болады, біреуде аз, біреуде көп;
Ол шама векторлық емес, скаляр шама;
Ол кімде үлкен болса, сол адам диетаға отырады;
(жауабы: масса)
2. Ол өзен секілді ағады, тек бір бағытта;
Оны кері бұруға болады, тек ертегіде ғана;
Оны сағатпен өлшейді;
(жауабы: уақыт)
3. Ол барлық дені сау адамда бар, балалар мен әйел адамдарға қарағанда, ер адамдарда көп;
Ол ауру адамдарда әлсіз болады, ол зат емес және сақталмайды;
Ол векторлық шама, ол бізге шкафты жылжыту үшін керек;
(жауабы: күш)
4. Ол үшін энергияның сақталу заңы бұзылады;
Онсыз біз аяқпен жүре де, қасықты қолымызға ұстай да алмаймыз;
Ол аз болғандықтан, тірі балықты қолымызға ұстай алмаймыз;
(жауабы: үйкеліс)
5. Көзі қырағы, жанған жарықты алыстан көреді:
Жүрегінің қуаты 2,2 Ватт, ғұмырында 40 тонна тамақ жейді;
Жердегі ең ақылды кім?
( жауабы: адам)
6. Адам организмінде бар зат;
Заттың үш күйінің біреуі;
Жерде онсыз өмір жоқ.
(жауабы: су).Сыни тұрғыдан ойлау арқылы оқушылар өз бойларында кездесетін физикалық құбылыстардын бар екенін,олардың белгілі бір заңдылыққа бағынатынын біліп отырды.Оқушылардың пәнге деген қызығушылығы артып,бір- бірімен жарыса жауап беріп отырды.
2 бөлім.  «Әлеументтендіру» стратегиясы бойынша топтық жұмыс орындады. Топтық жұмыстың тапсырмасы күнделікті өмірде кездесетін құрал-жабдықтарды физикамен байланыстыра отыра бейнекөрсетілім көрсету. Әр түрлі суреттер берілді.Сол арқылы үш топ өз ойларын ортаға салады шешімдерін жинақтап, маңызды деген 10 ұстанымға жүйелеу болды.Топтар қолпаштау арқылы бір-бірін жігерлендіріп отырды.Мысалы:пышақ,қайшы,оймақ қысымға байланысты, дене салмақтарына байланысты ауырлық күші әрекетіне,элетр құралдары электр тогына байланысты болатынын мысалдар арқылы түсіндіріп отырды.Бұл жерде көру арқылы визуальды іс-әрекеттің болғанын байқауға болады.
3 бөлім. «Бәрін білгім келеді!» (Сиқырлы логика. «Ұшақ» әдісі текшелердегі сұрақтарға жауап).Логикалық сұрақтар мен мақалдар ,физикалық құбылыстар арқылы алдарындағы тапсырмаларға жауап беріп отырды. Топтық жұмыс барысында өз ынғайымен оқушылар, ойларын алмасуға, бірін пікірін келесі тыңдай алуға дағдыланғандықтарын байқадым.
10 – «Айналадағы жайқалған гүлдер, гүлден гүлге қонған көбелек. Гүлдердің иісі аңқып тұр». Бұл қандай құбылыс? (Диффузия)
20–Қайсысы ауыр: ыстық нан немесе салқын нан? (суыған нан, тығыздығы көп)
30–Температура төмендегеп ауадағы су тамшылары конденсацияланғанда пайда болатын құбылыс (шық)
40 - Үйкеліс кезіндегі механикалық жұмыстың жылуға айналу процесі қайтымды ма, әлде қайтымсыз ба? (Табиғаттағы барлық процестер жылу алмасумен, үйкеліспен, диффузиямен қатар жүреді, сондықтан олар – қайтымсыз. Осы құбылыстарды біз күнделікті өмірде кездестіреміз, бірақ мағынасына   мән бермейміз, оқушылар  оны физиканың қасиеттерімен түсіндіре білді.Табиғатта,адам өмірінде болып жатырған құбылыстардың өзі физика заңдылықтарымен тығыз байланыста екенін білді. Жалпы сыни тұрғыдан ойлайтын оқушылар белсенді болады, олар сұрақ қойып, дәлелдерді талдайды, мағынаны анықтау үшін саналы түрде стратегиялар қолданады; олар ауызша, жазбаша көзбен шолу дәлелдеріне сенімсіздікпен қарай отырып, ештеңеге сенбейді, мұндай адамдар жаңашыл идеялар мен келешекке ашық болады (нұсқаулық 54-бет). Осыған дейін мектебімізде талантты және дарынды оқушылармен жұмысты барлық пән мұғалімдері жүргізді, әлі де жүргізіліп келеді. Ол оқушылар,  әрине, қалалық, облыстық іс-шараларға қатысып, жүлделі орындарға да ие болып жүр. Бірақ біздің бір ғана кемшілігіміз, жұмысты «5» деген бағаға оқитын оқушымен ғана жүргізіп, қалған оқушылардың бойындағы сурет салу, ән айту, би билеу, өлең шығару деген қабілеттерін байқамай, байқағанмен де аса маңызды деп санамай келгеніміз. Дарынды және талантты оқушылар біртекті топ емес, олардың әрқайсысы ерекше қасиетке ие екенін есте ұстау керек. Дегенмен топ жағдайында дарынды және талантты оқушылар санатын қарастыру кезінде олардың бірқатар ортақ сипаттамаларын көруге болады. Кейбір оқушылар бірқатар салада ерекше қасиеттерінің бар екендігін көрсете білсе, ал дәл осы кезде басқалары – өзін тек бір ғана салада көрсете алады. Дарынды оқушылардың көпшілігінде осындай мінез неғұрлым көрініп тұрады әрі қарқынды болуы мүмкін (МАН).Бұл қасиеттерді біз «Ойлан тап» бөлімінде көрген болатынбыз.

4.бөлім .«Ойлан тап». (үй тапсырмасы, физикалық тәжірибелер көрсету) «Жүз рет естігеннен бір рет көрген артық» демекші бала көзбен көріп, қолмен ұстап көру нәтижесінде тәжірибе жасау арқылы физикалық мағынасын түсіндіріп отырды. Топтық кезеңде әр топ  өздері дайындаған тәжірибелерін көрсетеді де,қарсылас топтар оны  түсіндіру қажет.
Бұл жерде сабаққа дым ынтасы жоқ оқушылардың дарындылығын аша білдім деп ойлаймын. Себебі Т, С деген оқушылар тәжірибе жасау барысында алдарына жан салмады.Қарапйым шарды үру үшін ауызбен немесе өзінің ұргіш құралымен үретін болсақ,осы оқушылар ас содасын,уксусты бос баклашкаға құйып басына шарикты кигізгенде шардың үрілетінін көрсете білді. Және де Б,М деген оқушылар күнделікті шайды қайнатып ішкенге дейінгі болып жататын құбылыстардың физикаға тікелей байланысы бар екенін дәлелдеп берді. Оның қайнауының әр түрлі дыбыстар шығарып,шайғ қантты салғанда оның еритінін диффузия құбылысына негізделгенін, оны суыту үшін қасықты пайдаланатынымыз,ол қасық қандай алюминий ма, әлде темір ма олардың жылуөткізгіштігіне тәуелді екеніне көз жеткізді. Оқушылар мен бірге мұғалім апайлардың да қызығушылығынын жоғары болғанын айта кетуге болады, себебі шардың  үрілгенін көріп немесе шай қағазының жоғарға ұшқанын көріп, үйден жасап көрмесем деген  қызығущылықтарын тудырып жатырды.
 Бұл тапсырмадағы іс-әрекеттің мақсаты- теорияда айтқандай бұл жолдағы ең оңтайлы тәсіл-балалардың жеке басының тәжірибесіндегі  дәлелдерге, жауаптарына  мән беруге ынталандыру еді. Оқушылардың анағұрлым кең ауқымда болжамдар мен ұсыныстар жасай алатынына, негізгі дерек көздерін бағалай алатындарына және соларға сәйкес жауап бере алатынына көзім жетті. Егер оқушыға ой еркіндігін берсем шәкірттерімен сыни көзқарасы қалыптасқан тұлға шығатынын болжап қуандым. Бала бойындағы ойлау туралы ойлаудың,  өз білгендері мен білімдерін ой елегінен мен ойлағаннан әлдеқайда жоғары  деңгейде таныта алатындарын бақыладым.Көрермендердің де қызығушылығын арттыру мақсатында оларға да  физиканың айналамызда болатыны туралы  өз ойларын ортаға салды. Мақал-мәтелдердің физикалық қасиеттері және физикалық жұмбақтар   айту арқылы көрермендерменде  ойын болды. «Қызықты сұрақтарға жауап»
 Көрермен көзайымы кім болады екен?
1. Қандай жолмен ешуақытта адам жүрмейді? (Құс жолы)
2. Ньютонның заңын ашуға себеп болған не? (Алма)
3. Ашық ыдыстағы су неге азаяды? (Буланады)
4. Қандай ыдысқа су құйылмайды? (су толы ыдысқа)
5. Теңізде қандай тастар табылмайды? (құрғақ)
6. Алтын теңге кетеді,
Күміс теңге келеді. (Күн, Ай, табиғи жарық) 7. Қармен біз жүргенде, Сықырлайды ол неге? (сынады, қатты дене)
8. Өзі затты құрайды,
Теңесуге таразыны сұрайды. (масса, физикалық шама)
9. Отқа жанбас, суға батпас. (мұз)
10. Табаныма байладым,
Қос аяқпен айдадым (Шаңғы, сырғанау, үйкеліс, қысым)
11. Шапшаң жүргенге шаң жұқпас. (инерция құбылысы)
12. Саусақ бірікпей, ине ілікпейді. (үйкеліс құбылысы)
13. Бір сасық құмалақ, бір қарын майды шірітеді? (диффузия құбылысы)
14. Шапқан озар, жатқан қалар. (жылдамдық, физикалық шама)
15. Басқан жерде ізі қалар,
Айтқан жерде сөзі қалар. (қысым, физикалық шама)
16. Шешен сөзінен сынады, ине көзінен сынады. (заттың беріктік шегі)

17. Кемпірқосақтың түстерін не деп атайды?
18. Тұмсығымен қозғалар, соңынан аппақ із қалар. (бор, жұғу құбылысы)
19. Азықсыз адам, алысқа бармайды. (әлсіз, энергиясы аз)
20. Ас адамның қуаты, ат адамның қанаты.(күшті,энергиясы мол, күш көп)
 Бала бойындағы ойлау туралы ойлаудың,  өз білгендері мен білімдерін ой елегінен мен ойлағаннан әлдеқайда жоғары  деңгейде таныта алатындарын бақыладым. Пайым- дәлелдердің деңгейі мен маңызын мойындау, балама жорамалдар мен мүмкіндіктердің орынды екендігін немесе артықшылығын  мойындау; Тәртіп- тиянақты, нақты және жан-жақты болу; Өзіндік сана-сезім-өзіміздің эмоциямыз бен көзқарасымыздың, сеніміміз бен болжамдарымыздың субъективті екенін сезіну ерекшеліктерін оқушыларымның ойынан, бойынан көре алдым. (МАН)
Көшбасшымыз Ақманар апай да сабақтан алған әсерімен бөлісе отырып, оқушылардың тапқырлығына, жылдамдығына сүйсіп, ақ тілектерін аямады.

Болашақта еліміздің болашағына үлесімізді қоса отырып, білімді, тәрбиелі, өз ойын ашық жеткізе алатын оқушы тәрбиелей отырып, оқушыларды сыни ойлауға дамытуға, ынтымақтастық атмосферасын қалыптастыруға, топпен бірлесе жұмыс жасауға, талантты және дарынды оқушыларды анықтауға мол мүмкіндік туғызатынын айтқым келеді. Сыни тұрғыдан ойлауда  оқушылар берілген ақпаратты сыни тұрғыдан бағалай алатын,  қарама-қарсы көзқарастарды талдай алатын құбылыстарды салыстырып, олардың ортақ және жеке ерекшеліктерін анықтай алатын, өз көзқарасын білдіре алатын, тақырыпқа қатысты болжам жасай алатын, жоғары деңгейлі сұрақтар құрастырып үйренеді; тақырып бойынша өз болжамын шығармашылық тұрғыдан  жеткізе алатын, ұсынылған проблема бойынша өз көзқарасына рефлексия жасай алатын шәкірттердің бар екенін айта кету керек.                                                                         Оқыту жобасын қолдану барысында келешек қазақ балалары сыни пікір-көзқарастары жүйелі дамыған,терең ойлай білетін, шығармашылық қабілеттері дамыған, сандық технологияларда құзырлылық танытатын оқушы ретінде қалыптасады деп сенемін. У. Уорд «Жай мұғалім-хабарлайды, жақсы мұғалім-түсіндіреді, керемет мұғалім-көресетеді, ұлы мұғалім-шабыттандырады» дегендей оқушыларымыздың оқуға деген ынтасын көтеріп, шабыттандыруға шақырамын!

Пайдаланған әдебиеттер:
1.Мұғалімге арналған нұсқаулық

title: рефлексиялық есеп .Көшенова Самал  физика пән мұғалімі.


extracted_text:
Творческий проект:
«Единицы измерения
длины и объема
в математике и физике»
г. Сургут Цели проекта.
1. Научится   видеть   проблему   и   наметить
    решений.
2. Выработать
     большими объемами информации.
3. Развить навыки работы в команде.
  самостоятельной
  навыки

  пути   ее
  работы

  с
Задачи проекта.
1. Научиться                 обрабатывать                 и                 обобщать
    полученную     информацию     в    результате     проведения
   опытов;
2. Научиться

    технологии, методические задачи.
  компьютерные
  применять
  новые

2 Оглавление.
1. Введение.
стр. 4
2. Старинные единицы измерения дины.
стр. 511
3. Из истории метра.
4. Методы измерения расстояний
5. Измерение объема
стр 1213
стр. 1314
стр. 1518
6. Определение параметров тела человека
стр. 19
7. Творческие задания.
8. Выводы.
9. Литература
стр. 2024
стр. 25
стр. 26
3 «Наука начинается там,
 где начинают измерять».
                                                                                Д.И.Мен
делеев.
4 В курсе физики и математики мы очень часто при решении различных задач
использовали   единицы   измерения.   Наша   группа   заинтересовалась,   а   когда
стали возникать единицы измерения.
Чтобы  правильно   решать   задачи  по   физике   и   математике,необходимо  знать
основные   единицы   измерений  физических   величини  уметь   правильно
переводить   их  в   кратные   и   дольные   единицы   (   или   наоборот).А   вот   о   многих
единицах   измерений   знает  в   наше   время  уже   далеко  не   каждый!  Посмотрим,
какие задачи были в учебниках в начале прошлого века!
Попробуй решить!
Сколько будет, если сложить 3 мили, 214 ярдов, 2 фута и 4 версты, 52 сажени,
2 аршина?
Подобные задачи ученики школ дореволюционной России решали, начиная с
первого класса.
Сегодня мы отправимся в путешествие в глубь веков. Представьте, что мы
изобрели машину времени и перенеслись в Древнюю Русь, чтобы узнать, как
измеряли в прошлом различные величины.
– До   ближайшего   населенного   пункта   6   верст.   Кто   знает,   что   это   за
расстояние?
  Одна верста – 1067 метров.
  Давайте сосчитаем, какое расстояние нам предстоит пройти до Леоново.
  6402 м.
 А сколько верстовых столбов мы насчитаем, если стоим у первого столба, а
последний будет при входе в населенный пункт?
 Семь.
5 В Древней Руси в качестве единиц измерения длины применялись:
косая сажень (248 см) – расстояние от пальцев левой ноги до конца пальцев
поднятой правой руки; маховая сажень (176 см) – расстояние между концами
пальцев расставленных в стороны рук; локоть (45 см) – расстояние от концов
пальцев до локтя согнутой руки.
Первые единицы длины, как в России, так и в других странах были
связаны с размерами частей тела человека. Таковы сажень, локоть, пядь. В
Англии и США до сих пор используется "ступня" – фут (31 см), " большой
палец" – дюйм (25см) и даже ярд (91 см) – единица длины, появившаяся почти
900 лет назад.
Она   была   равна   расстоянию   от   кончика   носа   короля   Генриха  I  до
конца пальцев его вытянутой руки.
Для   измерения   больших   расстояний   на   Руси   использовали   единицу
"поприще", замененную позже верстой ( в разных местностях версту считали
поразному – от 500 до 750 сажен).
От   восточных     купцов   пошла   единица   "аршин"   (тоже   означает
"локоть") – существовали турецкий аршин. Персидский аршин и др. поэтому и
возникла поговорка " мерить на свой аршин".
В   связи   с   развитием   торговли   назрела   необходимость   установить
четкие определения единиц и соотношения между ними. При Петре I русские
меры были приведены в определенную систему:
1 верста = 500 саженям (1 км 67 м);
1 сажень = 3 аршинам (213 см);
1 аршин = 16 вершкам = 28 дюймам (71 см);
1 фут = 12 дюймам (30 см 5 мм );
1 пуд = 40 фунтам (гривенкам) (16 кг 400 г);
1 фунт = 96 золотникам (410 г).

 В старину для определения единицы длины люди нередко использовали части
своего тела, длину своих шагов и другие величины, которые всегда были под
рукой.
Локоть – это длина руки от локтевого сгиба до кончика среднего пальца.
Пядь – расстояние между растянутыми большим и указательным пальцами.
Прямая сажень – расстояние между кончиками пальцев, вытянутых в стороны
рук.
Косая сажень – расстояние между пальцами вытянутой левой руки и носком
отставленной правой ноги.
6 7 8 9 10 Некоторые старинные русские единицы измерений .
В   связи   с   развитием   торговли   назрела   необходимость   установить
четкие определения единиц и соотношения между ними. При Петре I русские
меры были приведены в определенную систему:
1 верста = 500 саженям (1 км 67 м);
1 сажень = 3 аршинам (213 см);
1 аршин = 16 вершкам = 28 дюймам (71 см);
1 фут = 12 дюймам (30 см 5 мм );
Некоторые английские и американские единицы измерений.
Меры длины.
Линия  2.12 мм
Дюйм  25.4 мм
Фут  304.8 мм
Ярд  0.9144 м
Миля  1609 м
Морские меры.
Морская сажень  1.83 м
Английский кабельтов  183 м = 100 морских саженей
Американский кабельтов  219 м = 120 морских саженей
Морская миля  1852 м
Длина   характеризует   протяженность   или   расстояние   в   пространстве.  Для   ее
измерения нужно выбрать какуюто единицу длины  и сосчитать, сколько таких единиц
укладывается на данном отрезке.
11 Из истории метра.
В  учебнике   математике   вы   уже   читали,  что   в   старину   длину   измеряли   не
метрами или сантиметрами, а другими единицами, Эти единицы были связаны
с размерами тела человека. Конечно, пользоваться такими единицами удобно
– они всегда под рукой. Но, с другой стороны, у каждого был « свой аршин».
Правда, со временем единицы были стандартизированы. Например, в Англии и
США до сих пор пользуются единицами длины, связанными с размерами тела
человека. Но они уже стандартизированы, т.е. все футы одинаковы и равны
примерно 30 см, все дюймы одинаковы и равны примерно 25 мм. Тем не менее
наличие   в   каждой   стране   своих   единиц   длины   создавало   определенные
неудобства в развитии торговли, обмене научной информации и т. д. Поэтому
ученые пришли в выводу, что во всем мире нужны одинаковые единицы длины
и других физических величин.

    По   предложению   Парижской   академии   наук   в   1791   г   (   во   времена
Французской буржуазной революции) за единицу длины была принята одна
сорокамиллионная   часть   парижского   географического   меридиана.   Эту
единицу назвали метром ( погречески это означает мера). Был изготовлен
эталон в виде платиновой линейки шириной 25 мм, толщиной 4 мм и длиной 1
м.

Со   временем   длина   меридиана   была   точно   измерена,   и   оказалась,   что
изготовленный эталон не соответствует одной сорокамиллионной его части.
Но в качестве единицы длины всетаки была оставлена длина изготовленного
ранее эталона. По его образцу в 1882г был изготовлен новый эталон из сплава
платины   с   иридием,   который   хранится   во   французском   городе   Севре,   в
Международном   бюро   мер   и   весов.   А   тридцать   три   копии   этого   эталона
хранятся в разных странах мира.
   В России хранятся копии № 28 и № 11.
12 По   мере   совершенствования   техники   и   уменьшения   погрешности
измерений   повышались   требования   к   точности   эталона.   Кроме   того,
неудобства, связанные с необходимостью постоянного обращения в Палату
мер и весов, где хранились эталоны, привели в 1960 г. к введению нового
13 эталона метра. До 1983 г. метр считался равным 1650763,73 длин волн
оранжевой спектральной линии, излучаемой криптоновой лампой.
Появление лазера позволило измерить скорость света с большей степенью
точности  (с=299 792 458 м/ с), увеличив точность задания эталона на порядок
величины по сравнению с криптоновой лампой.
Метр единица длины, равная расстоянию, которое проходит свет в
вакууме за время 1/299 792 458  с.
Методы измерения расстояний.
  Не   любое   расстояние   можно   непосредственно   измерить   линейкой
метром.   Например,   расстояние   до   Луны   или   звезд   измеряют  методом
триангуляции.
Зная базу  расстояние  l  между двумя телескопами, расположенными в
точках А и В на Земле, и углы а1 и а2 , под которыми они направлены на Луну,
можно найти расстояния АС и ВС:
АС= L sin a2/sin (a1+a2)
      BC=L sin a1/sin (a1+a2)
При   определении   расстояния   до   звезды   в   качестве   базы   можно
использовать диаметр орбиты Земли, вращающейся вокруг Солнца:
L=D/2 cos a
В настоящее время расстояние до ближайших к Земле планет измеряется
методом   лазерной   локации.   Луч   лазера,   посланный,   например,   в   сторону
Луны, отражается и, возвращаясь на Землю, принимается фотоэлементом.
14 Измеряя промежуток времени t0, через который возвращается отраженный
луч, и зная скорость света с , можно найти расстояние до планеты:
L=1/2 ct0
Для   измерения   малых   расстояний   с   помощью   обычного   микроскопа
можно   разделить   метр   на   миллион   частей   и   получить  микрометр,  или
микрон.  Однако   продолжать   таким   образом   деление   невозможно,   так   как
предметы, размеры которых меньше 0,5 микрона, нельзя увидеть в обычный
микроскоп.
Ионный микроскоп  позволяет проводить измерения диаметра атомов и
молекул порядка 1010м.
Расстояние   между   атомами1,5*1010м.   Внутриатомное   пространство
практически пустое, с крошечным ядром в центре атома.
Наблюдение рассеяния частиц высокой энергии при прохождении сквозь
слой вещества позволяет зондировать вещество вплоть до размера атомных
ядер  (1015м).
Определив   в   Международной   системе   единиц   основную
фундаментальную   единицу   метр   в   зависимости   от   диапазона   измерений,
удобно   использовать   единицы,   большие   или   меньшие   по   величине.   Эти
кратные  и  дольные  единицы  отличаются  от  основной  на порядки  величин.
Название   основной   величины   является   корнем   слова,   а   приставка
характеризует соответствующее отличие в порядке.
1 сантиметр = 1 см =10 2 м                       ( диаметр мизинца)
1 микрометр ( микрон) = 1 мкм =10 6 м  ( размер бактерий и клеток)
1 нанометр = 1 нм = 10 9 м                       ( размер молекулы).
В результате выполнения нашей работы возник вопрос:
« Какой объем имеет 1 лист бумаги?».
 « Разве у листа бумаги может быть объем?».
«А объем тела человека можно измерить?»
15 Измерение объема.
Как узнать,  сколько  зерен  риса  помещается  в  стакан? Для  ответа  на этот
вопрос нам понадобится научиться измерять еще одну важную величину –
объем.
Дело в том, что у плоских тел ( различных фигур) объема не бывает. Объем
является   величиной,   связанной   с   пространственными   размерами   тел.
Примером могут служить стакан, зерно риса и тело человека.
    Для измерения объема надо определить, какое количество кубиков, объем
которых принят за единицу, помещают в теле. То есть как бы построить тело
из единичных кубиков. К примеру, все вы играли с кубиком Рубика. Для того,
чтобы узнать его объем, нужно измерить, сколько цветных кубиков в него
входит.
Для   этого   необходимо   перемножить   количество   кубиков,   входящих   в   его
длину, ширину и высоту: V= a b c

Итак,  Vкубика Рубика = 3*3*3 =27 кубиков.
За единицы объема приняты объемы кубиков с ребрами 1 мм, 1 см, 1 м и т.д.
Их называют кубическими миллиметрами (1 мм3 ), кубическими сантиметрами
( 1 см3 ), кубическими метрами ( 1 м3 ) и т. д. Если считать, что ребро кубика
Рубика равно 1 см, то его объем удобно выразить в кубических сантиметрах:
   Vкубика Рубика = 3*3*3 = 27 см3.
16 Существуют и другие единицы объема.
Меры объёма.
 Объем жидкостей часто измеряют в литрах и миллилитрах, а объем нефти – в
баррелях ( 159 л ).
  1 л = 1 дм 3               1 л = 1000 мл
Русские меры объема жидких тел.
Шкалик  0,061 л.
Чарка  1/10 штофа  2 шкалика 0,123 л.
Штоф  1,23 л.
Кружка  10 чарок
Четверть  3,075 л.
Ведро  10 кружек  12,3 литра
Английские и американские меры объема жидких тел.
Английский джилл  0.142 л
Английская пинта  0.568 л
Английская кварта  1.136 л
Английский галлон  4.546 л
Английский баррель  163.6 л
17 Американский джилл  0.118 л
Американская пинта  0.473 л
Американская кварта  0.946 л
Американский галлон  3.785 л
Американский баррель  119 л
Американский нефтяной баррель  158.97 л
Измерить объем кубика Рубика несложно.
             А как измерить объем тела неправильной формы? Например, объем
камня, ложки , болта и др.?
Объем  тела   неправильной  формы  и  объем  жидкости  измеряют  с  помощью
мензурки.   Мензурка   –   это   прозрачный   сосуд   с   делениями,   указывающими
объем налитой в нее жидкости. Чаще всего шкалу мензурки градуируют в
миллилитрах.
   Измерение объема твердых тел с помощью мензурки производят следующим
образом.   Сначала   наливают   в   мензурку   некоторое   количество   жидкости   и
измеряют ее объем по шкале, нанесенной на мензурку. Затем погружают в
жидкость тело, объем которого нужно измерить. При этом уровень жидкости
в   мензурке   повышается.   Теперь   нужно   измерить   по   шкале   новое   значение
объема – жидкости и погруженного в нее тела. И наконец, вычислив разность
двух измеренных объемов, найти объем тела неправильной формы.
18 Если измеряют объем  тел из веществ, растворяющихся в воде, в мензурку
вместо воды насыпают сыпучее вещество( сахарный песок, соль и др).
Меры объема сыпучих тел.
Гарнец  3.28 л
Четверик  26.2375 л = 8 гарнцев
Полуосьмина  52.475 л = 4 четверика
Осьмина  104.95 л = 2 полуосьмины
Четверть  209.9 л = 2 осьмины
Английский пек  9.086 л
Английский бушель  36.35 л
Английская четверть  290.8 л
Американская сухая пинта  0.551 л
Американская сухая кварта  1.1 л
Американский сухой галлон  4.4 л
Американский пек  8.81 л
Американский бушель  36.24 л
Итак, мы знаем как измерить объем тел правильных и неправильных
форм.
И   сразу   возник   вопрос:   «А   сможем   ли   мы   измерить   объем   тела
человека?»
Мы решили попробовать измерить объем тела Красношеина Кирилла,
ученика 9 б класса.
И сейчас мы вам представим результаты нашей практической работы.
19 Определение параметров тела человека.
Цель работы: определить объем тела человека.
Приборы   и   принадлежности:   лента   измерительная,   весы   медицинские,
справочник по математике .
Ход работы.
1. Представлено тело человека в виде совокупности геометрических тел.
Примеры: голова – шар, рука (без кисти) – цилиндр или конус.
2. В учебнике геометрии найти формулу для расчета объемов и площадей
выделенных элементов фигуры человека.
3. Выполните   необходимые   измерения,   которые   позволят   произвести
нужные расчеты, заполнить таблицу.
Голова
Шар
Туловище
Прямоугольный
параллелепипед
Рука
Усеченный конус Усеченный
Нога
конус
Объем
V= 4/3пR
V= a * b * c
V=1/3Пh(r2+r21+
 +rr1)
V=1/3Пh(r2+
r21+rr1)
Длина
окружности
Длина, ширина,
толщина a,b,c
Длина руки L1,
охват
предплечья l1,
охват ладони l2
Часть тела
Соответствую
щая
геометрическа
я фигура
(примерно)
Расчетная
формула
Измерения
Объем тела, м3  V=0,365м3 V = 0,042м3
V = 0,4м3
Таким образом, при сложении объемов V1+V2+V3+V4 = V
 получился следующий результат:
 Объем  тела равен   0,811  м3
Длина ноги
L2, охват
бедра l3,
охват
щиколотки l4
V = 0,004м3
20 Попробуй реши!
Задачи.
1. Какого роста была Дюймовочка? Выразите эту величину в единицах СИ.
2. «Семь пядей во лбу!» — так говорили вcтарь на Руси, желая похвалить умного
человека.
Каким должен быть лоб, чтобы уместить семь (твоих) пядей?
3. Купили 1200 аршинов ткани. Сосчитай, сколько это метров и сантиметров, если 1 аршин
– это 71 см 2 мм.
Ответ: 854 м 40 см.
4. Купили 85 м ткани. Хватит ли этой ткани, чтобы сшить 17 костюмов по 4 м 80 см на
каждый?
Ответ: Хватит.
Пословицы
1. От горшка два вершка;
2. Коломенская верста;
3. Пишешь аршинными буквами;
4. Семь пядей во лбу;
5. Косая сажень в плечах;
Вершок, верста, сажень – чему равны?
1. Что обозначает выражение “от горшка два вершка”. (4,4 см). Сказать о каком горшке идет
речь. Это говорят о людях небольшого роста.
21 2. Кого называют “Коломенской верстой”? (Т.е. столб). Примени это прозвище на себя –
обидное оно или нет?
3. О ком можно сказать “У него семь пядей во лбу”? Так говорят об умном человеке. Как вы
отнесетесь, если так скажут о вас?
Реши кроссворд.
По горизонтали:
5. Старинная единица площади в 10 930 м2.
6. Современная единица времени, равная 1/60 часа.
7. Старинная единица длины в 71 см 2 мм.
По вертикали:
1. Старинная единица длины в 1 км 67 м.
2. Старинная единица массы в 400 г.
3. Старинная единица массы в 16 кг.
4. Современная единица массы в 100 кг.
Ответы
По горизонтали: 5. Десятина. 6. Минута. 7. Аршин.
По вертикали: 1. Верста. 2. Фунт. 3. Пуд. 4. Центнер.
22 Тест
1.Что в древней Руси применялись в качестве единиц
измерения длины?
а) ярд
б) косая сажень
в) фут
2. Какую единицу использовали для измерения больших
расстояний на Руси?
а) аршин
б) фут
в) поприще
3.Расстояние между концами пальцев расставленных в
сторону рук?
а) аршин
б) локоть
в) маховая сажень
4. Единица длины появившаяся почти 900 лет назад?
а) ярд
б) поприще
в) фут
5. От каких купцов нашла единица  "аршин"?
а) южных
б) восточных
в) северных
23 6
1
3
2
4
По горизонтали:
5
24 3.Единица измерения на Руси для больших
расстояний?
                                      4.Как в дальнейшем называлось поприще?
По вертикали:
                  6.В переводе с английского слово "ступня"?
1.Расстояние от концов пальцев до локтя
руки?
                                      2. Наиболее древняя русская мера длины
                     5. Какая единица длины пришла от восточных
купцов?
25 ,
,
,,
,,
26 ВЫВОД.
Мы выяснили :
1. Какие единицы измерения длины и объема существуют.
2. Какие   единицы   измерения   длины   и   объема   использовали   в
старину.
3. Узнали какие единицы измерения длины и объема используют в
настоящее время (в СИ).
4. Научились   измерять   объемы   тел   различных   форм   и   объем
собственного тела.
5. Составили  творческие задания для использования на уроках
физики и математики.
27 Литература.
1. Виленкин Н. и др. Математика. Учебник для 5 класса. Москва
20004 г.
2. Касьянов В.А. Физика. Учебник для 10 класса. Москва 2002 г.
3. Первое сентября. Физика. № 16, 2006 г.
4. Первое сентября. Физика. № 26, 2003 г.
28

description:
6
1
3
2
4
По горизонтали:
5
24

description:
,
,
,,
,,
26

intro:
Чтобы правильно решать задачи по физике и математике, необходимо знать основные единицы измерений физических величини уметь правильно переводить их в кратные и дольные единицы ( или наоборот). А вот о многих  единицах измерений знает в наше время уже далеко не каждый!
Цели проекта.
1.	Научится видеть проблему и наметить     пути ее
    решений.
2.	Выработать   навыки   самостоятельной   работы   с
     большими объемами информации.
3.	Развить навыки работы в команде.

Задачи проекта.

1.	Научиться        обрабатывать        и        обобщать
    полученную     информацию     в    результате     проведения
   опытов;
2.	Научиться    применять    новые    компьютерные
    технологии, методические задачи.

математика

group: Дисциплины

title: Проект "Единицы измерения длины и объема в математике и физике"


extracted_text:
х.Восточный муниципального образования
Ленинградский район
Муниципальное бюджетное общеобразовательное учреждение
основная  общеобразовательная школа № 22
х. Восточного муниципального образования
Ленинградский район
Урокдиспут
«Уроки французского»  уроки
доброты»
(урок литературы в 7 классе)
                                                                 Учитель
                                                                 Людмила Ивановна Дронова Цели урока:
1. Дать понятие о духовных ценностях, которые делают человека богаче и
щедрее.
2. Постараться помочь детям обнаружить в окружающих людях, в самих
себе неисчерпаемые запасы доброты и настоящей красоты.
Оборудование урока:
1. Эпиграф   на   плакате   «Во   внутреннем   мире   человека   доброта   это
солнце» (В.Гюго)
2. Рисункииллюстрации к рассказу В.Г.Распутина «Уроки французского»
3. Портрет писателя В.Г.Распутина
4. Плакаты   с   понятиями   (доброта,   духовные   ценности,   душевная
щедрость, достоинство, милосердие, деликатность) – на доске
5. Плакаты с высказываниями и пословицами по теме урока ( на доске )
1) «Делать людям хорошее – хорошеть самому» (Л.Татьяничева)
2) Доброе дело питает и душу, и тело
3) Добрые умирают, а дела их живут
4) Доброе слово лечит, а злое калечит
5) Кто любит добрые дела, тому и жизнь мила
6) Делай другим добро – будешь сам без беды
      6.Презентация (12 слайдов)   мультимедийный проектор
                                              Ход урока:
1. Вступление
Слово учителя:   ( Слайд №1)
  Сегодня   мы   с   вами   подводим   итоги   по   прочитанному   произведению
В.Г.Распутина «Уроки французского».  Вместе  с вами  мы  поговорим о  тех
духовных   ценностях,  которые   делают   богаче   и  щедрее   человека   вообще   и
наших героев рассказа в частности.
 На сегодняшнем уроке будут работать не только наша память, но и душа и
сердце.
2. Наш урок назван «Уроки французского»  уроки доброты». Именно так
названа вступительная статья писателя, к которой мы ещё вернёмся. И начать
разговор я хочу словами поэтессы Л.Татьяничевой: «Делать людям хорошее
хорошеть самому».
3.Вопрос классу: Как вы понимаете слова «хорошеть самому»?
                (ответы учащихся)
 Своеобразно отозвался о доброте поэт А.Чепуров, послушаем эти стихи
(читает ученица):
Давайте поклоняться доброте!
Давайте с думой жить о доброте:
Вся в голубой и звёздной красоте,
Земля добра. Она дарит нас хлебом,
Живой водой и деревом в цвету
Под этим вечно неспокойным небом
Давайте воевать за доброту!
  Помните,
Учитель:
  милосердие   вырабатывались
человечеством в течение столетий для того, чтобы это общение приносило
радость. Так надо жить каждому из нас.
  что   доброта,
 4.Что же обозначают эти понятия, давайте растолкуем их:
(читаем   и   комментируем   вместе   с   учащимися   находящиеся   на   доске
плакаты с понятиями)

Добротаотзывчивость,   душевное   расположение   к   людям,   стремление
делать другим добро
Духовные   ценности   относящиеся   к   области   духа,   (дух      внутренняя
моральная сила)
Душевная щедрость ( см. душевно щедрый человек  охотно тратящий
свою душу на других людей)
Достоинство совокупность высоких моральных качеств, а также уважение
этих качеств
Милосердие
человеколюбия
Деликатность вежливость, мягкость в обращении
  готовность   помочь   комулибо   из   сострадания,
5.Какие пословицы и поговорки, придуманные народом о добре, вы знаете?
( учащиеся называют), например:
Доброе слово лечит, а злое калечит.
Кто любит добрые дела, тому и жизнь мила.
Делай другим добро  будешь сам без беды.
Доброе дело питает и душу, и тело.
Добрые умирают, а дела их живут. 6. Учитель: Каким делает человека доброта?
(обаятельным, красивым)
Человек, в душе которого доброта, приятно выглядит.
А какой человек может быть добрым?
(только тот, кто думает не только о себе, но и о других. Добрый всегда
учитывает интересы других людей).
7.Беседадиспут по прочитанному рассказу:
Учитель: А теперь мы обратимся к нашему рассказу и подумаем, кому же
из   героев   присуще   это   качество?   Напомню,   это   рассказ   о   голодном
послевоенном детстве, о трудностях, с которыми столкнулись мальчишки
того   времени,   ваши   ровесники,   об   учительнице   французского   языка,
которая сумела дать самый главный урок своему ученику.
Ответьте, используя текст рассказа на вопросы:
1) Почему мальчик оказался в райцентре?
2) Какие испытания ожидали его?
3) Как он учился?
4) Что   означает   признание   мальчика:   «Но   самое   страшное   начиналось,
когда я приходил из школы…?» (тоска по дому)
5) Почему мальчик не убежал в деревню? (не хотел подводить мать, было
стыдно   перед   односельчанами   за   неоправданное   доверие,   надежды,
возложенные на него всеми, проявил стойкость).   Слайд №2
6) Почему мальчик стал играть в «чику»? (нужны были деньги на питание)
7) Кто такой Вадик? Опишите его.  Слайд №3
8) Как относились к этой игре Вадик и рассказчик? (Разница в поведении
Вадика   и   рассказчика:   рассказчик   постоянно   испытывает   голод,   у
Вадика цель  корыстная)
9) Почему   Вадик   и   Птаха   избивают   его?   Найдите   слова,   передающие
состояние мальчика в тот момент.
10) Как отнеслась Л.М. к внешнему виду нашего героя после драки? (с
юмором,   сумела   деликатно   подойти   к   его   несчастью,   а   Тишкина
поставить на место, явно не одобряя его предательства). Слайд №4
11) Сравним их портреты, найдём в тексте.  Слайд №5
12) Почему Вадик допускает автора к игре снова?  Слайд №6
13) Почему именно героя рассказа выбрала Л.М. для специальных занятий?
Случайно ли это? Ведь, как утверждает герой рассказа, «в школе сколько
угодно было ребят, которые говорили пофранцузски не чуть не лучше, чем
я, однако они гуляли на свободе, делали, что хотели, а я, как проклятый,
отдувался   один   за   всех»…   (   мальчик   ещё   не   понял,   что   учительница
почувствовала неладное со своим учеником.Она решила помочь ему). 14) Расскажите об этих занятиях.  Слайд №7
15)   Какова   была   следующая   хитрость   Л.М.  по   отношению   к   мальчику,
чтобы накормить его?  Слайд №8
16) По каким признакам он понял, от кого пришло ему письмо?
17) Почему Л.М. решилась на игру в «замеряшки» со своим учеником?
(уважая   его   достоинство,   решила   оказать   ему   помощь,   не   унижая
достоинства того, кому эта помощь адресована).  Слайд №9
18) Обратим внимание на детали, которые выдавали учительницу. Найдём
их в тексте.  Слайд №10
19) Чем заканчивается рассказ?
(В финале изгнанная из школы Л.М. присылает своему ученику посылку, в
ней были яблоки. Невиданные, напоённые нездешним солнцем плоды среди
холода сибирской зимы. Это ещё одно напоминание о возможности иной,
более совершенной и гармоничной жизни, которой достоин главный герой).
Выводы:
Учитель: Почему рассказ называется «Уроки французского»?
                               Какой жизненный урок сумела дать Л.М. своему ученику?
(милосердия   и   стойкости,   деликатности   и   взаимопонимания,   уважения
человеческого   достоинства,   помощи,   не   унижающей   того,   кому   она
адресована, доброты).
(Обращаемся к понятиям, которые перечислены на доске).
…И   яблоки   среди   сибирской   зимы,   и   сами   уроки   Л.М.   оставили
неизгладимый след в душе и в жизни мальчика.
Поэт   Л.Мартынов   написал   стихотворение,   которое   так   и   называется
«След» и посвящается человеческой жизни (стих читает ученик)
А ты?
Входя в дома любые
И в серые,
И в голубые,
Всходя на лестницы крутые,
В квартиры, светом залитые,
Прислушиваясь к звону клавиш
И на вопрос даря ответ,
Скажи:
Какой ты след оставишь?
След,
Чтобы вытерли паркет
И посмотрели косо вслед,
Или Незримый прочный след
В чужой душе на много лет?
(Возможно музыкальное сопровождение)
Учитель:   Зачитывается   отрывок   из   статьи   В.Г.Распутина,   данной   в
учебнике)
                 Оглянитесь вокруг себя, посмотрите на людей, вам знакомых, в
том числе на учителей, которые желают вам добра. Прислушайтесь к себе,
к своей душе. И вы поймёте, что уроки, преподанные Л.М., легли и на вашу
душу.
«Спешите   делать   добро»   эти   красивые   слова   принадлежат   главврачу
московских   тюремных   больниц   Ф.П.Гаазу.   Он   очень   много   сделал   по
облегчению   условий   жизни   заключённых.   Этот   призыв   высечен   на
постаменте памятника доктору, который установлен в 1909 году в Москве.
«Спешите   делать   добро»…   Подумайте,   какие   хорошие   поступки   вы
совершили в жизни? Чем помогли людям?
Слайд №12
В исполнении учителя звучит стихотворение поэта И.Романова:
Когда по склонам вечной суеты
Бежатьот неудач устанешь люто,
Направь шаги
Тропою
Доброты
И радость помоги найти комуто.
Слово учителя: (угощаем всех прекрасными кубанскими яблоками)
Мне   бы   очень   хотелось,   чтобы   эти   кубанские   плоды   сослужили   вам
хорошую службу  сделали каждого из вас чуточку добрее.
Спасибо за участие в нашем диспуте. Используемая литература:
1. Учебник «Литература», 6класс, автор В.П.Полухина, Москва,
«Просвещение», 1996г
2. Стихотворение А.Чепурова «Давайте поклоняться доброте»
3. Стихотворение Л.Мартынова «След»
4. Стихотворение И.Романова «Когда по склонам вечной
суеты…»
5. Толковый словарь русского языка, автор С.И.Ожегов, Москва,
«Русский язык», 1985 год

file_name: урок Распутина.doc

intro:
х.Восточный муниципального образования
Ленинградский район
Муниципальное бюджетное общеобразовательное учреждение
основная  общеобразовательная школа № 22                                                                                х. Восточного муниципального образования                                                Ленинградский район

Урок-диспут

«Уроки французского» - уроки доброты»

(урок литературы в 7 классе)

                                                                 Учитель
                                                                 Людмила Ивановна Дронова

Цели урока:

1.	Дать понятие о духовных ценностях, которые делают человека богаче и щедрее.
2.	Постараться помочь детям обнаружить в окружающих людях, в самих себе неисчерпаемые запасы доброты и настоящей красоты.

Оборудование урока:

1.	Эпиграф на плакате «Во внутреннем мире человека доброта- это солнце» (В.Гюго)
2.	Рисунки-иллюстрации к рассказу В.Г.Распутина «Уроки французского»
3.	Портрет писателя В.Г.Распутина
4.	Плакаты с понятиями (доброта, духовные ценности, душевная щедрость, достоинство, милосердие, деликатность) – на доске
5.	Плакаты с высказываниями и пословицами по теме урока ( на доске )
1)	«Делать людям хорошее – хорошеть самому» (Л.Татьяничева)
2)	Доброе дело питает и душу, и тело
3)	Добрые умирают, а дела их живут
4)	Доброе слово лечит, а злое калечит
5)	Кто любит добрые дела, тому и жизнь мила
6)	Делай другим добро – будешь сам без беды
      6.Презентация (12 слайдов)  - мультимедийный проектор

                                              Ход урока:

1.	Вступление
Слово учителя:   ( Слайд №1)

 Сегодня мы с вами подводим итоги по прочитанному произведению В.Г.Распутина «Уроки французского». Вместе с вами мы поговорим о тех духовных ценностях, которые делают богаче и щедрее человека вообще и наших героев рассказа в частности.
 На сегодняшнем уроке будут работать не только наша память, но и душа и сердце.
2. Наш урок назван «Уроки французского» - уроки доброты». Именно так названа вступительная статья писателя, к которой мы ещё вернёмся. И начать разговор я хочу словами поэтессы Л.Татьяничевой: «Делать людям хорошее - хорошеть самому».
3.Вопрос классу:
             Как вы понимаете слова «хорошеть самому»?
                (ответы учащихся)
 Своеобразно отозвался о доброте поэт А.Чепуров, послушаем эти стихи
(читает ученица):

Давайте поклоняться доброте!
Давайте с думой жить о доброте:
Вся в голубой и звёздной красоте,
Земля добра. Она дарит нас хлебом,
Живой водой и деревом в цвету
Под этим вечно неспокойным небом
Давайте воевать за доброту!

Учитель: Помните, что доброта, милосердие вырабатывались человечеством в течение столетий для того, чтобы это общение приносило радость. Так надо жить каждому из нас.

 4.Что же обозначают эти понятия, давайте растолкуем их:
(читаем и комментируем вместе с учащимися находящиеся на доске плакаты с понятиями)

Доброта-отзывчивость, душевное расположение к людям, стремление делать другим добро
Духовные ценности- относящиеся к области духа, (дух - внутренняя моральная сила)
Душевная щедрость- ( см. душевно щедрый человек - охотно тратящий свою душу на других людей)
Достоинство- совокупность высоких моральных качеств, а также уважение этих качеств
Милосердие- готовность помочь кому-либо из сострадания, человеколюбия
Деликатность- вежливость, мягкость в обращении

5.Какие пословицы и поговорки, придуманные народом о добре, вы знаете?
( учащиеся называют), например:

Доброе слово лечит, а злое калечит.
Кто любит добрые дела, тому и жизнь мила.
Делай другим добро - будешь сам без беды.
Доброе дело питает и душу, и тело.
Добрые умирают, а дела их живут.

6.	Учитель: Каким делает человека доброта?
(обаятельным, красивым)
Человек, в душе которого доброта, приятно выглядит.
А какой человек может быть добрым?
(только тот, кто думает не только о себе, но и о других. Добрый всегда учитывает интересы других людей).

7.Беседа-диспут по прочитанному рассказу:

Учитель: А теперь мы обратимся к нашему рассказу и подумаем, кому же из героев присуще это качество? Напомню, это рассказ о голодном послевоенном детстве, о трудностях, с которыми столкнулись мальчишки того времени, ваши ровесники, об учительнице французского языка, которая сумела дать самый главный урок своему ученику.

Ответьте, используя текст рассказа на вопросы:
1)	Почему мальчик оказался в райцентре?
2)	Какие испытания ожидали его?
3)	Как он учился?
4)	Что означает признание мальчика: «Но самое страшное начиналось, когда я приходил из школы…?» (тоска по дому)
5)	Почему мальчик не убежал в деревню? (не хотел подводить мать, было стыдно перед односельчанами за неоправданное доверие, надежды, возложенные на него всеми, проявил стойкость).   Слайд №2
6)	Почему мальчик стал играть в «чику»? (нужны были деньги на питание)
7)	Кто такой Вадик? Опишите его.  Слайд №3
8)	Как относились к этой игре Вадик и рассказчик? (Разница в поведении Вадика и рассказчика: рассказчик постоянно испытывает голод, у Вадика цель - корыстная)
9)	Почему Вадик и Птаха избивают его? Найдите слова, передающие состояние мальчика в тот момент.
10) Как отнеслась Л.М. к внешнему виду нашего героя после драки? (с юмором, сумела деликатно подойти к его несчастью, а Тишкина - поставить на место, явно не одобряя его предательства). Слайд №4
11) Сравним их портреты, найдём в тексте.  Слайд №5
12) Почему Вадик допускает автора к игре снова?  Слайд №6
13) Почему именно героя рассказа выбрала Л.М. для специальных занятий? Случайно ли это? Ведь, как утверждает герой рассказа, «в школе сколько угодно было ребят, которые говорили по-французски не чуть не лучше, чем я, однако они гуляли на свободе, делали, что хотели, а я, как проклятый, отдувался один за всех»… ( мальчик ещё не понял, что учительница почувствовала неладное со своим учеником.Она решила помочь ему).
14) Расскажите об этих занятиях.  Слайд №7
15) Какова была следующая хитрость Л.М. по отношению к мальчику, чтобы накормить его?  Слайд №8
16) По каким признакам он понял, от кого пришло ему письмо?
17) Почему Л.М. решилась на игру в «замеряшки» со своим учеником? (уважая его достоинство, решила оказать ему помощь, не унижая достоинства того, кому эта помощь адресована).  Слайд №9
18) Обратим внимание на детали, которые выдавали учительницу. Найдём их в тексте.  Слайд №10
19) Чем заканчивается рассказ?
(В финале изгнанная из школы Л.М. присылает своему ученику посылку, в ней были яблоки. Невиданные, напоённые нездешним солнцем плоды среди холода сибирской зимы. Это ещё одно напоминание о возможности иной, более совершенной и гармоничной жизни, которой достоин главный герой).

Выводы:

Учитель: Почему рассказ называется «Уроки французского»?
                Какой жизненный урок сумела дать Л.М. своему ученику? (милосердия и стойкости, деликатности и взаимопонимания, уважения человеческого достоинства, помощи, не унижающей того, кому она адресована, доброты).
(Обращаемся к понятиям, которые перечислены на доске).
…И яблоки среди сибирской зимы, и сами уроки Л.М. оставили неизгладимый след в душе и в жизни мальчика.
Поэт Л.Мартынов написал стихотворение, которое так и называется «След» и посвящается человеческой жизни (стих читает ученик)

А ты?
Входя в дома любые-
И в серые,
И в голубые,
Всходя на лестницы крутые,
В квартиры, светом залитые,
Прислушиваясь к звону клавиш
И на вопрос даря ответ,
Скажи:
Какой ты след оставишь?
След,
Чтобы вытерли паркет
И посмотрели косо вслед,
Или
Незримый прочный след
В чужой душе на много лет?

(Возможно музыкальное сопровождение)

Учитель: Зачитывается отрывок из статьи В.Г.Распутина, данной в учебнике)
                 Оглянитесь вокруг себя, посмотрите на людей, вам знакомых, в том числе на учителей, которые желают вам добра. Прислушайтесь к себе, к своей душе. И вы поймёте, что уроки, преподанные Л.М., легли и на вашу душу.
«Спешите делать добро» -эти красивые слова принадлежат главврачу московских тюремных больниц Ф.П.Гаазу. Он очень много сделал по облегчению условий жизни заключённых. Этот призыв высечен на постаменте памятника доктору, который установлен в 1909 году в Москве.
«Спешите делать добро»… Подумайте, какие хорошие поступки вы совершили в жизни? Чем помогли людям?
Слайд №12
В исполнении учителя звучит стихотворение поэта И.Романова:

Когда по склонам вечной суеты
Бежатьот неудач устанешь люто,
Направь шаги
Тропою
Доброты
И радость помоги найти кому-то.

Слово учителя: (угощаем всех прекрасными кубанскими яблоками)
Мне бы очень хотелось, чтобы эти кубанские плоды сослужили вам хорошую службу - сделали каждого из вас чуточку добрее.
Спасибо за участие в нашем диспуте.

Используемая литература:

1.	Учебник «Литература», 6класс, автор В.П.Полухина, Москва, «Просвещение», 1996г
2.	Стихотворение А.Чепурова «Давайте поклоняться доброте»
3.	Стихотворение Л.Мартынова «След»
4.	Стихотворение И.Романова «Когда по склонам вечной суеты…»
5.	Толковый словарь русского языка, автор С.И.Ожегов, Москва, «Русский язык», 1985 год


file_name: урок Распутина.doc

description:
х.Восточный муниципального образования
Ленинградский район
Муниципальное бюджетное общеобразовательное учреждение
основная  общеобразовательная школа № 22
х. Восточного муниципального образования
Ленинградский район
Урокдиспут
«Уроки французского»  уроки
доброты»
(урок литературы в 7 классе)
                                                                 Учитель
                                                                 Людмила Ивановна Дронова

description:
Цели урока:
1. Дать понятие о духовных ценностях, которые делают человека богаче и
щедрее.
2. Постараться помочь детям обнаружить в окружающих людях, в самих
себе неисчерпаемые запасы доброты и настоящей красоты.
Оборудование урока:
1. Эпиграф   на   плакате   «Во   внутреннем   мире   человека   доброта   это
солнце» (В.Гюго)
2. Рисункииллюстрации к рассказу В.Г.Распутина «Уроки французского»
3. Портрет писателя В.Г.Распутина
4. Плакаты   с   понятиями   (доброта,   духовные   ценности,   душевная
щедрость, достоинство, милосердие, деликатность) – на доске
5. Плакаты с высказываниями и пословицами по теме урока ( на доске )
1) «Делать людям хорошее – хорошеть самому» (Л.Татьяничева)
2) Доброе дело питает и душу, и тело
3) Добрые умирают, а дела их живут
4) Доброе слово лечит, а злое калечит
5) Кто любит добрые дела, тому и жизнь мила
6) Делай другим добро – будешь сам без беды
      6.Презентация (12 слайдов)   мультимедийный проектор
                                              Ход урока:
1. Вступление
Слово учителя:   ( Слайд №1)
  Сегодня   мы   с   вами   подводим   итоги   по   прочитанному   произведению
В.Г.Распутина «Уроки французского».  Вместе  с вами  мы  поговорим о  тех
духовных   ценностях,  которые   делают   богаче   и  щедрее   человека   вообще   и
наших героев рассказа в частности.
 На сегодняшнем уроке будут работать не только наша память, но и душа и
сердце.
2. Наш урок назван «Уроки французского»  уроки доброты». Именно так
названа вступительная статья писателя, к которой мы ещё вернёмся. И начать
разговор я хочу словами поэтессы Л.Татьяничевой: «Делать людям хорошее
хорошеть самому».
3.Вопрос классу:

description:
Как вы понимаете слова «хорошеть самому»?
                (ответы учащихся)
 Своеобразно отозвался о доброте поэт А.Чепуров, послушаем эти стихи
(читает ученица):
Давайте поклоняться доброте!
Давайте с думой жить о доброте:
Вся в голубой и звёздной красоте,
Земля добра. Она дарит нас хлебом,
Живой водой и деревом в цвету
Под этим вечно неспокойным небом
Давайте воевать за доброту!
  Помните,
Учитель:
  милосердие   вырабатывались
человечеством в течение столетий для того, чтобы это общение приносило
радость. Так надо жить каждому из нас.
  что   доброта,
 4.Что же обозначают эти понятия, давайте растолкуем их:
(читаем   и   комментируем   вместе   с   учащимися   находящиеся   на   доске
плакаты с понятиями)

Добротаотзывчивость,   душевное   расположение   к   людям,   стремление
делать другим добро
Духовные   ценности   относящиеся   к   области   духа,   (дух      внутренняя
моральная сила)
Душевная щедрость ( см. душевно щедрый человек  охотно тратящий
свою душу на других людей)
Достоинство совокупность высоких моральных качеств, а также уважение
этих качеств
Милосердие
человеколюбия
Деликатность вежливость, мягкость в обращении
  готовность   помочь   комулибо   из   сострадания,
5.Какие пословицы и поговорки, придуманные народом о добре, вы знаете?
( учащиеся называют), например:
Доброе слово лечит, а злое калечит.
Кто любит добрые дела, тому и жизнь мила.
Делай другим добро  будешь сам без беды.
Доброе дело питает и душу, и тело.
Добрые умирают, а дела их живут.

description:
6. Учитель: Каким делает человека доброта?
(обаятельным, красивым)
Человек, в душе которого доброта, приятно выглядит.
А какой человек может быть добрым?
(только тот, кто думает не только о себе, но и о других. Добрый всегда
учитывает интересы других людей).
7.Беседадиспут по прочитанному рассказу:
Учитель: А теперь мы обратимся к нашему рассказу и подумаем, кому же
из   героев   присуще   это   качество?   Напомню,   это   рассказ   о   голодном
послевоенном детстве, о трудностях, с которыми столкнулись мальчишки
того   времени,   ваши   ровесники,   об   учительнице   французского   языка,
которая сумела дать самый главный урок своему ученику.
Ответьте, используя текст рассказа на вопросы:
1) Почему мальчик оказался в райцентре?
2) Какие испытания ожидали его?
3) Как он учился?
4) Что   означает   признание   мальчика:   «Но   самое   страшное   начиналось,
когда я приходил из школы…?» (тоска по дому)
5) Почему мальчик не убежал в деревню? (не хотел подводить мать, было
стыдно   перед   односельчанами   за   неоправданное   доверие,   надежды,
возложенные на него всеми, проявил стойкость).   Слайд №2
6) Почему мальчик стал играть в «чику»? (нужны были деньги на питание)
7) Кто такой Вадик? Опишите его.  Слайд №3
8) Как относились к этой игре Вадик и рассказчик? (Разница в поведении
Вадика   и   рассказчика:   рассказчик   постоянно   испытывает   голод,   у
Вадика цель  корыстная)
9) Почему   Вадик   и   Птаха   избивают   его?   Найдите   слова,   передающие
состояние мальчика в тот момент.
10) Как отнеслась Л.М. к внешнему виду нашего героя после драки? (с
юмором,   сумела   деликатно   подойти   к   его   несчастью,   а   Тишкина
поставить на место, явно не одобряя его предательства). Слайд №4
11) Сравним их портреты, найдём в тексте.  Слайд №5
12) Почему Вадик допускает автора к игре снова?  Слайд №6
13) Почему именно героя рассказа выбрала Л.М. для специальных занятий?
Случайно ли это? Ведь, как утверждает герой рассказа, «в школе сколько
угодно было ребят, которые говорили пофранцузски не чуть не лучше, чем
я, однако они гуляли на свободе, делали, что хотели, а я, как проклятый,
отдувался   один   за   всех»…   (   мальчик   ещё   не   понял,   что   учительница
почувствовала неладное со своим учеником.Она решила помочь ему).

description:
14) Расскажите об этих занятиях.  Слайд №7
15)   Какова   была   следующая   хитрость   Л.М.  по   отношению   к   мальчику,
чтобы накормить его?  Слайд №8
16) По каким признакам он понял, от кого пришло ему письмо?
17) Почему Л.М. решилась на игру в «замеряшки» со своим учеником?
(уважая   его   достоинство,   решила   оказать   ему   помощь,   не   унижая
достоинства того, кому эта помощь адресована).  Слайд №9
18) Обратим внимание на детали, которые выдавали учительницу. Найдём
их в тексте.  Слайд №10
19) Чем заканчивается рассказ?
(В финале изгнанная из школы Л.М. присылает своему ученику посылку, в
ней были яблоки. Невиданные, напоённые нездешним солнцем плоды среди
холода сибирской зимы. Это ещё одно напоминание о возможности иной,
более совершенной и гармоничной жизни, которой достоин главный герой).
Выводы:
Учитель: Почему рассказ называется «Уроки французского»?
                               Какой жизненный урок сумела дать Л.М. своему ученику?
(милосердия   и   стойкости,   деликатности   и   взаимопонимания,   уважения
человеческого   достоинства,   помощи,   не   унижающей   того,   кому   она
адресована, доброты).
(Обращаемся к понятиям, которые перечислены на доске).
…И   яблоки   среди   сибирской   зимы,   и   сами   уроки   Л.М.   оставили
неизгладимый след в душе и в жизни мальчика.
Поэт   Л.Мартынов   написал   стихотворение,   которое   так   и   называется
«След» и посвящается человеческой жизни (стих читает ученик)
А ты?
Входя в дома любые
И в серые,
И в голубые,
Всходя на лестницы крутые,
В квартиры, светом залитые,
Прислушиваясь к звону клавиш
И на вопрос даря ответ,
Скажи:
Какой ты след оставишь?
След,
Чтобы вытерли паркет
И посмотрели косо вслед,
Или

description:
Незримый прочный след
В чужой душе на много лет?
(Возможно музыкальное сопровождение)
Учитель:   Зачитывается   отрывок   из   статьи   В.Г.Распутина,   данной   в
учебнике)
                 Оглянитесь вокруг себя, посмотрите на людей, вам знакомых, в
том числе на учителей, которые желают вам добра. Прислушайтесь к себе,
к своей душе. И вы поймёте, что уроки, преподанные Л.М., легли и на вашу
душу.
«Спешите   делать   добро»   эти   красивые   слова   принадлежат   главврачу
московских   тюремных   больниц   Ф.П.Гаазу.   Он   очень   много   сделал   по
облегчению   условий   жизни   заключённых.   Этот   призыв   высечен   на
постаменте памятника доктору, который установлен в 1909 году в Москве.
«Спешите   делать   добро»…   Подумайте,   какие   хорошие   поступки   вы
совершили в жизни? Чем помогли людям?
Слайд №12
В исполнении учителя звучит стихотворение поэта И.Романова:
Когда по склонам вечной суеты
Бежатьот неудач устанешь люто,
Направь шаги
Тропою
Доброты
И радость помоги найти комуто.
Слово учителя: (угощаем всех прекрасными кубанскими яблоками)
Мне   бы   очень   хотелось,   чтобы   эти   кубанские   плоды   сослужили   вам
хорошую службу  сделали каждого из вас чуточку добрее.
Спасибо за участие в нашем диспуте.

description:
Используемая литература:
1. Учебник «Литература», 6класс, автор В.П.Полухина, Москва,
«Просвещение», 1996г
2. Стихотворение А.Чепурова «Давайте поклоняться доброте»
3. Стихотворение Л.Мартынова «След»
4. Стихотворение И.Романова «Когда по склонам вечной
суеты…»
5. Толковый словарь русского языка, автор С.И.Ожегов, Москва,
«Русский язык», 1985 год

title: Урок-диспут  «Уроки французского» - уроки доброты»  (урок литературы в 7 классе)