extracted_text:
Сабақтың аты
Жалпы мақсаты
Күтілетін нәтиже
Топқа бөлу
Ынтымақтастық
атмосферасы
Үй тапсырмасын
пысықтау
Сабақ 21
§22   Жылу двигательдері. Жылу двигательдерінің жұмыс істеу принциптері
Жылу двигательдері. Жылу двигательдерінің жұмыс істеу принциптері жайлы
мағлұмат беру
Жылу двигательдері. Жылу двигательдерінің жұмыс істеу принциптерінің
формуласын  қолдана отырып есептер шығара  білуге үйрету
Бірінбірі     бағалай  білуге баулу
Жылу двигательдері. Жылу двигательдерінің жұмыс істеу принциптері жайлы
мағлұмат алады
Жылу двигательдері. Жылу двигательдерінің жұмыс істеу принциптерінің
формуласын  қолдана отырып есептер шығара  білуге  үйренеді
Бірінбірі     бағалай алатын болады
Мұғалімнің әрекеті
Оқушыларға төрт жыл мезгілі туралы тақпақтарды беремін.
.Ұйымдастыру
Ынтымақтастық атмосферасын орнату.            ,          ,
топтарына бөлу.
 Кіріспе
«Серпілген сауал» әдісі арқылы оқушыларға өткен
сабақтардан сұрақтар беріледі.
«Жұптарда өзара » бағаланады.
Үй тапсырмасын сұрау арқылы сұрақжауап  Миға шабуыл
Үйге берілген тапсырманы сұрақжауап арқылы  сұрау
апқылы оқушыларды диалогқа түсіру
Үй тапсырмасын сұрау (5  минут)
1. Қайтымды,   қайтымсыз   процестер   жайында   не
білеміз?
2. Термодинамиканың ІІ заңы не жайында айтылған?
 Талқылау үшін сұрақтар беріледі (2 минут)
1. Жылу қозғалтқыштары деген не?
2. Кез келген жылу қозғалтқышының негізгі бөліктерін
ата?
3. Барлық   жылу   қозғалтқыштарының   жұмыс   істеу
принципі қандай?
Оқушының әрекеті
Сол жыл
мезгілдерінің санына
байланысты төрт
топқа бөлініп
отырады
Оқушылар бірбіріне
жақсы тілек тілеп,
сыныпта жақсы ахуал
қалыптастырады.
Оқушылар тақтада
немесе ауызша
орындайды
Жаңа сабақ
Қолдану сатысында «Крестиктернөлдіктер» әдісін пайдаландым.
Топ мүшелері кестеден бір бөлігін таңдайды және сол бөліктегі есепті және
реакцияларды бірлесе шығарды, жауап дұрыс болмаса басқа топ жауап беріп
отырды.  Бұл әдісте сұрақ қоюдың техникалары пайдаланылды
Двигатель деп энергияның кез – келген бір түрін тек механикалық энергияға айналдырып   беретін   қондырғыны   айтады.Олай   болса   двигательдер   қолданылатын
энергия түріне қарай бірнеше түрге бөлінеді.Олардың негізгілері жылу, электр, жел,
су және т.с. түрлері.
Автомобильдерде   пайдаланылатын   двигательдердіңғ   негізгісі   –   ол   жылу
двигательдері. Олар   да өздерінің жұмыс істеу принциптеріне қарай бірнеше түрге
бөлінеді.Мұндай   жылу   двигательдері   көбінесе   от   жағатын   бөлігінің   орналасуына
байланысты   екі   түрге,   яғни   сырттан   немесе   іштен   жанатын   двигательдер   болып
бөлінеді.
Автомобильдерде   іштен   жанатын   двигательдер   қолданылады.Мұндай
двигательдерде отын двигатель ішінде жанып, жанған газдың температура есебінен
қысымы   көбейеді   де
  двигательдің   қозғалатын   бөлшегін   итеріп   жұмыс
атқарады.Осындай   двигательдер   көбінесе   поршеньді   етіп   жасалады.Газ   қысымы
арқылы қозғалатын поршеньді   итеріп, оның қозғалысы басқа механизмдер арқылы
сырттағы қажетті жеріне механикалық эергия түрінде беріледі.Осыдан басқа іштей
жанатын двигательдердің роторлы түрі де болады. Яғни мұнда газ қысымы арнаулы
роторға   орналасқан   қалақшаға   беріледі   де,   оны   айналмалы   қозғалысқа
келтіреді.Бірақ роторлы дигательдер  әлі де жетілдіруді қажет ететіндіктен, қазіргі
таңдағы автоморбильдерде онша қолдау таба алған жоқ.
Сонымен, көптеген түрлі двигательдер ішіндегі, автомобильдерде көп қолдау
тапқан   іштен   жанатын   поршеньді   двигательдер   болып   табылады.Олай   болса   осы
оқулықта   сондай   двигательдердің   құрылыстарыьмен   ждұмыс   принциптері
келтіріледі.
2.1 Іштен жанатын поршеньді двигательдердің жұыс принциптері
Іштен   жанатын   поршеньді   двигательдердің   жұмыс   принциптері   мына
төмендегідей ретпен жүретін процестерге негізделген (2.1 – сурет).Цилиндр ішінде
поршень ілгері – кейінді қозғалып тұрады.Соның қозғалысының салдарынан цилиндр
ішінде   неше   түрлі   құбылыс   пайда   болады.Ал   цилиндр   үсті   цилиндр   баласымен
бекітілген,   ал   оның   сыртпен   қатысуы   соратын,   шығаратын   клапандар   арқылы
жүргізіледі.Енді осы поршеньнің жүрісін рет – ретімен қарастырылады.
Поршень   жоғарыдан   төмен   қарай   жылжиды,   яғни   поршеньнің   үстіндегі
кеңістік   көбейеді.Олай   болса   оның   ішіндегі   газ   қысымы   азайып,   вакуум   пайда
болады.Сол   кезде   соратын   клапан   ашылады   да   сырттан   ауа   немесе   арнаулы
дайындалғанг жану қоспасы кіреді.Бұл процесті сору процесі деп атаймыз
(2.1 а – сурет).Оның ұзақтығы поршень төмен түскенге дейін созылады.
Поршеньнің   ендігі   жүрісі   төменнен   жоғары   қарай   бағытталады   (2.1.б   –
сурет).Сол кезде екі бірдей клапандар жабық болғандықтан, цилиндр ішіндегі газ
қысылады, яғни көлемі азаяды. Мұны қысу процесі деп атаймыз.Қысылғанг газдың
қасиеті бойынша оның көлемі азайып, температурасы көтеріледі. 2.1.сурет. Іштен жанатын төрт тактылы двигательдің жұмыс схемасы:
асору; бқысу; вұлғаю: гшығару.
Поршень жоғары жеткен кезде (2.1.в – сурет) қысылыптұрған, қызып тұрған
жану   қоспасына   электр   ұшқынын   беріп   тұтандырады   немесе   қызып   тұрған   ауаға
жанар май шашылады да ол тұтанып жанады.Сонымен қысу процесінің соңында жану
процесі іске асады.
Жанған   газ   өте   үлкен   жылу   бөліп   шығарады   да   ол   газдың   температурасы
көтеріледі,     ал   температура   көтерілсе,   оның   қысымы   да   артады.Енді   осы   қысым
поршеньді төмен қарай итереді.Мұны ұлғаю процесі деп атаймыз. Бұл ұлғаю процесі
де поршень төмен келгенше созылады (2.1.г – сурет).
Жанған   газ   ұлғайып   біткеннен   кейін   поршень   төменнен   жоғары   қарай
қозғалады.Осы   кезде   шығаратын   клапан   ашылады   да   жанған   газ   сыртқа   қарай
поршеньмен итеріліп шығарылады.Бұл процесті – шығару процесі деп атаймыз.Енді
әрі қарай осы процестер қайталана береді.
Сонымен,   іштен   жанатын   поршеньді   двигательдердіңғ   жұмысы   поршеньнің
жүрісіне   байланысты   атқарылатын   сору,   қысу,   ұлғаю   және   шығару   процестеріне
байланысты екен.Олай болса поршеньнің бір жүрісін бір такт деп атасақ, мұндай
двигательдерді   төрт  тактылы  двигатель   деп  атауға   болады.Себебі   барлық   жұмыс
төрт   тактыда   атқарылып   бітеді.Ал   осы   жұмыстар   поршеньнің   екі   жүрісіне
атқарылатын болса, онда ондай двигательдерді екі тактылы іштей жанатын двигатель
деп атайды.
Екі тактылы двигатель іштей жанатын двигателдерде клапандар болмайды
(2.2   –   сурет).Олардың   орнына   цилиндрдің   орта   шенінен   шығаратын   және
соратын тесіктер жасайды. Сол тесіктерді поршень өзі жауып, ашып тұрады.Сонда
поршеньнің жарты жүрісінде бір процесс орындалады.
Екі   тактылы   двигательдердің     жұмысы   мына   ретпен   атқарылады.Поршень
төменнен   жоғары   қарай   қозғалғанда   соратын   тесіктер   арқылы   ауа   немесе   жану
қоспасы   айдап   кіргізіледі,   яғни   сору   процесі   поршень   тесікті   жапқанша
жүреді.Поршень соратын және шығаратын тесіктерді жапқаннан кейін, қысу процесі
басталады.Ал   сол   процестің   соңында,   жоғарыда   айтылған   төрт   тактылы
двигательдегі   сияқты   жану   мен   ұлғаю   процесі   іске   асады.Ал   ұлғаю   поршеньнің
жарты жүрісіне дейін, яғни шығару тесігін поршень ашқанша ғана жүреді. Әрі қарай
ашылған тесіктен жанған газ өз қалдық қысымы арқылы сыртқа шығады.Одан әрі
жоғарыдағы   қимылдар   қайталана   береді.Яғни,   екі   тактылы   двигательдің   төрт тактылы   двигательден   айырмашылығы,   барлық   процесс   поршеньнің   екі   жүрісіне
аяқталады.
2.2.сурет. Екі тактылы іштен жанатын дигательдің жұмыс схемасы:
1блок картері; 3желдеткіш; 4кіретін терезе; 5цилиндр басы; 6оттық; 7
шығатын терезе; 8поршень.
Жоғарыда айтылған жұмыс процесінде, цилиндр ішіне сору кезінде ауа немесе
жану қоспасы сорылады делінген.Осыған байланысты двигательдер тағы да екі түрге
бөлінеді.Егер   сору   процесі   кезінде   сырттан   тек   ауа   ғана   сорылып   кіріп,   қысу
процесінің   соңында   оған   жанар   май   шашып   араластырып,   қызған   газдың
температурасы арқылы тұтандыратын болсақ, онда ондай двигательдерді дизельді
двигательдер   деп   атайды.Ал   егер   жану   қоспасын   цилиндр   сыртында   орналасқан,
арнаулы   аспапта   дайындап,   сору   кезінде   цилиндр   сыртында   орналасқан,   арнаулы
аспапта   дайындап,   сору   кезінде   цилиндр   ішіне   сол   дайындалған   жану   қоспасы
толтырылып, оны арнаулы электр ұшқынымен тұтандыратын болсақ, онда оондай
двигательдерді   карбюраторлы   двигательдер   деп   атайды.Өйткені   ауа   мен   жанар
майды осы карбюратордаараластырып, жану қоспасын жасайды.
Автомобильдерде осы дизельді және карбюраторлы двигательдердің екі түрі
қолданылады.
Сергіту сәті
Ой толғаныс
Топтастыру»  арқылы жалыпы бүгінгі сабақты меңгерту ісәрекетіне балайнысты
сабақты талдау
Әр топқа жаңа тақырып төңірегінде тапсырмалар татату, Әр топ  өз беттеріншге
ақылдасып, нәтижесінде топтаса отырып ортақ жауап табады, сол арқылы
тақырыптың мағанасын ашады
1 Сұрақтарға жауап беру
1. Ж. Д. дегеніміз не?
2. Ж. Д  нің жұмыс істеу принципі.
3. Ж. Д  нің қандай түрлері бар?
4. Ж. Д. нің шығутарихы.
5. Ж. Д  нің жұмыс істеушарты 6. Ж. Д  нің п. ә. к. дегеніміз не?
7. Оны арттыру жолдары.
8. Ж. Д  нің қолданылуы.
9. Ж. Д  нің қоршаған ортаға әсері (10  12 минут)
в) Есеп шығару және құрастыру
Бер: Т  8000 К шешуі: Т1  Т2/ Т
Т  3000 К Жауабы  = 62 %
т. к η
Тест тапсырмалары
Есеп шығару
η
Сабақты бекіту
Үй тапсырмасы
 Бағалау
Бүгінгі сабақ ұнады ма?
Өз көңіл күйлерін стикерге жазу.
Оқушылар
күнделіктеріне
жазады
Бағалау парақшасын
толтырады

file_name: Сабақ 21.docx


extracted_text:
Физика
8сынып           №22
§24   Бу және газ турбиналары
Бу және газ турбиналары жайлы мағлұмат беру
Бу және газ турбиналарын күнделікті өмірде және  өндірістерде қолдана білуге
үйрету
Топта      бағалай  білуге баулу
1.      Өз ойын, білгенің жеткізуге
үйренеді.
2.      Өткен материалдарды есіне
түсіреді.
3.      Сын тұрғыдан ойлауға
жетелейді.
4.      Теориялық материалды өз
бетімен оқып, түсінуге тырысады.
5.      Өзіне деген сенімділігі артады
1.      Электронды кітапхана
2.      Оқулық, дәптер, сызғыш карандаш
3.      Постер
Бу және газ турбиналары жайлы
мағлұмат алады
Бу және газ турбиналарын күнделікті
өмірде және  өндірістерде  қолдана
Мұғалімнің ісәрекеті
Сабақтың аты
Жалпы мақсаты
Оқушылар үшін оқу
нәтижелері
Сабақта қолданылатын
материалдар
Жоспарланған
уақыт
Басталуы
7 минут
Оқушылардың іс
әрекеті
Сабаққа керекті
құралдарын әзірлеп,
дайындайды.4
оқушыдан 3 топқа
бөлінеді. Бір –
бірлеріне жақсы
тілектерін айтады
Ұйымдастыру
Психологиялық ахуал орнату
Оқушылардың назарын сабаққа аударамын. Керекті құрал жабдықтарын
әзірлетемін.Оқушыларды «Атом.Молекула» тренингі арқылы топқа
бөлемін.Топ ережесін еске түсіремін Сабақтың мақсатын қою,
оқушылармен бірге
Миға шабуыл әдісі бойынша сұрақжауап
Үйге берілген тапсырманы сұрақжауап арқылы диалогқа түсіру
Үй тапсырмасын сұрау (5  минут)
1. Жылу қозғалтқыштары деген не?
2. Кез келген жылу қозғалтқышының негізгі бөліктерін ата?
3. Барлық   жылу   қозғалтқыштарының   жұмыс   істеу   принципі
қандай?
 1. Жүйеге берілген....... оның ішкі энергиясының өзгерісіне және
жүйенің сыртқы денелерге қарсы істейтін............ жұмсалады.
2. Бір дененің................ есебінен ғана жұмыс істейтін мәшинені
жасау мүмкіндігіне тыйым салады. Ол процестің бағытын
білдіреді............. ретті мәңгі қозғалтқыш жасау мүмкін емес.
3. Термодинамикада сырттан жылу алмай және машинаның ішінде
қандай да бір өзгеріссіз, шексіз ұзақ уақыт жұмыс істейтін
мәшинелерді............ мәңгі жылу қозғалтқыштары деп атайды.
4. Газдың сыртқы күштерге қарсы атқарған жұмысы газ............ Оның
соңғы және бастапқы......... айырымына көбейткенге тең
III. Жан  жақты білімдерін тексеру: Ортасы
33 минут
Электронды оқулық
Постерлер

Сәйкесін тап
Изобаралык процесс  T=const
Изотермалық процес  p=const
Термодинамиканың бірінші заңы  изохоралық
Жылу алмасуынсыз жүретін процесс  Q=DU+A
Көлемі тұрақты процес  адиабаталық
Техниканың дамып жетілуі отындағы ішкі энергияның орасан мол
қорын барынша толық пайдалана білу. Ішкі энергияны пайдалану
дегеніміз – осы энергияның есебінен пайдалы жұмыс істеу, мысалы,
жүк көтеру, вагондарды жүргізу, т.б. Бұл ішкі энергияны
механикалық энергияға айналдыру қажет дегенді білдіреді.Бұл
түрленулер жылу қозғалтқыштары деп аталатын жылу
машиналарының көмегімен жүзеге асырылады. Мұндай
қозғалтқыштар 18 ғасырдың аяқ кезінде ойлап табылған болатын.
Жылу машиналарының теориясында ТДның екінші бастамасы
негізгі рөл атқарады.
Жылу машиналары деп жүйенің ішкі энергиясының бір бөлігін
механикалық энергияға айналдыратын және соның есебінен жұмыс
істейтін құрылғыларды айтады.
Жылу машиналарының басқа түрі – тоңазытқыш қондырғылар да
бар. Олар мұздатқыш камерасы сияқты салқын денелен жылудың
біраз бөлігін ала отырып, онда төменгі температураны ұстап тұру
қызметін атқарады.
Қарапайым жылу қозғалтқышы дегеніміз қабырғасы нығыз
кептелген, жоғары төмен қозғала алатын, поршені бар металл
цилиндр ондағы отынның ішкі энергиясы поршеньнің механикалық
энергиясына айналады.
Барлық қозғалтқыштарда отынның энергиясы, алдымен жоғары
темпға дейін қыздырылған газдың немесе будың ішкі энергиясына
өтеді. Ұлғайғанда газ сыртқы күштерге қарсы жұмыс атқарып,
салқындайды, яғни оның ішкі эн/сы азайып, бір бөлігі мех/қ
жұмысқа айналады.
Газдың ішкі энергиясының мех/қ эн/ға айналмай қалған бөлігі,
салқындатқыш рөлін атқаратын тоңазытқыш деп аталатын сыртқы
ортаға беріледі. Сонымен, барлық
жылу қозғалтқыштарының құрылымы үш негізгі бөліктен тұрады:
отынның энергиясы бөлініп шығатын қыздырғыш; бу немесе газ
болып болып табылатын жұмыс денесі; пайдаланылмай қалған жылу
мөлшерін алатын суытқыш.
Ж.қ/ның жұмыс істеу процесінде жұмыстық дене қыздырғыштан Q1
жылудың біраз мөлшерін алады және A= Q1 Q2
жұмыс жасай отырып, оның бір бөлігін механикалық энергияға
айналдырады. Механикалық энергияға айналмай қалған Q2 жылу
мөлшерін жұмыстық дене тоңазытқышқа береді.
Энергияның сақталу және айналу заңы бойынша:
Q1= А+Q2
Ұшақтар жөнінде не білеміз? Сұрақ қою арқылы бүгінгі сабақтың
тақырыбын ашып аламыз. Топқа бөлу.
1,2топқа:Алдарына реактивті қозғалтқыштар, зымырандар суреті
ұсынылады. Алдымен 57 суретті қарап ойларын ортаға саламыз.
Реактивті қозғалтқыштың ІЖҚтан айрмашылығын, жұмыс істеу
принципі, қосымша мәліметтер жинақтайды.
3,4топқа: Тоңазытқыш жөнінде не білеміз? Алдына 59 суретті
талдау беріледі. Тоңазытқыштың жұмыс істеу принципін талдау
1топ. Жылу қозғалтқышы
2топ. ІЖҚ
3топ. Реактивті қозғалтқыш
4топ. Тоңазытқыш машиналар
Әр топ 3 топқатақыыратрав бойына сұрақтар береді. Жауптарна
қарай бағалау
Есептер шығару
1.Іштен жану двигателі –ге тең пайдалы жұмыс істеп, оған 4кг
бензин жұмсады. Осы двигательдің ПӘКін есептеңдер.
Графикалық диктант: «Ия» не «жоқ»
1. Алғашқы бу мәшинесін Папен ойлап тапты.
2. Тоңазытқыш тамақты қыздырады.
3. Жылу қозғалтқышының кеңінен тараған түрііштен жану
қозғалтқышы.
4. ПӘКң өлшем бірлігіДжоуль
5. Іштен жану қозғалтқышының 4 тактісі бар.
Пайда болған графикті оқушылар сызады.
Білімді жанжақты тексеру.
1)   Жылу машиналары дегеніміз не?
2) Жылу машиналарының түрлері.
3) Іштен жанатын қозғалтқыштың кұрылысы.
4) Іштен жанатын қозғалткыштың жұмыс істеу принципі.
Аяқталуы
5 минут
Табыс критерийлері бойынша бағаланады
Үйге  тапсырма №Рефлексия
Қосымша ақпарат
Саралау – Сіз қосымша көмек көрсетуді
Бағалау – Оқушылардың үйренгенін
Пәнаралық байланыстар, қалай жоспарлайсыз? Сіз қабілеті жоғары
оқушыларға тапсырманы күрделендіруді
қалай жопарлайсыз?
тексеруді қалай жоспарлайсыз?
Оқушылардың өзара көмегі.
Жетістік критерийге мән беру.
қауіпсіздік және еңбекті
қорғау ережелері, АКТ
мен байланыс.
Құндылықтардағыбайла
ныс
Пәнаралық байланыс.
Қауіпсіздік және еңбекті
қорғау
Тақырыпты баяндауы.Жұптық жұмыста
қасындағы оқушыға түсіндіре алуы
Төмендегі бос ұяшыққасабақтуралыөзпікіріңіздіжазыңыз.
СолұяшықтағыСіздіңсабағыңыздыңтақырыбынасәйкескелетінсұра
қтарғажауапберіңіз.
Қажет болған жағдайда мұғалімнің қолдауы.
Қабілетті оқушыға жобалық тапсырма
беремін
Рефлексия
 Сабақ/оқумақсаттарышынайыма?
 Бүгіноқушылар не білді?
 Сыныптағыахуалқандайболды?
 Мен
жоспарлағансаралаушараларытиімдіболдыма
?
 Мен берілгенуақытішіндеүлгердімбе?
 Мен
өзжоспарымақандайтүзетулеренгіздімжәнене
ліктен?
Қорытындыбағамдау
Қандайекінәрсетабыстыболды (оқытуды да оқуды да ескеріңіз)?
1.
2.
Қандайекінәрсесабақтыжақсартаалды (оқытуды да оқуды да ескеріңіз)?
1.
2.
Сабақбарысында мен сыныпнемесежекелегеноқушылартуралыменіңкелесісабағымдыжетілдіругекөмектесетінне
білдім?

file_name: Сабақ 22.docx

физика

group: Дисциплины

title: Сабақ тақырыбы; Қайнау. Меншікті булану жылуы. Термодинамиканың І заңы


extracted_text:
Физика
Сабақтың аты
Жалпы мақсаты
Күтілетін нәтиже
Топқа бөлу
Ынтымақтастық
атмосферасы
Үй тапсырмасын
пысықтау
 Сабақ 18
§18,19   Қайнау. Меншікті булану жылуы. Термодинамиканың І заңы
Қайнау. Меншікті булану жылуы. Термодинамиканың І заңы  жайлы мағлұмат беру
Оқушыларға  қайнау  процесін  түбегейлі  түсіндіре   отырып,  меншікті  булану
жылуы  ұғымымен  таныстыру, мәнін  ашу
Өзін өзі    бағалай  білуге баулу
Қайнау. Меншікті булану жылуы. Термодинамиканың І заңы  жайлы мағлұмат
алады
Қайнау. Меншікті булану жылуы. Термодинамиканың І заңының формуласын
қолдана отырып есептер шығара  білуге  үйренеді
Өзінөзі    бағалай алатын болады
Мұғалімнің әрекеті
Оқушыларға төрт жыл мезгілі туралы
тақпақтарды беремін.
Оқушының әрекеті
Сол жыл мезгілдерінің санына
байланысты төрт топқа бөлініп
отырады
Оқушылар бірбіріне жақсы тілек
тілеп, сыныпта жақсы ахуал
қалыптастырады.
Адамның күлкісі – әлемдегі ең ғажайып
құбылыстардың бірі. Адам күлкінің көмегімен
таныса да, қоштаса да алады. Жымиыс біздің
сезіміміздің сарасының ашылуына жол ашады.
Күлкі арқылы көңіл күйлеріңді білдіріліп
көріңдер. Бір  біріңе жымиыңдар, күлкілеріңді
сыйлаңдар. Рахмет! Ендеше сабағымызды
бастайық
Өткен тақырықа қатысты сұрақ жауап
Кім шапшаң әдісі бойынга
Үйге берілген тапсырманы сұрақжауап арқылы диалогқа түсіру
Үй тапсырмасын сұрау (5  минут)
1. Бу жайында не білеміз?
2.
3.
Будың қандай түрлерін білеміз?
Ауа ылғалдылығы жайында не білеміз?
 Талқылау үшін сұрақтар беріледі (2 минут)
1. Қайнау дегенді қалай түсінесің?
2. Термодинамиканың І заңы қалай тұжырымдалады?
3. Оның математикалық өрнегін жазыңдар.
Тірек   сызба  арқылы  сабаққа  талдау  жасай  отырып, сабақ  түсіндіру. Жаңа сабақ
Жаңа тақырып төңірегінде тапсырмалар пайддалану үшін «Автобустық аялдама»
әдісін пайдалану
Оқушылардың қабілеттеріне сай "Автобустық аялдама" әдісі бойынша әр топтың
алдына сұрақ жазылған парақ беру. Олар жауап жазып келесі топқа  жіберіп
отырды.
 Қайнау сұйықтың қаныққан буының қысымы атмосфералық қысымға тең немесе
одан сәл жоғары болатын температурада жүреді;
• Қайнау кезінде  сұйықтың температурасы өзгермейді. Сұйық қайнайтын
температураны  қайнау температурасы  деп атайды.
Қалыпты атмосфералық қысымда  әртүрлі заттың  қайнау температураларының
 мәндері анықталған.
Кейбір заттардың қайнау температурасы, оС
( Қалыты атмосфералық қысымда 105 Па)

сутек 253 су 100 сынап 357
Оттек 183 сүт 100 қорғасын 1740
эфир 35 спирт 78 мыс 2567
Алайда сұйыққа түсетін сыртқы қысым  атмосфералық қысымға тең болмауы да
мүмкін.  Атмосфералық қысым қалыпты қысымнан төмен болса онда  су төменгі
температурада қайнай береді.  Биіктігі  56 мың  метр  Эльбрус шыңында  су
шамамен 800С та қайнайды. Сұықтың үстіндегі қысымды жасанды түрде
төмендетсек , онда кез келген температурада  тіпті қату температурасында
 қайнайды.  32 гПа   25 оС су бөлме температурасында қайнайды.   Ал сыртқы
қысым 6 гПа болғанда , су  00Ста қайнайды.Судың төменгі қысымда қайнауын
қант өнеркәсібінде қолданады. Қант ертіндісі  бар болғаны бірнеше  ондаған
градуста бұрқылдап  қайнайды.Қант сиропының күйіп кету қаупі болмайды және
 артық су тезірек бөлініп шығады.Керісінше  судың бетіне  аса жоғары қысым
түсіре отырып , судың температурасын  1000С тан жоғары температурада
 қайнатуға  болады. Автоклав құрылғысында темра  200 0 Сқа дейін қызады.

Қайнау процесі үзбей жүру үшін оған үнемі сырттан энергия беру керек. Қайнаған
сұйықтың температурасы  өзгеріссіз қалады.Бірдей массадағы  түрлі сұйықтарды
 қайнау температурасында буға айналдыру үшін әртүрлі  жылу қажет болады.
Заттардың булану қабілеттілігін  сипаттайтын шама меншікті булану жылуы  (r)
 деп аталады.
Меншікті булану дегеніміз сұйықтың  бірлік массасын қайнау температурасында
буға  айналдыруға қажетті жылуды айтады. Q = rm          (Дж кг) өлшем бірлігі
Қалыпты атмосфералық қысымда қайнау температурасында әртүрлі сұйық үшін
 меншікті булану әртүрлі болып келеді.
Термодинамиканың І заңының математикалық өрнегі:
Q

AU
Жүйеге берілген жылу   оның ішкі энергиясының өзгеруіне және жүйенің сыртқы
денелермен істейтін жұмысына жұмсалады.
Қысым тұрақты, ал температура мен көлемі өзгеретін термодинамикалық процесті
изобаралық процесс деп атайды.
Изобаралық ұлғаю кезінде газдың сыртқы күштерге қарсы атқарған жұмысы газ
қысымын оның соңғы және бастапқы көлемдерінің айырымына көбейткенге тең.

VpA


Vp

V
1
2

 (асурет) изобаралық ұлғаю кезіндегі газдың жұмысын график түрінде көрсетілуі.
Изобаралық процесс үшін термодинамикнаың І заңы:
Q

VpU
AU
Газдың көлемі тұрақты, ал температура мен қысымы өзгеретін термодинамикалық
процесті изохоралық процесс деп атайды. (ә) –сурет.
Изохоралық процесс үшін термодинамиканың І заңы:
Q 
U
Температура тұрақты, ал қысым мен көлем өзгеретін термодинамикалық процесті
изотермалық процесс деп атайды. (б) –сурет.
Изотермалық процесс үшін термодинамиканың І заңы:
AQ 
Жылу алмасусыз жүретін процесті адиабаталық процесс деп атайды.
Адиабаталық процесс үшін термодинамиканың І заңы:
U 
A Адаибаталық   процесті   графикте   адиабата   деп   аталатын   қисықпен   көрсетуге
болады:
А тобы
1. Неліктен  өзеннен ыстық  күні шомылып  шыққанда тонамыз?
2. Далаға жайылған кір  ашық желсіз күні тез  кебе ме? Әлде  желді күні тез
кебеме?Неге?
3. 11 кг су буы конденсацияланғанда  қандай жылу мөлшері бөлінеді?
4. 1000Стан 00қа  дейін салқындатылған массасы 5 кг су қанша энергия мөлшерін
бөледі?      / Q= 21*105  Дж/
5. Ашық ыдыстағы судың қайнау температурасы 1000 Сқа тең , егер су тұмшалап
жабылған ыдыста  қыздырылса, қайнау температурасы өзгере  ме?
6. «Аузы күйген үрлеп ішеді» деген мақалдың  тұрмыстіршіліктегі мағынасы  және
 физикалық тұрғыдан түсіндір.
7. Көсеуің ұзын болса, қолың күймейді  дегенді  физикалық
тұрғыдан түсіндір.
8. «Күн шыққан соң суарған суды күн жұтады,
Күн батқан соң  суарған суды  жер жұтады.»    деген мақалдың    мағынасын
 физикалық тұрғыдан  түсіндір

Қосымша есептер жинағы
      Бтобы
№1
0 0С температурада массасы  10 г суды қайнағанға дейін ысытып, одан әрі  оны
буға айналдыру үшін қандай жылу мөлшері жұмсалады?

№2
0 0С температурадағы 2 кг мұзды ерітіп 20 0 С –қа дейін жылыту үшін қанша жылу
λ
мөлшері керек?( =3,4*105Дж/кг,
№1             Стобы

10 0С  температурадағы 2 кг мұзды толығымен  буға айналдыру үшін  қанша жылу
мөлшері керек? (
Ссу= 4200 Дж/кг* 0С, r= 2.3*106 Дж/кг)

№2
00 Сғы  10 кг мұзы бар ыдысқа  900 Сғы  3 кг су құйылды. Температура  қандай
болады? Мұз түгел ери ме? Түгел ерімесе , онық қандай бөлігі  қатты күйде
қалады? Ыдыстың жылусыйымдылығы есепке алынбайды.
λ
( =3,3*105 Дж/кг, с= 4200Дж/кг 0С)

λ
 =3.4 *105Дж/кг,t 0= 00C, Cм =2100Дж/кг*0С,
   c=4200 Дж/кг 0 С)

Сергіту сәті
«Қаражорға» биі
Оқушылар әуенге билеп,сергиді Ой толғаныс
Оқулықпен  жұмыс: 100 0 С –тағы  су  үшін  τ= 2,3•106Дж/кг  нені  білдіреді? 1 кг
суды  қайнау  температурасында толықтай буға айналдыру үшін 2,3∙106 Дж жылу
керек дегенді білдіреді.
.  Оқушылардың білімін жанжақты тексеру кезеңі. Практикада қалай қолданады
екенбіз. Кезекті есептерге берелік.
Оқулықтарыңызды 79 бетте 11 жаттығу берілген. Соның 8шісін орындайық:
Берілгені:                          Шешуі: жұмсалған энергияның жалпы мөлшері: Q = Q1 +
Q2
m1=0,75 кг                        Q1 – суды 20 ° Стан 100° Сқа дейін қыздыруға қажетті
энергия:
t1 = 20° С                           Q1 =с m(t2  t1)
t2= 100° С                          Q2 – судың температурасын өзгертпей, оны буға
айналдыру үшін
m2=250 г =0,25 кг             қажетті энергия: Q2 = r m
с=4,2*103 дж/кг*° С          Q=252*103Дж +0,575*106 Дж=252*10 3 + 575 * 103 =827 *
r =2,3*106 дж/кг                103Дж=827кДж

Q  ?

Есептер жинағынан: №299, 300, 303, 304, 306 есептерді шығару.
. Бекіту және оқушылардың білімін бағалау.
1. Гауһарды мысқалдап өлшейді (Физикалық шама, оны өлшеу)
2. Бір құмалақ, бір қарын майды өлшейді (Диффузия)
3.
4.
5. Қимылдаған қыр асар (Механикалық қозғалыс)
 Қазан отпен, адам әректпен қызады (Ішкі энергияның  өзгеру тәсілдері)
 Тонның жылуы, терісінен емес жүнінен (жылу өткізгіштік)
Венн диаграммасы: булану және қайнау процестерін салыстыру
Қайнау    дегеніміз не?
Термодинамиканың І заңының  формуласын жаз?
Жүйеге  400 Дж жылу беру арқылы оның ішкі энергиясын 200 Джға өзгертеді.
Жүйенің атқарған жұмысын тап ?
Су буы мен суды   салыстыр? Термодинамиканың І заңын күнделікті тұрмыста қолданылуын түсіндір?
Суды қайнату үшін ыдыс түрлерінің  маңызы қаншалықты?
Тест тапсырмалары
№
Бүгінгі сабақ ұнады ма?
Өз көңіл күйлерін стикерге жазу.
Рефлексия
Бүгінгі сабақтан түйген ойлары мен тұжырымдарына
байланысты кері байланыс жасайды.
Оқушылар күнделіктеріне жазады
Бағалау парақшасын толтырады
Стикер,
Бағалау парағы
Сабақты бекіту
Үй тапсырмасы
 Бағалау
Кеі байланыс
3 мин
Не сәтті өтті?
Не сәтсіз болды?
Нені дамыта алар
едім?

file_name: Сабақ 18 .docx

intro:
Тоңазытқыштар.Жылу қозғалтқыштарының ПӘК-і жайлы мағлұмат беру
Тоңазытқыштар.Жылу қозғалтқыштарының ПӘК-і н күнделікті өмірде және  өндірістерде қолдана білуге  үйрету


extracted_text:
Утверждено»
Заведующая  КГКП №21
                                                                                «Кішкентай данышпандар»
                                                                                ресурстық орталық»
                                                                                _________________(____________)
                                                                                «03» сентября 2018 г.
Физкультурнооздоровительная работа
2018 – 2019 учебный год
Содержание работы
№
п/с
Направления работы
Срок
выполнения
Работа по ЗОЖ
Ответственные
Выход
1
2
3
4
5
Закаливание,
проветривание, прием на
улице, утренние
пробежки, воздушные и
солнечные ванны и т.д.
Организация
оптимального
двигательного режима
Нетрадиционные
оздоровительные
мероприятия
В течение
года
Воспитатели всех
возрастных групп
В течение
года
В течение
года
Инстуктора по
физвоспитанию,
воспитатели всех
возрастных групп
Воспитатели всех
возрастных групп
Гимнастика пробуждения,
музыкальная терапия
В течение
года
Оздоровительные акции,
досуги, праздники
В течение
года
Воспитатели всех
возрастных групп,
музыкальные руководители
Инстуктора по
физвоспитанию,
инструктор по плаванию
Материальнотехническое оснащение
1
2
3
4
5
Подготовка имеющегося
медицинского
оборудования к
эксплуатации
Приобретение
лекарственных средств
Приобретение
гомеопатических средств.
Приобретение ватно
марлевых повязок
Оснащение пищеблока
Сентябрь
Медсестры, зам. зав. по
АХР
В течение
года
В течение
года
Октябрь,
февраль
В течение
года
Медсестры, зам. зав. по
АХР
Медсестры, зам. зав. по
АХР
Медсестры, зам. зав. по
АХР
Медсестры, зам. зав. по
АХР
Нормативноматериальное обеспечение
_
_
_
_
Сценарии
_
_
_
_
_ 1
2
3
4
5
Сотрудничество с
детской поликлиникой
Сотрудничество с
городским центром ЗОЖ
Разработка режима
физкультурно
оздоровительных
мероприятий для каждой
группы.
Анализ заболеваемости
детей
Разработка методических
рекомендаций для
родителей ЧБД
Научнометодическое обеспечение
1
2
3
4
5
6
Разработка программно
методического оснащения
физкультурно
оздоровительных
мероприятий
Разработка
валеоцелесообразного
режима работы ДОО
Разработка памятки для
родителей по воспитанию
здорового ребенка
Систематизация и
ревизия имеющейся в
ДОУ учебной продукции
по ЗОЖ и ОБЖ.
Изучение опыта работы
педагоговноваторов по
вопросам ЗОЖ
Комплексная оценка
уровня здоровья детей
7 Мониторинг
оздоровительного
эффекта деятельности
ДОО
Создание условий
1
2
3
Создание условий для
оптимального
двигательного режима
для воспитанников.
Подбор мебели согласно
ростовым показателям.
Оборудование
спортивного зала
модулями, тренажерами и
Сентябрь
Сентябрь
Сентябрь
Медсестры
Консультации
Медсестры
Консультации
Медсестры
Режим
Ежемесячно
Медсестры
Отчет
Апрель
Медсестры.
Комплекс
лечебной
педагогики
В течение
года
Заведующая, методисты,
медсестры
Сборник
материалов
В течение
года
Март
Методисты, медсестры
_
Медсестры
Памятка
Сентябрь
Методисты
_
В течение
года
В течение
года
Май
В течение
года
Сентябрь
В течение
года
Методисты, воспитатели
всех возрастных групп
Медсестры
Пакет
документов по
теме
Анализ
Медсестры
Мониторинг
Заведующая
Заведующая
Заведующая
_
_
_ 4
другим спортивным
оборудованием.
Оборудование
физкультурных уголков
во всех возрастных
группах
Работа с кадрами
1
2
3
4
5
7
8
9
Консультация
«Санитарные требования
к организации режима дня
и организованной учебной
деятельности»
Консультация
«Закаливание и
оздоровление детей»
Консультация «Сохраним
стопы здоровыми:
Профилактика
плоскостопия в детском
саду»
Консультация «Гигиена
зрения детей»
Консультация «Услвия
формирования ЗОЖ в
яслисаду и дома»
Консультация
«Проведение
оздоровления детей в
условиях ресурсного
центра: витаминизация,
закаливание, бассейн»
Консультация
«Закаливающие
мероприятия в летний
период»
Проведение
физкультурно
оздоровительной работы
в ДОО.
В течение
года
Заведующая
_
Сентябрь
Медсестры
Октябрь
Медсестры
Ноябрь
Медсестры
Ноябрь
Медсестры
Январь
Медсестры
Март
Медсестры
Май
Медсестры
Май
Медсестры
Протокол,
план, сборник
материалов
Протокол,
план, сборник
материалов
Протокол,
план, сборник
материалов
Протокол,
план, сборник
материалов
Протокол,
план, сборник
материалов
Протокол,
план, сборник
материалов
Протокол,
план, сборник
материалов
Протокол,
план, сборник
материалов
Работа с основным составом детей
1
2
3
4
Диагностика состояния
здоровья
Закаливание
Рациональная
организация движений
Витаминотерапия
В течение
года
В течение
года
В течение
года
В течение
года
Медсестры
Медсестры, воспитатели
всех возрастных групп
Медсестры, воспитатели
всех возрастных групп
Медсестры , воспитатели
всех возрастных групп
Анализ
План
График
План 5
6
7
Профилактика
простудных заболеваний
Фитотерапия
Аромотерапия
В течение
года
В течение
года
В течение
года
Медсестры, воспитатели
всех возрастных групп
Медсестры, воспитатели
всех возрастных групп
Медсестры, воспитатели
всех возрастных групп
План
План
_
Активизация родительского потенциала современной семьи к воспитанию у ребенка
привычки к ЗОЖ
1
2
3
4
5
6
7
8
9
Консультация «Ребенок и
трудовые процессы»
Консультация «Основные
гигиенические правила
для ребенка дошкольного
возраста»
Консультация
«Благополучная
психологическая
обстановка»
«Профилактика ОРВИ и
гриппа»
Консультация
«Неотложные состояния
при сахарном диабете»
Консультация
«Профилактика
туберкулеза»
Консультация
«Профилактика
бронхиальной астмы у
детей»
Семинар «Осанка – это
важно!»
Консультация «Ребенок и
компьютер»
Создание библиотеки
передвижки по вопросам
ЗОЖ
Аналитический контроль
1
Анализ уровня
заболеваемости по ДОО
на начало и конец
 2017 – 2018 учебного
года
2 Мониторинг
оздоровления детей
Сентябрь
Октябрь
Медсестры
Медсестры
Протокол,
план, сборник
материалов
Ноябрь
Медсестры  .
Декабрь
Январь
Медсестры
Медсестры
Февраль
Медсестры
Март
В течение
года
Май
1 раз в
квартал
Медсестры
Баймухаметова Г. Р.,
Демченко Л. И.
Медсестры
Медсестры
Медсестры
Картотека
Сентябрь, май
Медсестры
Отчет на МПС
Январь, май
Медсестры
Отчет на
педсовет
Участие в городских мероприятиях
1
Спортивные
В течение
Методисты
План, сборник соревнования
Конференции, семинары,
конкурсы
года
В течение
года
Методисты
материалов
План, сборник
материалов
Профилактикооздоровительная работа
Воздушные ванны
Солнечные ванны
Босохождение
В течение
года
В теплый
период года
В течение
Воспитатели всех
возрастных групп
Воспитатели всех
возрастных групп
Воспитатели всех
возрастных групп
Воспитатели всех
возрастных групп
Воспитатели всех
возрастных групп

Воспитатели всех
возрастных групп
Воспитатели групп
предшкольной подготовки
Инструктора по
физвоспитанию
Инструктора по
физвоспитанию
Воспитатели всех
возрастных групп
Воспитатели всех
возрастных групп
Воспитатели всех
возрастных групп
Инструктора по
физвоспитанию
Комплекс

Комплекс
План

План
План
года
В течение
года
В течение
года
В течение
года
В течение
года
В течение
года
В течение
года
В течение
года
В течение
года
В течение
года
В течение
года
В течение
года
Воспитатели групп
предшкольной подготовки
План,
сценарии
В течение
года
В течение
года
В течение
года
В течение
года
В течение
года
В течение
года
Воспитатели всех
возрастных групп
Воспитатели всех
возрастных групп
Воспитатели всех
возрастных групп
Воспитатели всех
возрастных групп
Воспитатели всех
возрастных групп
Воспитатели всех
возрастных групп
Комплекс
Комплекс
Комплекс

План
2
1
2
3
4
5
6
7
8
9
Дыхательная гимнастика
по Стрельниковой
Ходьба по
нестандартному
оборудованию
Точечный массаж по
Уманской
Утренние пробежки
Утренняя гимнастика
Физкультурные занятия
10 Фитококтейль, фиточай
11
12
13
14
15
16
17
18
19
Цвето и светотерапия
Проведение подвижных
игр
Проведение спортивных
игр в группах
предшкольной
подготовки
Туристические походы с
детьми групп
предшкольной
подготовки
Игры с песком и водой
Психогимнастика и
релаксация организма
Пальчиковая гимнастика
Витаминотерапия
Ароматерапия
20 Физкультурный
праздники и досуги 21
22
23
24
Гимнастика ЛФК
Профилактика нарушения
осанки
Профилактика
плоскостопия
Профилактика
близорукости
В течение
года
В течение
года
В течение
года
В течение
года
Медсестры
Воспитатели всех
возрастных групп
Воспитатели всех
возрастных групп
Воспитатели всех
возрастных групп
Комплекс
Комплекс
Комплекс
Комплекс

file_name: физкультурно-оздоровительная работа.doc

intro: Физкультурно-оздоровительная работа в ясли-саду представляет собой план работы на год по следующим разделам: работа по ЗОЖ ( материально-техническое оснащение, нормативно-материальное обеспечение, научно-методическое обеспечение, создание условий, работа с кадрами, работа с основным составом детей, активизация родительского потенциала современной семьи к воспитанию у ребенка привычки к ЗОЖ, аналитический контроль, участие в мероприятиях),  профилактико-оздоровительная работа

администрации

group: Педагогика


extracted_text:
Сабақ
25
Сабақтың аты
Жалпы мақсаты
Күтілетін нәтиже
Сілтеме
Сабақта
қолданылатын
материалдар:
Оқыту әдістері:
Физика

8 сынып
§28. 29. Денелердің электрленуі. Электр заряды. Электр зарядының сақталу заңы.
Электроскоп. Өткізгіш және өткізбейтіндер
Денелердің электрленуі. Электр заряды. Электр зарядының сақталу заңы.
Электроскоп. Өткізгіш және өткізбейтіндер жайлы мағлұмат беру
Денелердің электрленуі. Электр заряды. Электр зарядының сақталу заңы.
Электроскоп. Өткізгіш және өткізбейтіндерді  күнделікті өмірде және  өндірістерде
қолдана білуге  үйрету
Топта    бағалай  білуге баулу
Денелердің электрленуі. Электр заряды. Электр зарядының сақталу заңы.
Электроскоп. Өткізгіш және өткізбейтіндер жайлы мағлұмат алады
Денелердің электрленуі. Электр заряды. Электр зарядының сақталу заңы.
Электроскоп. Өткізгіш және өткізбейтіндерді  күнделікті өмірде және  өндірістерде
қолдана  білуге  үйренеді
Топта    бағалай алатын болады
8 сынып «Физика» оқулығы
Слайд
Оқулық
Тақырыпқа байланысты көрнекіліктер
1. Жеке жұмыс
2. Жұптық жұмыс
1. Сәлемдесу, түгендеу
2. Оқушылардың зейінін сабаққа аудару
3. Сабақ барысымен таныстыру, жұпқа бөлу
Миға шабуыл сұрақтары

Жаңа тақырыпты түсіндіру
Тест жұмысы
Тренинг ұйымдастыру
Жаңа тақырып бойынша сұрақтар қойылады.
Сабақтың барысы.
І. Ұйымдастыру
кезеңі
ІІ. Үй тапсырмасын
тексеру
ІІІ. Жаңа сабақ
ІҮ. Тапсырма
Ү. Сергіту сәті
Ү. Қорытынды
ҮІ. Үй тапсырмасы Оқулық
І. Ұйымдастыру
кезеңі
5 минут
ІІ. Үй
тапсырмасын
тексеру
Миға шабуыл
сұрақтары
10 минут
Сабақ бойынша мұғалім мен оқушының ісәрекеті:
Мұғалімнің ісәрекеті
Оқушылардың зейінін сабаққа аудару, түгендеу, жұпқа бөлу
ББҮ үлестірме қағазын таратып беру
Әр  топқа  үлестірме қағаздарды таратып беру
1 топ: айдағы
2 топ: шолпандағы
3 топ Марстағы
І.  «Біліміңді байқап көр»   үй тапсырмасын тексеру. Өткен
тақырыптарды   қайталау   мақсатында   оқушылардың   әр   –
қайсысына   жеке   –   жеке   үлестірмелі   карточка   немесе
Оқушының ісәрекеті
Оқушылар жұптарға
бөлінеді.
Оқушылар жұппен
ақылдасып, сұрақтарға
жауап береді. жалпылама есептер беріледі:
А)   Іштен   жанатын   қозғалтқыш   деп   қандай   қозғалтқышты
айтады? Олар қайда қолданылады?
Б)   Іштен   жанатын   қозғалтқыштың   1   жұмыстық   циклінде
қанща жүріс немесе такті болады?
В)   Қозғалтқыштағы   4   тактінің   әр   –   қайсысында   қандай
процесстер жүреді? Бұл тактілер қалай аталады?
Г)   Іштен   жанатын   қозғалтқышта   маховик   қандай   қызмет
атқарады?
Д)   Автөкөліктерде   көбіне   қандай
қозғалтқыштар пайдаланылады?
Е) Бу турбинасының құрылымы, оның пайдалану мақсаты?
Ж) Жылу машиналарын қолдану қоршаған ортаға қандай кері
нәтижелерге алып келеді?
З) Жылу қозғалтқыштардың пайдасы және  зияны.
іштен   жанатын

Іштен
˟
Тақырыптары:
К) Оқушылардың әзірлеген баяндамаларын,презентацияларын
тындау,талқылау.
  жану
қозғалтқыштарының   түрлері,
  жылу   қозғалтқыштардың
түрлері   (реактивті   ,турбо   компрессорлы   ,   бу   және   газ
турбиналары).
Сұрақтардың жауаптарын талқылау,  жұмыстард ы  бағалау.
формулалардың   физикалық   мағынасын,   өлшем   бірліктерін
айту:
Q = mc (t2 – t1)
Q = mq
ŋ = Aп / Ат   100 %
 «Білмекке құмарлық»  оқушылардың теориялық білімдерін
есепте шығаруда қолдану:
1 есеп. Автокөліктің қозғалтқышы 55 кВт қуат өндіреді. Егер
оның  ПӘК  –  і  27  %  болса,  онда  ол   2  сағат  ішінде   қанша
бензин жағады? (31,8 немесе 32 кг).
2 есеп. Машинаның қозғалтқышында 23 МДж пайдалы жұмыс
өндіру   үшін   2   кг   бензин   жұмсалады.   Осы   қозғалтқыштың
ПӘКін табындар? Бензиннің меншікті жану мөлшері – 46 х
106 Дж/кг. (25 %).
3 есеп. 60 МДж жылу бөліп шығару үшін массасы қанша тас
көмір   жағу   қажет?   Тас   көмірдің   меншікті   жану   мөлшері
30х106  Дж/ кг. (2 кг).
4 есеп. Массасы 300 г суды 100  Сден 180  С–ге қыздыру үшін
қандай   жылу   мөлшері   керек?   Судың   меншікті   жылу
сыйымдылығы 4200 Дж/кг0 С. (10,08 кДж). ІІІ. Жаңа сабақ
5 минут
Пластмасса   тарақты   немесе   қаламды   киімге   үйкелесендер,   оның   ұсақ   қағаздармен
әсерлесуін   байқаймыз.   Мысалы:   мысықты   жүнінен   сипалағанда,   шатырлаған   дыбысты
естиміз,   немесе   үстімізден   синтетикалық   киімді   шешкен   кезде   шытырлаған   дыбысты
естиміз. Оқулықпен жұмыс – 108 – ші бет: 600 жыл бұрын гректер – янтарьды «Құрғақ
шайырды электрон деп атаған, себебі, янтарь – жүн талшықтарын өзіне тартқан».
Электрон – заряд – электр күштер.
Үйкелесу, жанасу, ажырасу, соқтығысу, жарылыс кезінде пайда болатын  электрлік
заряд, өзара әрекеттесу қабілеті – электр деген физикалық шамамен сипатталады.
   q1 + q2 + q3  + qn = const – Электр зарядының сақталу заңы.
Электр   зарядттарын   байқау   үшін   қолданылатын   аспап   –   электроскоп.   Оның
құрылымы: металл корпус, пластмасса тығын, металл таяқша, кішкене жапырақшылар
және   таған.   Заттар   –   электр   әсерлесу   –   электр   заряд   өткізетіндер:   су,   жер,   бензин,
металлдар, тұз бен судың қоспасы. Электр зарядын өткізбейтін заттар: диэлектриктер
немесе   оқшалауғыштар   (пластмасса,
  Электронды   оқулықтан
тәжірибелерге түсінік беру.
Тәжірибе көрсету:
  резина,
  ағаш).
1) Пластмасса сызғышты қағазға үйкелеп, газетке жақындату.
2) Екі   кішкене   үрілген   резинка   шарларды   бір   –   біріне   жақын,   бірақ   өзара
жанаспайтындай   етіп   іліп,   екі   шарды   былғарымен   немесе   ұлпа     мен   үйкелеп,
тәжірибеге түсінік беру.
3) Қағаз   қиықшаларына   (электрлік   сұлтандарға)   зарядталған   таяқшаларды
жақындату, тәжірибелерге түсінік беру.
4) Эбонит   таяқшаны   жібекке   немесе   қағазға   үйкелеп,   теріс   таңбалы   заряд   алу,
құбылыстарына түсінік беру.
5) Электрофор машинасы көмегімен зарядтардың пайда болуын байқау.
6) Электроскопқа   шыны, эбонит, фарфор таяқшаларын тиғізу және оқушылардың
түсініктерін   ортаға салу.
  ЭЛЕКТРОТКІЗГІШТЕР   ЖӘНЕ   ЭЛЕКТР   ТОГЫН
ЭЛЕКТРОСКОП.
ОТКІЗБЕЙТІНДЕР
I. Электрленуді байқауға арналған ең ыңғайлы аспап электроскоп деп аталады. Металл
корпус ішіне пластмасса тығын аркылы ұшына жұка қағаздың екі кішкене жапырақшасы
бекітілген металл таякша өткізіледі.
Электр зарядтарын өткізу қабілеттілігіне қарай заттар
түрде:   электрөткізгіштер   және   электр   өтқізбейтіндер
бөлінеді.  Зарядтар еркін қозғала алатын заттарды
өткізгіштер деп атайды.  Оларға — адамның, малдың
ылғал   жер      жатады.   Барлық   металдар,   тұздар   және
кышқылдардың судағы  ерітінділері электр зарядтарын
шартты
болып
денесі,
жақсы өткізеді.
Электр зарядын өткізбейтіндерге немесе диэлектриктерге — пластмассалар, фарфор,
шыны, эбонит, плексиглас, органикалық шыны, янтарь, резеңке, маталар, керосин, май,
ауа, газдар жатады. Оларды окшаулагыштар (грек тілінен — оңашалану) деп атайды.
 Физикалық диктант:
1) Гректер янтарьды қалай атаған? (электрон).
2) Электрлену әсерін сипаттайтын шама қалай аталады? (электр заряды).
3) Аттас зарядтар қалай әсерлеседі? (тебіледі).
4) Қарама – қарсы зарядтар қалай әсерлеседі? (тартылады).
5) Электр зарядтарды қандай аспаппен байқауға болады? (Электроскоп).
6) Зарядтарды өткізбейтін заттар қалай аталады? (изолятор немесе диэлектриктер).
Оқушылар сабақты мұқият тыңдайды. Қажетті мәліметтерді дәптерлеріне
жазып алады.
Зарядталған   электроскоптың   кішкене   шарына   қол   тигізу
арқылы разрядтаған. Осы кезде электроскоптың өзегінде ток
жүреді деп айтуға бола ма?
.  Зарядталған электроскопты қосатын өткізгіште электр тогы
қай   кезде   пайда   болады?   Өткізгіш   арқылы   қандай
зарядталған: бөлшектер орын ауыстырады? Қай бағытта ?
Тест жұмысын орындап,
жұппен
тексереді,дәптерлеріне
жазып алады.
ІҮ. Тапсырма
15 минут
 №5үйде   орындалатын   эксперименттік
Үй   жұмысы:
тапсырма
(жұмбақтар):
1) Суға салсан батпайды, отқа салсан жанбайды. (мұз).
2) Аяғы жоқ, қолы жоқ. Бірақ үйге кіреді. (Жылу мен
суық).
3) Жай   көзге   көрінбейді,
  қозғалуға   ерінбейді.
(моллекула).
Ү. Қорытынды
5 минут
ҮІ. Үй
тапсырмасы
2 минут
ҮІІ. Бағалау
3 минут
1. Қандай фигураларды ұқсас фигуралар деп атайды?
2. Ұқсастық коэффициенті деп қандай санды айтады?
§4 оқу.Анықтамалар жаттау.
Білемін
Білгім келеді
Үйрендім
Сабақ барысында алған баллдарын қорытып, бағалау
Сұрақтарға жауап
береді.
Тапсырмаларды мұқият
тыңдап, түртіп алу
Сабақта алған бағаларын
күнделіктеріне қойдыру.

file_name: Сабақ 25.docx

title: Сабақ тақырыбы: Айдағы, Шолпандағы және Марстағы термодинамикалық жағдайлар


extracted_text:
Сабақтың аты
Жалпы мақсаты
Күтілетін нәтиже
Топқа бөлу
Ынтымақтастық
атмосферасы
Бағалау
парақшасымен
таныстыру
Үй тапсырмасын
пысықтау
Сабақ 24
§27. Айдағы, Шолпандағы және Марстағы термодинамикалық жағдайлар
Айдағы, Шолпандағы және Марстағы термодинамикалық жағдайлар  жайлы
мағлұмат беру
Айдағы, Марстағы, Шолпандағы термодинамикалық жағдайлар туралы
түсіндіру
Бірінбірі      бағалай  білуге баулу
Айдағы, Шолпандағы және Марстағы термодинамикалық жағдайлар жайлы
мағлұмат алады
Айдағы, Шолпандағы және Марстағы термодинамикалық жағдайларды
күнделікті өмірде және  өндірістерде  қолдана  білуге  үйренеді
Бірінбірі      бағалай алатын болады
Мұғалімнің әрекеті
Парталарда суреттер тұрады, оқушылар
мұғалімнің үстелінде жатқан суреттерді
таңдап, сол сурет орналасқан партаға
отырады. Сөйтіп 4 топ құрамыз.
Күн жарығын алақанға саламын.
Жүрегіме басып ұстай қаламын.
Ізгі әрі нәзік, жарық, мейірімді,
Болып кетер сонда дереу жанжағым.
Әр топқа бағалау парағын таратамыз. Онда
жалпы бағалау жүйесі мен ұпай
көрсеткіштері көрсетілген.
Кім жылдам» әдісі
арқылы топпен жұмыс жасау
Жаңа сабақты бастамас бұрын ой қозғау мақсатында оқушыларға сұрақ
арқылы диалогқа түсіру, соларқылы топен жарыс ұйымдастыру
Оқушылар бірбіріне жақсы
тілек тілеп, сыныпта жақсы
ахуал қалыптастырады.
Оқушының әрекеті
Сол суреттерге байланысты
төрт топқа бөлініп отырады
Оқушылар бағалау
нұсқаларымен танысады
Үй тапсырмасын сұрау (5  минут)
1.
Бу турбинасының құрылысы мен жұмыс істеу  принципі туралы
айтып бер.
Бу турбинасының артықшылығы неде?
Реактивті двигательдер дегеніміз не?
Оның қандай түрлері бар?
2.
3.
4.
1. Физикалық диктант
1.Жүйеге берілген ……. оның ішкі энергиясының өзгерісіне және жүйенің
сыртқы денелерге қарсы істейтін ………… жұмсалады.
2.Бір дененің …………….есебінен ғана жұмыс істейтін мәшинені жасау
мүмкіндігіне тыйым салады. Ол процестің бағытын білдіреді. ………… ретті
мәңгі қозғалтқыш жасау мүмкін емес.
3.Термодинамикада сырттан жылу алмай және машинаның ішінде қандай да
бір өзгеріссіз, шексіз ұзақ уақытжұмыс істейтін мәшинелерді …………мәңгі
жылу қозғалтқыштары деп атайды. 4.Газдың сырқы күштерге қарсы атқарған жұмысы газ………… Оның соңғы
және бастапқы……… айырымына көбейткенге тең
 Қайталау сұрақтарына жауап беру, есеп шығару.
1. Жылу қозғалтқыштары деген не?
2. Жылу қозғалтқыштарының түрлерін атаңдар. ПӘК қандай шама?
3. Карно циклын сипаттап беріңдер.
4. Есеп шығару:
1есеп. Жылу машинасы бір циклде 1кДж жылу мөлшерін жұтып 400 Дж
жұмыс істеді. Машина қанша жылу мөлшерін бөліп шығарады?
Ш е ш і м і: Термодинамң бір заңы: Q=ΔU+A=>ΔU=QA=1000400=600 Дж
2есеп. Жылу машинасы бір циклде 400 Дж жылу шығарып 600 Дж жұмыс
істейді. Жылу машинасының ПӘКі неге тең?
Ш е ш і м і:
3есеп. Автокөліктің ПӘКі 20%, және 30 минутта 1,5 кг жанармай жағады.
Автокөлік моторын қуатын анықтаңыз. q=4,6*107 Дж/кг – жанармайдың
меншікті жану жылуы.
Ш е ш і м і: A = ηQ = ηqm. Қуат болса:
VI. Үй тапсырмасын беру. §5,95,10 оқумазмұндау.
№1. Қыздырғышы 2270С, салқындатқышы 270С жылу машинасының макс
ПӘКі неге тең? (40 %).
№2. Идеал жылу машинасы қыздырғыштан алған әрбір 1000 Дж энергия
есебінен 250 Дж пайдалы жұмыс жасайтын болса, бұл жылу машинасының
ПӘКі неге тең? (25 %).
Жаңа сабақ

Өткен тақырыптарға байланысты байланысты «Аквариум» әдісі
Өткен   тақырыпты   оқушыларға   қысқаша   қайталау
  мақсатында   осы
көрсетілген әдіс бойынша жаңа материалдарға байланысты ресурстар беру, өз
бетерінше дайындық жасату
1 .Айдың табиғаты.
2.Шолпан бетіндегі термодинамикалык жағдайлар.
 З.Марст атіршілік мүмкін бе?
Жердің параметрлерін сұрау.
mж = 6*1024кг; R= 6378 км; g= 9, 8 Н/кг; υ2 = 11, 2 км/с;
ρ
υ
 = 7, 9 км/с; 1 тәулікте = 24 сағ; S = 5, 1 * 108 км
 = 5, 5 г/см
3 1. Айға жалпы сипаттама беру.(слайдтар арқылы түсіндіру)
Айдың үстіңгі беті қатты шар тәрізді суық дене болып табылады.
1. Ай  Жердің табиғи серігі.
mА = 1/81 * mж =0, 0123mж; R = 1738 км; g= 1, 63 Н/ кг;  = 3, 35 г/см3 (Жердің
0, 6 тығ/ы)
Fаа < Fаж Соның нәтижесінде газ молекулаларына Fа  ін жеңіп, ғарыш
кеңістігіне ұшып кету жердегіге қарағанда әлдеқайда жеңіл. Сондықтан Айда
атмосфера да тығыз атмосферасыз сұйық күйде бола алмайтын суда жоқ.
ρ
2. Ай бетіндегі физикалық жағдай.
Ай жерге әрқашан бір жарты шарымен қарайды.
А) Айдың күн тәуліктері 29, 53 жерлік тәулікке созылады. (Күн мен түн
Жердегі екі аптаға (14, 8 жерлік тәулікке) тең. Айдағы бір тәулік бір айға
жуық.
Б) Ұзақ ай күнінде t= 13°С дейін қызады. Мұндай температурада жеңіл газ
молекулаларының жылдамдығы 2, 4 км/с артады және олар Айды тастап ұшып
кетеді. Түнде ай бетінің t =  160°С немесе t=  170°С дейін төмендейді
Ай әзірге адам аяғы басқан жалғыз ғарыштық дене. Ең бірінші айға
барғанндар кімдер? (1969ж Н. Армстронг, Э. Олдрии)
Жерден өзіміз білетіндей Айдың бір ғана жарты шары көрінеді. (1  сурет)
3. Ай рельефі.
А) Ай топырағының химиялық құрамы жер жыныстарына ұқсас екені
дәлелденді.
Б) Ай жыныстарының жасы 3, 1  4 млрд жылға дейін.
Айдың жасы = Жердің жасына= 4, 6 млрд жыл.
В) Ай бетінің картасы 60  сурет бойынша
 Күн жүйесін не құрайды? (Күн, планеталар және олардың серіктері)
 Күн жүйесінде неше планета бар және оларды ретімен ата? ( Меркурий,
Шолпан, Марс, Юпитер, Сатурн, Уран, Нептун, Плутон).
 Күн жүйесінде қандай планеталар қозғалады? (астероидтар, кометалар,
метеорлық денелер).
2. Шолпан планетасы туралы. (слайдтар арқылы түсіндіру)
 М. В. Ломоносов ХҮІІІ ғасырдың екінші жартысының барысында (1761ж)
Жер мен күн арасында Шолпан планетасы бар екенін анықтап, жаңалық ашты.
 М. В. Ломоносов – Шолпан планетасында атмосфераның бар екендігін және
Жер планетасымен салыстырғанда тығыз болатындығын байқады.
 1967 мен 1983 жылдар аралығында автоматты «Шолпан  4», «Шолпан  16»
станциялары мен ғаламшарларды зерттеудің негізгі программалары
орындалды.
 1985 жылғы маусымның ортасында Шолпанның жанынан ұшып өткен «Вега
1» және «Вега  2» ғарыш станциялары оның атмосферасына аэростаттық
шарлар мен ғаламшарларын бетіне қонатын қону блоктарын тастады.
Зерттеу нәтижесінде Шолпан атмосферасының 96% не жуығы – СО2, 4%
азот, 0, 002% і  О2, 0, 2% Н2О буынан тұратыны анықталды.
 1887 жылы Фобос, Деймос атты екі табиғи серігі ашылды.  Ғаламшарға сипаттама:
А) mш = Жердің 0, 815 массасына тең.
R=6050 км (Жердің 0, 950 радиусында)
ρ
= 5, 24 г/см
3
ә) Шолпан ақшыл бұлттар қабатымен топтаса жабылған, олар тек
радиотолқындар үшін ғана мөлдір. Радиолокациялық зерттеулер Шолпанның
басқа барлық (Ураннан басқа) планеталарға қарама  қарсы және өзі де күнді
айнала қозғалатын жаққа қарама  қарсы бағытта өзі осі боймен айналатынын
ашты. Шолпанда күн тәулігі 117 Жер тәулігіне тең.
Б) Шолпан бетінің картасы.
Ғаламшар бетінің тегістігі айтарлықтай екендігі анықталды, бірақ ондада
ойпаттар, жазықтар мен бірге тау шоқылары мен қыраттар, сақина таулар мен
қазан  шұңқырлар, тік жарлар мен жарықтар бар.
В) Жылыжай эффектісінің мәні.
ρ
4. Марс ( Қызыл ғаламшар). (слайдтар арқылы түсіндіру)
 Халқымыз қызыл жұлдыз деп те атаған, себебі Марс топырағының түсі
қызыл күрең болғандықтан оның бетінен көтерілген шаң тозаң қызыл түсті.
 Сипаттама: ғаламшар массасы  0, 107 Жер массасына тең,  = 3, 95 г/см
3
(Жердің 0, 72 тығыздығына тең) бетіндегі υ2 = 5 км/с. Марс Жерден диаметрі
бойынша 2 есе кіші.
 Марста күн тәуліктері Жердегіден 39, 5 мин  қа ұзақ. Марс жылы Жердің
687 тәулігіне тең, яғни Жердікінен екі есе ұзақ. Онда жыл мезгілдерінің
алмасуы болып тұрады. Себебі тәуліктік айналу осінің көлбеулігі дәл
жердікіндей.
 Марстағы температура:
Жаздыгүннің өзінде температура 0°С  ға дейін сирек көтеріледі, ал түнге
қарай аязға ( 70 100°С шейін төмендейді).
Температураның тәуліктік өзгерісі 80  100°С дейін жетеді.
Полюстерінде ( 130°С) суық болады, бұл кезде СО2 – да қатады.
       Жаңа тақырыпты өз бетіңмен меңгер
(төмендегі жетелеуші тапсырмалар арқылы)
Бос орынға қажетті  сөздерді  жазып, сөйлемді толықтыр.
1.Механикалық  қозғалыс туралы сөз болғанда , кей жағдайда
қозғалыстағы денені ..................... ретінде қарастырады.
2. Қозғалыстың қарастырылып отырған   жағдайында өлшемдерін
елемеуге болатын денені материалық нүкте деп атайды.
3. Дененің  немесе материалдық  нүктенің  санақ денесімен
салыстырғандағы  қозғалысы кезінде  сызық түрінде қалдырған ізі
қозғалыс траекториясы деп аталады.
4.Траекторияны түріне қарап  қозғалысты түзусызықты немесе
қисықсызықты деп бөледі.
5.Қандай да бір  уақыт аралығында дене жүріп өткен  траекторияның
ұзындығы осы уақыт ішінде  жүрілген жол деп аталады.
6.Дененің  орын ауыстыруы деп дененің бастапқы орнын оның келесі
орнымен қосатын бағытталған кесінді , яғни векторды айтады. Сергіту сәті
Ой толғаныс
«Қаражорға» биі

Оқушылар әуенге
билеп,сергиді Сабақты бекіту
Үй тапсырмасы
Тест тапсырмалары
Есеп шығару     №3, №6.   Бағалау
 Бағалау
Бүгінгі сабақ ұнады ма?
Өз көңіл күйлерін стикерге жазу.
Оқушылар күнделіктеріне
жазады
Бағалау парақшасын
толтырады

file_name: Сабақ 24.docx

intro:
Атомдардың құрылысы. Электрон.Элементар заряд жайлы мағлұмат беру
Атомдардың құрылысы. Электрон.Элементар зарядтарды  күнделікті өмірде және  өндірістерде, есептер шығаруда  қолдана білуге  үйрету
Топта    бағалай  білуге баулу


extracted_text:
Сабақтың аты
Сілтеме
Жалпы мақсаты
Күтілетін
нәтиже
Бақылау жұмысы
Жоспар
 Өткен  тараулар  жайлы мағлұмат беру
 Өткен  тараулардың  формуласын  қолдана отырып есептер шығара
білуге үйрету
 Өзінөзі   бағалай  білуге баулу
 Өткен  тараулар  жайлы мағлұмат алады
 Өткен  тараулардың   формуласын  қолдана отырып есептер шығара
білуге  үйренеді
 Өзінөзі   бағалай алатын болады
 Негізгі  идеялар
Q

cm
(
t

2
t
1
)
;   өлшем бірлігі
Дж
Белгілі заттың масса бірлігінің температурасын 10Сқа өзгертуге қажет жылу
мөлшерін   көрсететін   физикалық   шаманы   меншікті   жылу   сыйымдылық   деп
атайды.
c

Q

2
tm
(
t
1
)
;     өлшем бірлігі
Дж
Скг
0
  Кез келген массасы   m отын
толық   жанғанда   бөлінетін   Q   жылу   мөлшерін   есептеу   үшін   q   меншікті   жану
жылуын жанған отынның массасына көбейту керек:
Q 
qm
1   кг   кристалл   затты   балқу   температурасында   сұйыққа   айналдыру   үшін
жұмсалатын Q жылу мөлшерін осы затттың меншікті балқу жылуы деп атайды
және
Топтық  жұмыс
λ
 деп белгілейді.
Тапсырмалар
Сабақ бойынша мұғалімнің  жазбалары:  (мұғалім және оқушы  немен айналысады)
І.Ұйымдастыру (2 минут)
1.1. Сәлемдесу
1.2. Сынып оқушыларына  жағымды ахуал туғызу
1.3. Түгелдеу
1.2 .2 нұсқаға бөліну (қатарлау арқылы)
ІІ. Үй тапсырмасын сұрау (5  минут)
Өткен тарларға шолу жасау
1.
ІІІ. Талқылау үшін сұрақтар беріледі (3 минут)
1. Есептер мәтінін түсіндіру
ІҮ. Топтық жұмыс  (25 минут)
І нұсқа
1. 50 К температураны  0С температураға айналдыр?
2. Массасы 2 кг судың температурасын 100С –тан 100 0Сға дейін қыздыру үшін қанша жылу
мөлшері кетеді?
3. Идеал жылу машинасының қыздырғышының 450 0С. Суытқыштың  температурасы 350 0С .
Машинаның ПӘКі н  анықтаңдар?
4. Газға 7 кДж жылу мөлшерін берді. Бұл кезде газ 10 кДж жұмыс жасады. Осының
5.
1.
2.
салдарынан газдың ішкі энергиясы қалай өзгереді
ІЖҚ дегеніміз не?
ІІ нұсқа
200   г   алюминийды   200дан   300Сге   дейін   қыздыруға   қажетті   жылу   мөлшерін
анықтаңдар. Алюминийдің меншікті жылу сыйымдылығы 910 Дж/кг0С.
730С температураны  абсолют температураға ауыстыр? 3.
4.
5.
300Дж жылу энергиясын алғанда газдың энергиясы 200 Джға артты. Бұл кезде газ
қандай жұмыс атқарды?
Қыздырғыштың   температурасы   4270С,   суытқыштың   температурасы   270С.   Жылу
машинасының ПӘКн анықтаңдар.
Денелердің электрленуін түсіндір?
Кейінгі тапсырмалар
Кейінгі оқу
№55
12 тарауды қайталау
І нұсқа
1. 50 К температураны  0С
температураға айналдыр?
6. Массасы 2 кг судың температурасын
100С   –тан   100  0Сға   дейін   қыздыру
үшін қанша жылу мөлшері кетеді?
7. Идеал жылу машинасының
қыздырғышының 450 0С. Суытқыштың
температурасы 350 0С . Машинаның
ПӘКі н  анықтаңдар?
8. Газға 7 кДж жылу мөлшерін берді.
Бұл кезде газ 10 кДж жұмыс жасады.
Осының салдарынан газдың ішкі
энергиясы қалай өзгереді
ІЖҚ дегеніміз не?
9.
ІІ нұсқа
2. 200 г алюминийды 200дан 300Сге
дейін   қыздыруға   қажетті   жылу
анықтаңдар.
мөлшерін
Алюминийдің   меншікті
  жылу
сыйымдылығы 910 Дж/кг0С.
730С   температураны
температураға ауыстыр?
  абсолют
3.

4. 300Дж   жылу   энергиясын   алғанда
газдың энергиясы 200 Джға артты.
Бұл   кезде   газ   қандай   жұмыс
атқарды?
5. Қыздырғыштың   температурасы
суытқыштың
4270С,
  Жылу
температурасы   270С.
машинасының ПӘКн анықтаңдар.
6. Денелердің электрленуін түсіндір?

І нұсқа
10. 50 К температураны  0С
температураға айналдыр?
11. Массасы 2 кг судың температурасын
100С   –тан   100  0Сға   дейін   қыздыру
үшін қанша жылу мөлшері кетеді?
12. Идеал жылу машинасының
қыздырғышының 450 0С. Суытқыштың
температурасы 350 0С . Машинаның
ПӘКі н  анықтаңдар?
13. Газға 7 кДж жылу мөлшерін берді.
Бұл кезде газ 10 кДж жұмыс жасады.
Осының салдарынан газдың ішкі
энергиясы қалай өзгереді
14. ІЖҚ дегеніміз не?
ІІ нұсқа
7. 200 г алюминийды 200дан 300Сге
дейін   қыздыруға   қажетті   жылу
анықтаңдар.
мөлшерін
Алюминийдің   меншікті
  жылу
сыйымдылығы 910 Дж/кг0С.
730С   температураны
температураға ауыстыр?
  абсолют
8.

9. 300Дж   жылу   энергиясын   алғанда
газдың энергиясы 200 Джға артты.
Бұл   кезде   газ   қандай   жұмыс
атқарды?
10. Қыздырғыштың   температурасы
4270С,
суытқыштың
температурасы   270С.
  Жылу
машинасының ПӘКн анықтаңдар.
11. Денелердің электрленуін түсіндір?

І нұсқа
15. 50 К температураны  0С
температураға айналдыр?
16. Массасы 2 кг судың температурасын
100С   –тан   100  0Сға   дейін   қыздыру
үшін қанша жылу мөлшері кетеді?
17. Идеал жылу машинасының
қыздырғышының 450 0С. Суытқыштың
температурасы 350 0С . Машинаның
ПӘКі н  анықтаңдар?
18. Газға 7 кДж жылу мөлшерін берді.
Бұл кезде газ 10 кДж жұмыс жасады.
Осының салдарынан газдың ішкі
энергиясы қалай өзгереді
19. ІЖҚ дегеніміз не?
ІІ нұсқа
12. 200 г алюминийды 200дан 300Сге
дейін   қыздыруға   қажетті   жылу
анықтаңдар.
мөлшерін Алюминийдің   меншікті
сыйымдылығы 910 Дж/кг0С.
  жылу
13. 730С   температураны
температураға ауыстыр?
  абсолют
14. 300Дж   жылу   энергиясын   алғанда
газдың энергиясы 200 Джға артты.
Бұл   кезде   газ   қандай   жұмыс
атқарды?
15. Қыздырғыштың   температурасы
суытқыштың
4270С,
  Жылу
температурасы   270С.
машинасының ПӘКн анықтаңдар.
16. Денелердің электрленуін түсіндір?

І нұсқа
20. 50 К температураны  0С
температураға айналдыр?
21. Массасы 2 кг судың температурасын
100С   –тан   100  0Сға   дейін   қыздыру
үшін қанша жылу мөлшері кетеді?
22. Идеал жылу машинасының
қыздырғышының 450 0С. Суытқыштың
температурасы 350 0С . Машинаның
ПӘКі н  анықтаңдар?
23. Газға 7 кДж жылу мөлшерін берді.
Бұл кезде газ 10 кДж жұмыс жасады.
Осының салдарынан газдың ішкі
энергиясы қалай өзгереді
24. ІЖҚ дегеніміз не?
ІІ нұсқа
17. 200 г алюминийды 200дан 300Сге
дейін   қыздыруға   қажетті   жылу
мөлшерін
анықтаңдар.
Алюминийдің   меншікті
  жылу
сыйымдылығы 910 Дж/кг0С.

18. 730С   температураны
температураға ауыстыр?
  абсолют
19. 300Дж   жылу   энергиясын   алғанда
газдың энергиясы 200 Джға артты.
Бұл   кезде   газ   қандай   жұмыс
атқарды?
20. Қыздырғыштың   температурасы
суытқыштың
4270С,
температурасы   270С.
  Жылу
машинасының ПӘКн анықтаңдар.
21. Денелердің электрленуін түсіндір?

І нұсқа
25. 50 К температураны  0С
температураға айналдыр?
26. Массасы 2 кг судың температурасын
100С   –тан   100  0Сға   дейін   қыздыру
үшін қанша жылу мөлшері кетеді?
27. Идеал жылу машинасының
қыздырғышының 450 0С. Суытқыштың
температурасы 350 0С . Машинаның
ПӘКі н  анықтаңдар?
28. Газға 7 кДж жылу мөлшерін берді.
Бұл кезде газ 10 кДж жұмыс жасады.
Осының салдарынан газдың ішкі
энергиясы қалай өзгереді
29. ІЖҚ дегеніміз не?
ІІ нұсқа
22. 200 г алюминийды 200дан 300Сге
дейін   қыздыруға   қажетті   жылу
мөлшерін
анықтаңдар.
Алюминийдің   меншікті
  жылу
сыйымдылығы 910 Дж/кг0С.

23. 730С   температураны
температураға ауыстыр?
  абсолют
24. 300Дж   жылу   энергиясын   алғанда
газдың энергиясы 200 Джға артты.
Бұл   кезде   газ   қандай   жұмыс
атқарды?
25. Қыздырғыштың   температурасы
4270С,
суытқыштың
температурасы   270С.
  Жылу
машинасының ПӘКн анықтаңдар.
26. Денелердің электрленуін түсіндір?

І нұсқа
30. 50 К температураны  0С
температураға айналдыр?
31. Массасы 2 кг судың температурасын
100С   –тан   100  0Сға   дейін   қыздыру
үшін қанша жылу мөлшері кетеді?
32. Идеал жылу машинасының
қыздырғышының 450 0С. Суытқыштың
температурасы 350 0С . Машинаның
ПӘКі н  анықтаңдар?
33. Газға 7 кДж жылу мөлшерін берді.
Бұл кезде газ 10 кДж жұмыс жасады.
Осының салдарынан газдың ішкі
энергиясы қалай өзгереді
34. ІЖҚ дегеніміз не?
ІІ нұсқа
27. 200 г алюминийды 200дан 300Сге
дейін   қыздыруға   қажетті   жылу
анықтаңдар.
мөлшерін
Алюминийдің   меншікті
  жылу
сыйымдылығы 910 Дж/кг0С.

28. 730С   температураны
температураға ауыстыр?
  абсолют
29. 300Дж   жылу   энергиясын   алғанда
газдың энергиясы 200 Джға артты.
Бұл   кезде   газ   қандай   жұмыс
атқарды?
30. Қыздырғыштың   температурасы
суытқыштың
4270С, температурасы   270С.
  Жылу
машинасының ПӘКн анықтаңдар.
31. Денелердің электрленуін түсіндір?
І нұсқа
35. 50 К температураны  0С
температураға айналдыр?
36. Массасы 2 кг судың температурасын
100С   –тан   100  0Сға   дейін   қыздыру
үшін қанша жылу мөлшері кетеді?
37. Идеал жылу машинасының
қыздырғышының 450 0С. Суытқыштың
температурасы 350 0С . Машинаның
ПӘКі н  анықтаңдар?
38. Газға 7 кДж жылу мөлшерін берді.
Бұл кезде газ 10 кДж жұмыс жасады.
Осының салдарынан газдың ішкі
энергиясы қалай өзгереді
39. ІЖҚ дегеніміз не?
ІІ нұсқа
32. 200 г алюминийды 200дан 300Сге
дейін   қыздыруға   қажетті   жылу
анықтаңдар.
мөлшерін
Алюминийдің   меншікті
  жылу
сыйымдылығы 910 Дж/кг0С.

33. 730С   температураны
температураға ауыстыр?
  абсолют
34. 300Дж   жылу   энергиясын   алғанда
газдың энергиясы 200 Джға артты.
Бұл   кезде   газ   қандай   жұмыс
атқарды?
35. Қыздырғыштың   температурасы
суытқыштың
4270С,
температурасы   270С.
  Жылу
машинасының ПӘКн анықтаңдар.
36. Денелердің электрленуін түсіндір?

І нұсқа
40. 50 К температураны  0С
температураға айналдыр?
41. Массасы 2 кг судың температурасын
100С   –тан   100  0Сға   дейін   қыздыру
үшін қанша жылу мөлшері кетеді?
42. Идеал жылу машинасының
қыздырғышының 450 0С. Суытқыштың
температурасы 350 0С . Машинаның
ПӘКі н  анықтаңдар?
43. Газға 7 кДж жылу мөлшерін берді.
Бұл кезде газ 10 кДж жұмыс жасады.
Осының салдарынан газдың ішкі
энергиясы қалай өзгереді
44. ІЖҚ дегеніміз не?
ІІ нұсқа
37. 200 г алюминийды 200дан 300Сге
дейін   қыздыруға   қажетті   жылу
мөлшерін
анықтаңдар.

Алюминийдің   меншікті
сыйымдылығы 910 Дж/кг0С.
  жылу
38. 730С   температураны
температураға ауыстыр?
  абсолют
39. 300Дж   жылу   энергиясын   алғанда
газдың энергиясы 200 Джға артты.
Бұл   кезде   газ   қандай   жұмыс
атқарды?
40. Қыздырғыштың   температурасы
суытқыштың
4270С,
  Жылу
температурасы   270С.
машинасының ПӘКн анықтаңдар.
41. Денелердің электрленуін түсіндір?

І нұсқа
45. 50 К температураны  0С
температураға айналдыр?
46. Массасы 2 кг судың температурасын
100С   –тан   100  0Сға   дейін   қыздыру
үшін қанша жылу мөлшері кетеді?
47. Идеал жылу машинасының
қыздырғышының 450 0С. Суытқыштың
температурасы 350 0С . Машинаның
ПӘКі н  анықтаңдар?
48. Газға 7 кДж жылу мөлшерін берді.
Бұл кезде газ 10 кДж жұмыс жасады.
Осының салдарынан газдың ішкі
энергиясы қалай өзгереді
49. ІЖҚ дегеніміз не?
ІІ нұсқа
42. 200 г алюминийды 200дан 300Сге
дейін   қыздыруға   қажетті   жылу
мөлшерін
анықтаңдар.
Алюминийдің   меншікті
  жылу
сыйымдылығы 910 Дж/кг0С.

43. 730С   температураны
температураға ауыстыр?
  абсолют
44. 300Дж   жылу   энергиясын   алғанда
газдың энергиясы 200 Джға артты.
Бұл   кезде   газ   қандай   жұмыс
атқарды?
45. Қыздырғыштың   температурасы
суытқыштың
4270С,
температурасы   270С.
  Жылу
машинасының ПӘКн анықтаңдар.
46. Денелердің электрленуін түсіндір?

І нұсқа
50. 50 К температураны  0С
температураға айналдыр?
51. Массасы 2 кг судың температурасын
100С   –тан   100  0Сға   дейін   қыздыру
үшін қанша жылу мөлшері кетеді?
52. Идеал жылу машинасының
қыздырғышының 450 0С. Суытқыштың температурасы 350 0С . Машинаның
ПӘКі н  анықтаңдар?
53. Газға 7 кДж жылу мөлшерін берді.
Бұл кезде газ 10 кДж жұмыс жасады.
Осының салдарынан газдың ішкі
энергиясы қалай өзгереді
54. ІЖҚ дегеніміз не?
ІІ нұсқа
47. 200 г алюминийды 200дан 300Сге
дейін   қыздыруға   қажетті   жылу
мөлшерін
анықтаңдар.
Алюминийдің   меншікті
  жылу
сыйымдылығы 910 Дж/кг0С.

48. 730С   температураны
температураға ауыстыр?
  абсолют
49. 300Дж   жылу   энергиясын   алғанда
газдың энергиясы 200 Джға артты.
Бұл   кезде   газ   қандай   жұмыс
атқарды?
50. Қыздырғыштың   температурасы
4270С,
суытқыштың
температурасы   270С.
  Жылу
машинасының ПӘКн анықтаңдар.
51. Денелердің электрленуін түсіндір?

І нұсқа
55. 50 К температураны  0С
температураға айналдыр?
56. Массасы 2 кг судың температурасын
100С   –тан   100  0Сға   дейін   қыздыру
үшін қанша жылу мөлшері кетеді?
57. Идеал жылу машинасының
қыздырғышының 450 0С. Суытқыштың
температурасы 350 0С . Машинаның
ПӘКі н  анықтаңдар?
58. Газға 7 кДж жылу мөлшерін берді.
Бұл кезде газ 10 кДж жұмыс жасады.
Осының салдарынан газдың ішкі
энергиясы қалай өзгереді
59. ІЖҚ дегеніміз не?
ІІ нұсқа
52. 200 г алюминийды 200дан 300Сге
дейін   қыздыруға   қажетті   жылу
анықтаңдар.
мөлшерін

Алюминийдің   меншікті
сыйымдылығы 910 Дж/кг0С.
  жылу
53. 730С   температураны
температураға ауыстыр?
  абсолют
54. 300Дж   жылу   энергиясын   алғанда
газдың энергиясы 200 Джға артты.
Бұл   кезде   газ   қандай   жұмыс
атқарды?
55. Қыздырғыштың   температурасы
суытқыштың
4270С,
  Жылу
температурасы   270С.
машинасының ПӘКн анықтаңдар.
56. Денелердің электрленуін түсіндір?

І нұсқа
60. 50 К температураны  0С
температураға айналдыр?
61. Массасы 2 кг судың температурасын
100С   –тан   100  0Сға   дейін   қыздыру
үшін қанша жылу мөлшері кетеді?
62. Идеал жылу машинасының
қыздырғышының 450 0С. Суытқыштың
температурасы 350 0С . Машинаның
ПӘКі н  анықтаңдар?
63. Газға 7 кДж жылу мөлшерін берді.
Бұл кезде газ 10 кДж жұмыс жасады.
Осының салдарынан газдың ішкі
энергиясы қалай өзгереді
64. ІЖҚ дегеніміз не?
ІІ нұсқа
57. 200 г алюминийды 200дан 300Сге
дейін   қыздыруға   қажетті   жылу
мөлшерін
анықтаңдар.
Алюминийдің   меншікті
  жылу
сыйымдылығы 910 Дж/кг0С.

58. 730С   температураны
температураға ауыстыр?
  абсолют
59. 300Дж   жылу   энергиясын   алғанда
газдың энергиясы 200 Джға артты.
Бұл   кезде   газ   қандай   жұмыс
атқарды?
60. Қыздырғыштың   температурасы
суытқыштың
4270С,
температурасы   270С.
  Жылу
машинасының ПӘКн анықтаңдар.
61. Денелердің электрленуін түсіндір

file_name: Сабақ 27.docx


extracted_text:
Физика
Сабақтың аты
Жалпы мақсаты
Күтілетін нәтиже
Топқа бөлу
Ынтымақтастық
атмосферасы
Бағалау парақшасымен
таныстыру
Үй тапсырмасын
пысықтау
Қызығушылығын
ояту
Сабақ 28
§30. Атомдардың құрылысы. Электрон.Элементар заряд
Атомдардың құрылысы. Электрон.Элементар заряд жайлы мағлұмат беру
Атомдардың құрылысы. Электрон.Элементар зарядтарды  күнделікті өмірде
және  өндірістерде, есептер шығаруда  қолдана білуге  үйрету
Топта    бағалай  білуге баулу
Атомдардың құрылысы. Электрон.Элементар заряд жайлы мағлұмат алады
Атомдардың құрылысы. Электрон.Элементар зарядтарды күнделікті өмірде
және  өндірістерде, есептер шығаруда   қолдана  білуге  үйренеді
Топта    бағалай алатын болады
Мұғалімнің әрекеті
Парталарда суреттер тұрады, оқушылар
мұғалімнің үстелінде жатқан суреттерді
таңдап, сол сурет орналасқан партаға
отырады. Сөйтіп 4 топ құрамыз.
Күн жарығын алақанға саламын.
Жүрегіме басып ұстай қаламын.
Ізгі әрі нәзік, жарық, мейірімді,
Болып кетер сонда дереу жанжағым.
Әр топқа бағалау парағын таратамыз. Онда
жалпы бағалау жүйесі мен ұпай
көрсеткіштері көрсетілген.
Оқушының әрекеті
Сол суреттерге байланысты төрт
топқа бөлініп отырады
Оқушылар бірбіріне жақсы тілек
тілеп, сыныпта жақсы ахуал
қалыптастырады.
Оқушылар бағалау нұсқаларымен
танысады
Миға шабуыл
Жалпы  сыныпқа өткен тақырып бойынша сұрақтар тарату, Үйге берілген
тапсырманы сұрақжауап арқылы  өз ойларын ортаға салады
Өтілген материалды қайталау:
1)  Денелердің электрленуі дегеніміз не?
2)  Қандай жағдайда дене электрленген немесе электр заряды берілген
деп айтады ?
3)Денелерді  калай электрлеуге болады?  Неліктен денелерді бірбіріне үйкейді?
4)  Электрлеуге қанша дене қатысады? Екі дененің зарядтары жөнінде не айтуға
болады?
5)  Бір денеден екінші денеге зарядты қалай беруге болады?
6)  Атгас зарядталған денелер бірбірімен қалай әрекеттеседі?
Әр аттас зарядталған денелер бірбірімен қалай эрекетгеседі?
 Талқылау үшін сұрақтар беріледі (2 минут)
1.
2.
3.
Неліктен кәдімгі жағдайда дененің заряды болмайды?
Атомның құрамына қандай зарядталған бөлшектер кіреді?
Электрон туралы не білесіңдер?
ІҮ. Топтық жұмыс  (15 минут)
Жаңа сабақ     Мағынаны тану
Интервью әдісі
арқылы тақырыпты талдау үшін тапсырма беру омның қүрылысын анықтаудағы Резерфорд тэжірибесі (1911 ж). Резерфорд ұсынған атомның планетарлық
моделІ. Атом және атом құрамындағы бөлшектердің өлшемдері. Элементар электр заряды және электрон. Сутегі
және гелий атомының құрылысы.
•     Атом ортасында оң зарядталған ядродан және оның қабықшасын құрайтын, оны орасан зор
жылдамдықпен қозғалатын электрондардан тұрады.
•     Элементар электр заряды, е=1,6*1019 Кл Электронның массасы m =9,1 * 1031 кг
•     Ядроның құрамына оң зарядталған бөлшек протон және нейтрон деп аталатын бейтарап бөлшек кіреді
•     Ядродағы нейтрондардың саны протондардың санына тең
•     Ядроның заряды оң және абсолют мәні бойынша атомдағы барлық электрондардың зарядына тең
•     Оң ионкандай да бір өзара әрекеттесу нәтижесінде электрондарынан айрылған атом
•     Теріс   ион   қандай   да   бір   өзара   әрекеттесу   нәтижесінде   артық электрондарды қосып алған атом
•     Атомның өлшемі өте кіші 1010 м   •Атом ядросының өлшемі (1014 м ), атомнан он мың есе кіші.
Атом   құрылысы. 1897   жылы   көптеген   электр   құбылыстарын   түсiндiруге   мүмкiндiк   беретiн   жаңалық
ашылды. Ағылшын ғалымы Дж. Дж. Томсон элементар заряд тасымалдаушысы болып табылатын бөлшектi
тапты. Бұл бөлшекті электрон деп атады. Электрон массасы табиғаттағы ең жеңiл сутегi атомы массасынан
2000 еседей аз болып шықты. Электрон заряды терiс: qэл  = – е = – 6 ∙ 10–19 Кл.
Бұл заряд электронның ерекше сипаттамасы болып табылады. Жәй денелердi зарядтауға немесе разрядтауға
болады,   ал   электронды   зарядынан   "айыру”   мүмкiн   емес.   Сондайақ   электрон   зарядын   азайтуға   немесе
көбейтуге   болмайды.   Электрон   заряды   барлық   уақытта   тек   бiр   мәнге   ие.   Химия   курсынан   сiздер
электронның атом құрамына кiретiнiн бiлесiздер. Электрондар атом iшiнде оң зарядталған атомдық ядроны
айнала қозғалады.
Атом құрылысы 1911 жылы ағылшын ғалымы Э.      Резерфорд басқарған тәжiрибелер нәтижесiнде ашылған.
Тәжiрибе мақсаты, жылдам бөлшектер жолында заттың атомдары орналасқан жағдайда өтетiн процестердi
анықтау болып  табылады.   Бұған дейiн бiрнеше жыл бұрын радиоактивтiк құбылысы ашылған болатын.
Кейбiр заттардың (қазiргi кезде радиоактивтi деп аталатын уран, радий және т.б.) көрiнбейтiн сәулелер
шығаратындығы анықталды. Бұл сәулелердi зерттеу олардың бiрбiрiнен электр заряды бойынша айыруға
болатын үш түрлi құрамнан тұратынын көрсеттi. Радиоактивтi сәулелердi бiрбiрiнен ажырата белгiлеу үшiн
грек алфавитiнiң бастапқы a (альфа), b (бета) және g (гамма) – үш әрiпiн қолдану ұсынылды. Альфа сәулесi –
оң зарядталған (альфа бөлшектерiнен), бета сәулесi – терiс зарядталған бөлшектер (электрондар), ал гамма
сәулесi   –   ешқандай   зарядқа   ие   емес. Бұл   сәулелер   адам   ағзасына   қауiптi.   Сондықтан,   радиоактивтi
препараттармен жұмыс iстегенде ерекше қауiпсiздiк шараларын сақтап, оларды қолмен ұстамай, арнайы
қорғаушы   экрандарды   қолдану   керек.  Резерфорд   альфабөлшектерiн   атомдарды   "атқылауға”   болатын
"зеңбiрек оқтары” ретiнде қолдануды ұсынды. Ол осы бөлшектердiң жiңiшке шоғымен зерттелетiн заттан
жасалған   жұқа   пластинаны   (фольганы)   атқылау   кезiнде,   альфа   бөлшектерiнiң   көпшiлiгi   фольгадан   еш
кедергiсiз   өтетiндiгiн,   ал   аз   ғана   бөлiгi   атом   iшiндегi   бiр   нәрсемен   соқтығысып   керi   қайтатындығын
анықтады. Резерфорд тәжiрибелерi жоғары сыныптарда егжейтегжейлi қарастырылады. Мұнда бiз оның
тәжiрибе нәтижесiнде жасаған қорытындыларымен шектелемiз.
Резерфорд   атомының   құрылысын   Күн   жүйесiне   ұқсатты.   Күн   жүйесiндегi   планеталар   оған   тартылып
айналғаны   сияқты,   электрондар   да   ядроға   тартылып   оны   айнала   қозғалады.   Осындай   ұқсастығы   үшiн
Резерфорд   ұсынған   модельдi   (11сурет)   планетарлық   модель   деп   атаған.  Ядро   мен   электронның   ара
қашықтығы олардың өлшемдерiне қарағанда өте үлкен. Егер атомды ойша үлкейткенде ядроның диаметрi он
теңгелiк монетадай болса, онда ядро мен электрон ара қашықтығы шамамен бiр километрдей болар едi. Егер
барлық электрондар атомдық ядроларға тығыз жабып орналасса, онда ересек адамның денесiнiң көлемi бiр куб миллиметрдiң миллионнан бiр бөлiгiндей болатындығы есептелген! Бұдан адам денесiнiң 99%iн (кез
келген дененiң) бостық жайлайтындығын көремiз. Резерфорд тәжiрибесiндегi альфа бөлшектерi атомдар
iшiндегi осы бос қуыстардан бөгелмей ұшып өтедi, сондықтан олар фольгадан керi шашырамайды.
Бiр тектi атомдар жиынтығы химиялық элемент деп аталады. Әр түрлi химиялық элементтердiң атомдары
бiрбiрiнен   ядроларының   зарядымен   және   сол   ядроны   айнала   қозғалатын   электрондар   санымен
ерекшеленедi. Мысалы, сутегi атомында жалғыз электрон бар, оттегi атомында – сегiз электрон, ал уран
атомында   –   тоқсан   екi. Атомдағы   электрондар   саны   элементтiң   Д.И.   Менделеев   кестесіндегі   реттiк
нөмiрiмен   сәйкес   келедi. Осы   нөмiр   атом   ядросының   зарядын   да   анықтайды.   Белгiлеу   енгiзейiк:   Z   –
элементтiң   реттiк   нөмiрi   =   атомдағы   электрондар   саны. Онда   атом   ядросының   және   атомдағы   барлық
электрондардың   жалпы   заряды   үшiн   былай   жазуға   болады:   qядро = + Ze   qэлн = – Ze.   Атомдағы
электрондардың  жалпы   зарядын,  атом  ядросының   зарядына   қоссақ   нөл   шығады. Бұл   атомның   толықтай
бейтарап екендiгiн көрсетедi. Бейтарап атомдардан тұратын заттардың молекулалары да бетарап болады.
Кейбiр   жағдайларда   (мысалы,   соқтығысқанда)   атомдар   бiрнеше  электронын   жоғалтуы   мүмкiн.   Атомдар
электрондармен бiрге өздерiнiң терiс зарядының бiр бөлiгiн жоғалтып, бейтарап емес жүйеге айналады.
Осының  салдарынан   пайда   болған  оң  зарядталған   атомды оң ион деп  атайды. Керi   жағдайлар   да  болуы
мүмкiн: бейтарап атом өзiне артық электрон қосып алып, терiс зарядталады. Мұндай атомды терiс ион деп
атайды.
Жеке карточка бойынша  топтық жұмыс
2 электрон
3 протон
4 нейтрон
Сергіту сәті
Ой толғаныс
«Қаражорға» биі
Оқушылар әуенге билеп,сергиді
2. Литидің үш электроны бар екені белгілі. Соны
есепке ала отырып Литидің он және теріс ионын
сызба түрінде көрсетіңіз.

3. Алюмини тяқшасына он зарядталған дене
жанасты.  Алюминидің кейбір зарядтарында
қандай өзгеріс болады?

4. Лити атомының құрамында үш протон бар
екені белгілі. Осы атомдағы бөлшектер саны нешеу?
Оларды атаңыз?
5. Зарядталмаған метал таяқшаға зарядталған дене
жақындатылды. Таяқшадағы зарядтар тегін көрсетіңіз?
6. Екі бірдей метал шар бірдей бірақ қарама
қарсы таңбалы зарядталған. Олар соқтығысқаннан
кейін зарядтары бейтарапанды. Шарлардағы зарят жоғалып кетті деп айта аламыз ба?

7. Оң заряды бар метал шарикті разрядтады,
ол бейтарап күйге көшті. Шарик өзінің
біржола жоғалтты деп айта аламыз ба?
Оқытылып отырған  оқу материалын қабылдаудағы оқушы түсінігін
тексеру.
1. Неліктен кәдімгі жағдайда дененің заряды болмайды?
2. Атомның құрамына қандай зарядталған бөлшектер кіреді?
3. Электрон жайлы не айта аласыңдар?
4. Егер дене электронды қосып алса, онда денеде не байқалады?
5. Электронын беріп жіберген дене қандай заряд алады?
6. Оның атомы қалай аталады?
7. Жанасу кезіндегі дененің электрленуі қалай түсіндіріледі?
Үй тапсырмасы
 Бағалау
№
Кері байланыс :«Екі жұлдыз, бір тілек»
Оқушылар күнделіктеріне жазады
Бағалау парақшасын толтырады

file_name: Сабақ 28.docx


extracted_text:
Физика
Сабақтың аты
Жалпы мақсаты
Күтілетін нәтиже
Топқа бөлу
Ынтымақтастық
атмосферасы
Бағалау парақшасымен
таныстыру
Үй тапсырмасын
пысықтау
Оқушының әрекеті
Сол суреттерге байланысты төрт
топқа бөлініп отырады
Сабақ  26
Есептер шығару
Өткен тақырыптар  жайлы мағлұмат беру
Өткен тақырыптарды   күнделікті өмірде және  есептер шығаруда қолдана
білуге  үйрету
Топта    бағалай  білуге баулу
Өткен тақырыптар  жайлы мағлұмат алады
Өткен тақырыптарды   күнделікті өмірде және  есептер шығаруда   қолдана
білуге  үйренеді
Топта    бағалай алатын болады
Мұғалімнің әрекеті
Парталарда суреттер тұрады, оқушылар
мұғалімнің үстелінде жатқан суреттерді
таңдап, сол сурет орналасқан партаға
отырады. Сөйтіп 4 топ құрамыз.
Күн жарығын алақанға саламын.
Жүрегіме басып ұстай қаламын.
Ізгі әрі нәзік, жарық, мейірімді,
Болып кетер сонда дереу жанжағым.
Әр топқа бағалау парағын таратамыз. Онда
жалпы бағалау жүйесі мен ұпай
көрсеткіштері көрсетілген.

«Миға шабуыл»  сұрақ жауап
Үй тапсырмасын сұрау  Талқылау үшін сұрақтар беріледі
1 есеп. Автокөліктің қозғалтқышы 55 кВт қуат өндіреді. Егер оның ПӘК – і 27
% болса, онда ол 2 сағат ішінде қанша бензин жағады? (31,8 немесе 32 кг).
2 есеп. Машинаның қозғалтқышында 23 МДж пайдалы жұмыс өндіру үшін 2 кг
бензин жұмсалады. Осы қозғалтқыштың ПӘКін табындар? Бензиннің меншікті
Оқушылар бірбіріне жақсы
тілек тілеп, сыныпта жақсы
ахуал қалыптастырады.
Оқушылар бағалау
нұсқаларымен танысады Жаңа сабақ
жану мөлшері – 46 х 106 Дж/кг. (25 %).
3 есеп. 60 МДж жылу бөліп шығару үшін массасы қанша тас көмір жағу қажет?
Тас көмірдің меншікті жану мөлшері 30х106  Дж/ кг. (2 кг).
4 есеп.  Массасы 300 г суды 100  Сден 180  С–ге қыздыру үшін қандай жылу
мөлшері  керек?  Судың  меншікті  жылу  сыйымдылығы  4200  Дж/кг0  С.  (10,08
кДж).
Топтастыру»  арқылы жалыпы бүгінгі сабақты меңгерту ісәрекетіне
балайнысты сабақты талдау
Әр топқа жаңа тақырып төңірегінде тапсырмалар татату, Әр топ  өз
беттеріншге ақылдасып, нәтижесінде топтаса отырып ортақ жауап табады, сол
арқылы тақырыптың мағанасын ашады
 «Ортадағы қалам» стратегиясы бойынша үй тапсырмасын сұрақтар қою
арқылы тексеремін
1.Жылу алмасусыз жүретін процесс не деп аталады?
2.Іштен жанатын қозғалтқыш неше тактіден тұрады?
3.Марстың неше табиғи серігі бар және қай жылы ашылған?
4.Термодинамикалық процесс неше түрге бөлінеді?
5.Қайнау дегеніміз не?
6.Ересек адам бірқалыпты жұмыс істегенде күніне қанша кг су жоғалтады?
7.Жылу мөлшері дегеніміз не және қандай шамаларға тәуелді?
8.Отын толық жанғанда бөлінетін жылу мөлшері қандай формуламен
өрнектеледі?
9.Ауаның ылғалдылығын өлшейтін құрал не?
10.Булану дегеніміз не?
.
Эксперименттік тапсырма:
 І топ Г тәріздес шыны түтікшені резеңке түтікке енгізіп, су кранына кигізіп
суды жіберу және осы құбылысты түсіндіру,
ІІ топ Шарды үрлеп, ауызын байламай қоя беріп, осы құбылысты түсіндіру Сергіту сәті
Ой толғаныс
«Қаражорға» биі
Оқушылар әуенге билеп,сергиді
«Топтық әңгіме» әдісі бойынша жұмыстанады. Топтағы оқушылар білмегенін
бірбірінен сұрайды, көмектеседі, ақылдасады.
Жеке жұмыс «тест тапсырмасы» (8 минут)
Жүйенің көлемі мен температурасы өзгеріп, қысымы тұрақты болатын
термодинамикалық процесс
А. Изотермалық         В. Изохоралық     С. Иобаралық     D.  Ииабаталық        Е.
Изопроцесс.
2. Марста заттар қандай күйде болады?
А. Қатты, сұйық, газ тәрізді    В. Қатты және сұйық    С. Қатты және газтәрізді
D. Сұйық және газ тәрізді   Е. Қатты.
3. Жылу қозғалтқышының ПӘКн есептейтін формула:
А.
В.
С.
D. Е.

Q
1

QQ
1
.
2
4. Жылу машиналарында
А. Отынның ішкі энергиясы механикалық энергияға айналады
В. Отынның ішкі энергиясы электр энергиясына айналады
С. Отынның ішкі энериясы жарық энергиясына айналады
D. Жылу энергиясы механикалық энергияға айналады
Е. Жылулық энергия механикалық және электр энергиясына айналады.
5. Төменде келтірілген құрылғылардың қайсысы жылу қозғалтқышына
жатпайды?
А.Іштен жану қозғалтқышы    В. Дизель      С. Газ турбинасы    D. Карбюратор
Е. Реактивті қозғалтқыш
6. Серіктері бар жер тобындағы ғаламшарлар:
А. Меркурий, Жер         В. Шолпан, Марс           С. Жер, Шолпан     D. Марс,
Меркурий    Е. Жер, Марс.
Жасаған жұмыстарын 2 жұлдыз, 1 ұсыныспен бағалау.
ҮІ.  Кері байланыс (не үйрендім, не қиын болды, сұрақ.) (3 минут)
Сабақты бекіту
Үй тапсырмасы
 Бағалау
Кеі байланыс
Тест тапсырмалары
№
Рефлексия
Балалар, сіздерде өздеріңіздің бүгінгі
жұмыстарыңызға баға беріңіздер
 1ші адам сияқты жұмыс атқарғандарымыз
Оқушылар күнделіктеріне
жазады
Бағалау парақшасын толтырады стикерлерімізді қызыл түске апарамыз.
 Жұмыстарын адал атқарғандар– сарыға.
 Тастардың қалануына ат салысқандар–
жасыл түске стикерлерімізді жапсырамыз
Стикерге жазу:

file_name: Сабақ 26.docx


extracted_text:
Перспективное планирование занятий
для детей 2 младшей группы по программе
«Растим маленького гражданина»
Тема занятия
Цель занятия
№
п/
п
1
Блок «Мой дом –
моя семья». «Моя
семья»
2
Блок «Мой родной
город Экибастуз».
3
Блок «Знакомим с
казахской народной
культурой».
«Народный
фольклор»
Сентябрь
Продолжать знакомство с
семьями воспитанников
группы: интересными
событиями, традициями,
поступками близких людей.
Развивать познавательные и
творческие способности,
память, мышление,
воображение, речь.
Воспитывать чувства
гражданственности через
любовь и уважение к своим
близким.
Продолжить знакомство детей
с родным городом. Закрепить
знание домашнего адреса и
адреса детского сада.
Воспитывать интерес и
уважение к труду взрослых.
Развивать память,
наблюдательность.
Формировать у детей понятия
о языке как об универсальном
средстве общения. Развивать
связную речь. Воспитывать
уважение к казахскому языку.
Часы
меся
в
ц
1
1
Содержание
Рассказы «Моя
семья, как кого
зовут»,
«Трудовая слава
моей семьи».
Рассматривание
альбомов «Мой
Экибастуз».
Беседа о городе.
1
Казахский язык
– средство
общения
прадедов и
современников.
Творчество
мастеров слова
казахского
12 4
Блок «Земля – наш
общий дом». «Я и
мой мир».
Воспитывать  у детей любовь к
1
Экологическая
народа.
природе, закрепить
представления детей о том,
что Земля  наш общий дом, в
котором живут звери, птицы,
рыбы, насекомые, а человек
часть природы.  Развивать  у
детей умение наблюдать,
анализировать, развивать
связную речь.
Октябрь
тропа на
территории
детского сада.
Правила
природопользова
ния.
Экологические
знаки. Жалобная
книга природы.
Беседа.
Рассматривание
сюжетных
картин.
Сюжетно
ролевая игра
«Семья»
Что такое
детский сад,
название
детского сада,
Рассказ об
улице, где
находится твой
дом, какие дома
на улице.
Народная
мудрость
(поговорки,
пословицы)
1
Опыты с водой.
Опыты с
воздухом.
Опыты с тенью.
Влияние
природных
13
1
Блок «Мой дом –
Систематизировать  знания
1
моя семья».
«Знакомьтесь – это
Я»
2
Блок «Мой родной
город Экибастуз».
Экскурсия
«Территория
детского сада»
детей о полоролевых
различиях между людьми.
Развивать в детях умение
соотносить себя с группами
людей. Воспитывать уважение
друг к другу.
Формировать у детей знания о
1
территории детского сада.
Развивать мышление, речь.
Воспитывать любовь к
детскому саду
3
Блок «Знакомим с
казахской народной
Закрепить  знания о приметах
и пословицах. Воспитывать
1
культурой».
«Родной язык»
4
Блок «Земля – наш
общий дом».
«Солнце, воздух и
вода – наши
друзья».
уважение к культуре
казахского народа. Развивать
познавательную активность,
умение рассуждать.
Дать знания детям о воде,
воздухе и свете, об  их
значении в нашей жизни.
Развивать образное мышление.
Продолжать совершенствовать
все стороны речи, умение дополнять высказывания
товарищей. Воспитывать
бережное отношение к
окружающей среде, чувство
сопереживания с окружающим
факторов на
состояние
природы и
деятельность
человека.
1
2
Блок «Мой дом –
моя семья». «Мое
имя»
Блок «Мой родной
город Экибастуз».
Экскурсия по улице
микрорайона.
миром.
Ноябрь
Расширить знания детей об
именах: для девочек и для
мальчиков. Развивать в детях
интерес к происхождению
имен. Воспитывать умение
общаться, высказываться и
выслушивать мнение других.
Расширить представления
детей о городе (много улиц,
площадей, высотных домов,
дворцов культуры,
предприятий, транспорта и
т.д.).
Научить детей обозначать
путь, включая условные и
дорожные знаки, рисовать
элементы плана местности,
маршрутные пути.
3
Блок «Знакомим с
казахской народной
культурой».
«Добрые сказки»
Закрепить знания детей о
казахских народных сказках.
Развивать логическое
мышление. Воспитывать
любовь к народным сказкам.
4
Блок «Земля – наш
Закрепить представления
общий дом».
«Растения и
животные».
детей животном мире.
Развивать мышление.
Воспитывать
любознательность, стремление
не нарушать сложившиеся в
1
1
1
Беседа об
именах. Д/и
«Кому какое
имя подходит»
1
Рисование плана
улицы.
Дорожные знаки.
Правила
дорожного
движения.
Правила
поведения на
улице.
Рисование пути
от дома к
детскому саду в
разных
вариантах.
Чтение сказок.
Главные герои
казахских
сказок.
Использование
картсхем.
Какие растения
и животные дети
знают. Вид,
питание, место
проживание.
Рассматривание
14 альбомов по
теме занятия.
1
Рассказы «Какие
праздники
празднуются в
вашей семье?».
Конкурс
«Поговорки о
семье, доме».
1
Рассказ «Где я
был с
родителями»,
конкурс рисунка
«Мое любимое
место отдыха».
Игры с планом
«Что где
находится»,
«Расположи и
расскажи».
Казахское
народное жилье.
Предметы быта.
Национальный
костюм.
1
Блок «Мой дом –
моя семья».
«Домашние
(семейные)
традиции».
2
Блок «Мой родной
город Экибастуз».
«Моя улица
родная»
3
Блок «Знакомим с
казахской народной
культурой». «В
гости к бабушке»
4
Блок «Земля – наш
природе связи.
Декабрь
Рассказать о семье как форме
объединения людей, родных по
крови. Показать связь
поколений и функциональные
обязанности каждого члена
семьи. Развивать  у детей
мыслительную активность,
умение рассуждать,
способствовать формированию
творческого воображения;
воспитывать уважительное
отношение к семье и своим
близким.
Дать представление о своем
микрорайоне: улице, жилых
домах, общественных зданиях.
Ввести в активный словарь
детей понятия: соседи,
родственники, улица.
Закрепить знания детей о
семье и членах семьи.
Воспитывать у детей интерес к
своему микрорайону, его
красоте и чистоте.  Развивать
интерес к познанию своего
города.
Закрепить  знания о казахском
1
национальном жилище,
предметах быта, национальном
костюме. Воспитывать
уважение к культуре
казахского народа. Развивать
познавательную активность,
умение рассуждать.
Сформировать знания о
общий дом».
Животный мир
животном мире. Воспитывать:
отзывчивость, стремление
1
Рассматривание
альбомов о
животных
15 родного края.
Блок «Мой дом –
моя семья». «Моя
любимая игрушка».
Блок «Мой родной
город Экибастуз».
сочувствовать, заботливое
отношение к природе,
эстетические и
патриотические чувства
средствами окружающей
природы.  Развивать: интерес и
любовь к родному краю.
Январь
Сформировать у детей знания
об игрушках. Учить
составлять небольшой рассказ.
Развивать речь, мышление.
Воспитывать бережное
отношение к игрушкам.
Продолжать знакомить детей с
родным городом; закреплять
знания детей о том, что наш
город большой, красивый.
Воспитывать у детей
патриотизм.  Развивать
интерес к познанию своего
родного города.
1
1
Блок «Знакомим с
казахской народной
культурой». «Моя
одежда».
Закрепить  знания о казахском
1
национальном костюме
(мужском и женском).
Воспитывать уважение к
культуре казахского народа.
Развивать познавательную
активность, умение
рассуждать.
1
2
3
4
Блок «Земля – наш
Сформировать знания флоре и
1
общий дом».
Викторина «Живет,
растет, дышит».
фауне.  Воспитывать:
отзывчивость, стремление
сочувствовать, заботливое
отношение к природе,
эстетические и
патриотические чувства
средствами окружающей
природы.  Развивать: интерес и
родного края.
Редкие
животные
родного края.
Охрана
животных.
Принеси из дома
свою любимую
игрушку,
расскажи о ней.
Рассказ «О
какой игрушке я
мечтаю»
Улицы города.
Чем славен
Экибастуз. Где
работают твои
родители.
Национальный
костюм казахов.
Отличительные
черты женского
и мужского,
праздничного и
будничного.
Интеллектуальн
ые игры по теме
занятия.
Проблемные
ситуации.
Словесно
логические
задачи.
16 1
2
Блок «Мой дом –
моя семья». «Это я
и моя дружная
семья»
Блок «Мой родной
город Экибастуз».
«На чем поедем в
гости».
3
Блок «Знакомим с
казахской народной
культурой».
любовь к родному краю,
логическое мышление.
Февраль
Формировать элементарные
1
представления о семье.
Развивать поведенческий
духовный опыт детей.
воспитывать уважение и
любовь к членам семьи.
Углубить представления детей
о транспорте города. Научить
классифицировать транспорт
по назначению и среде
передвижения (наземный,
водный, воздушный).
Познакомить с транспортом,
который трудится на
предприятиях города.
Закрепить знания детей о
народных традициях, обычаях,
обрядах. Развивать речь,
мышление. Воспитывать
уважение к народной
мудрости.
1
1
1
Рисование на
тему «Моя
семья». Игра
«Угадайка»,
выставка
семейных
фотографий.
Рисование
«Транспорт».
Народные
знания
(приметы,
обычаи,
верования,
обряды).
Охрана земли.
Организация
общественно
полезной работы
(субботники с
облагораживани
ем и уборкой
территории).
4
Блок «Земля – наш
Сформировать у детей
общий дом».
«Зимние заботы»
правила природопользования.
Развивать логическое
мышление. Воспитывать
желание заботиться о природе,
сохранять и оберегать ее.
Март
1
Блок «Мой дом –
моя семья». «Мой
детский сад»
Систематизировать
1
имеющиеся у детей знания о
детском саде, о тех, кто в нем
работает, какую работу
Игровая
ситуация «У нас
в гостях кукла
Гаухар».
17 выполняет. Развивать желание
быть в детском саду. Развивать
у детей элементарные навыки
труда, используя алгоритм
действий. Воспитывать у детей
внимательность и
предупредительность друг к
другую
.Продолжать знакомить дестей
с достопримечательностями
нашего города. Познакомить с
гербом Экибастуза. Развивать
чувство любви к родному
городу
Формировать знания детей о
казахских народных
музыкальных  инструментах.
Развивать музыкальный слух.
Воспитывать любовь к музыке.
Закрепить знания флоре и
фауне.  Воспитывать:
отзывчивость, стремление
сочувствовать, заботливое
отношение к природе,
эстетические и
патриотические чувства
средствами окружающей
природы.  Развивать: интерес и
любовь к родному краю,
логическое мышление
Апрель
Продолжать знакомить детей с
историей народной культуры.
Показать связь времен,
поколений и значение
культурного наследия.
Рассказать о семье как форме
объединения людей, родных по
крови. Показать связь
Слушание
стихотворения
Н. Думбадзе
«Сад»
1
Рассматривание
альбомов.
Рассматривание
герба города.
1
Рассматривание
казахских
народных
инструментах.
Слушание
музыки.
Жизнь растений
и животных.
Роль животных и
растений в
жизни человека.
1
1
Рассказы «Какие
праздники
празднуются в
вашей семье?».
Конкурс
«Поговорки о
семье, доме».
18
2
3
4
Блок «Мой родной
город Экибастуз».
«Красивый город»
Блок «Знакомим с
казахской народной
культурой». «Мы
танцуем и поем –
очень весело
живем»
Блок «Земля – наш
общий дом». «Кто
живет рядом с
нами».
1
Блок «Мой дом –
моя семья».
«Домашние
(семейные)
традиции». поколений и функциональные
обязанности каждого члена
семьи. Развивать  у детей
мыслительную активность,
умение рассуждать,
способствовать формированию
творческого воображения;
воспитывать уважительное
отношение к семье и своим
близким.
Продолжить знакомство детей
с природой ближайшего
окружения.
 Научить бережно относиться
к природе города . Научить
понимать и ценить красоту
природы родного края.
Развивать оперативную
память. Воспитывать желание
заботиться о природе родного
города.
Формировать знания детей о
казахской национальной кухне.
Воспитывать уважение к
культуре казахского народа.
Развивать познавательную
активность, умение
рассуждать
1
1
Беседа.
Рассматривание
альбомов о
природе.
Беседа о
казахской
национальной
кухне.
Закрепить знания детей о
1
Рассматривания
природе.. Развивать
оперативную память.
Воспитывать желание узнавать
новое.
альбомов.
Чтение
стихотворений,
рассказов о
природе. Беседа
о том, как
можно помочь
природе.
2
3
4
Блок «Мой родной
город Экибастуз».
«Природа города»
Блок «Знакомим с
казахской народной
культурой». «Хочу
кушать»
Блок «Земля – наш
общий дом». «Как я
помогаю природе»
Май
1
Блок «Мой дом –
моя семья». «Скоро
 Расширить знания детей о
своем организме. Развивать
1
Жизненные
потребности,
19 стану я большим».
Блок «Мой родной
город Экибастуз».
«Большие и
маленькие дома»
Блок «Знакомим с
казахской народной
культурой».
Итоговое занятие.
2
3
5
Блок «Земля – наш
общий дом».
Экскурсия в степь.
логическое мышление,
оперативную память.
Воспитывать адекватное
отношение к своему телу.
Дать различия города и аула
(села) (на основе
архитектурных особенностей и
труда людей в городе и в ауле
(селе)).
Воспитывать уважение к
людям. Развивать
познавательную активность,
умение рассуждать
Формировать систему знаний
детей о казахской народной
культуре. Закрепить знания о
ее многообразии. Воспитывать
уважение к культуре
казахского народа. Развивать
познавательную активность,
умение рассуждать
Закрепить знания детей о
растительном и животном
мире степи. Развивать
мышление, речь. Воспитывать
любовь к природе родного
края.
навыки,
ощущения.
1
Беседа об
облике города.
Конструировани
е построек.
1
Викторина.
1
Беседа.
Дидактические и
подвижные игры.
20

file_name: 2 мл патриотика.doc

intro:
Представлен план проведения организованной учебной деятельности по гражданско-патриотическому воспитанию программы "Растим маленького гражданина"  во второй младшей группе. Образовательная программа «Растим маленького гражданина» распределяет весь практический материал, по пяти разделам:
1.	мой дом  - моя семья;
2.	знакомим с казахской народной культурой;
3.	столица нашей Родины – Астана;
4.	Земля – наш общий дом;
5.	защитники отечества.