extracted_text:
План – конспект мастер – класса.
Тема: «Лепка из соленого теста и применение этого вида в работе с детьми
дошкольного возраста».
Педагог – мастер: Ильяшенко Светлана Валентиновна, воспитатель МДОУ
«Детский сад № 94».
Дата проведения: 15.02.2013г.
Место проведения: МДОУ «Детский сад № 94».
Цель мастер – класса:   привлечение участников мастер – класса к
содействию для всестороннего  развития  детей дошкольного возраста
средствами лепки из соленого теста.
Задачи:
 Познакомить аудиторию с технологией приготовления соленого теста, с
применением его в учебном процессе;
 Развивать познавательные процессы;
 Развивать   мелкую   моторику   рук   в   процессе   освоения   различных
технологических приемов;
 Развивать деловое и личностное общение;
 Воспитывать доброжелательность, умение работать в коллективе.
Оборудование:
 Мука;
 Соль;
 Вода;
 Пищевые красители;
 Гуашь;
 Миска, ложка для замешивания теста;
 Образец;
Раздаточный материал:
 Готовое тесто для изготовления поделок;
 Фольга;
 Зубочистки;
 Шпажки для шашлыка;
 Щетинки;  Цветочные горшки;
 Кисти;
 Ножницы.
Ход мастер – класса:
Добрый   день,   уважаемая   аудитория.   Я   –   воспитатель   детского   сада
Ильяшенко С. В.
С   каждым   годом   (и   это   замечаем   не   только   мы,   специалисты
образовательного   учреждения   компенсирующего   вида),   выявляется   все
больше детей, имеющих некоторые отклонения в развитии.
Человеческие руки – это тот инструмент, при помощи которого можно
повлиять   на   общее   развитие   ребенка;   пальцы   рук   наделены   большим
количеством   рецепторов,   посылающих   импульсы   в   центральную   нервную
систему человека.
А   какая   деятельность   дает   нам   возможность   развить   гибкость   и
подвижность  пальцев рук, активизируя тем самым соответствующие отделы
мозга.
Лепка – одно из любимейших занятий детей.
Лепить можно из различных материалов: глины, пластилина, воска, песка.
В детском саду, в основном, используется  лепка  из пластилина.
  В     своей   работе   я   решила   использовать   другие   материалы,   которые
позволяют не только сформировать навыки изобразительной деятельности, но
и имеет огромный потенциал развивающего и коррекционного воздействия.
  Соленое тесто! Именно о нем идет речь. Соленое тесто – это живой
материал, требует к себе доброго отношения, любви, терпения и хорошего
настроения.
А   если   добавить   немного   фантазии,   то   может   получиться   настоящая
сказка. И сегодня я предлагаю нам вместе окунуться в сказку под названием
«Волшебное тесто»!
 Но сначала давайте поразмыслим, есть ли преимущества у соленого
теста перед другими материалами для лепки?
(Написать на мольберте предлагаемые варианты).
 Я приглашаю всех желающих окунуться в сказочный мир волшебного теста.
(Участники занимают место за столами).
 С чего начинается работа с соленым тестом?
 Конечно же, с его приготовления!
 Я приготовила вам памятки с   подробной технологией приготовления
соленого   теста.   Поэтому,   я   думаю,     с   замешиванием   теста   вы   справитесь
самостоятельно.
 Итак, сказка начинается!
 Жили – были кусочки соленого теста. Были они цветные и неокрашенные.
Конечно,  какая же сказка без цвета? Как же сделать тесто одновременно и
цветным, и безопасным для ребенка? (выслушать варианты)
А почему все  таки неокрашенное? Да потому, что одним из вариантом
лепки из соленого теста является изготовлением поделки для дальнейшей
ее росписи.
   Захотели   наши   кусочки   соленого   теста   превратиться     в   великолепных
кактусов, примерно таких, (показ образца) и оказались они в детском саду №
94.
 Если верить легенде, то в карлика, колючего и сморщенного, был
превращен   юный   принц.  И   только   раз   в  году   разжимает   он   ладошку,  в
которой вспыхивает на свету кусочек его атласной мантии – прекрасный
цветок.
   Согласны   ли   вы   своими   руками   сделать   заколдованного   принца,
который будет вашим оберегом. (На столе – кусочки теста).
 Наши кусочки соленого теста захотели познакомиться с теплыми, умелыми
руками, которые будут превращать их в кактусов.
 Возьмите тесто в руки.
 Какое оно? Обратите внимание, что характеризуя тесто,  вы без труда
подбираете   определения, так как вам   приятен процесс «знакомства» с
тестом. То же самое происходит и с детьми.
   Какие   отличительные   качества   соленого   теста     можно   назвать   в
сравнении с пластилином?
 А что могут дополнить наши участники?
С самого раннего детства можно знакомить детей с этим удивительным
материалом.
Пусть еще рано говорить о создании фигурок, но такие упражнения, как
разминание, сплющивание и отщипывание теста очень полезны для развития
мелкой моторики, к тому же, возня с тестом оказывает благотворное влияние
на нервную систему. С тестом  ребенку хочется заниматься!
 Итак, ознакомление с тестом происходит на первом этапе работы.
     Я   работаю   с   детьми   с   4  лет,   поэтому   в   средней   группе,   в   начале
учебного   года   происходит   знакомство   детей   с   соленым   тестом.     Сначала
тесто должно быть неокрашенным.
 Как вы думаете, почему? (т. к. у детей помимо тактильных, зрительных,
обонятельных ощущений появляется желание лизнуть его;
сформировать реальные представления о тесте, а потом эскпериментировать с
цветом).
 Понравились кусочкам теста ваши умелые руки!
 Захотел каждый кусочек теста разделиться на несколько частей.
 На сколько частей разделит тесто….?
 Одинаковые ли будут части после деления?  Возьмите одну из частей. Попробуйте слепить из нее  шар.
   А   теперь   расплющите   его   в   ладонях.   Отложите,   пожалуйста,   эту
лепешечку. Она нам еще пригодится.
 Другой кусочек теста раскатайте, пожалуйста, в виде цилиндра.
 Расплющите его. Отложите в сторонку.
 На этом же I этапе мы выполняем работы с применением таких простых
базовых объемных и плоскостных форм: шар, «круглая лепешка», цилиндр,
«овальная лепешка».
 Умелые руки наших уважаемых участников превратили кусочки теста в
«лепешечки».
  Как же наши «лепешечки» превратятся в  кактусы?
 Почему мы не оставили кусочки теста в виде шарика или цилиндра?
   Да   потому,   что   соленое   тесто   плохо   держит   форму,   поэтому   для
изготовления   объемных   поделок   необходим   дополнительный   материал,
который служит каркасом. Материал мы прячем внутрь базовой плоскостной
формы.
 Вот тут в нашей сказке появляются новые герои.
 Вот они, в ваших коробочках.
   Посмотрите   в   свои   коробочки,   и   определите,   что   может   служить
каркасом для изготовления  вашего кактуса – оберега.
   Тогда   начинаем   лепить   первый,   самый   большой,   основной   стебель
нашего кактуса.
 (Участники лепят первый стебель).
 Вот так незаметно мы подошли ко второму этапу обучения лепки из
соленого теста. На этом этапе выполняются более сложные работы, когда
исходные формы дорабатываются, усложняются.
Осуществляется задача об уточнении представления о форме предметов,
их строении, то есть работы могут быть как плоскостные, так и объемные.   У  наших  дорогих   участников   готов  первый,  главный   стебель.  У  всех   он
получился разный.
 Как вы думаете, у кого главный стебель самый большой? А у кого самый
маленький?
(Если участников много – разделить в команды по столам).
 Разложите, пожалуйста, ваши шарики в порядке убывания.
 Скажите, пожалуйста, при делении теста на части, сравнивании этих
частей, что мы закрепляем вместе с детьми (математические категории).
 У главного стебля есть отростки, меньшего размера. Их может быть сколько
угодно.   Я   предлагаю   нашим   участникам   дополнить   будущий   кактус
отростками,   которые   вы   сделаете   из   кусочков   соленого   теста   меньшего
размера.
(Участники лепят шарики меньшего размера).
 Пока наши участники работают, я хочу сказать, что при применении детьми
дополнительных, природных материалов мы закрепляем их умение соблюдать
технику безопасности.
   Дополнительный   материал   может   быть   разнообразным.   Сегодня   –   это
шарики из фольги круглой и овальной формы, бусинки, щетинки, макароны.
  Как вы думаете, чем еще можно пополнять эти коробочки?
 Лепка из соленого теста позволяет широко использовать дополнительные
материалы, что,  несомненно, привлекает ребенка, вовлекает его в активную
продуктивную деятельность.
 Почему же для лепки кактусов я приготовила тесто разных цветов?
Да потому, что мир кактусов невероятно разнообразен. Писатель   Николай
Григорьевич Никонов  говорил так: «Если вы видите растения, похожие на
колонны, палицы, первобытных охотников, ежей, дикобразов и вообще
уже   ни   на   что   не   похожие   куски   и   комья   живого   зеленого,   серого, красноватого, желтого, лилового, синего  шерстистого вещества – все это
кактусы».
 Когда работа с детьми проводится в системе, то, прежде чем лепить,
рисовать   мало   знакомый   предмет   мы   проводим   ознакомление   их   с   этим
предметом.   Уже при воссоздании   предмета закрепляем знания   детей об
окружающем мире.
   У наших участников   получились   уже не просто кусочки соленого
теста, а детали нашего оберега – кактуса.
 Итак, мы подошли к  III, завершающему этапу обучения лепки из соленого
теста. Это   выполнение сложных работ, конструкций, панно, рельефов, где
дети видят сходство и различие предметов, их положение в пространстве.
 Сколько деталей получилось у….?
  Теперь нам надо собрать их вместе и посадить в горшочек.
   Я   предлагаю   каждому   участнику   взять   цветочный   горшок.     Горшочки
наполнены «землей», но не простой, а сказочной. В эту землю мы и высадим
наши кактусы.
     Берем   основной   стебель.   Чтобы   он   держался   в   горшке,   деревянной
шпажкой, тупым концом прокалываем шарик, острым – нашу землю.
(Если работа выполняется детьми, можно обойтись без нее, просто положить
шарик в горшок.)
 Ну вот, теперь наш кактус никуда не убежит.
 Далее с помощью зубочистки крепим отростки.
Какое количество их будет, и как разместить на кактусе зависит только от
вашей фантазии.
 Я хочу посоветовать проколоть сначала зубочисткой основной стебель, а
потом – насадить на него отросток.  Пока наши участники занимаются творческой деятельностью,  хочу сказать,
что   технология   обучения   лепке   из   соленого   теста   едина,   что   для   детей,
начиная с раннего возраста, так и для взрослых, которые впервые начинают
заниматься этим увлекательным занятием.
Это может занимать годы (если обучающийся – ребенок) и дни – если это
взрослый человек (сегодня наши участники продемонстрируют, что взрослый,
творческий человек может пройти все три этапа за 15 минут).
 После того, как изделие выполнено, его нужно высушить. Сушить можно как
на воздухе (что мы и делаем в детском саду), так и в духовке при низкой
температуре.
 Чтобы наше растение выглядело более натурально – делаем прожилки.
 Как вы думаете, чем можно сделать прожилки нашим кактусам?  (варианты)
 Ну, уже похож.
 Чего не хватает в наших кактусах? Ну, конечно же, колючек – главного
атрибута любого уважающего себя кактуса.
 Что можно использовать вместо колючек. (варианты)
(Участники оформляют свою работу).
    Нужно   заметить,  что   при   использовании   дополнительного     материала   у
детей     развиваются   точные   движения   пальцев   рук,   глазомер,   восприятие
целостного,   выразительного   образа,   усидчивость,   желание   довести   начатое
дело до конца.
     Наши кактусы готовы!
 Вот какие красавчики!
 И, конечно же, нашему принцу, оберегу, кактусу нужен цветок, который
вы попробуете сделать самостоятельно из кусочков разноцветного теста.
 При работе с детьми для того, чтобы дети отходили от шаблона, образца и
проявляли   свое   творчество,     нужно   давать   такие   задания   творческого характера, но, конечно, используя  индивидуальный подход к ребенку, группе
детей.
 Поделки из соленого теста широко используются детьми.
 Как вы думаете, как дети могут использовать свои изделия?
 Цветочки готовы!
  Приклеим их к кактусу с помощью воды (это еще один секрет соленого
теста:   детали   в   поделках   соединяются   водой   или   жидким   тестом,
приготовленным из муки и воды).
 Вот так, с помощью умелых рук, маленькие кусочки соленого теста
превратились   в   заколдованных   принцев,   которые   теперь   станут   вашим
оберегом.
Мир начинается с тебя – об этом помни,
В тебе живет цветок добра – его не скомкай.
Взрасти его сквозь ложь обид и слез ненастья
И подари ему любовь и счастье.
 Мы действительно сегодня окунулись в сказку.
 Что вы испытали при работе с соленым тестом?
   Ощутили   ли   вы   те   преимущества,   о   которых   мы   говорили   вначале?
(Обратить внимание на мольберт).
 Какие еще преимущества вы заметили?
(Мои варианты поместить на мольберт).
Лепить из соленого теста можно уже с детьми раннего возраста, так как
соленое тесто – совершенно безвредный материал с точки зрения экологии и
аллергенов.
Соленое   тесто   мягче,   пластичнее,   эластичнее   пластилина,   что
позволяет   получить   конечный   результат   своей   работу   и   тем   самым
стимулирует детей для дальнейшей творческой деятельности
Можно сушить на воздухе Можно лепить из цветного теста
Можно лепить из неокрашенного теста для дальнейшей росписи изделий
С игрушками из соленого теста можно играть
Если покрыть поделки лаком – сохранятся надолго.
   Вот   какое   оно   волшебное   тесто!   Сколько   развивающего,
коррекционного, воспитательного потенциала несет оно в себе.
   Такой   вид   деятельности   доступен   дошкольникам,   интересен   и
приятен людям всех возрастов.
 Спасибо вам за помощь.
   Буду   рада,   если   вы   будете   использовать   соленое   тесто   в   работе   с
детьми.
 В заключении я хочу раздать вам памятки по технологии приготовления
соленого теста. «Технология изготовления
теста для лепки»

Мир начинается с тебя –

об этом помни,
В   тебе   живет   цветок
добра – его не скомкай.
Взрасти его сквозь ложь
обид и слез ненастья
                                         Воспитатель
МДОУ «Детский сад №94»
                                         Ильяшенко
Светлана Валентиновна.
И   подари   ему   любовь   и

счастье.

                                   Памятка

                                               Технология
изготовления теста.
Соленое   тесто   замешивается   из   муки,
соли,   воды.   Но   этого,   как   правило,
недостаточно. Обычно в тесто добавляют
ингредиенты,
дополнительные

необходимые   для   придания   тесту   таких
качеств,   как   эластичность   и   прочность.
Выбор того или иного рецепта зависит от
тех   задач,   которые   вы   перед   собой
ставите.
Вода обычно добавляется на глаз, так как
ее  количество   зависит  от используемого
сорта   муки.   Главное,   чтобы   тесто   не липло к рукам, не расплывалось из – за ее
избытка и не трескалось и не крошилось
от чрезмерной сухости.
Рецепт приготовления теста №1:
Такое тесто хорошо подходит для лепки
изделий
требующими тщательной проработки.
  мелкими   деталями,
с
 200 г муки,
 200 г соли,
 100 г. крахмала.
Рецепт №2:
Это   тесто   отличается   прочностью   и
эластичностью.
 200 г. муки,
 200 г. соли,
 2/3 ч. л. обойного клея.
Рецепт №3:
Это тесто эластичное, пластичное.
 200 г. муки,
 200 г. соли,
 1 ст. л. растительного масла.
Замешивание теста:
 Хорошо   перемешиваем   муку   с
солью.
 Добавляем   воду   небольшими
порциями,   масло.   Если   тесто
цветное   –   краситель   добавляем   в
воду   и   хорошо   перемешиваем.
Вода   должна   быть   прохладной.
Вымешиваем тесто. Под действием
тепла ваших рук тесто становится
мягким,   эластичным.   Но   оно   не
должно   липнуть   к   рукам,   такое
тесто не будет держать форму при
лепке,   и   желаемый   результат   не
получиться.
Если   тесто   слишком   мягкое   –
добавьте немного муки и соли.
Готовое   тесто   положите   в

целлофановый пакет и подержите
его   в   холодильнике   хотя   бы
полчаса.

file_name: мастер-класс по лепке из соленого теста.docx

intro:
С каждым годом  выявляется все больше детей, имеющих некоторые отклонения в развитии.
Человеческие руки – это тот инструмент, при помощи которого можно повлиять на общее развитие ребенка; пальцы рук наделены большим количеством рецепторов, посылающих импульсы в центральную нервную систему человека.
А какая деятельность дает нам возможность развить гибкость и подвижность  пальцев рук, активизируя тем самым соответствующие отделы мозга?
Лепка – одно из любимейших занятий детей.
Лепить можно из различных материалов: глины, пластилина, воска, песка, соленого теста.

title: Мастер – класс на тему: «Лепка из соленого теста и применение этого вида в работе с детьми дошкольного возраста».


extracted_text:
Конспект НОД по ознакомлению с окружающим миром
«Месяцев в году двенадцать»
Программное содержание:


  закрепить и обобщить знания детей о временах года, месяцах, днях
недели, частях суток;
 закрепить знание детей о цветах радуги;
Оборудование:   музыкальное   сопровождение   песня   «Вот   оно   какое,   наше
лето!», доска, полоски из бумаги семи цветов радуги, дидактическая  игра
«Собери букет» (изготовленная совместно с детьми).
Ход НОД:
1. Игра со стульями
Воспитатель (предлагает детям поиграть «в стулья»):
Собирайся, народ, кто «в стулья» играть идет.
Крышка закрывается
Никто не принимается,
Ребята все считаются.
(Дети вслух хором пересчитывают количество игроков)
Воспитатель:  стульев нужно взять на один меньше. (Дети называют, а затем
ставят по кругу необходимое количество стульев).
Воспитатель:   приготовились, начали. Дети играют под музыку «Вот оно
какое – наше лето! ».
1 Игра закончена, и воспитатель спрашивает у детей: «Под какую музыку мы с
вами играли? » (Ответы детей).
Воспитатель: как вы думаете, почему сегодня я выбрала именно эту песенку?
(Ответы детей)
Воспитатель:   какое у нас за окошком сейчас время года? А какое время
года наступит после весны? А в каком стихотворении мы с вами, знаем, как
меняются времена года и сколько месяцев в году?
2.   Коллективное   прочтение   вслух   стихотворения   «Месяцев   в   году
двенадцать», (сопровождаемое движениями по тексту)
Месяцев в году двенадцать,
Вспомним их, давайте, братцы,
Бьем в ладоши раз, два (Хлопают в ладоши)
Начинается зима
В ней декабрь и январь и
И с метелями февраль
Дружно топаем ногами, (Топают ногами)
Вот весна не за горами
Тает снег, бежит капель
Наступают март, апрель.
Пятый месяц это май, (Сжимают и разжимают ладошки)
Крикнем лету: «Прилетай! » (Делают ладонями приглашающие движения)
2 Солнце светит, нос не хмурь (Хмурим носики)
К нам пришли июнь, июль.
В августе мы сено косим, (Выполняют движения имитирующие косьбу)
Вслед за ним приходит осень.
Осенью, не забывай, собирают урожай.
В сентябре и октябре
Дождик часто на дворе
В ноябре пойдет снежок,
Нука повтори стишок!
3. Месяцы лета
Воспитатель:  Ребята, в каких строчках этого стихотворения говорится о
лете и месяцах лета? (Ответы детей) правильно, молодцы. А какие приметы
есть у июня?
Пришел июнь
«Июнь! Июнь! »,
В саду щебечут птицы.
На одуванчик только дунь
И весь он разлетится.
Воспитатель: Ребята, а после июня какой месяц приходит? (Ответы детей)
Какие приметы июля вы знаете?
3 Сенокос идет в июле
Гдето гром гремит порой
И готов покинуть улей
Молодой пчелиный рой.
Правильно, в июле косят сено, гремит гром. Ребята, когда мы с вами слышим
гром? (Ответы детей).  Правильно, когда идет гроза.  А что  еще бывает  во
время грозы? (Ответы детей)
4. Гром, молния, радуга
Правильно, молния. Мы сначала видим молнию или слышим гром? (Ответы
детей) Молодцы. Ребята, а после грозы, что мы с вами видим на небе? (Ответы
детей)   Правильно,   радугу.   А   вы   знаете   цвета   радуги?   Сколько   цветов   у
радуги? А что вам помогает запомнить их? Какие вы знаете «запоминалки»?
Каждый
Охотник
Желает
Знать
Где
Сидит
Фазан
Как
Однажды
4 Жак
Звонарь
Головою
Снес
Фонарь
Красный
Оранжевый
Желтый
Зеленый
Голубой
Синий
Фиолетовый
Воспитатель: Пройдет июнь, июль и наступит третий месяц лета – август.
Собираем в августе урожай плодов.
Много людям радости после всех трудов.
Солнце над просторными нивами стоит
И подсолнух зёрнами чёрными набит.
Что такое нивы? (Ответы детей)
Воспитатель:  Лето   –   это   время   года.   Но   в   году   есть   еще   три   времени
назовите   их,   пожалуйста.   (Ответы   детей).   Каждое   время   года   делится   на
5 месяцы, сегодня мы с вами вспоминали месяцы лета, назовите их еще раз,
пожалуйста.   (Ответы   детей)   Месяцы   делятся   на   недели.   Сколько   дней   в
неделе? (Ответы детей) Как они называются? (Ответы детей) Дни тоже можно
поделить,   на   что?   (Ответы   детей)   Все   вместе   утро,   день,   вечер   и   ночь
образуют что? (Ответы детей (сутки) .
Воспитатель:   вот наступит лето и у нас с вами будет много суток, чтобы
радоваться   лету.   Что   вам   больше   всего   нравится   в   нем?   (Ответы   детей)
Нравится вам ходить летом в лес?
5. Физминутка
Летом дети в лес идут (дети шагают на месте,
Что там только не найдут!
Справа   зреет   земляника   (поворачивают   голову   налево   и   делают   жест
левой рукой, как бы показывая на ягоды,
Слева сладкая черника (поворачивают голову налево и делают жест левой
рукой, как бы показывая на ягоды) .
На кустах висит малинка (поднимают руки и голову вверх)
Соберем ее в корзинку (делают движения поочередно правой и левой рукой,
как бы собирая ягоды в воображаемую корзину) .
А под елочкой на кочке (приседают, как бы заглядывают за кочку)
Увидали мы грибочки.
Все грибочки соберем (делают движения поочередно правой и левой рукой,
как бы собирая грибы в воображаемую корзину) .
И домой их отнесем (шагают на месте) .
6 Воспитатель:  нравится   вам   любоваться   красивыми   цветами,   которые
распустятся летом? Как назвать эти цветы? Весной тоже есть цветы? Как
называются цветы, которые цветут весной? Почему они так называются?
6. Дидактическая игра «Собери букет».
Воспитатель:  кто любит порхать летом по цветам? (ответы детей)
Я предлагаю вам сделать своих бабочек.
7. Изготовление обрывной аппликации «Бабочка».
7

file_name: 12 месяцев по ознакомлению с окружающим миром в старшей группе.docx

intro: Эта работа пригодится в работе воспитателям дошкольного образования. закрепление и обобщение знаний детей о временах года, частях суток, днях недели, месяцах. Закрепить знания детей о цветах радуги. Изготовление совместно с детьми дидактической игры. Прочтение вслух стихотворения "Месяцев в году двенадцать".

окружающий мир

group: Дисциплины

title: Конспект  по ознакомлению с окружающим миром «Месяцев в году двенадцать»


extracted_text:
Татар теленнән дидактик материаллар.
(4 нче сыйныф, кабатлау  гомумиләштерү дәресләре өчен )
Сүз төзелеше.
1.Кушымчаларның нинди булуына карап, сүзләрне ике төркемгә бүл:
* дуслык, җәйге, гөлнең, ташлы, якка, гөлле, җәйдән, ташта, якташ.
2. Тамыр сүздән файдаланып, таблицаны тутыр:
Кушма сүз
Тамыр сүз
Ясагыч кушым.
сүз
Парлы сүз
Көн
Баш
Тимер
   Түбәндәге сүзләрне кулланып, “Әбиләрдә кунакта” дигән темага хикәя төзеп
яз:    ашсу, тәмтом, өчпочмак, балмай, ашъяулык, оекбаш, җиләк
җимеш, савытсаба.

Исем.
1. Бер баганага  язучыларның, икенчесенә композиторларның исем
фамилияләрен яз:
*Салих Сәйдәшев, Фәрит Яруллин, Габдулла Тукай, Фәнис Яруллин,
Галимҗан Ибраһимов, Нәҗип Җиһанов, Абдулла Алиш, Александр
Ключарев.
2. Бер баганага шәһәр исемнәрен, икенчесенә елга исемнәрен аерып яз:
*Түбән Кама, Идел, Кама, Чистай, Бөгелмә, Мишә, Агыйдел, Яшел
Үзән, Алабуга.
3. Тиешле урынга күплек сан кушымчаларын ялгап, җөмләләрне күчереп яз.
*1.Циркта ике куян... барабан какты. 2. Кышын куян... агач кайрысын
кимерәләр. 3. Мин “Өч аю...” әкиятен укыдым. 3. Кышның салкын
айларын аю... йоклап үткәрәләр.
4.     Китап
5. Эч, чик, җиң, чык
җөмләләр төзеп яз.
  сүзләре төрле сүз төркемнәре булырлык итеп,
  сүзен төрле килешләрдә кулланып, хикәя төзеп яз. Сыйфат.
1. Авазлар һәм хәрефләр саны төрле булган биш сыйфат уйлап яз.
2. Яхшы гадәт адәм итәр, яман гадәт әрәм итәр, дип тәмамланган кыска
гына хикәя яз.
3. Сыйфатлар кергән берничә мәкаль  яз.
4.  Зифа,   кара,   озын,   шаян,   тырыш,   акыллы,   җылы,   тәмле
сыйфатларыннан төрле дәрәҗәләр ясап яз.

Фигыль .
1. Мәкальләрне язып бетер. Фигыльләрнең заманын билгелә.
*Кем эшләми, ... .
*Тырышкан – табар, ... .
*Күп укыган ... .
*Югалган акча табыла, ... .
2.”Язгы каникуллар” темасына 45 җөмлә яки кечкенә генә хикәя
яз. Кулланылган фигыльләрнең заманын, затсанын билгелә.
3.Якты, таба, кабартма, суга сүзләре төрле сүз төркемнәре
булырлык итеп, җөмләләр уйлап яз.
Алмашлык.
1. Хикәянең башын күчер. Зат алмашлыкларын кулланып, аның
дәвамын уйлап яз.
    *Ирек һәм Айрат – дуслар. Алар бер йортта яшиләр, бергә укыйлар.
Малайлар һәрвакыт бергә уйныйлар, еш кына дәресләрен дә бергә
әзерлиләр.
     Беркөнне Айрат авырып китте.
2. Мин  алмашлыгын төрле килешләргә куеп, “Үзем турында” дигән
хикәя уйлап яз.
1.Рәвешләр кергән бер ике мәкаль  уйлап яз.
Рәвеш. 2.Фразеологик әйтелмәләрне бер сүз белән алыштырып яз.
*Хан заманында
*Диңгездән бер тамчы
*Башыннан аягына кадәр
*Әби патша заманында
Җөмлә. Кисәкчәләр.
1. Өрәңге(дә), усак(та) сүзләре белән ике җөмлә төзеп яз. Берсендә
алар – урынвакыт килешендәге исем, ә икенчесендә исем белән
кисәкчә булсыннар.
2. Авыл(да), шәһәр(дә) сүзләре белән ике җөмлә төзеп яз.
Берсендә алар – урынвакыт килешендәге исем, ә икенчесендә исем
белән кисәкчә булсыннар.
3. Җөмләне укы. Шул җөмләдән, өйрәнгән кисәкчәләрне төрле
сүзләр янына куеп, берничә яңа җөмлә төзеп яз.
*Без быел авылга кайттык.
*Балалар иртәгә урманга баралар.
4.Сүзләрдән сүзтезмәләр төзеп яз. Үзең язган сүзтезмәләрне
кертеп, җөмләләр төзе.
*Зур, тырыш, көмеш, бала, кыңгырау, авыл.
*Чиста, озын, иртәнге, һава, кояш, толым.
5. Сүзләрдән сүзтезмәләр төзеп яз. Үзең язган сүзтезмәләрне
кертеп, җөмләләр төзе.
* Зур, тырыш, көмеш, бала, кыңгырау, авыл.
* Чиста, озын, иртәнге, һава, кояш, толым.
6. Схемаларга туры килгән җөмләләр уйлап яз. Аларның баш
кисәкләрен билгелә.
(нәрсә?)                   (нишли?)
(нинди?) (кемнәр?)                (нишлиләр?)
                                 (кайда?)
Татар теленнән дидактик материаллар.(3 нче сыйныф)
Фигыль.
№1*Укубелем алу турындагы фигыльләр яз.
*Шул фигыльләрне файдаланып, мәктәп тормышы турында кечкенә хикәя яз.
№2.*Кешенең хис һәм кичерешләрен белдерә торган фигыльләр яз.
     Үрнәк: сөенү, борчылу.
№3.*Түбәндәге фигыльләргә мәгънәдәш фигыльләр табып яз:
 Соңга кала ..., суга ..., төзи ..., сызлый ..., туза ..., туңа ..., бетерә ....
№4.*Түбәндәге фигыльләргә мәгънәдәш фигыльләр табып яз:
Кычкыра ..., көлә ..., ачулана ..., ашыга ..., уйный ..., шатлана ... .
№5.*Түбәндәге фигыльләрне, үрнәктә күрсәтелгәнчә, төркемләп яз:
       Язу, җырлау, көлү, чәчү, шатлану, бию, сөрү, тырмалау, казу, елау, утыру,
сөенү, борчылу, чабу, бару, сөйләү, уку, йөрү, йөгерү, шаулау, йөзү, сикерү, уйлау.
Үрнәк:
Физик хезмәтне белдергән:
Акыл хезмәтен белдергән:
№6.*Күп нокталар урынына тиешле фигыльләрне куеп укы.
    Менә яз да ... . Басуның калку урыннары кардан ачылып, кара балчык ... , кояш
җылысында җир өсте сулана ... .Урамнардан, тыкрыклардан  чылтырап соргылт
сулы гөрләвекләр... .Зур үзәннәргә җыелган язгы кар суы, зур көмеш җәймә булып,
кояш астында ерактан ук ялтырап күренә, менәменә берәр урыннан ерылып агып
китәргә ... .
     Оялары алдындагы кечкенә баскычларда сыерчыклар әле бер якка, әле икенче
якка   борылаборыла   көннәр   буе  ...  .  Агач   башларында   тынгысыз   песнәкләр   ...,
кызылтүшләр,   матур   йоннарын   борыннары   белән   төзәткәләп,   миләш   ботагында
көязләнеп   ... .Ферма   тирәсендә   киң   бушлыкта,  койрык   чәнчеп,   колхоз   тайлары
чабып ... .
       Фигыльләр:  йөри, утыра, сайрый, тора, җитте, башлады, күренә, акты,
чыркылдый.
     *Ияләрен һәм хәбәрләрен генә алып, җөмләләрне яз. Фигыльләрнең заман
кушымчалары астына сыз.
Хәрәкәтне белдергән:
 Хис һәм кичерешләрне белдергән: №7.*Җырла  фигылен   барлык   затларда,   хәзерге   һәм   киләчәк   заманнарда
төрләндереп яз.
№8.*Җыя, чыга, чаба фигыльләрен боерык формасында яз.
№9.*Фигыльләрне   үткән   заманның   башка   формасына   алыштырып,   өзекне
күчереп яз.
       Яз җиткән. Укучылар гөл үстерергә уйлаганнар. Хәлил туфрак алып килгән.
Кызлар туфракны савытларга салганнар. Балалар савытларга гөлләр утыртканнар.
Җәй җиткән. Гөлләр матур булып үскәннәр.
Үрнәк: Яз җитте.
Кушма һәм парлы сүзләр.
№1.*Беренче   төркемдәге   сүзләргә   икенче   төркемдәге   сүзләрнең   мәгънә
ягыннан туры килә торганнарын сайлап, кушма сүзләр төзеп яз:
1)чуер, өч, Ак, ил, Кара, күп, Ил, Ялан, Чибәр, ялан, су, таш.
2)почмак, таш, баш, гиз, борын, почмак, дус, тау, кул, баш, саклагыч, баш,
аяк.
№2.*Түбәндәге сүзләрдән кушма һәм парлы сүзләр яса:
Ара, бил, чага, тирә, бау, хатын, бала, кыз, көн, баш, җиләк, кала, багыш,
җимеш.
№3.*Түбәндәге сүзләрдән парлы һәм кушма сүзләр ясап яз:
Ата, боз, иртә, аңа, кич, әйләнә, үрдәк, кош, каз, корт, тирә, көн, почмак, һич.
№4.*Нокталар   урынына   тиешле   кушма   һәм   парлы   сүзләрне   куеп,   өзекне
күчереп яз.
   Безнең колхоз ... басуы белән янәшә генә йөз илле гектар ... чәчкән иде. ...
гына килмә, ул ... үзенең куе сары эшләпәләре белән кояшка карап утыра.
Аның   ...   сапсары   читле   эшләпәләренең   уртасында   ...   бал   кортлары   була.
Алар шул эшләпәләрдән ... бал җыялар.(Гариф Галиев).

көнбагыш, чачаклычачаклы, кайвакытта, һәрчак.
№5.*Җөмләләрне   укы   һәм   парлы   сүзләрне   табып,   тиешле   билгеләр   куеп,
күчереп яз.
       1)Кичә мәктәптә ата аналар җыелышы булды. 2)Әхмәт абый мал туар
абзарын салам, чүп чардан вакытында чистартып тора. 3)Апа әнигә аш су
әзерләргә, табак савытлар юарга булыша. 4)Хатын кызлар чиләк көянтә белән
су китерәләр.
№6.*Түбәндәге мәгънәләрне белдергән кушма сүзләрне табып, дәфтәреңә яз.
        1)Алма  бирә  торган  агач  ....  . 2)Әйбер  пешергәндә   таба  тота  торган
җайланма   ....   .   3)Эшләгәндә,   кеше   алдына   ябыла   ....   .   4)Ак   төстәге,
  Кушма   һәм   парлы   сүзләр:   ашыгаашыга,   карабодай,   һәрвакыт, сулыкларда яшәүче күчмә кош .... . 5)Җәй көне үзенең озын борыны белән
кешеләрне тешләүче бөҗәк .... .
№7.*Җөмләләрне күчереп яз.
    Менә көньяктан күксел болыт күтәрелде. Бераздан капкара болыт бөтен
күк йөзен каплап алды. Ялтйолт яшен яшьнәде, өзлексез күк күкрәде. Агач
яфракларыннан тамган эре тамчылар безнең өсбашыбызны манма су итте.
”Барыбер   җебедек   инде.   Тизрәк   кайтып   калыйк”,   диештек   тә   авылга
йөгердек.(М.Пришвин)
№8.*Түбәндәге сүзләрдән парлы сүзләр ясап яз:
1)басу, эреле, аш, тирә, чокыр, савыт, килде, кирле, юк, чиле, ертык.
2)пешле, портык, кырлар, бар, ваклы, мырлы, су, китте, як, саба, чакыр.
Чилепешле сүзен нинди сүз белән алмаштырып була?
Сүз төзелеше (2,3 нче сыйныфлар)
№1
*Дус сүзеннән тамырдаш сүзләр ясап языгыз.
*Шул сүзләрнең берсе белән җөмлә төзеп языгыз.
№2
*Яшь сүзеннән тамырдаш сүзләр ясап языгыз.
*Шул сүзләрнең берсен кертеп, җөмлә төзеп языгыз.
№3
*Юл сүзеннән тамырдаш сүзләр ясап языгыз.
*Шул сүзләрнең берсен кертеп, җөмлә төзеп языгыз.
№4
*Бирелгән сүзләрнең төзелешен тикшерегез.
     Җырчылар, уенчык, печәнчеләр, болынлык, элгечтә, кискеч
не, шатлыктан, җылылык.
№5
*Бирелгән сүзләрне төзелеш ягыннан тикшерегез.
      Кошчылык, урманга, балыкчы, мәктәпкә, эшче, юлда, урамга,
кискеч, эштә.
№6
*Нокталар урынына тиешле кушымчалар куеп, җөмләләрне күчереп
языгыз.
      Кош... җылы як... очып киттеләр. Минем абыем нефть... булып, апам укыту... булып эшли.
№7
*Нокталар урынына тиешле кушымчалар куеп, җөмләләрне кү
череп языгыз.
      Әбием күз... киеп укый. Дус...ның кадерен белегез.
№8
*Кушымчалар ялгап, яңа сүзләр ясагыз.
      Утын.  Ач.
№9
*Нокталар урынына тиешле кушымчалар куеп, җөмләне күче
реп языгыз.
      Уку...лар хезмәт дәресендә эл...ләр ясадылар.
№10
 *Чаңгы, юл, таш сүзләренә кушымчалар ялгап, яңа сүзләр ясагыз.

                                  Фигыль(3,4 нче сыйныфлар)
№1
*Кешенең тойгы һәм кичерешләрен белдерә торган  фигыльләр  уйлап
языгыз.
Үрнәк: сөенү,...
№2
*Укубелем алуга карата фигыльләрне языгыз.
Үрнәк: язабыз,...
№3
*Бирелгән фигыльләргә охшаш мәгънәле фигыльләр уйлап языгыз.
Соңга кала  ... , суга  ... , сызлый  ... , туза  ... .
№4
*Бирелгән фигыльләргә охшаш мәгънәле фигыльләр уйлап языгыз.
 Ачулана  ... , ашыга  ... , ялтырый  ... , бизи  ... .
№5
*Бирелгән фигыльләрне төркемләп языгыз. Язу, җырлау, көлү, чәчү, шатлану, бию, сөрү, казу, елау, сөенү,
борчылу, чабу, уку, йөрү.
Хезмәтне белдергән фигыльләр:
Хәрәкәтне белдергән фигыльләр:
Хис һәм тойгыны белдергән фигыльләр:
Сүз. Сүзнең мәгънәсе.
1. Бирелгән сүзләргә антонимнар яз.
зур –
якты –
каты –
биек –
озын –
бара –
баса –
дус – 2. Урман, дус сүзләренә тамырдаш сүзләр яз. Берничә җөмлә төзе.
3. Шушындый өлешләрдән торган сүзләр уйлап яз.
1. Тамыр + сүз ясагыч кушымча;
2. тамыр + сүз төрләндергеч кушымча;
3. Тамыр + сүз ясагыч кушымча + сүз төрләндергеч кушымча.
4. Сүзләрнең тамыр һәм кушымчаларын билгелә.
Эшче, кышкы, дуслаш, өйдә, мәктәпләрне, уенчыклар.
1.Бирелгән сүзләргә синонимнар яз. йөгерә
көлә
кызу –
матур –
салкын – 2. Тамырларны гына күчереп яз.
Каенлык, язучылар, җирле, ауга, матур.
3. Лексик мәгънәләре уртак булганнарын гына яз.
      1. Көнлек, көндәгечә, көнләшә, көндәлек.
      2. Чәчә, чәчкеч, чәчле, чәчү.
      3. Ачкыч, ачлык, ача, ачык.
      4. Сулыш, сулый, сула, сулы.
1.  Җәй, яра, кара, җәя, йөз  сүзләрен төрле мәгънәләрдә кулланып
сүзтезмәләр яз.
2. Якты сүзенә 23 тамырдаш сүз яз. Алар белән җөмләләр төзе.
3. геч, кеч, гы, ге, у, ү кушымчалары белән сүзләр уйлап яз.
4. Шушындый өлешләрдән торган сүзләр уйлап яз.
      1. Тамыр;
      2. Тамыр + сүз ясагыч кушымча + сүз ясагыч кушымча;
      3. Тамыр + сүз төрләндергеч кушымча + сүз төрләндергеч кушымча.
1. Омонимнарны күчереп алыгыз.
Кар сулары челтерәп ага.
Безгә килде Нәҗип ага.
                       Апа тышта элә кер,
                       Ә син әйдә өйгә кер.
Килеп җитте инде яз
Син бүген гел бишлегә яз.
                       Әллә кая киткән таба,
                       Я, кайсыгыз тизрәк таба.
Корзинкада йөз алма,
Рөхсәтсез аны алма.
2.  Кыш,   көй,   бал  сүзләренә   предметның   билгесен   белдерә   торган
тамырдаш сүзләр яз. Тамырын билгелә.
3. Сүз төзелеше буенча тикшер.
    Җимлек, уйный, яфраклар, җырчылар, ачкыч.
4. Таш, ташлык, ташчы, таштан тамырдаш сүзләрен кулланып кечкенә
текст төзе. 1. Антонимнарны язып бетер.
        1. Чулман зур елга, ә Ык ... .
        2. Җәен көннәр озын, ә кышын ... .
        3. Көньякта җылы, ә төньякта … .
        4. Ак сыер торып китә, ... сыер ятып кала.
        5. Эшчән бәхетне эшендә күрер, ... бәхетне төшендә күрер.
2.  Сүзләрне   ике   баганага   бүлеп   яз.   Беренче   баганага   сүз
төрләндергеч кушымчалар ялганган сүзләрне, ә икенче баганага сүз
ясагыч кушымчалар ялганган сүзләрне яз.
        1. Дәресләр, дәреслек, дәрестә;
        2. Ауда, аучы, аулый;
        3. Сөзә, сөзде, сөзгеч;
        4. Эшли, эштә, эшче.
3. Икеөч тамырдаш сүзләр рәте төзе. Тамырны билгелә.
4. Тамыр сүзләрне генә күчереп яз.
   Җырчы, җыр, җырга;
   Яхшы, яхшылык, яхшыру;
   Тапкач, табыш, тап;
   Тек, тегүче, тегә.
1.  Баллы,   бал,   умарта,   умарталык,   умартачы  тамырдаш   сүзләрен
кулланып кечкенә текст төзе.
2. Суга сүзен төрле мәгънәләрдә кулланып җөмләләр төзеп яз.
3.  “Барлык сүзләрдә дә сүзнең нинди өлеше була?” –  дигән сорауга
җавап бир. Шушындый өлештән торган 5 сүз уйлап яз.
4. Сүз төзелеше буенча тикшер.
Хайваннар, кошчылык, кайту, көлү, көнгә, борычла. Тест.
Дөрес җавапны тап.
1. а) лексик мәгънә ул сүзнең сан, килеш, заман белән төрләнүе;
    б) сүзгә бирелгән аңлатма ул сүзнең лексик мәгънәсе.
2. а) тамырлары бертөрле булган сүзләр – тамырдаш сүзләр;
    б) тамырлары һәм лексик мәгънәләре уртак булган сүзләр –
     тамырдаш сүзләр.
3. а) синонимнар – капма каршы мәгънәле сүзләр;
    б) синонимнар – охшаш мәгънәле сүзләр;
    в) синонимнар – бертөрле әйтеләләр һәм мәгънәләре төрле
     булган сүзләр.
4. а) синонимнар җөмләнең лексик мәгънәсен үзгәртәләр;
б) синонимнар җөмләне матурлыйлар;
в) җөмләләрдә сүзләрне кабатламаска мөмкинлек бирәләр.
5. а) антонимнар – охшаш мәгънәле сүзләр;
    б) антонимнар – капмакаршы мәгънәле сүзләр;
    в) антонимнар  әйтелеше һәм язылышы бертөрле, әмма мәгънәсе
    төрле сүзләр.
6. а) антонимнар әкиятләрдә еш очрыйлар;
    б) антонимнар мәкальләрдә еш очрый.
Исем.
1. Башта кем? аннары нәрсә? сорауларына җавап бирүче исемнәрне
язып ал.
     Айдар кошларны ярата. Кыш көннәрендә бакчадагы җимлеккә җим
салырга   да   онытмый.   Ә   җәй   көннәрендә   әнисенә   тавыкчебеш,   каз
үрдәкләрне карарга булыша. Бүген ишек алдына әтисе ике күркә алып
кайтып куйды.
2. Мәктәп сүзен килешләр белән төрләндер. Берничә җөмлә яз.
3. Ялгызлык исемнәренә мисаллар яз.
      1) бәйрәмнәр, тарихи вакыйга, истәлекле көннәр:
      2) китап, газетажурнал исемнәре:
      3) географик атамалар:
      4) хайван кушаматлары: 4. Исемнәрне күплек санына куеп яз.
     Дошман, бәйрәм, тел, кыр, рәсем, бау, сүз, бала.
   Күплек санда 3 җөмлә яз.
1. Түбәндәге төркемнәргә исемнәр сайлап яз:
Үсемлекләр:
Кешеләр:
Яшелчәләр:
Һөнәрләр:
Табигать күренешләре:
2. Исемнәрнең килешен билгеләп күчереп яз.
    Без Алабугада яшибез һәм Алабуганы яратабыз. Алабуга – борынгы
шәһәр. Алабугага бик күп кунаклар килә. Алабугада матур урыннар
бик күп.
3. Күплек сандагы исемнәрне берлек санына куеп языгыз.
        Урындыклар,   урманнар,   илләр,   гөмбәләр,   дәфтәрләр,   бүрәнәләр,
ташлар, балыклар, таулар.
     Исемнәрне берлек санда кулланып 3 җөмлә яз.
4.  Чулман сүзен төрле килешләрдә кулланып кечкенә текст төзеп
яз.
1.  Ялгызлык   исемнәрен   бер   баганага,   уртаклык   исемнәрен   икенче
баганага яз.
       Безнең Татарстан елгаларга бай. Иң зурлары – Идел һәм Чулман.
Чулманның   кушылдыклары   Нократ   һәм   Агыйдел.   Кечерәк   елгалар:
Олы Чирмешән, Ык, Зөя, Мишә, Казансу, Тойма. Алар балыкка бай.
2. Укучылар сүзен килешләр белән төрләндереп яз. Төрле килешләр
кулланып берничә җөмлә төзе.
3. Түбәндәге төркемнәргә мисаллар яз.
       Ризыклар: Бөҗәкләр:
       Йорт җиһазлары:
       Уку әсбаплары:
       Җәнлекләр:
4.  Яраткан   чәчәгең   турында   кечкенә   текст   яз.   Исемнәрнең
килешләрен билгелә.
1.  Өч   җөмлә   уйлап   языгыз.   Беренче   җөмләдә   урман   иялек
килешендә, икенче җөмләдә юнәлеш, өченче җөмләдә урынвакыт
килешендә булсын.
2. Исемнәрне берлек санда яз.
    Көннәр, походлар, колыннар, алъяпкычлар, шоферлар, күгәрченнәр,
чияләр.
    3 җөмлә төзе.
3. Ялгызлык исемнәренә мисаллар яз.
    Язучылар:
    Елгалар:
    Әдәби әсәрләр:
    Бәйрәмнәр:
4. Көзге эшләр турында 34 җөмлә яз. Исемнәрнең асларына сыз.
1. Исемнәргә кушымчалар өстәп күчереп яз.
    Урман... кечкенә генә бер өйдә үзенең бәтиләре белән бер кәҗә яши.
Кәҗә һәр көн  саен  урман... азык эзләргә китә. Ул урман... кайткач,
мөгезләре белән ишекне шакылдата да җырлый. Әниләре бәтиләрен сөт
белән сыйлый да, тагын урман... китә.
2. Бирелгән исемнәрдән кушымчалар ярдәмендә тамырдаш исемнәр
ясап яз. Эш, таш, күз, сер, иген, сугыш, җыр, бай.
    Берничә җөмлә төзеп яз.
3.  Ялгызлык   исемнәрен   кулланып   яраткан   китабың   турында   34
җөмләдән торган текст төзе.
4. Капмакаршы мәгънәле исемнәр сайлап яз.
   Көн  ..., шатлык  ..., дус  ..., җәй  ..., яхшылык  ..., малай  ..., файда
 ..., тау  ... .
  Үзең теләгән парын алып җөмлә яз.
1.  Юл  сүзен   беренче   җөмләдә   юнәлеш,   икенче   җөмләдә   чыгыш,
өченче җөмләдә урынвакыт килешенә куеп өч җөмлә яз.
2. Исемнәрнең кушымчаларын төшереп калдырып, тамыр исемнәр
яса.
     Сердәш, сыйныфташ, эшче, сүзлек, кошчык, җирлек.
     Ясаган исемнәрең белән 3 җөмлә яз.
3. Күплек сандагы исемнәрне табып кушымчаларын билгелә.
     Бу җирдә күп булды сугышлар,
     Янгыннар, явымнар, давыллар,
     Киселде күп батыр тормышлар.
     Янды зур калалар, авыллар,
     Ил өчен барды иң зур көрәш,
     Давыллы, дарылы елларда.
     Сеңде бу туфракка күпме яшь,
     Күпме кан тамды бу кырларга.
4.  Ялгызлык   исемнәре   кулланып   яраткан   язучың   турында   45
җөмләле текст төзе.
1. Түбәндәге төркемнәргә исемнәр уйлап яз.
    Эш кораллары:
    Йорт хайваннары:
    Транспорт:
    Ашлыклар: Киемнәр:
2. Исемнәрне тап, грамматик мәгънәләрен билгелә.
     Урманда үсеп утырган чукчук толымлы, ак күлмәкле каеннан нәни
генә бер орлык алан уртасына килеп төшкән.
3. Кием сүзен күплек санына куеп килешләр белән төрләндереп яз.
4.  Кармаклар,   балык,   дуслар   калкавыч  сүзләрен   кулланып   кечкенә
текст төзе.
1. Исемнәрнең килеш һәм санын билгелә.
    Сәламәт тәндә  сәламәт акыл. Бәләкәй эшләрдә түземсез булсаң, зур
эшләрне дә эшли алмассың.
2. Ялгызлык исемнәренә мисаллар яз.
    Шәһәрләр:
    Урамнар:
    Хайван кушаматлары:
    Җырчылар:
    Тарихи вакыйгалар:
3. Кар сүзен төрле килешләрдә кулланып 3 җөмлә яз.
4. Исемнәргә күплек һәм иялек килеш кушымчалары ялгап яз.
     Агач, каләм, күл, урман, кыр.
Тест. Дөрес җавапны сайла.
1. а) исем – нинди? кайсы? соравына җавап бирүче сүз төркеме.
    б) исем – кем? нәрсә? соравына җавап бирүче сүз төркеме.
2. а) ялгызлык исемнәре баш хәрефтән языла.
    б) ялгызлык исемнәре юл хәрефеннән языла.
3. а) ялгызлык исемнәре килешләр белән генә төрләнә.
    б) ялгызлык исемнәре килешләр һәм сан белән төрләнә.
4. а) кеше һәм хайван исемнәре кем? соравына җавап бирәләр.
    б) кеше исемнәре генә кем? соравына җавап бирәләр.
5. а) күплек сандагы исемнәр килешләр белән төрләнми.
    б) исемнәрнең берлек һәм күплек саны да килешләр белән төрләнә.
6. а) исем – сүз төркеме.
    б) исем – җөмлә кисәге.
7. а) исем хәрәкәтне атый.
    б) исем билгене атый.
    в) исем предметны атый.
8. а) ялгызлык исемнәре – кеше исемнәре, атамалар.
    б) ялгызлык исемнәре – үсемлек, транспорт, эш кораллары. Алмашлык.
1.  Мин, без  алмашлыкларын килешләр белән төрләндер. Бу алмашлыкларны
төрле килешләрдә кулланып 3 җөмлә яз.
2. Нокталар урынына тиешле алмашлыкларны куеп яз.
    Рөстәм икенче сыйныфта укый. ... мәктәпкә һәр көн саен кичегеп бара. Әнисе ...
уятауята   алҗып   бетә.   Киенә   башлагач   ...   өсбаш   әйберләрен,   аяк   киемнәрен
тапмыйча   аптырап   бетә.  Әйберләрен   эзләп   маташа   торгач  ...  ашарга   да   вакыт
калмый.  Авызы   турсайган,  чәче   тузган   көйгә   Рөстәм   мәктәпкә   барып   керә.  ...
билгеләре дә “3”ледән артмый.
3. Сорауларга җаваплар яз, алмашлыкларның асларына сыз.
   Син ничәнче сыйныфта укыйсың?
   Сезнең сыйныфта ничә укучы?
   Син нинди фәннәрне яратасың?
4. Алмашлыкларны тап, грамматик мәгънәләрен билгелә.
              Арыш.
         Арыш камылы
         Исең китәрлек,
         Юан да түгел үзе әллә ни.
         Минем гайрәтне таты дигәндәй,
         Нинди җил генә аңа бәйләнми.
         Җилгә нәрсә соң,
         Исә дә исә,
  Ник   шунда   барлык   таулар
ишелми.
 Даулаша камыл:
 Башагының ул
 Бер орлыгын да төшерми.
 Кадерен белә,
 Төшерми аны.
   Синең яраткан китабың бармы?
   Сез нинди түгәрәкләргә йөрисез?
1.  Син, сез  алмашлыкларын килешләр белән төрләндер. Бу алмашлыкларны
төрле килешләрдә кулланып 3 җөмлә яз.
2. Мөмкин булган урыннарда Варя сүзе урынына алмашлыклар куеп яз.
        Варя   исемле   бер   кызның   песнәге   булган.   Песнәк   бер   дә   сайрамый   икән.
Көннәрдән   бер  көнне  Варя читлек  янына  килгән  дә: “Песнәк  бер  генә  сайрап
күрсәт инде,” – дигән.
      Песнәк Варяга: “Син мине иреккә чыгар, мин иректә көнозын сайрармын,” –
дигән.
3. Җәяләрне ач, алмашлыкларның кушымчаларын дөрес яз.
     (Без) бабай гаиләдә иң олы кеше. (Ул) хәзер туксан яшь, (мин) тугыз яшь. (Без)
бабай белән сөйләшергә яратабыз. Бабай (мин) үзенең яшьлеген сөйли. Ә (мин)
(ул) мәктәптәге хәлләрне сөйләргә яратам. (Без) бергә бик күңелле.
4. Алмашлыкларның грамматик мәгънәләрен билгелә.
              Безнең әби күзлек кия.
       Җөй тегәргә саплый энә.
       Энә күзе кечкенә Җебе үтми, аннан һич тә.
       “Улым, синең күзең үткен,
       Саплап бир,” – дип, миңа килә.
1.  Ул, алар  алмашлыкларын килешләр белән төрләндер. Бу алмашлыкларны
төрле килешләрдә кулланып 3 җөмлә яз.
2. Мөмкин булган урыннарда Алия сүзен алмашлыклар белән алмаштыр.
          Алиянең   берүзенә   күңелсез.   Курчакларыннан   да   туеп   бетте   инде   Алия.
Алиянең  күзләренә  мөлдерәп  яшь  тулды. Алия  тәрәзә  аша  тышка  карап  тора.
Балалар мәктәптән кайталар. Бик тә йөрисе килә шул Алиянең мәктәпкә.
3. Төшеп калган алмашлыкларны куеп, текстны күчереп яз.
      ... Чаллы шәһәрендә яшим. Апа ... хат язган. Ул ... кышкы ялның башлануын
сораган. Кышкы ял вакытында ... үзләренә кунакка чакырган. ... апага җавап хаты
яздым. Хатта ... кунакка барачагымны әйттем.
4. Алмашлыкларны тап, грамматик мәгънәләрен билгелә.
          Шар кабартып очырдым
          Мин узган көн һавага.
          Исем китеп, сокланып
          Карап тордым аңарга.
          Күзләдем болыткача
          Аның менеп җиткәнен,
          Биектәге җил белән
          Бик еракка киткәнен.
1.  Мин  алмашлыгын төрле килешләрдә кулланып 6 җөмлә яз, килешләрен
билгелә.
2. Нокталар урынына алмашлыклар куеп яз.
         ... таныш урманчы килде. ... бурсык оясы карарга чакырды. ... елга буена
килдек. Яр буенча бурсыклар оясы иде. Бурсык ... күргәч оясына кереп качты.
3. Сорауларга җавап яз, алмашлыкларның астына сыз.
    Сезнең гаиләдә ничә кеше?
    Синең әтиең һәм әниең кайларда эшлиләр?
    Син аларга ничек булышасың?
    Сиңа дәрес әзерләргә кем булыша?
    Сез буш вакытта гаиләгез белән нишләргә яратасыз?
    Сезгә дусларыгыз киләме?
4. Алмашлыкларны тап, грамматик мәгънәләрен билгелә. Мин аудан кайтып килә идем. Эт минем алдан чаба. Кинәт ул туктап калды.
Мин юл буенда кечкенә чыпчык баласы күрдем. Ул оясыннан егылып төшкән һәм
селкенмичә утыра.
    Минем этем аңа якын килә башлады. Якын агачтан карт чыпчык атылып төште.
Ул үзенең баласын каплады.
1. Ул алмашлыгын төрле килешләргә куеп 6 җөмлә яз.
2. Сызылган исемнәрне алмашлыклар белән алыштыр.
      Төлке турында, төлке тавык урлый дип начар хәбәр йөри. Чынлыкта
бу төлкегә сирәк туры килә. Төлке тычкан аулый. Төлкенең сизгерлеге
искиткеч! Тычкан чыелдап кына куя, төлке әллә каян килеп тә чыга.
3. Алмашлыкларны төрле килешләргә куеп, текстны күчереп яз.
        Кар өстенә энҗе тамчылар тама. (Алар) төнен барлыкка килгән боз
сөңгеләр очыннан тамалар. (Алар) үз көйләре, үз моңнары бар. Каенсуы
эчәбез дип (ул) җәрәхәтлибез икән. (Ул) ярыкларына паразит гөмбәләр
эләгә. (Алар) каенның үзәгенә үтеп кереп аны черетә башлыйлар.
Алмашлыкларны тап, грамматик мәгънәләрен билгелә.
               Мин һәр ел кышка песнәкләр өчен җимлек ясыйм. Ләкин без
аларга һәрвакытта да мәрхәмәтле түгел. Ачлыктан песнәкләр салкында
күпләп   кырыла.   Алар   җәен   күп   үрчем   китерә.   Язын   аларның
кайберләре туган урманнарына кире кайта. Кайталар да җыр сузалар.
Тест
Дөрес җавапны тап.
1. а) алмашлыклар фигыльне алыштырып киләләр.
    б) алмашлыклар сыйфатны алыштырып киләләр.
    в) алмашлыклар исемне алыштырып киләләр.
2. а) алмашлыклар зат белән генә төрләнәләр.
    Б) алмашлыклар сан белән генә төрләнәләр.
    В) алмашлыклар зат, сан, килеш белән төрләнәләр. Сыйфат.
1. Сыйфатлар сайлап яз.
     Предметның төсен белдерүче сыйфатлар:
     Предметның тәмен белдерүче сыйфатлар:
     Предметның формасын белдерүче сыйфатлар:
     Характерны белдерүче сыйфатлар:
     Хәләтне белдерүче сыйфатлар:
     Предметның күләмен белдерүче сыйфарлар:
2. Җәя эчендәге сорау урынына кирәкле сүзне куеп, җөмләләрне яз.
       Күпер киң, ә басма (нинди?). Аркан юан, ә җеп (нинди?). Сөт сыек, ә
каймак (нинди?). Ат зур, ә куян (нинди?). Таш каты, ә мамык (нинди?).
3. Сыйфатларга синонимнар яз.
    Матур  ..., зур  ..., батыр  ..., кызу  ..., усал  ..., пөхтә  ..., игелекле  ...,
калын  ... .
4. Билгеләр буенча предмет исемен бел һәм яз.
     Кояшлы, кызу, җилсез ... .
     Зәңгәр, болытсыз, тыныч ... .
     Тирән, киң, зур ... .
     Көзге, салкын ... .
     Яшел, яфраклы, биек ... .
Белешмә өчен сүзләр: агач, яңгыр, көн, елга, күк.
1. Синоним сыйфатларны табып яз.
      Зур, матур, олы, зирәк, өлкән, күркәм, нәфис, тапкыр, дәү, чибәр,
зиһенле, эре, гүзәл, акыллы, дәү.
2. Сыйфатларны үзләре бәйләнгән исемнәре белән күчереп яз.
    Бүре – усал җанвар. Аны урман санитары диләр. Ул урманда авыру
җәнлекләрне эләктерә. Бүре азык эзләп, ерак араларны үтә. Ул акыллы һәм   хәйләкәр.   Бүре   кызыл   төстән   курка,   аны   ут   дип   белә.   Кышын
аларны кызыл флагчыклар ярдәмендә дә аулыйлар.
3. Күп нокталар урынына тиешле сыйфатлар куеп яз.
   Акылы кысканың теле ... .
   Ялкау атның йөзе һәрвакыт ... .
   Теле оста, ә кулы ... .
    Эше җайлының ашы да ... .
Сүзнең кыскасы, бауның ... яхшы.
1. Билгеләре буенча предмет исемнәрен яз.
    Сусыл, баллы ... .
    Тәгәрәк, агач ... .
    Биек, текә ... .
    Чәчәкле, ефәк ... .
Белешмә өчен сүзләр: күлмәк, өстәл, алма, тау.
2. Сыйфатларны синонимнар белән алыштырып яз.
       Салкын кыш кошларга куркыныч. Уңган кеше бар эшкә дә өлгерә.
Матур көн күңелгә шатлык өсти. Усал бүредән кешеләр дә курка.
3. Үрнәк буенча исемнәрдән сыйфатлар ясап яз.
     Төн – төнге, бүген  ..., яз  ..., кич  ... .
     Баш – башлы, таш  ..., кояш  ..., сызык  ... .
     Җай – җайсыз, бал  ..., тоз  ..., су  ... .
4.  Сыйфатлар   кулланып   үзеңнең   яраткан   йорт   турында   текст
төзе.
1. Күп нокталар урынына тиешле сыйфатларны куеп, җөмләләрне
тутырып яз.
     Көн озын, ә төн ... .
     Акбур ак, ә күмер ... .
     Лимон әче, ә бал ... .
     Җәй көне көннәр коры, ә көз көне ... . Тиен кечкенә, әаю ... .
2. Күп нокталар урынына бирелгән сыйфатларны куеп яз
     Сызылып ... таң атты. Каракош сырты артыннан ... кояш күтәрелде.
Күк йөзе ... төс алды. Һава суытып җибәрде. Төн буе буранлап яуган ...
кар ... салкын белән бергә җиргә ябышты.
    Сыйфатлар: кыпкызыл, чалт аяз, җепшек, кышкы, иртәнге.
3.  Исемнәрдән   сыйфатлар   ясап,   мәгънәсенә   туры   килерлек
сыйфатлар белән яз.
    Кыш, иртән, ал, үлән, уй, болыт, җавап, яңгыр.
4.  Сыйфатлар   кулланып,   дустыңның   тышкы   кыяфәте   турында
текст төзе.
1. Сыйфатларны үзләре бәйләнгән исемнәре белән яз.
     Юл чатында ялгыз гына
     Үсеп утыра бер карт имән
     Тирәягы яшел чирәм,
      Ботаклары җиргә тигән.

җилфер
      Җилфердәтә яфракларын.
2. Җәя эчендәге аңлатмаларны бер сүз белән яз.
   (Шикәр салынган) чәй.
   (Эш яратмый торган) кеше.
   (Күтәреп булмастай) таш.
   (Бер нәрсәсен дә кызганмый торган) кеше.
   (Кулны пешерә торган) су.
3. Сыйфатлардан исемнәр ясап яз. Алар белән 3 җөмлә яз.
    Коры – корылык, тырыш, караңгы, батыр, начар, дөрес, матур.
4. “Кышкы иртә” дигән темага кечкенә текст төзе.

сүзтезмәләрен куллан.
      Имән җырлый искә төшереп
      Шаулап үткән яшь чакларын.
      Җилле көнне юлчыларны
      Имән саклый җиляңгырдан
      Җылы биреп, җил су үтмәс
      Яшел чуклы юрганнан.
          Таң   җилләре   җилфер
      Ак   бәс,   сихри   матурлык,   көмештәй   кар   бөртекләре,   аяз   күк
1. Антоним сыйфатлар яз. Парларын кулланып 3 төмлә төзе.
коры –
шома –
ялкау –
сай – ак –
куе –
   (Башаклары тулган) арыш.
   (Төрле төстәге) карандашлар.
якты –
куркак –
2. Исемнәргә мәгънәләре туры килерлек 3әр сыйфат яз.
Куян ... .
Елга ... .
Кыз ... .
Яз ... .
Таш ... .
3.  Сыйфатлар   өстәп   җыйнак   җөмләләрне   җәенке   җөмләләргә
әйләндереп яз.
       Кыш җитте. Кар яуды. Табигать йокыга талды. Урманда тынлык.
Аю йоклый. Куян утыра. Төлке тычкан эзли.
4.  Үзеңә   ошаган   кыргый   хайван   турында   күбрәк   сыйфатлар
кулланып текст төзе.
1.  Табышмакларның   җавабын   тап,   сыйфатларны   исемнәре   белән
күчереп яз.
  а) Кар астында кышлаган,
      Тунын яшел тышлаган.
  б) Кош түгел – оча,
       Елан түгел – чага.
       Чәчәкләргә кунып,
       Татлы азык таба.
  в) Чуар, йомшак күлмәге,
        Тотсаң, уңа бизәге;
2. Җәя эчендәге аңлатмаларны бер сүз белән яз.
   (Көмештән ясалган) алка.
   (Таштан ясалган) юл.
   (Балыкка бай) күл.
3. Сораулар урынына сыйфатлар куеп яз.
    Февраль кышның (нинди?) ае. (Нинди?) юрган ябынган кырларда яктылык
балкый. (Нинди?) юкә һәм каен ботаклары кояшта бакыр төсе уйната.
    Февраль күгендә (нинди?) болытлар күренә. Февраль – иң (нинди?) ай.
     Белешмә өчен сыйфатлар: карлы, соңгы, ак, яшь, оешоеш.
4.Сыйфатлар   кулланып   яраткан   үсемлегең   турында   кечкенә   текст
төзе.
        Тоттырмый: китә очып
        Я кала җирдә посып.
   г) Эче каты, тышы күк,
        Уртасында ите күп.
   д) Түгәрәк, ай түгел,
        Сары, ә кояш түгел,
        Тәмле, тик шикәр түгел,
        Койрыклы – тычкан түгел. 1.  Балан  һәм  чияне  тәме   буенча,  мәче  һәм  тычканны  зурлыгы   буенча,
тимер һәм мамыкны авырлыгы буенча, инеш һәм елганы тирәнлеге буенча
билгеләп яз.
     Үрнәк: Балан әче, ә чия баллы.
2. Билгеләре буенча исемнәрен тап.
   Айлы ..., кояшлы ..., тирән ..., балыксыз ..., бөдрә ..., куркак ..., яшелле ...,
агулы ... .
3.  Сыйфатларны   үзләре   бәйләнгән   исемнәре   белән   күчереп   яз.
Сынамышларны исеңдә калдыр.
    Кышкы кар – көзге икмәк.
    Суык төлке тунлыга сәлам бирә, ертык тунлының куенына керә.
    Суган кабыгы калын булса, кыш салкын була.
    Кыш корсагы бик озын.
    Кышын кар күп булса, җәй яңгырлы булыр.
4. Сыйфатларны кулланып “Минем әнием” дигән темага кечкенә хикәя
яз.
Тест.
Дөрес җавапны сайла.
1. а) сыйфат – җөмлә кисәге.
    б) сыйфат – сүз өлеше.
    в) сыйфат – сүз төркеме.
2. а) сыйфат предметның эшен белдерә.
    б) сыйфат предметның билгесен белдерә.
    в) сыйфат предметны белдерә.
3. а) сыйфат фигыльне ачыклый.
    б) сыйфат исемне ачыклый. Фигыль
1.Фигыльләрне түбәндәге төркемнәргә бүлеп яз,
            Предметның
     1.Эшен атаучы фигыльләр:
     2.Хәрәкәтен атаучы фигыльләр:
     3.Хәлен атаучы фигыльләр:
         Көри, ашый, йөгерә, йоклый, елмая, җыештыра, дәвалый, бара, сөйли,
уйный, йөзә, юа, сөртә, кайгыра, сөенә, сөрә, моңлана.
2.Исемнәрдән күплек сан, 3нче заттагы фигыльләр ясап яз:
    Уй, җыр, тоз, эш, бик,сан, күз, таш, сак.
3.Бар, кил боерык фигыльләрен зат һәм сан белән төрләндереп яз.
4.Түбәндәге   фигыльләрне   кулланып,   “Кошлар   турында   кайгыртыйк”
дигән темага текст төзегез:
     Ачыгалар, очалар, көтәләр, кайгырталар, җим салалар, туңалар, рәхмәт
әйтәләр. 1.Бирелгән сүзләргә тамырдаш фигыльләр яз:
   Бүләк, каравылчы, сак, үтенеч, яшел, салкын, шат, дөрес, кыш.
2.Бирелгән сүзләрдән җөмләләр төзеп яз.Фигыльләрнең астына сыз:
   а) оештырдылар, бию, торналар, сазлыкта.
   б) түгәрәккә,кошлар, җыелдылар.
   в) аякларында, алар, сикерделәр һәм озын, әйләнделәр.
   г) кайбер, канатларын, торналар, кактылар.
3.Кайт, сөйлә, фигыльләрен хәзерге заман хикәя фигыль формасына куй.
Затсан белән төрләндер. Шулар белән 3 җөмлә яз.
4.Фигыльләрне тап, аларның грамматик категорияләрен билгелә.
   Данлы егет ил өчен үләр. Ир егет үзе өчен туа, ил өчен үлә. Кыюны курку
алмый. Батырлар елмаеп үләләр.
1.Фигыльләр өстәп яз.
Нәрсә нишли?
    Яңгыр ..., буран ..., аш ..., кояш ..., балык ..., җил ..., елан ..., чишмә ...,
карга ..., үрдәк ..., сандугач ... .
2.Хәзерге заман фигыльләрен үткән заманга куеп яз.
       Җәйнең матур көннәрендә Казанда һәм авылларда сабан туйлары
башлана. Халык мәйданнарга чыга. Колга башларында чиккән сөлгеләр,
яулыклар, төрле бүләкләр чуарланып тора. Ат чабышлары, көрәшләр,
йөгерешләр башлана. Халык уңышларга йомгак ясый, бәйрәм итә.
3. Түбәндәге фигыльләргә мәгънәдәш фигыльләр табып яз.
    Ватыла –
    Елмая –
    Бөгелә
   3 җөмлә төзеп яз.
    Саный –
    Йөгерә
    Мактана – 4. “Математика дәресендә” дигән темага текст төзе.
1.  Йөгер,   сула   фигыльләрен   киләчәк   заман   хикәя   фигыль
формаларына куй. Затсанда төрләндер.
2. Фигыльләрнең тамырын һәм кушымчаларын билгелә.
     Киләчәк, җыярбыз, барачак, яшердем, качтым, түзәрбез, утарбыз,
өзелер.
3.  Үткән   заман   хикәя   фигыльләрен   киләчәк   заман   хикәя
фигыльләренә үзгәртеп яз.
     Менә ямьле яз да җитте. Урамдагы чана эзләреннән гөрләвекләр ага
башлады. Җылы яктан кайткан кошлар оя ясарга керештеләр.
         Шул көннәрдә безнең ана каз да бөтенләй сәерләнеп китте. Ул
көннәр буе ишек төбеннән китми башлады.
4.  “Шәһәрдә   кышкы   эшләр”  дигән   темага   хәзерге   заман   хикәя
фигыльләрен кулланып кечкенә текст төзе.
1. Түбәндәге сүзләрдән җөмләләр төзеп яз, фигыльләрнең асларына
сыз.
      Буранлы, китте, кыш, салкын.
      Кояшлы, килде, яз, җылы.
      Кар, акты, сулар, шаулап.
      Җылы, киткән, якка, кайта, кошлар, башлады.
2.  Сала,   бирә
 фигыльләрен   алдан   хикәя   фигыльнең   зат
формаларына, соңыннан боерык фигыльнең зат формаларына куй.
Бу сүзләрне кертеп берничә җөмлә төзе.
3. Мәкальләрне язып бетер.
       Кем эшләми, шул ... .
       Сабанда сайрашмасаң, ындырда ... .
       Күп укыган, күп ... .
       Ни чәчсәң, шуны ... . Нинди китап укысаң, шундый кеше ... .
4. Бер предметка туры килгән барлык эшләрне яз.
      Үрнәк: эт өрә, чаба, ята, ашый, йоклый, эчә, тешли, саклый, талый,
иярә, күрә, ишетә, сагалый, таный, аулый, ярата, курка, эзли, кача ....
       Кеше, каз, каен, су.
1.  Капмакаршы   мәгънәле   фигыльләрне   парлап   күчер,
табышмакларга җавап яз.
       а) Тау төшкәндә ат була,
            Менгәндә агач була.
       б) Аты бара, тәртәсе кала.
       в) Аяклары, куллары бар ....
            Нәкъ кеше төсле үзе.
            Мин сөйләшәм, ә ул дәшми –
            Авызыннан чыкмый сүзе.
        г) Мине һаман сорыйлар, көтәләр
            Ә күренсәм – качалар.
       д) Өе ак, баганалары кызыл,
            Суга керә, коры чыга.
1. Күп нокталар урынына фигыльләр өстәп яз.
    Татар халык шагыйре Габдулла Тукай 1886 нчы елда ... . Бик яшьләй ятим
калган Габдулланың балачагы күңелле ... . Ул төрле кешеләр кулында ... .
Бик зирәк һәм сәләтле ... . Г.Тукай күренекле шагыйрь булып ... .
2.  Сора,   бәйлә  фигыльләрен   хикәя   фигыль   формасына   куеп,   үткән
заманда затсан белән төрләндереп яз.
3. Фигыльләрне күчереп яз, грамматик категорияләрне билгелә.
                                       Зәки агай балтасы.
     Зәки агайның балтасы
     Кич булгач кына тына.
     Таң аттымы уяна да
     Тук та тук агач юна.
4. “Балалар канатлы дусларын көтә” дигән темага хикәя төзе.
     Ферма салды, клуб салды,
     Йортлардан урман үсте
     Күптән түгел безнең өчен
     Мәктәп төзергә күчте. Фигыльләргә сыз.
1. Фигыльләрне үткән заманның башка формасына алыштырып, өзекне
күчереп яз.
         Яз җиткән. Укучылар гөл үстерергә уйлаганнар. Хәлил туфрак алып
килгән. Кызлар туфракны савытларга салганнар. Балалар савытларга гөлләр
утыртканнар.
2. Яза, эшли хикәя фигыльләрен боерык фигыльләргә әйләндереп затсан
белән төрләндер. Җөмләләр яз.
3. Төзүче хезмәтенә караган фигыльләр яз. Җөмләләр төзе.
4. “Урамда” дигән кечкенә хикәя төзе.
1.  Сибә,   ята  хикәя   фигыльләрен   боерык   фигыльгә   әйләндереп   затсан
белән төрләндереп яз. Җөмләләр төзе.
2.                       Язгы эшләр.
     Яз көне игенчеләрнең кыр эшләре башлана. Уҗымнарга күбрәк дым алып
калу   өчен,   кырларга   кар   сулары   тоталар,   тиресне   чәчүлек   җирләргә
тараталар,   җиргә   ашлама   сибәләр.   Алмагачларның   түбәнге   өлешләрен
дарулы  измә  белән  буйыйлар,  барлык  агач  төпләрен  казып  йомшарталар,
чүпләрдән тазарталар.
3. Фигыльләрне генә язып ал, грамматик категорияләрен күрсәт.
      Сыерны сыйла, ул сине сыйлар.
      Дөрес сөйләгән котылган, ялган сөйләгән тотылган.
      Язны көтәргә көздән әзерлән.
      Белгән белгәнен эшли, белмәгән беләген тешли.
4. Укытучы һөнәренә караган фигыльләр яз. Җөмләләр төзе.
1. Фигыльләрне түбәндәге төркемнәргә бүлеп яз.
       Физик хезмәт:
       Акыл хезмәте:
       Хәрәкәт:
       Хис һәм тойгы:
      Язу, җырлау, көлү, шатлану, бию, уру, сөрү, тырмалау, казу, елау,
утыру, сөенү, борчылу, чабу, бару, сөйләү, уку, йөрү, йөгерү, шаулау,
йөзү, сикерү, уйлау.
2.  Чик, тышла боерык фигыльләрен үткән заман хикәя фигыльләренә
әйләндереп затсан белән төрләндереп яз. Җөмләләр төзе. 3. Фигыльләрнең грамматик категорияләрен билгелә.
       Үтәр, сакласын, килерләр, җыячак, үткәр, ялтырар, башлады.
4. Табиб хезмәтенә караган фигыльләр яз. Җөмләләр төзе.
Тест.
  Дөрес җавапны тап.
1. а) бару, эш кушу, чакыру, өндәүне белдерүче фигыль – хикәя
    фигыль.
    б) предметның эше, хәле турында хәбәр итүче фигыль – хикәя
    фигыль.
2. а) боерык фигыль предметның эше, хәл турында хәбәр итә.
    б) боерык фигыль боеру, эш кушу, чакыру, өндәүне белдерә.
3. а) хикәя фигыль зат, сан, заман белән төрләнә.
    б) хикәя фигыль затсан белән төрләнә.
4. а) боерык фигыль зат, сан, заман белән төрләнә.
    б) боерык фигыль затсан белән төрләнә.
Җөмлә.
1. Ике баганадагы сүзләрдән сүзтезмәләр төзеп яз.
       җылы
       тырыш
       текә
       куе
       күчмә
       яшел
       укучы
       яңгыр
       урман
       тау
       яфраклар
       кошлар 2. Җөмләләрне генә аерып яз. Баш кисәкләрнең астына сыз.
    Дәфтәргә яза. Алсу яза. Матур яза.
    Дәрес әзерли. Укучы әзерли. Кич әзерли.
    Чирәмдә йөзә. Йөгереп йөри. Чебиләр йөри.
3. Сүзтезмәләрне генә аерып яз. Сүзләр бәйләнешен ук белән күрсәт.
  Әбисе Алсуны бик иркәли, бер эш тә эшләтми. Барын да үзе эшли. Ә
Алсу бакчага бара, я кояш нурларында кызына, я уйный, я уйный көлә,
я шаяра. Ул кулларын кадерләп кенә тота.
4. Түбәндәге сүзтезмәләрне файдаланып кечкенә текст төзеп яз.
               Агачлардагы бөреләр, матур тавышлар, җылы кояш, күңелле
көннәр.
1. Җөмләнең баш кисәкләрен генә күчереп ал. Кайсы сүз төркеменә
керүләрен билгелә.
       Мин калада яшим. Бабам белән әбием авылда торалар. Быел җәй
мин аларга кунакка кайттым. Бабам бер дә тик утырмый, һаман эшли.
Кешеләр аны “алтын куллы” диләр. Кулы нәрсәгә тисә, шуны эшли.
2. Иртәнге чык сүзтезмәсе белән җөмлә төзе. Бу җөмләне җөмлә
кисәкләре буенча тикшер, сүзтезмәләрне күчереп яз.
3. Алмашлыклар кулланып сорау, хикәя, өндәү җөмләләр яз.
4. Бирелгән сүзләрдән җөмләләр төзе.
     Яңа ел, була, таңы, күңелле.
     Төрле, урамнарда, төстә, лампалары, электр, яна.
     Күңел, кешеләр, очалар.
     Көлү, бөтен, музыка, җирдә, яңгырый, тавышлары.
     Бәхет, таңы, илгә, яңа ел, алып, килә.
1. Җөмлә ахырына кирәкле тыныш билгеләрен куеп күчереп яз.
     Менә Нәсимә килеп җитте.
      Нәсимә, мәсьәләңне бир әле,  диде Айдар.
      Әллә син аны чишмәдеңме?
      Булмады шул. Кая, бир инде тизрәк.
      Нигә уйларга иренәсең?
  Шулай да ул малайга дәфтәрен сузды.
2. Иярчен кисәкләр өстәп җөмләләрне тулыландырып яз. Көймә йөзә. Укучы уйный. Дәрес бара. Гөл үсә. Әни тегә.
Баш кисәкләрнең астына сыз.
3.  Җөмләләрне   сүз   төркемнәре   һәм   җөмлә   кисәкләре   буенча
тикшер, сүзтезмәләрне күчереп ал.
     Сандугачлар безнең урманнарга апрель ахырында кайталар.
4. Текстны укы, 45 җөмлә өстәп язып бетер.
          Урман   тынлыгында   кар   шыгырдаган   тавыш   ишетелде.   Урман
аланына поши чыкты.
1.  Сүзтезмәләрне язып, алар арасындагы бәйләнешне уклар белән
күрсәт.
       Җил кырга кар ташый. Аннары урманга килә, агач ябалдашларын
йолка. Ботаклардагы кар җиргә сибелә. Агачлар җил көен тыңлыйлар.
Бер заман җил каядыр китеп югала.
2.  Хикәя, сорау, өндәү җөмләләр яз. Хикәя җөмләне сүз төркеме
һәм җөмлә кисәкләре буенча тикшер.
3.  Җөмлә   ахырында   тиешле   тыныш   билгеләрен   куеп,   җөмлә
чикләрен дәрес билгеләп күчереп яз.
    Без ял көне урманга киттек их, ямьле дә соң язгы урман нинди тавыш
килә   анда   сыерчык   үзенең   моңлы   җырын   суза   икән   ничек   матур
җырлый икән ул.
4. Шушы сүзтезмәләрне кулланып “Балыкчылар” дигән темага хикәя
яз.
           Балык тотарга, җәйге иртә, балыклы күл, зур чуртан, көмештәй
чабак, су астындагы калкавыч.
1. Җыйнак җөмләләрне җәенке җөмләләргә әйләндереп яз.
          Яз   килде.   Кояш   җылытты.   Карлар   эри.   Күлләр   җыелды.   Балалар
уйныйлар. Агачлар төренде. Сыерчыклар сайраша.
2. Бирелгән сүзләрдән җөмләләр төзе.
    Наилә, кардан, Вәли, өйделәр, Юра, һәм, тау.
    Сәлим, алмады, тау, катнаша, ясауда.
    Ул, иде, ята, авырып.
    Тау, чыкты, булып, биек, тә, шома, да. Балалар,шудылар, рәхәтләнеп.
    Чыкты, ти здән, Сәлим дә, терелеп.
    Чана, ул, да, шуарга, теләде.
3. Ия белән хәбәрне генә яз. Нинди сүз төркеменә карауларын билгелә.
    Безнең урманда биек агачлар үсә. Яз көне авылда хуш ис тарала. Агачтагы
шыткан бөреләр шундый ис тараталар. Агачны кеше утырта. Кеше үзе үлгәч
тә, истәлеге яши.
4.  Түбәндәге   сүзтезмәләрне   кулланып  “Бакчадагы   язгы   эшләр”  дигән
темага хикәя төзе. Түбәндәге сүзтезмәләрне куллан.
     Агач утырту, җир казу, язгы көннәр, яшь үсентеләр, тырышып эшләү.
1.   Башта   сыйфат   һәм   исемнән,   аннары   исем   һәм   исемнән   төзелгән
сүзтезмәләрне   күчереп   яз.   Шул   сүзтезмәләрнең   берничәсен   кертеп,   3
җөмлә төзеп яз.
    Якты көн, якын дус, урман буе, бәрәңге басуы, йорт ишеге, фатир ачкычы,
буяулы дәфтәр, күлмәк җиңе, бозлы яңгыр, ипи савыты.
2. Җөмләләрне җөмлә кисәкләре һәм сүз төркемнәре буенча тикшер.
                                        Энҗе чәчәк.
     Яз җитте. Кояш җиргә җылы нурларын сибә. Күләгә һәм дымлы урманда
энҗе чәчәк үсә. Без бу нәфис хуш исле чәчәкне яратабыз. Энҗе чәчәк –
язның бүләге. Бу матурлыкны кешеләргә сакла.
3. Җыйнак җөмләләрне җәенке җөмләләргә әйләндереп яз.
     Балалар бардылар. Алар җыйдылар. Тиен сикерә. Тәнзилә күрде. Болыт
чыкты. Яңгыр ява. Балалар йөгерделәр.
4. Түбәндәге темага кечкенә текст төзе.
      Киң болында һәр җәй саен
      Чәчәкләр була.
      Ал, сары, ак чәчәкләргә
      Бал корты куна.

 Дөрес җавапны тап.
1. а) сүзтезмә ике сүздән тора.
    б) сүзтезмә ике яки берничә сүздән тора.
    в) сүзтезмә үзара бәйләнгән ике яки берничә сүздән тора.
2. а) сүзтезмә тәмамланган уйны белдерә.
    б) сүзтезмә тәмамланган уйны белдерми.
3. а) кайсы сүздән сорау куелса, шул сүз ияртүче була. б) сорау куелган сүз ияртүче була.
    в) кайсы сүздән чыгып сорау куелса, ул сүзне ияртүче, сорау куелган сүз
иярүче була.
4. а) ия, хәбәр – баш кисәкләр.
    б) ия, хәбәр – иярчен кисәкләр.
5. а) ия белән хәбәрдән генә торган җөмлә җәенке җөмлә дип атала.
    б) ия белән хәбәрдән генә торган җөмлә җыйнак җөмлә дип атала.
    в) ия белән хәбәрдән һәм иярчен кисәкләрдән торган җөмлә җәенке дип
атала.
6. а) сорау җөмләдән соң өндәү билгесе куела.
    б) өндәү җөмләдән соң нокта куела.
    в) хикәя җөмләдән соң сорау билгесе куела.
    г) сорау җөмләдән соң сорау билгесе куела.
    д) өндәү җөмләдән соң өндәү билгесе куела.
    е) хикәя җөмләдән соң нокта куела.
  Дөрес җавапны тап.
1. а) лексик мәгънә ул сүзнең сан, килеш, заман белән төрләнүе;
    б) сүзгә бирелгән аңлатма ул сүзнең лексик мәгънәсе.
2. а) тамырлары бертөрле булган сүзләр – тамырдаш сүзләр;
    б) тамырлары һәм лексик мәгънәләре уртак булган сүзләр –
     тамырдаш сүзләр.
3. а) синонимнар – капма каршы мәгънәле сүзләр;
    б) синонимнар – охшаш мәгънәле сүзләр;
    в) синонимнар – бертөрле әйтеләләр һәм мәгънәләре төрле
     булган сүзләр.
4. а) синонимнар җөмләнең лексик мәгънәсен үзгәртәләр;
б) синонимнар җөмләне матурлыйлар;
в) җөмләләрдә сүзләрне кабатламаска мөмкинлек бирәләр.
5. а) антонимнар – охшаш мәгънәле сүзләр;
    б) антонимнар – капмакаршы мәгънәле сүзләр;
    в) антонимнар  әйтелеше һәм язылышы бертөрле, әмма мәгънәсе
    төрле сүзләр.
6. а) антонимнар әкиятләрдә еш очрыйлар;
    б) антонимнар мәкальләрдә еш очрый.

Дөрес җавапны сайла.
1. а) исем – нинди? кайсы? соравына җавап бирүче сүз төркеме.
    б) исем – кем? нәрсә? соравына җавап бирүче сүз төркеме. 2. а) ялгызлык исемнәре баш хәрефтән языла.
    б) ялгызлык исемнәре юл хәрефеннән языла.
3. а) ялгызлык исемнәре килешләр белән генә төрләнә.
    б) ялгызлык исемнәре килешләр һәм сан белән төрләнә.
4. а) кеше һәм хайван исемнәре кем? соравына җавап бирәләр.
    б) кеше исемнәре генә кем? соравына җавап бирәләр.
5. а) күплек сандагы исемнәр килешләр белән төрләнми.
    б) исемнәрнең берлек һәм күплек саны да килешләр белән төрләнә.
6. а) исем – сүз төркеме.
    б) исем – җөмлә кисәге.
7. а) исем хәрәкәтне атый.
    б) исем билгене атый.
    в) исем предметны атый.
8. а) ялгызлык исемнәре – кеше исемнәре, атамалар.
    б) ялгызлык исемнәре – үсемлек, транспорт, эш кораллары.
   Дөрес җавапны тап.
1. а) алмашлыклар фигыльне алыштырып киләләр.
    б) алмашлыклар сыйфатны алыштырып киләләр.
    в) алмашлыклар исемне алыштырып киләләр.
2. а) алмашлыклар зат белән генә төрләнәләр.
    б) алмашлыклар сан белән генә төрләнәләр.
    в) алмашлыклар зат, сан, килеш белән төрләнәләр
Дөрес җавапны сайла.
1. а) сыйфат – җөмлә кисәге. б) сыйфат – сүз өлеше.
    в) сыйфат – сүз төркеме.
2. а) сыйфат предметның эшен белдерә.
    б) сыйфат предметның билгесен белдерә.
    в) сыйфат предметны белдерә.
3. а) сыйфат фигыльне ачыклый.
    б) сыйфат исемне ачыклый.
   Дөрес җавапны тап.
1. а) бару, эш кушу, чакыру, өндәүне белдерүче фигыль – хикәя
    фигыль.
    б) предметның эше, хәле турында хәбәр итүче фигыль – хикәя
    фигыль.
2. а) боерык фигыль предметның эше, хәл турында хәбәр итә.
    б) боерык фигыль боеру, эш кушу, чакыру, өндәүне белдерә.
3. а) хикәя фигыль зат, сан, заман белән төрләнә.
    б) хикәя фигыль затсан белән төрләнә.
4. а) боерык фигыль зат, сан, заман белән төрләнә.
    б) боерык фигыль затсан белән төрләнә. Дөрес җавапны тап.
1.  а) синонимнар – капма каршы мәгънәле сүзләр;
     б) синонимнар – охшаш мәгънәле сүзләр;
     в) синонимнар – бертөрле әйтеләләр һәм мәгънәләре төрле
     булган сүзләр.
2.  а) антонимнар – охшаш мәгънәле сүзләр;
     б) антонимнар – капмакаршы мәгънәле сүзләр;
     в) антонимнар  әйтелеше һәм язылышы бертөрле, әмма мәгънәсе
    төрле сүзләр.
3.  а) исем – нинди? кайсы? соравына җавап бирүче сүз төркеме.
     б) исем – кем? нәрсә? соравына җавап бирүче сүз төркеме
4.  а) ялгызлык исемнәре баш хәрефтән языла.
     б) ялгызлык исемнәре юл хәрефеннән языла.
5.  а) ялгызлык исемнәре килешләр белән генә төрләнә.
     б) ялгызлык исемнәре килешләр һәм сан белән төрләнә.
6.  а) кеше һәм хайван исемнәре кем? соравына җавап бирәләр.
     б) кеше исемнәре генә кем? соравына җавап бирәләр.
7.  а) исем – сүз төркеме.
     б) исем – җөмлә кисәге.
8.  а) алмашлыклар фигыльне алыштырып киләләр.
     б) алмашлыклар сыйфатны алыштырып киләләр.
     в) алмашлыклар исемне алыштырып киләләр.
9.  а) сыйфат – җөмлә кисәге.
     б) сыйфат – сүз өлеше.
     в) сыйфат – сүз төркеме.
10.а) сыйфат предметның эшен белдерә.
     б) сыйфат предметның билгесен белдерә.
     в) сыйфат предметны белдерә.
11.а) сыйфат фигыльне ачыклый.
     б) сыйфат исемне ачыклый.
12.а) ия, хәбәр – баш кисәкләр.
     б) ия, хәбәр – иярчен кисәкләр.
13.а) сорау җөмләдән соң өндәү билгесе куела.
     б) өндәү җөмләдән соң нокта куела.
     в) хикәя җөмләдән соң сорау билгесе куела.
     г) сорау җөмләдән соң сорау билгесе куела.
     д) өндәү җөмләдән соң өндәү билгесе куела.
     е) хикәя җөмләдән соң нокта куела. Сузык авазларның
 төркемнәре
Калын сузыклар
(твёрдые гласные)
Нечкә сузыклар
(мягкие гласные)
Тартык авазларның
 төркемнәре
Яңгырау тартыклар
(звонкие согласные)
Саңгырау тартыклар
(глухие согласные)
Парсыз тартыклар:
яңгырау
саңгырау
Борын авазлар(сонорные):
яңгырау(звонкие)
Сузык авазларның
 хәрефләре
а   у   о   ы
ә   ү   ө   эе   и
я   ю   е
Тартык авазларның
хәрефләре
б   в   г   д   ж   җ   з
п   ф   к   т   ш   ч   с
й   л   м   н   р
                          х   һ   щ   ц  ң
м    н    ң Сузык авазларның
 төркемнәре
Калын сузыклар
(твёрдые гласные)
Нечкә сузыклар
(мягкие гласные)
Тартык авазларның
 төркемнәре
Яңгырау тартыклар
(звонкие согласные)
Саңгырау тартыклар
(глухие согласные)
Парсыз тартыклар:
яңгырау
саңгырау
Сузык авазларның
 хәрефләре
а   у   о   ы
ә   ү   ө   эе   и
я   ю   е
Тартык авазларның
хәрефләре
б   в   г   д   ж   җ   з
п   ф   к   т   ш   ч   с
й   л   м   н   р
                          х   һ   щ   ц  ң
Борын авазлар(сонорные): яңгырау(звонкие) м    н    ң
Кая? – Куда?
га
гә
га, гә
ка, кә
Кайда? –
Где?
да
дә
Кайдан?–
Откуда?
дан
дән
Кемне? –
Кого? Чего?
Что?
ны
не
да, дә
дан, дән
ны, не
та, тә
тан, тән
ны, не
га, гә
да, дә
нан, нән
ны, не
Калын сузыклар
(твёрдые гласные)
Нечкә сузыклар
(мягкие гласные)
Яңгырау тартыклар
(звонкие согласные)
Саңгырау тартыклар
(глухие согласные)
Борын авазлар
(сонорные м, н, ң):
яңгырау(звонкие)
Калын сузыклар
(твёрдые гласные)
Нечкә сузыклар
(мягкие гласные)
Яңгырау тартыклар
(звонкие согласные)
Саңгырау тартыклар
(глухие согласные)
Үткән заман – прошедшее время.
Отрицательнаяформа.
ды   ган
мады   маган
де   гән
мәде   мәгән
ды, де   ган, гән
мәде, мады      мәгән, маган
ты те   кан, кән
мәде, мады      мәгән, маган Хәзерге заман – настоящее время.
Отрицательная форма.
а, ә, ый, и.
мый, ми.
Барабарбармый
Киләкилкилми
Уйныйуйнауйнамый
Эшлиэшләэшләми

description:
йөгерә
көлә
кызу –
матур –
салкын –

intro: Дидактический материал по татарскому языку для 4 класса является карточки -задания  для предметника, для классного руководителя, для родителей. Очень привлекательный, можно раздавать всем на уроке . Есть все изученные материалы в начальных классах . Наши ученики любят работать такими карточками-заданиями.Дидактический материал по татарскому языку

классное руководство

group: Педагогика

title: Дидактический материал по татарскому языку(4 класс)


extracted_text:
Муниципальное автономное общеобразовательное учреждение
                            средняя образовательная школа № 63 г. Тюмени
                            Творческий проект по технологии
                             Тема: «Шлифовальная колодка»

                                                                            Проект подготовил:
                                                                             ученик 6 «Д» класса
                                                                             Маренин Ярослав
                                                                             Работу проверил:
                                                                             учитель технологии
                                                                             Черноухов Е. В.

                                                                                Тюмень, 2018 Содержание

          1.Обоснование выбора проекта3
          2. Краткий рассказ об изделии3  4
          3. Цели и задачи5
          4. Специфика изделия 6
          5. Выбор варианта7
          6. Выбор лучшей идеи8  9
          7. Чертёж10
          8. Технологическая карта11
          9. Расчёт стоимости12
         10. Самоанализ13

                                                                                2 1.Обоснование выбора проекта
Покупать дорогое специализированное оборудование для использования его в домашних
условиях, не всегда целесообразно. К наиболее простым ручным устройствам шлифовки
относится шлифовальная колодка. Представляю вашему вниманию шлифовальную
колодку,  которую я сделал своими руками. Считаю эту работу очень актуальной и нужной,
так как не секрет, что самая рутинная операция в резьбе  шлифовка. Особенно сложно
вышкуривать маленькие ямочки, мелкие детали. На уроке технологии мы очень много
шлифуем изделия из фанеры и делать это наждачной бумагой и напильниками очень долго
и нудно. Мне пришло в голову изготовить такое, что бы облегчить и сделать более
качественными работы на технологии. Я считаю, что хорошо бы иметь в кабинете
технологии и дома такие колодки для шлифования. Тем более что эти приборы безопасны в
использовании по технике безопасности. Тем более что этот аппарат очень легко и
недорого можно сделать.
                           2. Краткий рассказ об изделии
История шлифования начинается ещё в каменном веке. Около восьми тысяч лет назад люди
освоили технику пиления, сверления и шлифовки. Эти открытия вызвали настоящую
революцию в развитии общества, названную неолитической революцией. Но она не смогла
бы состояться без использования в те далекие времена абразивных материалов. Начались
поиски материалов и минералов, пригодных для производства предметов труда и орудий.
Неолит стал также и временем первого знакомства с самородными металлами  медью,
золотом и серебром. Шлифование как метод обработки известен человеку с незапамятных
времен: тем или иным способом обтачивались и шлифовались практически все создаваемые
человеком орудия охоты и предметы быта. История и развитие разнообразного абразивного
инструмента   неотъемлемая часть истории развития человечества. На ранних этапах
заготовку просто шлифовали о шершавый камень. Затем между заготовкой и
шлифовальным камнем стали подсыпать кварцевый песок. Далее  был освоен процесс
мокрой шлифовки, когда шлифовальную плиту обильно и часто поливали водой. Для
окончательной отделки и полировки древние умельцы применяли измельченный пемзовый
порошок, который наносили с помощью кусочка кожи. Впоследствии древние люди пришли
к пониманию, что лучше шлифует  песок не с реки или моря,  хотя его проще достать,  а
добытый из земли, поскольку кромки у зерна острые,  а у песка на воде за счет
перекатывания и перетирания кромки округляются и для абразивных работ малопригодны.
Потом начали применять другие  природные абразивы: наждак, кремень и прочее. В
зависимости от географического положения, использовались различные абразивы  мелкие
морские ракушки, корунды, гранаты, но основные принципы шлифования практически не
менялись.  Шлифовка позволяла обрабатывать материал любой формы, строения и
твердости.                                       3 Не менее древней является шлифовальная шкурка (наждачная бумага). Некоторые древние
народы применяли как шлифовальную шкурку кожу крокодилов и даже акул.  Абразивные
материалы и инструмент различались в зависимости от традиций и условий конкретного
региона.  По мере совершенствования орудий труда совершенствовался процесс
шлифования. В начале первого тысячелетия  появились первые песчаные ручные точила. И
хотя точильный камень – был непрочный и грубый, результаты работы на нем были
качественны и точны.

                                                                                4
                                   3. Цели и задачи Цель проекта:
       Разработать и изготовить шлифовальную колодку.
       Задачи проекта:
1. Проведение исследования в потребности данного изделия и истории
данной проблемы.
   2. Поиск оптимального варианта данного изделия.
   3. Разработка наиболее эффективной технологии изготовления изделия.
   4. Изготовление изделия в соответствии с научной организацией и
       правилами охраны труда.

                                                                                5
                                         4. Специфика изделия 6
                                          5. Выбор варианта
     1. из плотного пенопласта 2. из полиуретан, металлические прижимы.

           3. из дерева

                                                                                7
                                         6. Выбор лучшей идеи
Я выбрал вариант №3.Наиболее доступным и удобным материалом для изготовленя моей
подставки для шлифовальной колодки является древесина сосны, так как в нашей  области очень широко применяют этот вид древисины для изготовления различных изделий, она
легко поддаётся обработке, хорошо шлифуется, сравнительно недорогая.

 Можно выделить  критерии требований, которые  удовлетворяют будущее изделие:
1. Прочность.
2. Надежность.
3. Технологичность.
4. Эстетичность (дизайн).
5. Удобство.
6. Безопасность.
7. Экономичность.
8. Экологичность.
9. Личная привлекательность.
                                     Экологическая оценка:
При производстве какоголибо изделия очень важно учитывать то, как производство и
эксплуатация  этого изделия влияют на здоровье человека, а также на окружающую среду.
При обработке древесины остаются отходы: опилки, кора, обрезки досок и           и т.д. Эти
отходы можно пускать во вторичную переработку и производить бумагу, искусственные
ткани и т.д. В результате этого окружающая среда не будет загрязняться отходами
деревообработки. Дерево, как мы знаем является самым экологически чистым материалом,
поэтому изделия из натуральной древесины не приносят вред здоровью.
8
                                           Эстетическая оценка:
 Положительные стороны изделия +, отрицательные стороны  + Все технические операции посильны
+ Материалы общедоступные
+ Дешевое, удобное, переносное
+ Улучшает условия для работы на письменном столе
+Закрепляет полученные знания на уроках технологии.
+Развивает творческое мышление.
+ Необычный дизайн и эстетическая привлекательность
На мой взгляд я не увидел в шлифовальной колодке минусов.
 Шлифовальная колодка  сделанная своими руками требует сравнительно небольших
материальных затрат, долговечна в эксплуатации и принесёт.
Итак, изделие   шлифовальная колодка  полностью готово и соответствует разработанным
критериям. Изделие прочное, надежное, экономичное, так как на его изготовление было
потрачено немного материалов. Технология изготовления шлифовальной колодки включает
в себя те операции, которые осваиваются на уроках технологии: строгание, пиление,
зачистка и др. Поскольку эти операции не являются сложными и трудоемкими, на
изготовление шлифовальной колодки потребовался небольшой временной диапазон.
Изделие является экологичным, так как сделано из натурального природного материала –
древесины. Также  шлифовальная колодка получилась очень удобной и безопасной для
использования.
В качестве испытаний и проверки, следует протестировать изделие во время урока
технологии. Считаю, что шлифовальная колодка пройдёт проверку и  окажется удобной,
легкой и полезной.
                                                                                9
                                     7. Чертёж 10
                                   8. Технологическая карта Графическое изображение
№
п/п
  1
Последовательность
выполнения операций
Выбрать заготовку из доски
толщиной 20 – 30 мм и
разметить контур изделия
по шаблону.
  2
Выпилить контур изделия.
  3
Зачистить изделие,
скрутить острые крошки и
углы.
  4
Приклеить наждачную
бумагу с обеих сторон.
Инструменты и
приспособления
Шаблон,
карандаш
Ножовка,
столярный
верстак.
Верстак, рубанок,
напильник,
шлифовальная
колодка.
Клей, наждачная
бумага.
                                                                                11
                                            9. Расчёт стоимости
Материал
Количество
       Стоимость 1. Брусок 300х40х10
1
           185р.
2.Наждачная бумага
5*17р.
            85р.
3. Клей «Контакт»
              1*47р.
             47р.

Общая стоимость материалов:
185+85+47=317р.
Затраты на амортизацию оборудования, на освещение и трудовые затраты не учитываются.
Как видно из расчетов, на изготовление шлифовальной колодки не потребуется больших
материальных затрат. Все технологические операции доступны. На изготовление изделия
было затрачено в общей сложности 3 часа.

                                                                                12
                                     10. Самоанализ
      «Не запрещай себе творить,
            Пусть иногда выходит криво – Твои нелепые мотивы
                                    Никто не в силах повторить».
                                                                                ( Эризн )
Получился ли ожидаемый результат?! Конечно же: «ДА!», так как изначально
спланированное изделие  шлифовальная колодка  получилась, благодаря знаниям и
умениям, полученных на уроках технологии по обработке древесины. Изготовить
шлифовальную колодку своими руками сможет каждый. К тому же, анализируя расчеты,
можно сделать вывод о том, как же это выгодно  творить самостоятельно. Главное верить
в себя, в то, что все обязательно получится. Ни простую, ни сложную вещь нельзя сделать
без любви к своей работе, без творческого подхода к делу.                   А творчество
начинается с желания чтолибо сделать своими руками.                             Делать  значит
созидать. Творение, созидание  это выход из обыденного течения жизни, подъем на
ступеньку выше, открытие в себе новых возможностей.
В моем творческом проекте внимание уделялось формированию общих трудовых умений и
навыков в обработке древесины. Были получены навыки творческого подхода при решении
различных сложных и простых задач.  Данный творческий проект научил меня
самостоятельности при решении сложных и разноплановых задач. Для изготовления
изделия хорошо применять заранее изготовленную технологическую карту, которая
помогает рационально распределить средства , затраченные на изготовление  шлифовальной
колодки.  Моя шлифовальная колодка полностью соответствует намеченной задаче. Я
доволен своей работой, так как добился желаемой цели. Мое изделие получилось
оригинальным, полезным, экологичным.

                                                                                13

file_name: Колодка.docx

description:
10
                                   8. Технологическая карта

intro: Творческий проект по технологии направлен на практическую подготовку детей к самостоятельному труду. Целью служит формирование и совершенствование у учащихся умений и навыков в обработке древесины. Данный творческий проект учит самостоятельности при решении сложных и разноплановых задач. Для изготовления изделия хорошо применять заранее изготовленную технологическую карту, которая помогает рационально распределить средства , затраченные на изготовление шлифовальной колодки.Разработка наиболее эффективной технологии изготовления шлифовальной колодки.

title: Творческий проект по технологии Тема: «Шлифовальная колодка» (6 класс, технология)