extracted_text:
ОСР. Решение систем линейных уравнений различными способами.
1) Опорный конспект.
Матричный метод решения.
Запишем заданную систему в матричном виде:АХ=В, где А – основная матрица коэффициентов
системы; Х – матрицастолбец неизвестных; В – матрицастолбец свободных членов.
Если матрица
неизвестную матрицу
обратную матрицу, поэтому умножив последнее равенство на матрицу
 невырождена(detА=0), то тогда с помощью операций над матрицами выразим
 . Операция деления на множестве матриц заменена умножением на
 слева:
Поэтому, чтобы найти неизвестную матрицу
умножить ее справа на векторстолбец свободных коэффициентов.
Метод   Крамера  (теорема   Крамера)   —   способ   решения   квадратных   СЛАУ   с   ненулевым
определителем основной матрицы.
Теорема Крамера. Если определитель матрицы квадратной системы не равен нулю, то система
совместна и имеет единственное решение, которое находится по формулам Крамера:
 надо найти обратную матрицу к матрице системы и
  где
  определитель матрицы системы, где
  определитель матрицы системы,
вместо   го столбца стоит столбец правых частей.
Метод Гаусса. Метод Гаусса   Метод последовательного исключения неизвестных.
Метод Гаусса включает в себя прямой (приведение расширенной матрицы к ступенчатому виду, то
есть получение нулей под главной диагональю) и обратный (получение нулей над главной
диагональю расширенной матрицы) ходы. Прямой ход и называется методом Гаусса, обратный
методом ГауссаЖордана, который отличается от первого только последовательностью
исключения переменных.
Пример 1.Решить систему линейных уравнений  матричным методом








х
1
4
х
1

х
1
2

2
х
2
х
2
х
2



3
x
3
2
x
3
x
5
3

8

15

24
Решение: Найдем определитель матрицы А
1
4
1
3
2
1
2
52


A






1
4
1






;
3
2
1
2
52


21
90
00
3
14
8

0
891
72
Следовательно, матрица А имеет  обратную матрицу.
Обратная матрица А1 определяется по формуле
A

1
1






A
11
A
12
A
13
A
21
A
22
A
23
A
31
A
32
A
33





где Аij – алгебраические дополнения элементов
а ij данной матрицы А.
Найдем алгебраические дополнения для элементов матрицы:
А
11

)1(

11
1
2
52



45
;9
А
12

)1(

21



24
51

2
12
51

10(2

)1
;18
А
13

)1(

31



4
1
1
2


;918
А
21

)1(

12
2
3
52



10(

)6
;16
А
22

)1(

22
1
3


51

35
;8
А
23

)1(

32
1


1
2
2


)22(
;0 А
31

)1(

13
32

21

;134
А
32

)1(

23
1
3
24


;

2(

)12

14
А
33

)1(

33
.
1
2
14



81
9
Обратная матрица имеет вид
1A

1
72
9
18
9






16
8
0

1
14
9














1
8
1
4
1
8

2
9
1
9
0

1
72
7
36
1
8








Необходимо сделать проверку: А1А=Е.
1 AA

1
72
9
18
9






16
8
0

1
14
9












1
4
1
3
2
1
2
52







1
72





c
11
c
c
21
31
, где





c
13
c
c
23
33
c
12
c
c
22
32
с11=91+(–16)(–4)+1(–1)=72; c12=92+(–16)1+1(–2)=0; c13=93+(–16)2+15=0;
с21=181+8(–4)+(–14)(–1)=0;c22=182+81+(–14)(–2)=72; c23=183+82+(–14)5=0;
с31=91+0(–4)+9(–1)=0; c32=92+01+9(–2)=0; c33=93+02+95=72.
Т.е.
.
AA

1
1
72
72
0
0





0
72
0
0
0
72











001
010
100






E
Найдем  теперь решение системы Х=А1В
X

1
72
9
18
9






16
8
0

1
14
9












8
15
24






1
72


(89
24
15
1
)16


1588
)14
18
24
(

15089
9
24











1
72






144

72
288












2

1
4






13
Проверка:





,8
43
1
22








4
2
42
15
,
1










2
45
.24
1
2






2
12
,8
2




15
8
8
,
1

22
20
.24






8
15
24

,8

15
,

.24





Решение найдено верно.
Ответ: х1= –2, х2= –1, х3= 4.
Пример 2. Решить систему матричным способом.

x
3
1

x
x
2
1

x
x
4
2
1
Решение:  Решим систему линейных уравнений матричным методом.
Обозначим

2,
 
8,

1.

x
2

3

x
3
x
3
x
3
A






3
1
4
1
1
1

1

3


1



,
X
,
B






x
x
x
1
2
3












2
8
1





.
Тогда данную систему можно записать в виде: АХ=В.




 A
3
1
4
1
1
1

111)3(314)1(1)3(141111)1(3



13

1
3
1
12

194
2
Т.к. матрица невырожденная (Δ= – 2), то X = A1B.

3
1

,231
3
1
)1(
)1(


А
12


11

А
11

1(1
)12

,13
А
13

)1(

31
1

4

1
1

,541

1
1
11

11
1

1

А
21

)1(

12
А
31

)1(

13

21
1

4
13

14

,001
А
22

)1(

22

43
,1
А
23

)1(

32
13

14

,1)43(1
1
3


13
,2
А
32

)1(

23
3

1
1
3


)19(1

,10
А
33

)1(

33
3

1
1

1

13

,4
Тогда A1 =

1
2







2
13
5

0
1
1
.

2
10

4





Получим X = A1B =

1
2







2
13
5

0
1
1

2
10

4











2
8
1






1
2








204

26
8


48
10
10






1
2







2
8
2





 
1


4


1






.
Ответ: х1 = –1,  х2 = 4,  х3 = 1.
Пример 2. Решить систему по формулам Крамера.




3
х
1
3
х
1
2
х
Решение: Решим систему по формулам Крамера.

2
х
2

4
х

х
2
1



х
4
3
2
х
3

х

,21

,9
.10
3
2
D

3
3
2

2
4

1
4
2
1




1
11
2
0
0

1
6
6
1



)1()1(

, значит, система имеет

23


1
11
6
6


6(1
)66

0
60

единственное решение.
1
49
10
2
4

1
21
9
10
4
2
1




D
1
0
0

1
6
6
1



)1()1(


23
1

49
6
6


6(1

294
)

,300
х
1
 D 1
 D



300
60

;5
D
2

D
3

3
3
2
3
3
2
21
9
10

2
4

1
4
2
1


11

1
2
61

11
10
0
0

1

)1()1(


33
11


1
61

11

(1
121

)61

,60
х
2
 D 2
 D

60
60


;1
21
9
10


1
11
2
0
0

1
1
49
10

)1()1(


23


1
11
1
49

(1
49

)11

,60
х
3
 D 3
 D



60
60

;1
Ответ: x1 =  5, x2 =  1, x3 =  1.
Пример 3. Исследовать систему и решить ее методом Гаусса, если она совместна 







3
2
x
x
2
1


x
x
2
3
2
1


4
x
x
2
1
2


x
4
x
x
3
1
2
5
x
3
x
4


3
x
x
4
3


x
3
5
4

3

9
x
4
22
(*)
Решение:  Дана неоднородная линейная система из 4х уравнений с 4мя неизвестными (m=n=4).
1) Определим, совместна или нет система (*). Вычисляем для этого ранги расширенной и основной
матриц системы: Rg(A,B) и RgA.
(



BA
,



)
3
2
1
1


2
3
2

1
~






1
0
0
0

2

1
0
0

2
9
31
16





5
1
0
4
31

5
3
4
3
9

22







~






1
2
1
3



1
3
2
2


4
1
0
5
9
5
4
1

22

3

3
3






~






1
0
0
0

1

1
3
1

4
9
4
7
9
13
13
26



22
47
25
63









~
9
13
52
39
22
47
166
110









~






1
0
0
0

2

1
0
0

2
9

1
16
9

13
26
39

22
47
54
110








~






1
0
0
0

2

1
0
0

2
9

1
0
9

13
26
377

22
47
54
754







(
BA
)
,
(привели матрицу (A,B) к матрице (A¢,B¢), имеющую ступенчатую форму).
Итак, Rg(A, B) = Rg(A¢, B¢) = 4, RgA= RgA¢ =  4 RgA= Rg(A,B) = 4. Следовательно система (*)
совместна. Т.к. Rg A= n (n = 4)  система имеет  единственное решение.
Найдем все решения системы (*). Для этого перейдем к следующей
эквивалентной системе.
,где все неизвестные  базисные.

x
4

,22
,47







x
1

x
2

x
3
377
x
2


x
4
9
x
4
,54


x
4
3

13
x
9
3

26
x
4

,754
(**)
Решая систему (**), как систему из 4х уравнений с 4мя неизвестными, найдем x1, x2, x3, x4. Из
– 54 = =52
последнего уравнения   имеем  x4 = 2. Тогда из третьего уравнения найдем  x3 =  26х4
−¿ 13x4 + 47 =  −¿ 18 – 26 + 47=
−¿ 54=  −¿ 2.Из второго уравнения найдем   x2 =  9х3
−¿ 44 + 47 = 3.
Из первого уравнения находим х1 = x2 + 4x3
Проверка. Подставим найденные значения неизвестных во все уравнения системы (*).
−¿ 9x4 + 22 = 3 −¿ 8 – 18 + 22 = −¿ 1.
 3,=2+2)–
 3,–
 3(
 1)–
 2–
 9–

 6+1–

 1–


 (5–
 32–

 =10
2–
3,–
 =8–

22=18
8+3–







  решение найдено верно.


 3,
3

 3–
 3,–



3,–
 3–

22
22







Ответ: х1 = −¿ 1, х2 = 3, х3 =  −¿ 2, х4 = 2.
2)Задание:
А) Решить систему матричным способом. 1.





х
1
х
1
х
1
2
3



2
3
2
х
х
х
2
2
2



3
4
5
х
3
х
х
3
3



,6
,16
.12
2.





х
х
2
х
1

х
1

3
2
х
2


х
3
2
3
2
2

,7
,0
3

х

х
3

.2
3.





2
х
1
х
2
1

х
1

3

х
х
х
2


,4
2

х
,1

.11
3
х
3
3
2
4.





3
х
1
2
х
1

х
1

5

2
х
х
х
2
2
2



3
х
х
3
4
х
3

,7

,4

.11
5.





7.
7

5
х
1

х
1

х
х
1
х
х
2
2


2

2
2
х
х
х
3
3

,18
3

,3

.2
6.






3
х
11
х
1

х
5
х
2
1

х
х
1
2
2
,2
,0

х
3
5
х
х
2

3



.2
3





2
х
1
х
1

х
2

,2

3
х
х
3
2

,0
х
3

х
х
3
2
.2
8.





х
1
х
1
х
1

2
х

х
2

х
2
2



2
х
х
2
х
3
3
3

,3

,0

.1
9.





3
х
1
х
2
1
5
х
1

х
2

3
х
2

х
2

5
х
3

4
х
3

х
3
3



,6
,4
.4
10.





2
х
1
х
1
5
х
1
3

х
2

3
х
2

2
х


3
,4
х


х
,2
3

х
.5
3
2
11.





13.
1
1
2
х
х
3
х
4
1

3
х

х
4

х
5
2
2
2

3


,7
,4
.7
12.





2
х
1
х
7
1
7
х
1
2

4
х

х
3
2

9
х
2



3
9
х
х
6
3
9
х
3



,28
,1
.5
х



4
х
3
2
х
3





х
1
3
х
1
2
х

2
х
2

5
х
2

7
х
1
2

,4


,1


.8
х
3
3
х
х
3
3
14.





3
х
1
2
х
1
х
2
1

х
2
2

3
х
2


х
2

,5
х
3

х
,1

х
3
.11
3
3
15.








х
2
х
х
2
2

х
2
3

2
х

х
4
3
3



,1
,4
.2
16.





2
х
1
5
х
1
3
х
1

2
х

х
2

х
2
3


4
,31
х


х
2
,29

х
.10
3
3
х
1
2
х
х
4
1
1 17.





4
2
5
х
1
х
1
х
1



3
5
6
х
2
х
2
х
2



2
3
5
х
3
х
3
х
3



,9
,4
.3
18.





2
х
1
х
1
х
1



4
2
3
3
2
х
х
х
2
2



х
3
2
х
х
4
3
3

,4

,11

.11
19.






2
2
х
1
3
х
1

х
1

х
х

х
2

2
,5

2

х

4
х
3
,0
.15
3
20.







,7
x
8
х
5
х
1
2
3



3
x
,1
х
2
х
3
2
1



2
x
.9
3
х
2
х
3
2
1
В) Решить систему  по формулам Крамера.





х
1
х
1
х
1
2
3



2
3
2
х
х
х
2
2
2



3
4
5
х
3
х
х
3
3



,6
,16
.12
2.





2
х
1
5
х
1
3
х
1

2
х
2

х
2

х
2


,34
4
x
3


x
2
,29
3

x
.10
3

4.
6.
8.















2
х
1
х
1
х
1
2
х
х
4
1
1

х
2




,2

3
х
х
3
2

,0
х
3

х
х
2
3
.2
х
2
х
х
2
2

х
2
3

2
х

х
4
3
3



,1
,4
.2
2
2
х
1
х
1
х
1



4
2
3
3
х
х
х
2
2



х
3
2
х
х
4
3
3

,4

,11

.11
10.
12.
14.
















х
1

х
1
2
х
1
5

2
х
2
х
х
2
2





х
3
х
х
3
,7
,0
.2
3
х
2
1
2
х
1

х
1


4
х
2
х
х
3
2
2



4
х
3
3
х
х
5
3
3

,20

,3

.8
4
х
1
х
3
1
2
х
1



3
х
х
2
4
х
2
2
2
3
3



2
х
х
4
5
х
3

,1

,8

.11
1.
 3.
5.
7.





3
х
1
2
х
х
2
1

2
х

3
1

х
3


3
,11
x

x
,1

x
3
.11
2
х
2

3
3
2





2
х
1
х
1
5
х
1
3

х
2

3
х
2

2
х


3
,4
х


х
,2
3

х
.5
3
2






2
2
х
1
3
х
1

х
1

х
х

х
2

2
,5

2

х

х
4
3
,0
.15
3
9.





11.
13.
2

х
2
х
1

х
х
2
1

х
3
х
1
2
3


,1

,6

.4
х
х
3
х
3





3
х
1
х
5
1
4
х
1



3
х
2
х
6
5
х
2
2



2
4
2
х
3
х
3
х
3



,2
,3
.1
2





2

х
1

х
1
3
х
1
х
х
2


х
,2
3


6
х
3

.8
2
х
2
,1
С) Решить систему  методом Гаусса. 1.
3.







х
1
2
х
1

х
1

х
1

2
х
2

х
2

х
2

х
2


,8
х
3


х
,5
3

х
2
,1
3


х
.10
3
3
х
4
х
4
х
4
х
4








х
2
х
1
2

3
х
3
х
2
1

3
х
х
2
1

х
х
3
2
1



,2
2
х
х
3
4
3



3
2
,4
х
х
3
4



х
2
,4
х
4
3


х
.7
3
х
4
3
5.







3
4
x
x
1
1
2
x
х
1

1

3

5

x
x
x

x
3
5
2



х
2
2
2
x
3
x
x
x

4

x
4
3
x
x
5
3



3
3
5

,1
х

х
,0
2
5


х
4


х
7
5
5
4
4
,2
.3
2.








х
1
3
х
1
5
х
1
х
7
1
3




х
2
5
х
2
х
7
х
2
2

5


3

х
3
7
х
х
х

7
,12
х
4

х
,0
3


х
3
,4


х
5
.16
4
3
4
4
3
4.







2
х
1
5



х
1

х
1
х
2
1

х
4
2
х
2
3
х
2

х
3
7


,16
х
3
6
,15
х
4

2
,9
х
4


6
х
3
х
4


х
4
.32
6.








х
1

2
x
1

3
x
4
1

4
x
7
1
2
х
2
x
2
x
2
x
2




3
x
3
5
x
3
7
x
3

x
,1
x
4
3


x
,2
2
4


2
x
,4
4


5
x
.7
4 7.





2
х
1
3
х
1


х
1

2
11
x
2
x
2
x
2


8
x
3

3
x
3
x
12
3



2
x
4
x
7
4
34
x
4

,0


,0


.0
x
5
2
x
5
5
x
5
8.





7
2

х
1

х
1

х
1
2
x
2
3
x
2
x
5
2

x
3

x
3

2
x
3

2
x
4

x
4

x
4

x
2
5

x
5

5
x
5

,0

,0
.0
9.





12
х
1
24
х
1

х
1

x
2
x
2
2

x
2

7
x
3

14
x
3


x
3


x
x
11
5
4


22
2
x
x
4
5

x
.0
x
5
4
,0

,0
10.






х
1

2
х
1

х
1
2
x
2
x
2
3
x
2

x
3

3
x
3

x
3

4
x
4

x
4

6
x
4

,0
x
5


5
,0
x
5

x
.0
5
2
х
1
3
11.








х
1

4

х
1

3
3
х
2
х
2
х
2

х
х
2
3

х
6
3

3
х
3

х
9
3

5
х
4

х
7
4

х
4

2
х
4


,6

2
х
1
,8
,16
.4
12.
х
3
1
х

1







5

х
х
2
1
,16
,10
2
х
х
2


3

3

3
х
2
х
2

х
х
3

3
3


6
х
4
4
х
х
х



,7
4

.5
4
13.







2
1
3
х
x
4
5
x


2
х

x
3
1

x
4
1

x
х
2
2
1
2

6
x
3


2
9
x


х
3
12
3


3
x
3
3
15.







3
x
4
3
х
1

1
x
x
1
1

2
x
3

x

2
х
2
2
x
3

6
2


0
2


6
3

6
x
x
х
х
3
3
3
2
17.
19.










х
1
х
1
х
1



2
x
2
x
2
2
x
2
2

3
x
3

7
x
3

11
x
3



2
x
4
x
4
4
6
x
4

,0

,0

.0
x
5
x
5
x
5
3

х
1
х
3
1

2


2
x
4
x
2
3


2
x
2
x
2
3


x
16
x
2
3
2
x
x
4
5

x
6
x
5
4

x
4


,0

х
1
3
,0
.0
14.
16.
18.
20.
























2
х
2
х

2
х
2

4
х
х
10
1
х
1

1
2
3
x
3

5
x

x
7
4

4


x
x
4
2
x
3
3
4

7

2

11
3
x
х
1
2
3
х
1

1
2
x

5

х
x
5

1
6
x
x
2
4

6
x

x
12
3

6
x
2


2
х
2
3

х
12
1

3
2
18
5
4
х
х
6
1
4
х
1
2

3
x
2

2
x
2

x
х
2
1

2
x
3

x
3

x
3

3
x
4

x
2
4

x
4

4
x
5

x
3
5

x
5

,0

,0
.0


x
х
2
1


х
2
x
1
2

2
х
x
1
2
x
3
3


x
3
2
2

x
3

x
,0
x
5
4

x
x
,0
5
4


.0
3
x
4 21.
х
1







4
,7

х
1
4
2

2
х
2

х
2
3

х
х
1
2

х
х
1
2


х
3
х
3
4


2
х
,5
4

х
,3
3

х
.1
3
22.







2
3
х
1
х
1
3
х
1

х
1

3

х
2

2
х
2
х
2

х
2

5
х
3

х
2
3

х
2
3

х
7
3

х
,1
4


5
х
,2
4

,10
3
х
4


х
2
.1
4

file_name: ОСР. Решение систем линейных уравнений различными способами..docx

intro: Знания и умения по математике способствуют развитию логического мышления, критичности мышления обучающихся на уровне, необходимом для будущей профессиональной деятельности, для продолжения образования и самообразования. В карточке собран материал от простого к сложному: от заполнить пропуски до самостоятельного решения систем уравнений разными методами.


extracted_text:
Муниципальное бюджетное образовательное учреждение «СылгыЫтарская средняя
общеобразовательная школа им. А.Н.Явловского»
Рассмотрено
 на заседании МО  протокол № ___
от «_____» __________ 2018 г.
 Председатель МО________/ Кондакова М.И./

Согласовано
 на заседании МС: «     »    сентября    2018г.
ЗУМР  Сивцева Н.Е. ________
 Утверждаю:
 Директор МБОУ СЫСОШ
Дьячков И.И.   _________
Приказ № _____________
 от   «____»  сентября  2018
Календарнотематическое планирование
үөрэх сыла
Саха тыла
2 кылаас 20182019

Учитель: Тарасова Розалия Николаевна Рабочая программа по «Саха тыла» Л.В.Захарова, С.А.Баснаева, С.Е.Потапова, Н.С.Олесова
Быһаарыы сурук.
       Үөрэх предметин өйдөбүлэ
Үлэ   бырагырааммата   Федеральнай   государственнай   үөрэх   стандартыгар,   “Россия   гражданинын   лиичинэһин   сиэринмайгытын
сайыннарыыга   уонна   иитиигэ   кэнсиэпсийэтигэр”,   үөрэх   биридимиэтин   үөрэтии   түмүктэригэр   олоҕуран   уонна   Саха   тылын   2   кылаас
үөрэнээччилэрин кинигэтигэр, Л.В.Захарова, С.А.Баснаева, С.Е.Потапова, Н.С.Олесова, Дьокуускай, «Бичик», 2017с. Саха Республикатын
Үөрэҕин министерствота бигэргэппит босуобуйатыгар тирэҕирэн сурулунна.
  Саха   Республикатыгар   саха   тылын   төрөөбүт   тыл   быһыытынан   үөрэтии   1922   сыллаахтан   тиһигин   быспакка,   үгүс   оскуолаҕа   үгэскэ
кубулуйан, уопсай үөрэхтээһин оҕону сайыннарар биир сүрүн предмэтин быһыытынан билиниллэр. Ити кэм устатыгар сэбиэскэй да, билиҥҥи
да кэмҥэ орто үөрэх систиэмэтигэр буолбут араас реформалар сыалларыгарсорукгарыгар сөп түбэһиннэриллэн, үөрэтии таһыма, хайысхата,
ис хоһооно сайдан иһэр.
Билигин   төрөөбүт   тыл,   федеральнай   государственнай   үөрэх   стандартын   (ФГҮӨС)   ирдэбилинэн,   уопсай   үөрэхтээһин   булгуччулаах
чааһыгар киирэн, базиснай үөрэх былааныгар (федеральнай) миэстэтэ, үөрэтиллэр чааһа чопчу ыйыллан үөрэтиллэр таһыма үрдээтэ. Алын
сүһүөх оскуола таһымыгар төрөөбүт тылы үөрэх предметин быһыытынан үөрэтиигэ түмүк ирдэбили эмиэ федеральнай государственнай үөрэх
стандарта сүрүннүүр.
Ити ааттаммыт дөкүмүөн быһыытынан, начаалынай үөрэхтээһин таһымыгар нуучча уонна төрөөбүт тылы үөрэтиигэ тэн таһымнаах түмүк
ирдэнэр. Төрөөбүт тыл атын үөрэх предметтэрин кытта бииргэ оҕо личность быһыытынан сайдыытын хааччыйыахтааҕа этиллэр, ону сэргэ
урукку өттүгэр ирдэммэт саҥа булгуччулаах ирдэбили  үөрэнээччигэ үөрэх дэгиттэр дьайыыларын иҥэриини киллэрэр.
       Үөрэх предметин ис хоһооно
Начаалынай   оскуолаҕа   төрөөбүт  тылы  үөрэтин   уоисай  үөрэхтээһин  систиэмэтигэр  саха  тылын   үөрэтэр  предмет  быстыспат  сорҕото,
«Филология» үөрэх уобалаһыгар төрүт буолар сүрүн куурус буолар. Онон үөрэтии сыаласоруга, тутула, ис хоһооно уонна түмүк ирдэбилэ
үрдүкү кылаастарга төрөөбүт тылы сэргэ атын филологическай предметтэри үөрэтиини кытта алтыһыннаран ситимнээн торумнанар.
       Үөрэх предметин сыала уонна соруга
Начаалынай   оскуолаҕа   төрөөбүт   тылы   үөрэтии   предметэ   атын   үөрэх   предмэттэрин   ортотугар   үөрэнээччи   тылынөһүн   уонна   өйүн
санаатын сайыннарар, сүрүн үөрэнэр үөрүйэҕи иҥэрэр кыаҕынан баскөс балаһыанньаны ылар предмет буолар. Онон бу предмети үөрэтии
таһымыттан   саха   оскуолатыгар   начаалынай   үөрэхтээһин   уопсай   туруга,   үөрэнээччи   салгыы   сүрүн   оскуолаҕа   ситиһиилээхтик   үөрэнэрэ
тутулуктаах.
Оҕо   начаалынай   оскуолаҕа   үөрэнэр   сааһыгар   билиитэкөрүүтэ   балысханнык   кэҥиир,   тылаөһө   уонна   өйөсанаата   имигэстик   сайдар,
иэйиитэ   уонна   саныыр   санаата   судургутук   олохсуйар   буолан,   төрөөбүт   тылы   бу   кэмҥэ   кичэйэн   үөрэтии      норуот   тыла   чөл   турукгаах
буоларыгар, кэнчээри ыччакка улуу нэһилиэстибэни тириэрдэргэ олус суолталаах.
Этиллибиккэ олоҕуран, төрөөбүт тылы уопсай үөрэхтээһин алын сүһүөх таһымыгар үөрэтии сыалын үс хайысхаҕа араарыахха сөп:
1) үөрэнээччигэ төрөөбүт тыл туһунан билиини аан дойду туһунан научнай билии быстыспат сорҕотун быһыытынан иҥэрии, тыл
үөрэҕин сүрүн балаһыанньаларын билиһиннэрии, онно олоҕуран, оҕо билэркөрөр, толкуйдуур кыаҕын сайыннарыы; 2) үөрэнээччи дьонусэргэни кытта төрөөбүт тылынан бодоруһар үөрүйэҕин, саҥа (тыл) культурата киһи уопсай культуратын быстыс
пат сорҕото буоларын туһунан өйдөбүлгэ тирэҕирэн, саҥа (тыл) араас көрүҥэр (кэпсэтии, суруйуу, ааҕыы, өйтөн айыы о.д.а.) үөрэтэн, салгыы
сайыннарыы;
3) үөрэнээччигэ төрөөбүт тыл норуот ытык өйдөбүллэриттэн биирдэстэрэ буоларын быһыытынан ураты харыстабыллаах сыһыаны
иҥэрии, хас биирдии киһи ийэ тылын сайыннарар иэстээҕин өйдөтүү.
Бырагыраамма   сүрүн   сыаласоруга   тылынан   уонна   суругунан   саҥаны   сайыннарыы,   ортоку   сүһүөх   оскуолаҕа   Саха   тылын   уонна
литература кууруһун үөрэтиигэ бэлэмнээһин. Манна биллэрэр, сайыннарар, иитэр сорук тэҥҥэ дьүөрэлэһэр. Төрөөбүт тылы начаалынай
оскуолаҕа үөрэтии сыала маннык сүрүн сорукгары быһаардахха ситиһиллэр:
 дьонусэргэни  кытта  бодоруһар саҥа (тыл)  сүрүн көрүҥнэрин  үөрэнээччигэ  үөрэх дэгиттэр  дьайыыларын иҥэриини кытта
бииргэ алтыһыннаран үөрэтии;
 тыл (саҥа)  бодоруһуу сүрүн ньымата диэн тутаах өйдөбүлгэ тирэҕирэн, үөрэнээччи кэпсэтэр уонна санаатын толору этэр (тыл
этэр), суруйар үөрүйэҕин сааһыгар сөп түбэһиннэрэн сайыннарыы;
 тыл үөрэҕин билиитигэр, сурукбичик культуратын төрүт өйдө бүллэригэр олоҕуран, үөрэнээччи төрөөбүт тылын литературнай
нуор матын тутуһарын, алҕаһа суох саҥарарын уонна суруйарын ситиһии;
 тыл   үөрэҕин   сүрүн   салааларын   (лексика,   фонетика,   морфология,   синтаксис,   тиэкис)   туһунан   уопсай   өйдөбүлү   иҥэриигэ
тирэҕирэн, үөрэнээччи толкуйдуур дьоҕурун сайыннарыы, сааһыгар сөп түбэһиннэрэн, өй үлэтин дьайыыларыгар үөрэтии;
 төрөөбүт тылы билии, харыстааһын, сайыннарыы сүрүн ньымаларыгар үөрэтии.
Саха оскуолатыгар нуучча тылын үөрэнээччи төрөөбүт тылга ылбыт билиитигэр, иҥэриммит үөрүйэҕэр уонна сатабылыгар тирэҕирэн
үөрэтии — билигин олохсуйбут өйдөбүл, бастыҥ учууталлар үгэскэ кубулуйбут үөрэтэр ньымалара. Онно тирэҕирэн,
ФГҮӨС үөрэнэргэ үөрэтэр сүрүн балаһыанньатыгар уонна ирдэбилигэр олоҕуран, төрөөбүт тылга тирэҕирэн нуучча тылын үөрэтиини
саҥа таһымҥа таһаарар кэм кэллэ.
Төрөөбүт   тылы   начаалынай   оскуолаҕа   үөрэтии   үөрэнээччи   нуучча   тылын   кэбэҕэстик   ылынарын   хааччыйар,   нуучча   тылыгар   тыл
үөрэҕин   үгүс   уопсай   балаһыанньаларын   хос   эбэтэр   уруттаан   үөрэтэри   лаппа   аҕыйатан,   учуутал   үөрэх   чааһын   оҕо   нууччалыы   саҥатын
сайыннарыыга аныыр усулуобуйатын үөскэтиэхтээх. Онон саха оскуолатыгар нуучча тылын үөрэтии хаачыстыбатын тупсарыыга усулуобуйа
үөскэтии — төрөөбүт тылы үөрэтии хос сыаласоруга.
       Үөрэх былааныгар үөрэх предметин миэстэтэ
Саха   тылын   үөрэтии   чааһа   начаалынай   үөрэхтээһини   сүрүннүүр   уопсай   үөрэхтээһин   программатыгар   (Примерная   основная
общеобразовательная программа начального общего образования) ) бэриллэр төрөөбүт тылынан үөрэнэр кылаастарга аналлаах базиснай үөрэх
былаанын 3 (үһүс) барыйааныгар тирэҕирэн быһаарыллар. Үөрэх тэрилтэтэ бэйэтин үөрэҕин программатын, былаанын оҥосторугар онно баар
булгуччулаах чааска киирбит предметтэр чаастарын тутуһара ирдэнэр. Онно эбии үөрэх былаанын талар чааһыттан бэйэтэ көрөн, ханнык
баҕарар предмеккэ чаас эбэрэ, эбэтэр атын предмети эбии үөрэтэрэ көҥүл.
Ити ыйыллар базиснай үөрэх былааныгар нуучча уонна төрөөбүт тылы үөрэтии чаастарын ахсаана тэҥнэнэн, ордук государственнай
статустаах төрөөбүт тыл үрдүк таһымҥа үөрэтиллэригэр усулуобуйа тэриллибитэ көстөр. Ону сэргэ төрөөбүт тылы үэрэтии нуучча тылын
үөрэтиигэ тирэх буоларын ситиһэр туһуттан үөрэх матырыйаалын аттарарга табыгастаах балаһыанньа үөскүүр. Оскуола5а төрөөбүт тыл суолтата баһылыыр суолталаах. Бастакы сүһүөх   оскуола5а төрөөбүт   тылы үөрэтии олох саҥа ирдэбилигэр
эппиэттиир, билиини о5о   сайдыытын   хааччыйар   соруктаах. Кыра   кылаас  о5ото өйдөөн, сөп тэтимнээх таба   аа5ара, суруйара, онтун
ырытара, дьин чахчыны  кытары тэҥнээн  көрөрө, санаатын  сааһылаан  этэрэ, кэпсиирэ, кэпсэтэрэ, түмүктүүрэ    бэйэтин төрөөбүт тылын
билэриттэн  тутулуктаах.
Программа сүрүн   сыаласоруга тылынан   уонна   суругунан санааны   сайыннарыы, ортоку   сүһүөх оскуола5а   Саха   тылын   уонна
литература   куурсун үөрэтиигэ   бэлэмнээһин. Манна   биллэрэр, сайыннарар, иитэр сорук   тэҥҥэ дьүөрэлэһэр. Нэдилэ5э 3ч, сылга 101ч
коруллэр.
       Ытык өйдөбүллэри үөрэх предметин ис хоһоонугар киллэрии.
Начаалынай кылааска саха тылын үөрэтии оҕоҕо ытык өйдөбүллэри (духуобунай сыаннастары) иҥэриигэ улахан суолталаах. Киһи аймах
үйэлэрэтэн үйэлэргэ өрө тутан иддьэ кэлбит ытык өйдөбүллэрэ (духуобунай сыаннастара) төрөөбүт тыл эгэлгэтигэр, кэрэтигэр сөҥөллөр. Ол
курдук   үөрэтии   ис   хоһоонугар   тыл   үөрэҕин   сүрүн   хайысхаларын   сэргэ   уруок,   кэпсэтии   (бодоруһуу)   тиэмэтин,   үөрэтии   матырыйаалын
быһыытынан төрөөбүт дойду, ийэ дойду, төрөөб;т тыл, айылҕа, үлэ, төрүт дьарык, ыал, дьиэ кэргэн, айымньы уонна кэрэ эйгэтэ, көҥүл,
кырдьык,   үтүө   сана,   киһи   аймах,   аан   дойду   омуктарын   тылларын   уонна   култууратын   эгэлгэтин   курдук   ытык   өйдөбүллэр   (духуобунай
сыаннастар) киириэхтэрэ.
       Үөрэх предметин үөрэтии түмүгэ
 Ытык өйдөбүллэри иҥэрии түмүгэ (личностные результаты)
 Саха   тылын   оскуолаҕа   үөрэтии   кэмигэр   оҕо   маннык   ытык   өйдөбүллэри   (духуобунай   сыаннастары)   иҥэриннэҕинэ   төрөөбүт  тыла
сайдарыгар бэриниилээх, эппиэтинэстээх буоларыгар, бэйэтин кыаҕын толору туһанарыгар эрэниэххэ сөп.
 Төрөөбүт тыл  омугу сомоҕолуур тыл буоларын өйдүүр.
 Төрөөбүт тыл төрүт айылгыта, үйэлээх үгэһэ, этитэр кэрэтэ норуот тылынан уусуран айымньытыгар уонна уусуран литератураҕа
сөҥмүтүн билэр.
 Төрөөбүт   тылын   сайыннарар,   кэлэр   көлүөнэҕэ   тириэрдэр   ытык   иэстээҕин,   ийэ   тыл   үйэлэргэ   чөл   туруктаах   буоларыгар   тус
оруоллааҕын өйдүүр.
 Төрөөбүт тыл иитиллэр, үөрэнэр, айарсайдар тыл буоларын итэҕэйэр.
 Төрөөбүт   тыл   элбэх   омук   алтыһан   бииргэ   олорор   кэмигэр,   икки   (элбэх)   тылланыы   усулуобуйатыгар   хас   биирдии   киһиттэн
харыстабыллаах сыһыаны эрэйэрин өйдүүр.
 Үөрэх сатабылларын сайыннарыы түмүгэ (метапредметные результаты)
 Бэйэни салайынардьаһанар сатабыл.
 Тылын сайыннарар сыалысоругу таба туруорунар, сатаан былаанныыр, туохханнык түмүккэ кэлиэхтээҕин быһа холоон билэр. Тугу
билэринбилбэтин, тугу ситэри үөрэтиэхтээҕин арааран өйдүүр. Сылга бииртэн итэҕэһэ суох төрөөбүт тылга аналлаах бырайыактарга
кыттан (тус бырайыага, коллективнай бырайыак) үлэлиир.
 «Тылы   сэрэйэр»   дьоҕуру   (языковое   чутье,   чувство   языка)   сайыннарыы.   Бэйэтин   сааһыгар   сөи   түбэһэр   тиэкискэ   үөрэппит
матырыйаалын сүнньүнэн тыл литературнай нуормата саҥарар эбэтэр суруйар киһи тылыгар төһө сөпкө эбэтэр сыыһа туттулларын
тута «сэрэйэн» билэр, итэҕэһин, алҕаһын быһаарар, көннөрөр, бэйэтин тылыгарөһүгэр тыл нуорматын ирдэбилин тутуһарга дьулуһар.  Тылын сайыннарар баҕаны үөскэтии (потребность в совершен ствовании собственной речи). Төрөөбүт тылын барҕа баайын сыаналыыр,
тыл   кэрэтигэр   умсугуйар,   этигэн   тыл   күүһүн,   кыаҕын   толору   туһанарга,   тылынөһүн   бэйэтэ   сатаан   чочуйан,   тупсаран,   санаатын
сиһилии этэргэ, кэпсииргэ дьулуһар.
 Хонтуруолланыы. Бэйэ санатын өрүү кэтэнэр, көрүнэр, алҕаһа суох саҥарарга, санаатын ыпсаран, хомоҕойдук этэргэ кыһаллар.
       Билэркөрөр сатабыл. Сүрүн үөрэнэр сатабыл.
Үлэ сыалынсоругун таба туруоруу. Төрөөбүт тылын үөрэтэригэр сыалсорук туруорунан көдьүүстээхтик үлэлиир.
Билииникөрүүнү   кэнэтэр   араас   матырыйаалы   туһаныы.   Сахалыы   үөрэхнаука   литературатыттан   (тылдьыттартан,   ыйынньык   тартан,
энциклопедиялартан, араас кинигэттэн) туһааннаах информацияны, билиини дөбөҥнүк булар, бэлиэтэнэр, түмэр, ситимниир араас ньыманы
табыгастаахтык туһанар. Сахалыы тахсар оҕоҕо аналлаах республика, улуус, оскуола хаһыаттарынсурунаал ларын («Кэскил», «Чуораанчык»
о.д.а.) тиһигин быспакка ааҕар, араадьыйанан, телевизорынан сахалыы биэриилэри сэргээн истэр көрөр, үөрэҕэр, чинчийэр, айар үлэтигэр
көдьүүстээхтик туһанар. Сахалыы үөрэҕи сайыннарар интернетсайтартан туһалаах, наадалаах информацияны булан, сөпкө наардаан туһанар;
тиэкиһи   сахалыы   шрибинэн   бэйэтэ   тэтимнээхтик   бэчээттиир;   интернет   нөҥүө   сахалыы   ыытыллар   араас   тэрээһиҥҥэ   төрөөбүт   тыл
литературнай нуорматын тутуһан, көхтөөхтүк кыттар.
Билиини сааһылааһын (структурирование знаний). Саҥа билии ыларга баар билиитигэр тирэҕирэр. Атын предметтэргэ ылбыт билиитин
сатаан   ситимниир   (интеграция   знаний).   Тобулук   өйү   сайыннарар   үөрүйэхтэр.   Төрөөбүт   тыл   оскуолаҕа   оҕону   сайыннарар   үөрэх   тутаах
салааларыттан  (предметтэриттэн) биирдэстэрэ. Онон үөрэнээччи саха тылын  үөрэтэр кэмигэр үөрэнэргэ  төрүт буолар өй  үлэтин  сүрүн
үөрүйэхтэрин баһылыыр.
Саха тылын лингвистическэй матырыйаалыгар тирэҕирэн, өй үлэтин араас дьайыыларын кэбэҕэстик  толорор: тэҥнээһин (сравнение),
ырытыы   (анализ),   холбооһун   (синтез),   түмүктээһин   (обобщение),   (сериация),   ханыылатан   сааһылааһын   (классификация),   майгыннатыы
(аналогия), сааһылаан ситимнээһин (систематизация). Итини сэргэ араас тойоннуур ньыманы (индукция, дедукция) табыгастаахтык туһанан
дьону итэҕэтэр, ылыннарар курдук санаатын сааһылаан этэр үөрүйэҕэ сайдар.
Рефлексия. Сыалысоругу ситиһэр ньымаларын уонна усулуобуйаларын төһө сөпкө талбытын сыаналыыр. Үлэ хаамыытын хайдах салайан
иһэрин кэтээн көрөр. үлэ түмүгүн дьон интэриэһин, болҕомтотун тардар курдук сахалыы кэпсиир.
Бэлиэнисимволы   туһанар   үөрүйэхтэр.  Дорҕоон   (буукуба),   тыл,   этии   чилиэннэрин,   тиэкис   анал   бэлиэлэрин   сатаан   туһанар.   Анал
бэлиэлэринэн тыл, этии, тиэкис моделын оҥорор. Бэриллибит моделга тирэҕирэн, тылы, этиини толкуйдуур, тиэкиһи айар. Этиини, тиэкиһи
көннөрөргө анал коррекгорскай бэлиэлэри сатаан туһанар. Лингвистическэй билиини араас таблица, исхиэмэ, модель, диаграмма көмөтүнэн
көрдөрөр. Таблицанан, исхиэмэнэн, моделы нан, диаграмманан көрдөрүллүбүт лингвистическэй билиини өйдүүр уонна кэпсиир.
       Бодоруһар сатабыл.
 Бииргэ   үлэлиир   үөрүйэх.   Дьону   кытта   бииргэ   алтыһан   үөрэнэр,   үлэлиир   араас   ньыманы   баһылыырт   (пааранан,   бөлөҕүнэн,
хамаанданан   о.д.а).   Саастыылаахтарын,   улахан   дьону   кытта   айымньылаах   алтыһыы   туругар   кэбэҕэстик   киирэр   (продуктивное
взаимодействие),   биир   сыаллаахсоруктаах   дьонун   кытта   таһаарыылаахтык,   көдьүүс   тээхтик   үлэлиир   үөрүйэхтээнэр
(продуктивное сотрудничество).
 Кэпсэтэр үөрүйэх. Кэпсэтии уратыларын өйдүүр, табан кэпсэтэр. Кэпсэтэр киһитин убаастыыр, сэҥээрэр, санаатын болҕойон
истэр, ыльшар. Ханнык баҕарар эйгэҕэ кэпсэтэригэр дьон болҕомтотун тардар, сэргэхситэр, сонурҕатар, көҕүлүүр сатабылы табан туһанар. Кэпсэтэр кэмҥэ бэйэ көрбүтүн, истибитин, аахпытын сиһилии сэһэргиир. Дьон өйдөспөт, тыл тьшга киирсибэт буолар
төрүөгтэрин сөптөөхтүк сыаналыыр, сатаан ырытар, өйдөһүү суолун дөбөнҥүк тобулар.
 Кэпсэтии сиэрин (речевой этикет) тутуһар үөрүйэх. Дьону кытта алтыһыыга кэпсэтии сиэрин тутуһар, туттанхаптан бодоруһуу
ньымаларын тоҕоостоохтук туттар.
Сахалыы   дорооболоһор,   билсиһэр,   быраһаайдаһар,   көрдөһөр,   бырастыы   гыннарар,   буойар,   телефонунан   кэпсэтэр,   о.д.а.   үгэстэри
иҥэриммит, күннээҕи олоҕор өрүү туттар.
 Тустаах үөрэх предметин үөрэтии түмүгэ (предметные результаты)
Саха тылын литературнай нуорматын (орфоэпическэй, лексическэй, грамматическай) тутуһар. Дорҕоону, буукубаны, тыл сүһүөҕүн, саҥа
чааһын, этии чилиэнин, судургу этиини булар, быһаарар, наардыыр.
Сахалыы таба суруйуу, сурук бэлиэтин быраабылаларын тутуһар.
Тиэкис өйдөбүлүн, бэлиэтин билэр (тиэмэтэ, сүрүн санаата, аата, эпиграф, тутула, этиилэрин ситимэ).
Саныыр санаатын сааһылаан, дьонҥо өйдөнүмтүөтүк, тиийим тиэтик этэр, тиэкис тутулун тутуһан суруйары сатыыр.
Тиэкис тииптэрин сэһэргээһин, ойуулааһын, тойоннооһун диэн араарар.
Монолог (сэһэргиир, ойуулуур, тойоннуур) уонна диалог (кэпсэ тии, санаа үллэстии, ыйыталаһыы о.д.а.) арааһын сатаан туһанар.
Бэйэ саҥатын (тылынан, суругунан) сатаан хонтуруолланар, тиэкиһин ис хоһоонун, тылынөһүн сыаналанар, алҕастарын булар, чочуйар,
тупсарар.
 Саҥа көрүҥэ: истии, саҥарыы, ааҕыы, суруйуу
Истии. Дьону кытта бодоруһууга (кэпсэтиигэ) истии култууратын тутуһуу. Кэпсэтии сыалынсоругун, дьон этэр санаатын, кэпсэтии ис
хоһоонун өйдөөһүн. Сахалыы араас тиэкиһи истии, сүрүн ис хоһоонун, болҕойуллуохтаах түгэннэрин истэн сиһилии ылыныы, истибиккэ
олоҕуран тус санааны үөскэтии. Истибиттэн туһааннааҕы, суолталааҕы сурунуу, анал бэлиэлэри туһанан, ис хоһоонун, тутулун исхиэмэнэн
көрдөрүү.
Ааҕыы.  Сахалыы араас тиэкиһи сахалыы саҥа интонациятын, төрүт дорҕоон этиллиитин тутуһан, тэтимнээхтик ааҕыы. Тиэкиһи туох
сыаллаахсоруктаах ааҕартан көрөн, ааҕыы араас көрүҥүн сатаан туһаныы (үөрэтэр ааҕыы, билсиһэр ааҕыы, сорудахтаах ааҕыы, о.д.а.). Ааҕыы
кэмигэр тиэкис сүрүн санаатын өйдөөһүн, наадалаах, туһалаах информацияны араарыы. Аахпыт тиэкис сүрүн ис хоһоонугар тус сыанабылы
(сыһыаны) сатаан этии. Тиэкистэн синонимы, сомоҕо домоҕу, түөлбэ тылы, ойуулуурдьүһүннүүр ньыманы туттуу бастыҥ холобурун булуу,
анаан болҕойуу, аахпыты кэпсииргэ туһаныы. Ааҕыллар тиэкистэн билбэт, өйдөөбөт саҥа тыллары тылдьыттан булуу. Ааптар санаатын,
иэйиитин биэрэригэр тиэкис тутулун, этии арааһын хайдах туһаммытын быһаарыы. Ааҕыыга тиэкис интона циятын, туонун сүрүн санааҕа сөп
түбэһиннэрэн таба тайаныы.
Саҥарыы (дорҕоонноох саҥа). Кэпсэтии сиэрин, саҥарыы культуратын тутуһуу. Дьону кытта табан кэпсэтии. Кэпсэтиини тоҕоостоохтук
көҕүлээһин,  саҕалааһын,   салҕааһын,   түмүкгээһин.  Саныыр   санааны   толору,   сиһилии   тириэрдэр   инниттэн   кэпсэтии   сыалыгарсоругар,   ис
хоһоонугар  сөп  түбэһэр  сахалыы  тылыөһү,  ойуулуурдьүһүннүүр  ньымалары  таба  туһаныы.   Саҥарыы  кэмигэр  туттуухаптыы  бэлиэтин
(невербальное общение) тоҕоостоохтук тут туу. Саҥа тиибин арааһын (ойуулааһын, сэһэргээһин, тойоннооһун) туттан тыл этии. Кэпсэтии,
тыл этии түгэниттэн дорҕоону күүһүрдэнсымнатан, үрдэтэннамтатан, уһатан, куолас толбонун, эгэлгэтин туһанан истээччигэ тус сыһыаны,
иэйиини   тириэрдии.   Этэр   санааны   сааһылаары   эбэтэр   тустаах   өйдөбүлү   истээччигэ   тоһо   ҕолоон   тиэрдээри   тоҕоостоох   миэстэҕэ   анал
тохтобуллары (паузаны) сатаан туһаныы. Түгэниттэн көрөн, саҥарыы тэтимин сөпкө талыы. Суруйуу (суругунан саҥа). Сурукбичик культуратын тутуһуу. Тупсаҕай буочарынан, ыраастык суруйуу. Тиэкиһи устуу, истэн суруйуу
(диктант). Саныыр санааны суругунан сиһилии тириэрдии. Аахпыттан суруйуу (изложение). Дьиэ кэргэн, чугас доҕор, таптыыр дьарык,
айылҕа, кыыллар тустарынан, ону таһынан аахпыт айымньы, хартыына, киинэ ис хоһоонун, экскурсияҕа, выставкаҕа сырыытын туһунан тэттик
тиэкистэри суруйуу (өйтөн суруйуу). Суругунан үлэҕэ сомоҕо домоҕу, синоним тыллары, онтон да атын сахалыы ойуулуур дьүһүннүүр
ньымалары тупуу. Тиэкис тутулун, сахалыы таба суруйуу, сурук бэлиэтин быраабылатын тутуһуу.
       Тыл үөрэҕэ
Төрөөбүт тылбыт  саха тыла. Саха омук үөскээбит, сайдыбыт историята. Саха тыла — түүр тыла. Саха тылын уруулуу тыллара. Төрөөбүт
тыл киһи олоҕор суолтата.
Дорҕоон уонна таба саҥарыы.  Саҥа   дорҕоонун   өйдөбүлүн,   сахалыы   дорҕоон   арааһын   билии.   Төрөөбүт   тылын   дорҕооннорун,   ордук
чуолаан сахалыы ураты дорҕооннору (уһункылгас аһаҕас уонна хоһуласпыт, сэргэстэспит, маарыннаһар бүтэй дорҕооннору, дифтон нары, һ,
нь, мурун ҕ дорҕооннору), арааран истии, чуолкайдык, таба саҥарыы нуорматын тутуһан саҥарыы. Саха тылыгар киирии тыллары үксүн
сахатытан, аһаҕас дорҕооннор дьүөрэлэһиилэрин сокуонун тутуһан саҥарыы. Тылы дорҕоонун састаабынан ырытыы.
Лексика.  Норуот тылын туһунан уопсай өйдөбүлү, төрүт уонна киирии тыл уратыларын билии. Литературнай тыл суолтатын билии,
нуорматын тутуһуу. Тыл лексическэй суолтатын быһаарыы. Хомуур суолталаах, түөлбэ тыл, биир уонна элбэх суолталаах тыллар, көспүт
суолталаах тыллар, омоним, антоним, синоним (харыс тыллар, сомоҕо тыллар, метафоралар) өйдөбүллэрин билии, тиэкистэн булуу, саҥарар
саҥаҕа сөпкө туттуу. Быһаарыылаах тылдьыт арааһын сатаан туһаныы, тыл суолтатын тыдцьыттан булан быһаарыы.
Графика.  Сурук сайдыытын бэлиэ түгэннэрин билсии, киһи олоҕор суолтатын өйдөөһүн. Сахалыы сурукбичик сайдыытын историятын
билии.   Дорҕоон   буукубаларын   билии,   таба   ааттааһын.   Буукубалары   суруллар   ньымаларынан   холбоон,   ыраастык,   тэтимнээхтик   илиинэн
суруйуу. Сурукка туттуллар атын бэлиэлэри, өйдөбүллэри (абзац, тылы көһөрүү бэлиэтэ, тыл икки арда (пробел)) сөпкө туттуу. Сахалыы
алпаабыт бэрээдэгин билии. Араас тылдьытынан, ыйынньыгынан, каталогунан үлэлииргэ алпабыыты сөпкө туһаныы. Компьютерга сахалыы
шрибинэн, тиэкиһи тэтимнээхтик бэчээттээн суруйуу.
Морфология. Тыл састааба диэн өйдөбүлү, тыл уларыйар уонна үөскүүр ньыматын билии. Саҥа чааһын туһунан уопсай өйдөбүлү билии.
Саҥа чаастарын бөлөҕө: ааттар (аат тыл, даҕааһын аат, ахсаан аат, солбуйар аат), туохтуурдар (аат туохтуур, сыһыат туохтуур, тус туохтуур),
сыһыат,   көмө   саҥа   чаастара.   Тылы   састаабынан   ырытыы   (тыл   олоҕо,   сыһыарыыта).   Тыллары   сүрүн   бэлиэлэринэн   (грамматическай
халыыптарынан) бөлөхтөөһүн, ырытыы. Саҥарар саҥаҕа тыл литературнай нуорматын тутуһуу.
Синтаксис.  Этии уонна тыл ситимэ уратыларын, этии арааһын (сэһэн, ыйытыы, күүһүрдүү) билии. Тэнийбит уонна тэнийбэтэх этии,
судургу уонна холбуу этии, сирэй саҥа, ойоҕос саҥа, диалог, туһулуу өйдөбүллэрин билии, этиигэ, тиэкискэ арааран булуу, бэйэ этиитин
толкуйдааһын. Этиини таба интонациялаан ааҕыы, сурукка саҥа дэгэтин сурук бэлиэтинэн араарыы. Этии чилиэнинэн ырытыы.
       Сурукбичик култуурата
Таба суруйуу. Таба суруйуу сурукбичик культурата буоларын өйдөөһүн. Уһун аһаҕас дорҕооннору, дифтону, хоһуласпыт, сэргэстэспит,
маарыннаһар бүтэй дорҕооннору, саха тылыгар киирии дорҕооннору таба суруйуу. Сахалыы араастык этиллэр тыллар таба суруллуулара тыл
төрүт   сокуоннарыттан   тахсалларын,   норуокка   үөрүйэх,   үгэс   буолбут   нуормаларыгар   олоҕуралларын   өйдөөһүн,   харыстабыллаахтык
сыһыаннаһыы. Киэҥник, элбэхтик туттуллар эбэтэр сахалыы этэргэ табыгастаах киирии тыллары сахатытан суруйуу; тылбаастанар эбэтэр
саха   тылынан   бэриллэр   кыахтаах   нуучча   тылларын   сахалыы   солбугунан   биэрии;   олохторо   нууччалыы   суруллар   киирии   тыллар
сыһыарыыларын таба суруйуу. Сурук бэлиэтэ.  Сурук   бэлиэтэ   —   тыл   культуратын   сорҕото   буоларын,   киһи   этэр   санаатын   чуолкайдыырга,   иэйэр   иэйээни   сурукка
биэрэргэ, суругубичиги тупсарарга биллэркөстөр туһалаа ҕын, тиэкис арҕамтарҕам барбатын, ыһыллыбатын, биир сомоҕо, сибээстээх
буоларын  хааччыйарын   өйдөөһүн.  Тылын  ордук   тупсаҕай   тутуллаах,  этигэн,  бэргэн   буоларыгар  сахалыы  этии,  сурук   бэлиэтин  арааһын
(араарар, тоһоҕолоон бэлиэтиир) сатабыллаахтык туттуу.
Ситимнээх саҥаны сайыннарыы
Туох сыаллаахсорукгаах саҥарарынсуруйарын чуолкай өйдөөн (тема, сүрүн санаа), дьон өйүгэрсанаатыгар тиийимтиэтик санаатын
сааһылаан, араас тиэкистэри холкутук саҥарарсуруйар (истэн суру йуу, өйтөн суруйуу о.д.а.). Тиэкис сүрүн санаатыгар олоҕуран, тиэки һи
таба ааттыыр. Тиэкис тиибиттэн көрөн (сэһэргээһин, ойуулааһын, тойоннооһун), тиэкис тутулун тутуһар (киириитэ, сүрүн чааһа, түм үгэ),
былаанын оҥорор (кылгас, тэнийбит), кэрчик темаларга бытарытар. Тыл туттуллар уратытын, дэгэтин учуоттаан, сахалыы тутуллаах этиилэри
(логичность речи), ойуулуурдьүһүннүүр ньыма лары, тыл баайын (богатство речи) сөпкө туттар (уместность речи).
 Y рэх дэгиттэр ү рүйэхтэрэ
 (Универсальные учебные умения)
ѳ
ѳ
ѳ ѳ
 Киhитийии сиэрин иҥэрэр (ү рэнэр) ү рүйэх (Личностные УД)
ѳ ѳѳ
Т р
бүт тыл к лү нэттэн к лү нэ5э бэриллэр улуу нэhилиэстибэ.
ѳ ѳѳ
Т р
бүт тыл норуот бар5а баайа, үтү  үгэhэ, мындыр  й  буоларын  йдүүр. Т р
ѳ ѳѳ
бүт тыл – истиҥ бодоруhар тыл.
Т р
ѳ ѳ
О5о   т р ппүттэрин,   чугас   дьонунсэргэтин,   бииргэ   ү рэнэр   до5отторун   кытта   иэйии,   турук,   сыhыан   (ү рүү,   таптал,   ахтыл5ан,
бүт норуотун, дойдутун таптыыр, ытыктыыр.
ѳ ѳѳ
ѳ ѳ
ѳ
ѳ
ѳ
ѳ
ѳ
ѳ ѳ
ѳ
сонур5ааhын о.д.а.) тылынан  йд h рүн билэр. Ону арыйар  тылларынан тылын саппааhын байытар, санаатын холкутук тиэрдэр.
ѳ ѳ ѳ
бүт тылынан лоп бааччы саҥарыы, суруйуу, 4) т р
бүт тылынан кэпсэтии, 2) бэйэ омук дьонун кытта
бүт тылы hү эрчийэ, дьарыктыы
ѳ ѳѳ
ѳ
ѳ ѳѳ
Т р
Тылы харыстыыр, сайыннарар усулуобуйалары билэр:1) дьиэ5эуокка, оскуола5а т р
бүт тылга харыстабыллаах сыhыан.
ѳ ѳѳ
ѳ ѳѳ
бүт тылынан бодоруhуу, 3) т р
(сахалардыын) т р
сылдьыы, 5) улахан дьону кытта табан кэпсэтии.
 Билииник рүүнү ылар ү рэнэр ү рүйэх
Бэйэни салайынардьаhанар (организационные ү рэнэр ү рүйэх).
Учуутал   к м түнэн   т р
ѳ ѳѳ
ѳ ѳ
ѳ
ѳ
ѳ
ѳ
ѳ
ѳ ѳѳ
 (Общеучебные, познавательные УУ)
бүт   тылын   дьарыгар   сыалсорук   туруорунар.   Учуутал   к м түнэн   ү рэнэр   соругу   хайдах   быhаарары
ѳ ѳ
ѳ
былаанныыр. Тугу билэринбилбэтин арааран  йдүүр. Бэйэ оҥорбут үлэтин хонтуруолланар.
ѳ
ѳ
Билиини к рүүнү хаҥатар араас матырыйаалы туhаныы.
Туhааннаах информацияны учуутал ыйан биэрбит литературатыттан (тылдьыттартан, ыйынньыктартан, энциклопедиялартан) булар.
Сахалыы тахсар о5о5о аналлаах хаhыатысурунаалы («Кэскил», «Чуораанчык») аа5ар, телевизорынан сахалыы биэриилэри сэргээн к р р.
Тобулук  йү сайыннарар ү рэнэр ү рүйэх (логические УД)
ѳ
Y рэнээччи саха тылын ү рэтэр кэмигэр ү рэнэргэ т рүт буолар  й үлэтин сүрүн ү рүйэхтэрин баhылыыр.
Саха тылын предметин, ү рэтэр матырыйаалыгар тирэ5ирэн, сахалыы толкуйдаан,  й үлэтин араас дьайыыларын толорор: тэҥнээhин
(сравнение),   ырытыы   (анализ),   холбооhун   (синтез),   түмүктээhин   (обобщение),   ханыылатан   сааhылааhын   (классификация),   сааhылаан
ситимнээhин (систематизация), майгыннатыы (аналогия).
ѳ
ѳ
ѳ
ѳ ѳ
ѳ
ѳ
ѳ
ѳ
ѳ
ѳ
ѳ
Рефлексия.  Сыалысоругу   ситиhэр   ньымалары   уонна   усулуобуйаларын   т h   с пк   талбытын   сыаналыыр.   Yлэ   хаамыытын   хайдах
ѳ ѳ ѳ ѳ
оҥорбутун сааhылаан кэпсиир.
Бэлиэнисимволы туhанан ү рэнэр ү рүйэх
 (знаковосимволические УД)
ѳ
ѳ Дор5оон (буукуба), тыл, этии чилиэннэрин, тиэкис анал бэлиэлэрин сатаан туhанар. Анал бэлиэлэрин тыл, этии, тиэкис моделын оҥорор.
Бэриллибит   моделга   тирэ5ирэн,   тылы,   этиини   толкуйдуур.   Билиини   араас   таблица,   схема,   модель   к м түнэн   к рд р р.   Таблицанан,
схеманан, моделынан к рд рүллүбүт билиини  йдүүр уонна кэпсиир. Алгоритмы тутуhар.
ѳ ѳ ѳ
ѳ ѳ
ѳ
ѳ ѳ
ѳ
ѳ
Бодоруhан ү рэнэр ү рүйэх (коммуникативные УУ)
Дьону кытта бииргэ алтыhан ү рэнэр, үлэлиир (пааранан, б л 5үнэн, хамаанданан о.д.а.). кэпсэтэр киhитин сэҥээрэр, санаатын бол5ойон
истэр, ылынар, ыйытыы биэрэр. Тус санаатын сатаан этэр. Кэпсэтэр кэмҥэ к рбүтүн, истибитин, аахпытын туhанан сиhилии сэhэргиир.
Сахалыы дорооболоhор, билсиhэр, быраhаайдаhар, к рд h р, телефонунан кэпсэтэр о.д.а. үгэстэри күннээ5и оло5ор туттар.
ѳ ѳ ѳ
ѳ ѳ
ѳ
ѳ
Программа   үгэс     буолбут   үөрэхтээһин     тупсарыллыбыт   систематыгар   оло5урар.   Билии,   сатабыл     уонна     үөрүйэх     кээмэйэ   үөрэх
стандартын ирдэбилигэр  сөп  түбэһэр. Саха тыла 2 кылаас сылга102ч, нэдиэлэ5э 3ч
Хатылааьын2ч
Дор5оон уонна буукуба 20 ч
Суьуох 8 ч
Нуучча тылын дор5оонноро уонна буукубалара – 9 ч
Тыл – 38 ч
Этии  16 ч
Барбыты хатылааьын 9 ч
№
Уруок темата
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
Киирии тыл. Хатылааьын
Дор5оон
Дор5оон уонна буукуба 20 ч
Аьа5ас до5ооннор уонна буукубалар
Илин, кэлин аьа5ас дор5ооннор
Аьа5ас до5ооннор уонна буукубалар
Бэрэбиэркэлиир диктант «Мин улэм»
Аьа5ас дор5оон араастара
Аьа5ас до5ооннор уонна буукубалар
Билиибитин бэрэбиэркэлиибит
Айар улэ «Сайынны сынньаланым»
Чаас
ахсаана
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
ЗУН
УУД
Хонтуруол корунэ
АҺа5ас дор5ооннору
хатылааҺын.
АЬа5ас дор5оон 3 арааЬын
арааран
истэр сатабылы чицэтии.
Илин уонна кэлин
аЬа5ас
дор5ооннор
Биир тылга наар илин эбэтэр
кэлин
аЬа5ас дор5оон буоларын
кэтээн керуу
АЬа5ас
дор5ооннор
Уьун, кылгас
а / д т а б а с у р у й а р д ь о 5 у р у
сайыннарыы.
Сана билии ыларга баар
билиитигэр тирэ5ирэр.
Атын предметтэргэ ылбыт
билиитин сатаан
ситимниир (интеграция знаний ).
Бэйэ санатын (тылынан, суругунан)
сатаан
хонтуруолланар, тиэкиьин
хоьоонун, тылынеьун
сыаналанар, ал5астарын булар,
чочуйар, тупсарар
уопсай бэрэбиэркэ
уопсай бэрэбиэркэ
уопсай бэрэбиэркэ
холбоьук
холбоьук
уопсай бэрэбиэркэ
холбоьук
уопсай бэрэбиэркэ
уопсай бэрэбиэркэ
уопсай бэрэбиэркэ 11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
Бутэй дор5ооннор уонна буукубалар
Сэргэстэспит бутэй дор5ооннор
Сэргэстэспит бутэй дор5ооннор
Бутэй дор5ооннор уонна буукубалар
Хоьуласпыт бутэй дор5ооннор
Сэрэтиилээх диктант «Куьунну кун»
Бутэй дор5ооннор уонна буукубалар
Ньиргиэрдээх, ньиргиэрэ суох дор5ооннор
Бутэй дор5ооннор уонна буукубалар
Аахпыттан суруйуу «Комус куьун»
Сыыьа5а улэ, хатылааьын
Билиибитин бэрэбиэркэлиибит
Суьуох   8 ч
  Хонтуруолунай диктант «Ньирэй»
Суьуох арааьа Аьа5ас, тоттору суьуохтэр
Суьуох арааьа
Тылы коьоруу
Тылы коьоруу
Быьаарыылаах диктант «Доруобай буол»
Сыыьа5а улэ, хатылааьын
Билиибитин бэрэбиэркэлиибит
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
араастара
Бутэй доргоону арааран истэр
уонна
ч у о л к а й д ы к с а ҥ а р а р
ү ө р э ҕ и
сайыннарыы.
•тылы, дорҕоону тэҥнээhин
Бутэй дор5ооннор ара
астарын
хатылааьын, таба,
бол5омтолоохтук
суруйар дьо5урдарын
сайыннарыы.
 Таба суруйууга ылбыт
билиилэрин
уонна сатабылларын
бэрэбиэркэлээЬин
Сэргэстэспит бутэй дор5оону
хатылааьын, таба суруйар
дьо5уру,
бол5омтону сайыннарыы.

Тылы таба суЬуехтээЬин,
суЬуех араастарын арааран
билии.
 СуЬуеххэ араарыы, тылы
кеЬеруу быраабылатын билии
 Тылы суЬуеххэ таба араарыы.
Бутэй дор5оон хоьулаьыылара
суьуохтээьиннэ икки аны
арахсарынбилии. Араастык
этиллэр тыллары арааран
Кылгас, уhун аЬагас доргооннору
арааран истэргэ, суруйарга үөрэнэр
Са а с тыыл а а хт а рын, ул а хан д
ь ону кыт т а
айымньылаах алтыьыы туругар
кэбэ5эстик киирэр
(продуктивное взаимодействие),
биир сыаллаах
соруктаах дьонун кытта
таьаарыылаахтык,
кедьуустээхтик улэлиир
уеруйэхтэнэр (продуктивное
сотрудничество).
Сэргэстэспит бутэй дорҕоонноох
тыллары арааран истии, чуолкай
саҥарыы, таба суруйуу
Дор5оон (буукуба), тыл, этии
чилиэннэрин, тиэкис
анал бэлиэлэрин сатаан туьанар.
Анал бэлиэлэринэн
тыл, этии, тиэкис моделын онорор
Дьону кытта бииргэ алтыЬан
уерэнэр, улэлиир араас
ньыманы баьылыыр (пааранан,
беле5унэн,
хамаанданан, о.д.а).
СуЬуеххэ араарыы быраабылатын
билии
Лингвистическэй билиини араас
таблица, исхиэмэ,
модель, диаграмма кеметунэн
кердерер.     Бэйэ сацатын
(тылынан, суругунан) сатаан
хонтуруолланар, тиэкиьин
хоьоонун, тылынеьун
сыаналанар, ал5астарын булар,
чочуйар, тупсарар
Сана билии ыларга баар
билиитигэр тирэ5ирэр.
Атын предметтэргэ ылбыт
билиитин сатаан
ситимниир (интеграция знаний )
холбоьук
холбоьук
Аахыттан диктант
уопсай бэрэбиэркэ
холбоьук
уопсай бэрэбиэркэ
холбоьук
уопсай бэрэбиэркэ
холбоьук
уопсай бэрэбиэркэ
 индивидуальнай
уопсай бэрэбиэркэ
холбоьук
холбоьук
уопсай бэрэбиэркэ
холбоьук
уопсай бэрэбиэркэ
 уопсай бэрэбиэркэ
индивидуальнай
уопсай бэрэбиэркэ 31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51
52
53
54
55
Нуучча тылын дор5оонноро уонна
буукубалара – 9 ч
Нуучча тылын дор5оонноро уонна
буукубалара
Тыл са5аланыытыгар я, е, ё, ю  буукубалар
суруллуулара
Нуучча тылын дор5оонноро уонна
буукубалара
Паараласпыт бутэй дор5ооннор
Щ, ж, ш, ц буукубалар суруллуулара
Сэрэтиилээх диктант «Таба»
Сыыьа5а улэ, хатылааьын
Аахпыттан суруйуу «Тиша»
Билиибитин бэрэбиэркэлиибит
Тыл – 38 ч
Араастык этиллэр тыллар
Араастык этиллэр тыллар
Сана чааьа
Ким? Туох?
Биридимиэт аата
Хонтуруолунай диктант «Туруйа о5ото»
Тыллары наардааьын, болохтооьун
Тыл оло5о, сыьыарыыта
Тыл састааба
Анал, уопсай ааттар
Анал ааттар
Анал, уопсай ааттар
Паараласпыт ааттар
Маарыннаьар суолталаах ааттар
Утары суолталаах ааттар
Бэрэбиэркэлиир диктант «Тыллаах
тураах»
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
Нууччалыы суруллар
тылларга ж,ш, ц
буукубалары таба сацарыы,
тыллары
таба суруй         Нууччалыы
суруллар тыллары
таба суруйарга уерэтии, сепке
аа5ар,
суруйа р дьо5уру с
айыннарыы,
предмеккэ интэриэьи тардыы.
Киирии аьа5ас дор5ооннор
икки
дор5оон ситимин
бэлиэтииллэрин
ейдетуу, таба суруйарга
уерэтии,
Сымна5астык  этиллэр бутэй
дор5оонноох тыллары таба
суруйуу
Тыл туЬунан ейдебулу
кэцэтии. Улэ хаамыытын
хайдах салайан иьэрин кэтээн
керер.
 Ким? Туох?
Ким? Туох? Ыйытыыга
эппиэттиир
тыллары арааран билии
Таба суруйар дьо5уру
сайыннарыы;
 Предметтэр ааттарын,
бэлиэлэрин,
тугу гыналларын таба
наардыырга
уерэтии, тылы байытыы.
 Тыл састаабын туьунан
ейдебулу
быьаарыы, тылы сепке
ырытар, таба  суруйар
холбоьук
холбоьук
уопсай бэрэбиэркэ
уопсай бэрэбиэркэ
уопсай бэрэбиэркэ
холбоьук
уопсай бэрэбиэркэ
индивидуальнай
уопсай бэрэбиэркэ
уопсай бэрэбиэркэ
Тылын сайыннарар сыалысоругу
таба туруорунар,
сатаан былаанныыр, туох ханнык
тумуккэ
кэлиэхтээ5ин быьа холоон билэр.
Бэйэ сацатын (тылынан, суругунан)
сатаан
хонтуруолланар, тиэкиьин
хоьоонун, тылынеьун
сыаналанар, ал5астарын булар,
чочуйар, тупсарар.
Улэ хаамыытын хайдах салайан
иьэрин кэтээн керер.
Улэ тумугун дьон интэриэьин,
бол5омтотун тардар
курдук сахалыы кэпсиир
Улэ тумугун дьон интэриэьин,
бол5омтотун тардар
курдук сахалыы кэпсиир
Ханнык ба5арар эйгэ5э
кэпсэтэригэр дьон
бол5омтотун тардар, сэргэхситэр,
сонур5атар,
ке5улуур сатабылы табан туьанар.
Саха тылын лингвистическэй
матырыйаалыгар
тирэ5ирэн, ей улэтин араас
дьайыыларын кэбэ5эстик
толорор: тэцнээьин (сравнение),
ырытыы (анализ),
холбооьун (синтез), тумуктээьин
(обобщение),
( с е р и а ц и я ) , х а н ы ы л а т а н
с а а ь ы л а а ь ы н
(классификация), майгыннатыы
холбоьук
холбоьук
уопсай бэрэбиэркэ
уопсай бэрэбиэркэ
холбоьук
уопсай бэрэбиэркэ
холбоьук
уопсай бэрэбиэркэ
холбоьук
уопсай бэрэбиэркэ
уопсай бэрэбиэркэ
холбоьук
уопсай бэрэбиэркэ
уопсай бэрэбиэркэ
холбоьук
уопсай бэрэбиэркэ 56
57
58
59
60
61
62
63
64
65
66
67
68
69
70
71
72
73
74
75
76
77
78
79
80
81
82
83
84
85
86
87
88
89
90
Сыыьа5а улэ, хатылааьын
Билиибитин бэрэбиэркэлиибит
Ханнык? Хайдах?
Биридимиэт бэлиэтэ
Ханнык? Хайдах?
Маарыннаьар суолталаах тыллар
Маарыннаьар суолталаах тыллар
Утары суолталаах тыллар
Аахпыттан суруйуу «Кырса»
Сэрэтиилээх диктант «Сибэккилэр»
Сыыьа5а улэ, хатылааьын
Билиибитин бэрэбиэркэлиибит
Биридимиэт тугу гынара
Элбэх ахсаан
Биридимиэт тугу гынара
Билигин, ааспыт, кэлэр кэмэ
Тыл араас суолтата
Биридимиэт тугу гынара
Айар улэ «Мин ба5а санаам»
Быьаарыылаах диктант «Сана дэриэбинэ»
 Билиибитин бэрэбиэркэлиибит
 Хонтуруолунай диктант «Саас кэлиитэ»
Этии – 1ё6 ч
Этии
Этии тутаах тыллара
Этии тутаах тыллара
Тэнийбит, тэнийбэтэх этии
Тэнийбит, тэнийбэтэх этии
Этии арааьа
Ыйытыы этии
Этии арааьа
Кууьурдуу этии   с91
Сэрэтиилээх диктант «Ос хоьоонноро»
Сыыьа5а улэ, хатылааьын
Билиибитин бэрэбиэркэлиибит
Тиэкис
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
дьо5уру сайыннарыы, тылы
сайыннарыы.
Предмет бэлиэтин кердерер
тыллары
хатылааЬын, этииттэн
предмет бэлиэтин кердерер
тыллары булар,
быьаарар дьо5урдарын
сайыннарыы,билиини
бэрэбиэркэлэнэр улэни
тэрийии.
 Т у г у г ы н а р ?
Хайыыр?
Ыйытыы көмөтүнэн предмет
тугу гынарын көрдөрөр
тыллары була үөрэнии
Пр е д м е т   т у г у
гынарын кердерер
тыл ахсаанынан
уларыйыытын
 билиЬиннэрии
 Ситимнээх текст бэрээдэгин
кэспэккэ, тыллары табатык
туттан, этиилэри
сепке онорон суруйа уерэнии.

Этии ейдебулун хатылааьын,
этиини сатаан ситимнээн
онорор, таба суруйар
дьо5уру сайыннарыы.
Ыйытыы кеметунэн этии
тутаах уонна ойогос
чилиэннэрин була уерэнии
Тэнийбит уонна тэнийбэтэх
этиини
арааран билии
 Этии араастарын арааран
билии.
Тэнийбэтэх уонна тэнийбит
этиилэри арааран билэ
(аналогия),
сааьылаан ситимнээЬин
(систематизация).
Тугу билэринбилбэтин, тугу
ситэри уерэтиэхтээ5ин
арааран ейдуур.
Улэ хаамыытын хайдах салайан
иьэрин кэтээн керер.
Улэ тумугун дьон интэриэьин,
бол5омтотун тардар
курдук сахалыы кэпсиир
  Дьон ейдеспет, тыл тылга
киирсибэт буолар теруетт эрин с
ептеехтук
сыаналыыр, сатаан ырытар, ейдеьуу
суолун
дебеннук тобулар.
Бэйэ сацатын (тылынан, суругунан)
сатаан
хонтуруолланар, тиэкиьин
хоьоонун, тылынеьун
сыаналанар, ал5астарын булар,
чочуйар, тупсарар.
Сыалысоругу ситиьэр ньымаларын
уонна
усулуобуйаларын теЬе сепке
талбытын сыаналыыр.
Тереебут тылын сайыннарар, кэлэр
келуенэ5э тириэрдэр ытык
иэстээ5ин, тыл уэлэргэ чел
туруктаах буоларыгар тус
оруоллаа5ын ейдуур.
 Бэйэ сацатын (тылынан,
суругунан) сатаан
хонтуруолланар, тиэкиьин
хоьоонун, тылынеьун
сыаналанар, ал5астарын булар,
чочуйар, тупсарар
Саатыылаахтарын, улахан дьону
кытта айымньылаах алтыьыы
туругар кэбэ5эстик киирэр
холбоьук
уопсай бэрэбиэркэ
уопсай бэрэбиэркэ
холбоьук
уопсай бэрэбиэркэ
холбоьук
холбоьук
уопсай бэрэбиэркэ
уопсай бэрэбиэркэ
уопсай бэрэбиэркэ
холбоьук
уопсай бэрэбиэркэ
уопсай бэрэбиэркэ
уопсай бэрэбиэркэ
уопсай бэрэбиэркэ
холбоьук
холбоьук
уопсай бэрэбиэркэ
уопсай бэрэбиэркэ
уопсай бэрэбиэркэ
холбоьук
уопсай бэрэбиэркэ
уопсай бэрэбиэркэ
уопсай бэрэбиэркэ
уопсай бэрэбиэркэ
холбоьук
холбоьук
уопсай бэрэбиэркэ
уопсай бэрэбиэркэ
уопсай бэрэбиэркэ
уопсай бэрэбиэркэ
уопсай бэрэбиэркэ
холбоьук
уопсай бэрэбиэркэ
холбоьук 91
92
93
94
95
96
97
98
99
100
101
102
№
1
2
3
4
5
6
Ойуунан улэ «Кустар»
Тиэкис
Билиибитин бэрэбиэркэлиибит
Барбыты хатылааьын – 9 ч
Аьа5ас дор5оон, буукуба. Хатылааьын
Бутэй дор5оон, буукуба. Хатылааьын
Нууччаттан киирбит дор5ооннор.
Хонтуруолунай диктант «Чыычаах
тубугэ»
Сыыьа5а улэ
Сана чаастара
Аат тыл
Этии
Этии чилиэнинэн ырытыы. Сайынны
сорудах
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
уерэнии
  Этии араастарын арааран
билии.

Таба суруйар дьо±уру
сайыннарыы;
 СуЬуеххэ араарыы, тылы
кеЬеруу быраабылатын билии
 Нууччалыы суруллар
тыллары таба суруйар дьо5уру
сайыннарыы Бэйэ санатын
(тылынан, суругунан) сатаан
хонтуруолланар, тиэкиьин
хоьоонун, тылыноьун
сыаналанар, ал5астарын
булар, чочуйар
(продуктивное взаимодействие),
биир сыаллаах соруктаах дьонун
кытта таьаарыылаахтык,
кедьуустээхтик улэлиир
уеруйэхтэнэр (продуктивное
сотрудничество).
Дор5оону, буукубаны, тыл
суьуе5ун, сана чааьын,
этии чилиэнин, судургу этиини
булар, быьаарар, наардыыр.
Сыалысоругу ситиьэр ньымаларын
уонна
усулуобуйаларын теЬе сепке
талбытын сыаналыыр.
Улэ хаамыытын хайдах салайан
иьэрин кэтээн керер.
Улэ тумугун дьон интэриэьин,
бол5омтотун тардар
курдук сахалыы кэпсиир.
индивидуальнай
холбоьук
уопсай бэрэбиэркэ
холбоьук
холбоьук
холбоьук
уопсай бэрэбиэркэ
индивидуальнай
холбоьук
холбоьук
холбоьук
холбоьук
Календарнотематическай былаан
Уруок темата
Буолар кунэ
Буолбут кунэ
Хонтуруол корунэ
Быьаарыы
Киирии тыл. Хатылааьын
Дор5оон
Дор5оон уонна буукуба 20 ч
Аьа5ас до5ооннор уонна буукубалар
Илин, кэлин аьа5ас дор5ооннор
Аьа5ас до5ооннор уонна буукубалар
Бэрэбиэркэлиир диктант «Мин улэм»
03.09
04.09
06.09
10.09
11.09
13.09
уопсай бэрэбиэркэ
уопсай бэрэбиэркэ
уопсай бэрэбиэркэ
холбоьук
холбоьук
уопсай бэрэбиэркэ 7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30

31
32
33
34
35
36
37
38
39
Аьа5ас дор5оон араастара
Аьа5ас до5ооннор уонна буукубалар
Билиибитин бэрэбиэркэлиибит
Айар улэ «Сайынны сынньаланым»
Бутэй дор5ооннор уонна буукубалар
Сэргэстэспит бутэй дор5ооннор
Сэргэстэспит бутэй дор5ооннор
Бутэй дор5ооннор уонна буукубалар
Хоьуласпыт бутэй дор5ооннор
Сэрэтиилээх диктант «Куьунну кун»
Бутэй дор5ооннор уонна буукубалар
Ньиргиэрдээх, ньиргиэрэ суох дор5ооннор
Бутэй дор5ооннор уонна буукубалар
Аахпыттан суруйуу «Комус куьун»
Сыыьа5а улэ, хатылааьын
Билиибитин бэрэбиэркэлиибит
Суьуох   8 ч
 Хонтуруолунай диктант «Ньирэй»
Суьуох арааьа Аьа5ас, тоттору суьуохтэр
Суьуох арааьа
Тылы коьоруу
Тылы коьоруу
Быьаарыылаах диктант «Доруобай буол»
Сыыьа5а улэ, хатылааьын
Билиибитин бэрэбиэркэлиибит
Нуучча тылын дор5оонноро уонна буукубалара
– 9 ч
Нуучча тылын дор5оонноро уонна буукубалара
Тыл са5аланыытыгар я, е, ё, ю  буукубалар
суруллуулара
Нуучча тылын дор5оонноро уонна буукубалара
Паараласпыт бутэй дор5ооннор
Щ, ж, ш, ц буукубалар суруллуулара
Сэрэтиилээх диктант «Таба»
Сыыьа5а улэ, хатылааьын
Аахпыттан суруйуу «Тиша»
Билиибитин бэрэбиэркэлиибит
17.09
18.09
20.09
24.09
25.09
27.09
01.10
02.10
04.10
08.10
09.10
11.10
15.10
16.10
18.10
22.10
23.10
25.10
06.11
08.11
12.11
13.11
15.11
19.11
20.11
22.11
26.11
27.11
29.11
03.12
04.12
06.12
10.12
холбоьук
уопсай бэрэбиэркэ
уопсай бэрэбиэркэ
уопсай бэрэбиэркэ
холбоьук
холбоьук
Аахыттан диктант
уопсай бэрэбиэркэ
холбоьук
уопсай бэрэбиэркэ
холбоьук
уопсай бэрэбиэркэ
холбоьук
уопсай бэрэбиэркэ
 индивидуальнай
уопсай бэрэбиэркэ
холбоьук
холбоьук
уопсай бэрэбиэркэ
холбоьук
уопсай бэрэбиэркэ
 уопсай бэрэбиэркэ
индивидуальнай
уопсай бэрэбиэркэ
холбоьук
холбоьук
уопсай бэрэбиэркэ
уопсай бэрэбиэркэ
уопсай бэрэбиэркэ
холбоьук
уопсай бэрэбиэркэ
индивидуальнай
уопсай бэрэбиэркэ
уопсай бэрэбиэркэ Тыл – 38 ч
Араастык этиллэр тыллар
Араастык этиллэр тыллар
Сана чааьа
Ким? Туох?
Биридимиэт аата
 Хонтуруолунай диктант «Туруйа о5ото»
Тыллары наардааьын, болохтооьун
Тыл оло5о, сыьыарыыта
Тыл састааба
Анал, уопсай ааттар
Анал ааттар
Анал, уопсай ааттар
Паараласпыт ааттар
Маарыннаьар суолталаах ааттар
Утары суолталаах ааттар
Бэрэбиэркэлиир диктант «Тыллаах тураах»
Сыыьа5а улэ, хатылааьын
Билиибитин бэрэбиэркэлиибит
Ханнык? Хайдах?
Биридимиэт бэлиэтэ
Ханнык? Хайдах?
Маарыннаьар суолталаах тыллар
Маарыннаьар суолталаах тыллар
Утары суолталаах тыллар
Аахпыттан суруйуу «Кырса»
Сэрэтиилээх диктант «Сибэккилэр»
Сыыьа5а улэ, хатылааьын
Билиибитин бэрэбиэркэлиибит
Биридимиэт тугу гынара
Элбэх ахсаан
Биридимиэт тугу гынара
Билигин, ааспыт, кэлэр кэмэ
Тыл араас суолтата
Биридимиэт тугу гынара
Айар улэ «Мин ба5а санаам»
Быьаарыылаах диктант «Сана дэриэбинэ»
Билиибитин бэрэбиэркэлиибит
40
41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51
52
53
54
55
56
57
58
59
60
61
62
63
64
65
66
67
68
69
70
71
72
73
74
75
76
11.12
13.12
17.12
18.12
20.12
24.12
25.12
27.12
10.01
14.01
15.01
17.01
21.01
22.01
24.01
28.01
29.01
31.01
04.02
05.02
07.02
11.02
12.02
14.02
18.02
19.04
21.02
25.02
26.02
28.02
04.03
05.03
07.03
11.03
12.03
14.03
18.03
холбоьук
холбоьук
уопсай бэрэбиэркэ
уопсай бэрэбиэркэ
холбоьук
уопсай бэрэбиэркэ
холбоьук
уопсай бэрэбиэркэ
холбоьук
уопсай бэрэбиэркэ
уопсай бэрэбиэркэ
холбоьук
уопсай бэрэбиэркэ
уопсай бэрэбиэркэ
холбоьук
уопсай бэрэбиэркэ
холбоьук
уопсай бэрэбиэркэ
уопсай бэрэбиэркэ
холбоьук
уопсай бэрэбиэркэ
холбоьук
холбоьук
уопсай бэрэбиэркэ
уопсай бэрэбиэркэ
уопсай бэрэбиэркэ
холбоьук
уопсай бэрэбиэркэ
уопсай бэрэбиэркэ
уопсай бэрэбиэркэ
уопсай бэрэбиэркэ
холбоьук
холбоьук
уопсай бэрэбиэркэ
уопсай бэрэбиэркэ
уопсай бэрэбиэркэ
холбоьук 77
78
79
80
81
82
83
84
85
86
87
88
89
90
91
92
93
94
95
96
97
98
99
100
101
Хонтуруолунай диктант «Саас кэлиитэ»
Этии – 16 ч
Этии
Этии тутаах тыллара
Этии тутаах тыллара
Тэнийбит, тэнийбэтэх этии
Тэнийбит, тэнийбэтэх этии
Этии арааьа
Ыйытыы этии
Этии арааьа
Кууьурдуу этии   с91
Сэрэтиилээх диктант «Ос хоьоонноро»
Сыыьа5а улэ, хатылааьын
Билиибитин бэрэбиэркэлиибит
Тиэкис
Ойуунан улэ «Кустар»
Тиэкис
Билиибитин бэрэбиэркэлиибит
Барбыты хатылааьын – 9 ч
Аьа5ас дор5оон, буукуба. Хатылааьын
Бутэй дор5оон, буукуба. Хатылааьын
Нууччаттан киирбит дор5ооннор.
Хонтуруолунай диктант «Чыычаах тубугэ»
Сыыьа5а улэ
Сана чаастара
Аат тыл
Этии
19.03
21.03
01.04
02.04
04.04
08.04
09.04
11.04
15.04
16.04
18.04
22.04
23.04
25.04
29.04
30.04
02.05
06.05
07.05
13.05
14.05
16.05
20.05
21.05
23.05
уопсай бэрэбиэркэ
уопсай бэрэбиэркэ
уопсай бэрэбиэркэ
уопсай бэрэбиэркэ
холбоьук
холбоьук
уопсай бэрэбиэркэ
уопсай бэрэбиэркэ
уопсай бэрэбиэркэ
уопсай бэрэбиэркэ
уопсай бэрэбиэркэ
холбоьук
уопсай бэрэбиэркэ
холбоьук
индивидуальнай
холбоьук
уопсай бэрэбиэркэ
холбоьук
холбоьук
холбоьук
уопсай бэрэбиэркэ
индивидуальнай
холбоьук
холбоьук
холбоьук

file_name: КТП саха тыла 2 кл.docx

intro:
КТП по родному якутскому языку. Учебник "Саха тыла" авторы Л.В.Захарова, С.А.Баснаева, С.Е.Потапова, Н.С.Олесова, Якутск, «Бичик», 2017г.   В неделю предусмотрено 3ч. в год 102ч. В системе предметов общеобразовательной школы курс родного якутского языка реализует познавательную и социокультурную цели:
• познавательная цель связана с представлением научной картины мира, частью которого является язык, на котором говорит ученик, ознакомлением учащихся с основными положениями науки о языке и, как следствие, формированием логического и абстрактного мышления учеником;
•социокультурная цель включает формирование: а) коммуникативной компетенции учащихся (развитие устной и письменной речи); б) навыков грамотного, безошибочного письма как показателя общей культуры человека.
Особенность курса в том, что он представляет собой первоначальный этап изучения системы родного языка. В этот период осуществляется не только подготовка к изучению языка (период обучения грамоте), но и изучение языка на понятийном уровне, доступном детям 6—10 лет.

русский язык

group: Дисциплины

title: КТП саха тыла, 2 класс


extracted_text:
ДМ. Применение интеграла к вычислению физических величин и площадей.
1)   Опорный конспект.
1. ВЫЧИСЛЕНИЕ ПУТИ, ПРОЙДЕННОГО ТОЧКОЙ
Путь, пройденный точкой при неравномерном движении по прямой с переменной
за промежуток времени от
 до
 вычисляется по формуле
скоростью
.
Примеры:
1. Скорость движения точки
Решение: согласно условию,
 м/с. Найти путь, пройденный точкой за 4ю секунду.
.
Следовательно,
2. Два тела начали двигаться одновременно из одной точки в одном направлении по прямой. Первое
тело движется со скоростью
расстоянии друг от друга они окажутся через 5 с?
Решение: очевидно, что искомая величина есть разность расстояний, пройденных первым и
вторым телом за 5 с:
 м/с, второе — со скоростью v = (4t+5) м/с. На каком
3. Тело брошено с поверхности земли вертикально вверх со скоростью и = (39,2—9,8^) м/с. Найти
наибольшую высоту подъема тела.
Решение: тело достигнет наибольшей высоты подъема в такой момент времени t, когда v = 0,
т.е. 39,2—9,8t = 0, откуда I = 4 с. По формуле (1) на ходим
2. ВЫЧИСЛЕНИЕ РАБОТЫ СИЛЫ
Работа, произведенная переменной силой f(х) при перемещении по оси Ох материальной точки от х
При решении задач на вычисление работы
= адо х=b, находится по формуле
силы часто используется закон Г у к а: F=kx, (3) где F — сила Н; х—абсолютное удлинение
пружины, м, вызванное силой F, а k —коэффициент пропорциональности, Н/м.
Пример:
1. Пружина в спокойном состоянии имеет длину 0,2 м. Сила в 50 Н растягивает пружину на 0,01 м.
Какую работу надо совершить, чтобы растянуть ее от 0,22 до 0,32 м?
Решение: используя равенство (3), имеем 50=0,01k, т. е. kК = 5000 Н/м. Находим пределы
интегрирования: а = 0,22 — 0,2 = 0,02 (м), b=0,32— 0,2 = 0,12(м). Теперь по формуле (2)
получим
3. ВЫЧИСЛЕНИЕ РАБОТЫ, ПРОИЗВОДИМОЙ ПРИ ПОДНЯТИИ ГРУЗА
Задача. Цилиндрическая цистерна с радиусом основания 0,5 м и высотой 2 м заполнена водой.
Вычислить работу, которую необходимо произвести, чтобы выкачать воду из цистерны.
Решение: выделим на глубине х горизонтальный слой высотой dх (рис.). Работа А, которую надо
произвести, чтобы поднять слой воды весом Р на высоту х, равна Рх.
Изменение глубины х на малую величину dх вызовет изменение объема V на величину dV = пr2 dх
и изменение веса Р на величину * dР = 9807 r2 dх; при этом совершаемая работа А изменится на
величину dА=9807пr2 хdх. Проинтегрировав это равенство при изменении x от 0 до Н, получим
4. ВЫЧИСЛЕНИЕ СИЛЫ ДАВЛЕНИЯ ЖИДКОСТИ
Значение силы Р давления жидкости на горизонтальную площадку зависит от глубины
погружения х этой площадки, т. е. от расстояния площадки до поверхности жидкости. Сила давления (Н) на горизонтальную площадку вычисляется по формуле Р =9807  S x,
где
 — плотность жидкости, кг/м3; S — площадь площадки, м2; х  глубина погружения
площадки, м.
Если площадка, испытывающая давление жидкости, не горизонтальна, то давление на нее различно
на разных глубинах, следовательно, сила давления на площадку есть функция глубины ее
погружения Р (х).
Величины
А – работа;
F – сила;
N  мощность.
m –масса тонкого стержня
p – линейная плотность
Q –электрический заряд;
I – сила тока.
S –перемещение;
v –скорость.
Q –количество теплоты;
с – теплоёмкость.
Вычисление производной Вычисление интеграла
F(x)=A' (x);
N(t)=A' (t).
P(x)=m' (x).
I(t)=q' (t)
V(t)=S' (t)
C(t)=Q' (t)
;
A=
A=
m=
Q=
S=
Q=
Физические приложения интеграла
1. Реши задачи.
1 Вычислите массу участка стержня
1 Вычислите работу за промежуток времени [4;9 ],
Вариант 1
Вариант 2
от
плотность задается формулой

, если его линейная
если мощность вычисляется по
формуле
.
2. Вычислите количество электричества,
2. Вычислите работу по переносу единичной
протекшего по проводнику за промежуток
времени [ 2;3 ], если сила тока задается
формулой
массы, совершенную силой
 [ 1;2].
2)Перепишите и заполните пропуски:
Пример 1. а)Вычислить площадь фигуры, ограниченной линиями у = х2  +¿ 2, у = 0, х =  −¿ 2,
х = 1.
Решение: Выполним чертеж (обратите внимание, что уравнение у = 0  задает ось  ОХ):
Штриховать криволинейную трапецию я не буду, здесь очевидно, о какой
площади идет речь. Решение продолжается так:
На отрезке[– 2;1]    график функции у = х2  +¿ 2  расположен над осью ОХ,
поэтому:

(х

364
dx2)

(2


(
...,
2

)4
S
2
3
х
3

1
2хх
2
1
3
1

2
8
3
1
3
8
3
Ответ: S = 9 eд2. б)Вычислить площадь фигуры, ограниченной линиями у =  −ех
координатными осями.
Решение: Выполним чертеж: Если криволинейная трапеция
расположена под осью OX (или, по крайней мере, не выше данной оси), то
её площадь можно найти по формуле: S =  −∫
В данном случае:
f(x)dx  .
 , х = 1  и
b
a
S


(е
1
0
1
0
х
dx)


х
dxе

е х
1

е
0
е

е
1
1
0
Ответ:
(S

е
2
)1
ед

72,1
ед
2
.
, у =  −х  .
 =  −х  , 3х  −х2
  и прямой у =  −х   .
Пример 2.а) Найти площадь плоской фигуры, ограниченной линиями
у = 2х  −х2
Решение: Сначала нужно выполнить чертеж. Найдем точки пересечения
параболы у = 2х  −х2
Решаем уравнение:  2х  −х2
х1 = …, х2 = ...
Значит, нижний предел интегрирования а = 0, верхний предел интегрирования
b = 3 .
 x = a ,x = b , можно найти по формуле: S =   ∫
Искомая фигура ограничена параболой y = 2х  −х2
у =  −х    снизу.
На отрезке[0;3]  2х  −х2≥−x  , по соответствующей формуле
 = 0, х(3 −х ) = 0,
(f(x)−g(x))dx .
  сверху и прямой
b
a
S


(2х
3
0
2
х

dx х(



(3
dx)х х
2
3
0

(
3х
2

3
х
3
)
3
0

27
2
27
3

00
)23(27

6

...,
9
2
Ответ: S = 4,5 eд2.   .
б) Вычислить площадь фигуры, ограниченной линиями
y=2
x  , y = x  +1  , y = 0  , x = 3 .
Решение: Сначала выполним чертеж: Площадь фигуры считается с помощью
двух определенных интегралов. Действительно:
1) На отрезке [– 1;1]  над осью OX расположен график прямой    y = x  +1
 ;
2) На отрезке  [1;3]   над осью OX  расположен график    гиперболы
Совершенно очевидно, что площади можно (и нужно) приплюсовать, поэтому:
у 
2
х
. 1
S

(х
1

11


1)dx
2ln3

(
3
2dx



х
1

...
2ln3
2

х
2
(12
х
)
1

1
ln3).


)хln2
3
1

)1
(
1
2
Ответ:

ln3(2)1


ln1)

(
1
2
.
2
2
.
ед
2,4
ln3)
ед 

(12S
Пример 3.Найти площадь фигуры, ограниченной линиями x +y=4  , xy = 3 .
Решение: Выполним чертеж . На отрезке
  , по


43;1

х
3
х

соответствующей формуле:
2
3
 –х –(4
dx)

4(
х

х
2

)хln3
3
1

12(
9
2

ln3)
3
 –(4 –
1
2
0) –

S

1
15

2
3
х
7
2
ln33
 –

8
2
ln33

 –....
3ln3.
Ответ:
ln334(S
)

2
ед 
7,0
 .
2
ед
.
.
  f '  (x) = 2x;значит, f(a) = a2   +10;  f '  (a) =
Пример   4.  Найти   площадь   фигуры,   ограниченной   параболой   у   =   х2  +10   и
касательными к этой параболе, проведёнными из точки (0;1).
Решение:  Неизвестна  абсцисса точки  касания  х =  а. Чтобы её  найти, составим
уравнение касательной:  y = f (x0)  +f'(x0)∙(x−x0)
Имеем f(x) = x2   +10,
2a; уравнение касательной имеет вид:
y = a2   +10   +¿  2 a(x  −a ) = a2   +10   +¿  2 ax  −2a2=2ax−a2+10 ;
Уравнение касательной y =  −a2+2ax+10  (1)
По условию касательная должна проходить через точку (0;1), то есть координаты
точки (0;1) должны удовлетворять уравнению (1):
1 = 2a0  −a2+10 ;  a2=9 , a1 =  −…;  a2 = ...
Подставим найденные значения в уравнение (1):
 y  =   −¿   9   +¿   10   −6x=−6x+1;   Если  a  =   3   ,  то  y  =
Если  a  =   −3,
 то
−9+10+6x=6x+1  .
Получили два уравнения касательных y =  −6x+1иy=6x+1  . Параболы y = х2 + 10 они
касаются в точках А(– 3;19) и В(3;19).
Найдём площадь фигуры DACB: SDACB = 2SDCB ,
S DCB

3

(
0
2
х

)10
dx

3

0
6(
х

)1
dx

3

(
0
2
х

6
x

)9
dx

(
3
x
3

2
3
x

)9
x
3
0


(
3
3
3

)39
33
2
(
3
0
3
SDACB = 2 9 = ...
Ответ: 18.

)09
03
9
2
27

27
9 2)Решить задание  ( по примерам):
1. а)Вычислить площадь фигуры, ограниченной линиями
у
,2
у

,0
х
.
,3
х

3
2

х
б)Вычислить площадь фигуры, ограниченной линиями
 и координатными осями.
у

х
е
, 
2
х
2. а)Найти площадь плоской фигуры, ограниченной линиями
у

2
х

ух
,4

х
.
б)Вычислить площадь фигуры, ограниченной линиями
у

8
х
,
у

х
,2
у
.

4
,0
х
3. Найти площадь фигуры, ограниченной линиями
х

5
ух
,6
у
 .
4. Найти площадь фигуры, ограниченной параболой
 и касательными к этой параболе,
у
3 2 
 х
4
проведёнными из точки (0;1).
3)Решить задание:
1. a)Вычислить площадь фигуры, ограниченной линиями
у

3 2
х

,4
у

,0
х
.
,1
х

1
б)Вычислить площадь фигуры, ограниченной линиями
 и координатными осями.
у

х
е
, 
3
х
2. а)Найти площадь плоской фигуры, ограниченной линиями
у

х
6
2
х
,
у

х
б)Вычислить площадь фигуры, ограниченной линиями
у

12
х
,
у

х
,4
у

,0
х

4
.
.
3. a)Вычислить площадь фигуры, ограниченной линиями
5 2
х

4
у
4,0
.
х

4
у

01
б)Найти площадь фигуры, ограниченной линиями
у

2
х
,2
у

2
х
4. a)Найти площадь фигуры, ограниченной линиями
х

7
ух
,8
у
 .
1
.
б) В каком отношении парабола
у

4
2
х
 делит площадь четырёхугольника, вершины которого
находятся в точках с координатами (0;0); (2;0); (0;6); (2;6)? 5. a)Найти площадь фигуры, ограниченной параболой
 и касательными к этой параболе,
у
3 2 
 х
13
проведёнными из точки (0;1).
б) Вычислить площадь фигуры, ограниченной линиями
.
у

4
х
,
у

,
хх

8

file_name: ДМ-ОПР.ИНТЕГРАЛ.docx

intro: Знания и умения по математике способствуют развитию логического мышления, критичности мышления обучающихся на уровне, необходимом для будущей профессиональной деятельности, для продолжения образования и самообразования. В карточке собран материал от простого к сложному: от заполнить пропуски до самостоятельного решения, приведены примеры решения,.

title: ОСР. Применение интеграла к вычислению физических величин и площадей.


extracted_text:
Этап урока
Деятельность учителя
1. Орг.момент
Цель:
включить детей
в деятельность
на личностно –
значимом
уровне.
Организует класс на работу.
Мотивирует на позитивный настрой.
Прозвенел, друзья, звонок!
Начинается урок.
Мы сегодня снова будем наблюдать,
Выводы делать и рассуждать,
А чтобы урок пошёл каждому впрок,
Активно в работу включайся, дружок!
Деятельность
ученика
Настраиваются на
совместную работу с
учителем,
одноклассниками
 Хочется узнать, с каким настроением вы пришли на урок. У вас
на партах лежат круги разных цветов: если у вас хорошее
настроение и вы готовы к работе, то покажем круг с
улыбающимся ртом, если есть какая  то тревога, и  вы не готовы
к работе, то с печальным ртом.
Определяют своё
эмоциональное
состояние
( Учитель обращает внимание на настроение детей)
 Сначала я хочу проверить ваши знания , полученные на
прошлом уроке. Для этого вы выполните задания в тетрадях для
проверочных работ.( стр 41). Ваши работы я обязательно проверю
и выставлю оценки.
Универсальные действия
 : волевая
Личностные: ценностное отношение к
педагогу, одноклассникам.
Регулятивные

саморегуляция, структурирование
знаний, анализ объектов с целью
выделения признаков, выбор
оснований и критериев для
классификации объектов
планирование
Коммуникативные

 :
учебного сотрудничества с учителем
и со сверстникамикам.
. 2.
Актуализация
знаний
Цель:
Цель: На
основе
актуализации
ранее
полученных
знаний
подвести к
раскрытию
темы урока.
Организует класс на работу.
Отвечают на вопросы Предметные :
  На прошлых уроках мы познакомились с понятием
ЭКОНОМИКА. Вспомним – что такое ЭКОНОМИКА?  Назовите
отрасли экономики.
Учитель даёт наводящие вопросы:
 эта отрасль производит овощи, мясо, молоко;
 эта отрасль одевает людей, производит продукцию домашнего
обихода, самолёты, автомобили;
  эта отрасль продаёт товары, которые помогают в жизни людей.
эта отрасль строит дома, в которых мы будем жить.
Вспоминают отрасли экономики
Познавательные:
поиск   и   выделение   необходимой
информации;
Коммуникативные : сотрудничество с
учителем   и   сверстниками;   умение
выражать свои мысли полно и точно.
Регулятивные: волевая
саморегуляция, структурирование
знаний. 3. Постановка
цели и задач
урока.
Мотивация
учебной
деятельности
учащихся
Цель: создать
условия для
возникновения
у учащихся
внутренней
потребности
включения в
учебный
процесс.
Предлагает отгадать загадку:
У  него есть крыша, окна
И крыльцо, конечно, есть
Мы живем в нем очень дружно
И  ответ, наверно, есть?
Что это?  (дом)
Предположите как связать эти  два слова «строительство» и
«дом».
– Сформулируйте тему нашего урока.
У нас сегодня урок –экскурс. Мы совершим несколько
экскурсий и узнаем о том
 «Как построить  дом? Узнаем  последовательность постройки
дома, из каких материалов строят дома, какая техника и люди
каких профессий участвуют при строительстве дома).
Отгадывают загадку
Включаются в
учебную
деятельность
Формулируют тему
урока.
Предметные:
Соотносить иллюстрацию с
представлениями об окружающем
мире
Личностные:
Знать и соблюдать моральные нормы
поведения
Познавательные;
умение находить ответ на вопрос.
Регулятивные:
умение высказывать своё мнение.
Коммуникативные:
формирование умения слушать и
понимать других. 4. «Открытие»
учащимися
новых знаний.
Цель:
формировать
знания о видах
домов и
строительных
машинах
Предлагает посмотреть слайды на экране
– А как человек учился строить? С чего начинал? Чтобы
выяснить это мы отправляемся на первую экскурсию. В
ПРОШЛОЕ.
Кормила людей, одевала охота,
Но стало в пещере им жить неохота.
Там холодно было и старым, и малым,
И шли на охоту за стройматериалом.
– А что же было стройматериалом? Из чего строили дома?
Выслушивает мнения учеников, Вносит дополнение.
 А интересно узнать в каких жилищах живут люди разных
народов.

техника
Предметные:
Узнали   какие   необходимы   основные
материалы,
для
строительства дома.
Познавательные:
формирование   умения   извлекать
информацию
вопросов.
Формирование   умения   на   основе
анализа рисунка делать выводы.
из

Высказывают   своё
мнение на вопросы
Предметные:
Соотносить иллюстрацию с
представлениями об окружающем
мире
Каждой группе было дано задание подготовить проект к
сегодняшнему уроку. Посовещайтесь и выберите экскурсовода.
 (На экране слайды с изображением домов).
Проекты учащихся «Жилища разных народов» ( юрта,  иглу,
вигвам).
Выбирают
экскурсовода.
Ученик от каждой
группы защищает
проект.
Поднимите руки кому удалось наблюдать строительство
современного дома.
Дом построить нелегко.  Для его постройки нужно очень многое.
А чтобы все это узнать мы отправляемся на следующую
экскурсию, на стройку.
 И вы уже не просто ученики, а строители. А ваши группы –
строительные бригады.  Выберите бригадира.
Работа по учебнику.
Итак, мы на стройке. Открываем учебники стр. 112113.
Посмотрите , какие дома строят   сейчас на стройке?
Коммуникативные:
Владение монологической речью
Предметные:
Узнали   какие   дома   бывают,   какой
используют
материал
при
строительстве данных домов

Рассматривают дома
на слайде.
Выбирают
бригадиров.
Личностные:
готовность к сотрудничеству,
оказанию помощи, распределение
ролей.
Коммуникативные:
планирование   сотрудничества   со
сверстниками
 Верно, дома бывают разные: одноэтажные, многоэтажные,
городские , сельские
Для строительства дома человеку необходимы помощники
Отвечают на вопрос,
что дома бывают
разные:.
Предметные: машины.
Давайте посмотрим какие есть строительные машины.
Работа по диску
Рассмотрите рисунки машин на стр.112, как называется машина
под номером 1? 2? 3?
Организует работу в группах.
У вас на партах лежат конверты с надписью «МАШИНЫ». В
конвертах картинки с изображением машин. Посовещайтесь  со
своей бригадой , отберите только строительные машины и
расскажите как эти машины используются на стройке.
5.Физкультмин
утка.
Цель: Создание
условий для
психоэмоциона
льной
разгрузки
учащихся

– Покажите жестами работу, которую выполняют герои
стихотворения.
Как построить новый дом,
Чтоб удобно было в нём? (Разводят руками.)
Чертежом проекта
Займётся архитектор. («Чертят» в воздухе.)
К кирпичу кладёт кирпич,
Ты считать устанешь.
Стены дома возведёт
Каменщик. («Кладут кирпичи».)
многоэтажные дома
и одноэтажные дома
Формирование знаний   о том , что
дома бывают многоэтажные дома и
одноэтажные дома, о предназначении
машин
Дети называют
машины ,
рассказывают как
эти машины
используются в
строительстве и
прикрепляют
картинку с
изображением
машины на доску.
Познавательные:
формирование   умения   на   основе
анализа иллюстрации делать выводы.
Личностные:
знать   и   соблюдать
моральные   нормы   в   классе,
уважительно   относиться   к   другому
мнению
Коммуникативные
планирование

 :
учебного сотрудничества с учителем
и со сверстниками
 Показывают
жестами работу,
которую выполняют
герои стихотворения.
Личностные :
осуществляют
утомления

профилактику Рамы, двери, подоконник –
Молотком пройдётся плотник. (Стучат кулаком о кулак.)
Красить и белить пора –
Приглашаем маляра! («Красят» в воздухе.)
И теперь, пожалуйста,
В дом добро пожаловать! (Приглашающий жест.)
6.Продолжение
работы по теме
урока
А теперь отгадайте люди каких профессий  работают на стройке
Расчищает   строительную   площадку   бульдозером   —  буль
дозерист;
  бетонирует фундамент — бетонщик;
   кладет стены (из камня, кирпича) — каменщик;
Формирование
представленийя о
профессиях людей
на строительстве.
 поднимает   грузы   подъемным   краном   —  крановщик;

кроет крышу — кровельщик;
белит и красит стены, двери... — маляр штукатур;
 делает рамы, двери — плотник;
           подвозит строительный материал на тракторе —
тракторист;
 подвозит строительные материалы на самосвале — шофер;
  сваривает металлические конструкции — электросварщик;
 роет яму под фундамент экскаватором — экскаваторщик .
(Слайды с картинками профессий людей)
Предметные :
знакомятся   с   профессиями   на
стройке.
Регулятивные:
умение действовать по плану и
планировать свою деятельность;
умение контролировать процесс и
результаты своей деятельности,
включая осуществление
предвосхищающего контроля в
сотрудничестве с учителем и
сверстниками;
Коммуникативные:
умение работать в группе Организует работу в группах .
Бригадиры, у вас на  столе лежит важный документ, план
возведения дома. Этапы строительства дома указаны в
неправильном порядке. Посовещайтесь с бригадой и
восстановите правильную последовательность постройки дома.
С чего же начнем постройку дома? (с выбора места постройки)
Давайте вместе подумаем и выберем удобное место
строительства.
 (Слайды с изображением различных мест)
Проводит беседу:
Что изображено?
Удобно ли строить на этом месте и почему?
Площадку выбрали, это будет наша доска.
Организует работу в группах .
Какой этап будет следующим? ( каждая бригада высказывает
свое мнение).
Давайте заливать фундамент. А для чего он нужен?
Что для этого необходимо? (Строй материалы).
Найдите на столе конверт с надписью «СТРОИТЕЛЬНЫЕ
МАТЕРИАЛЫ»
Определяют
последовательность
постройки   дома   и
указывают на листах
соответствующую
цифру.
Выбирают
подходящее место
для постройки дома,
обосновывая  свой
выбор
Выбирают среди
Познавательные:
формирование
умения выполнять учебные действия
в   соответствии   с   поставленной
задачей , на основе  анализа  рисунка
делать выводы.
Коммуникативные:
управление
партнёром,   умение   выражать   свои
мысли.
Личностные: самоопределение В конвертах  листы с названиями строительных материалов .
 Посовещайтесь   и отберите только тот стройматериал, который
необходим для заливки фундамента. (песок , щебень, цемент)
А какой же этап будет следующим? (возведение стен)?
 Посовещайтесь и отберите нужный материал.
Дом из кирпича кирпичный дом, из бревен деревянный, из
бетонных плитпанельный).
 Наша стройка завершается. Переходим к последнему этапу .
Что осталось нам сделать? ( покрыть крышу).
Какой же материал вы будете здесь использовать? (листы жести,
шифер, черепица)
6. Рефлексия
учебной
деятельности
на уроке
Цель:
осознание
учащимися
своей учебной
деятельности и
всего класса.
Молодцы, вы были активными на нашей экскурсии. Хорошо
поработали.
 Вот наш дом и готов.
 Давайте подведем итоги.
Какие машины помогают в строительстве?
Какие строительные материалы используются?
Назовите последовательность возведения дома.
Посмотрите какой дом у нас получился красивый.
Но чего  не хватает в нашем доме? (окошек)
разнообразных
стройматериалов
нужный и
прикрепляют  его
название  на
строящийся дом.
Отвечают, что для
заливки фундамента,
на возведение стен и
на постройку крыши
нужен определенный
строительный
материал.
Отвечают на вопросы
Делают вывод :Для
строительства дома
используют
разнообразные
строительные
материалы и
строительные
машины
Определяют своё
эмоциональное
состояние на уроке
Познавательные:
формирование
умения выполнять учебные действия
в   соответствии   с   поставленной
задачей
Коммуникативные:
управление
партнёром,   умение   выражать   свои
мысли.

Личностные: ценностное отношение к
одноклассникам через их
собственную точку зрения, осознание
особенностей своей собственной
позиции
Регулятивные:
отвечать на итоговые вопросы 7. Домашнее
задание
На партах у вас лежат прямоугольники «окна». Если вы
чувствовали во время урока положительный  эмоциональный
настрой, вам было комфортно, зажгите в нашем доме желтый
огонек, если некомфортно, огонек синий.
Читать в учебнике стр.112115, в рабочей тетради выполнить
задания к этой теме.
Слушают объяснение
учителя.
Делают
соответствующие
записи.
Регулятивные:
принимают учебное задание

file_name: Конспект урока 2 кл Как построить дом.doc

intro:
Предмет «Окружающий мир»
Конспект открытого урока по теме «Как построить дом?»  2 «В» класс
ФГОС, УМК «ШКОЛА РОССИИ» СТУКАЛОВА Н.Н., УЧИТЕЛЬ
 МБОУ «СОШ №3 г.Харабали» Астраханской области.

Тип урока: открытие нового знания
УМК: программа «Школа России», Плешаков А.А., Окружающий мир. 2 класс.

Цель:  создать условия для формирования у учащихся представления о видах домов,  расширить представления  детей о различных жилищах людей, строительных материалах, строительных машинах, познакомить с многообразием строительных профессий

title: Конспект урока по окружающему миру 2 класс  по теме "Как построить дом"


extracted_text:
Приложение 6.
ИНДИВИДУАЛЬНЫЙ ОБРАЗОВАТЕЛЬНЫЙ МАРШРУТ ПЕДАГОГА ДОУ
«Каждый человек обладает потенциалом двигаться в естественном положительном
направлении.   Каждому   педагогу   присуще   чувство   собственной   ценности   и
достоинства   и   способность   направлять   свою   жизнь   и   двигаться   в   направлении
личностного и профессионального роста».
Концепция   модернизации   российского   образования   ставит   задачу   достижения
нового, современного качества дошкольного образования, связанного с созданием условий
для развития личности ребенка, способной реализовать себя как часть социума. В связи с
этим, предполагается новое содержание профессионально  педагогической деятельности
педагогов ДОУ, их готовность осваивать и внедрять инновации, которые востребованы
новой образовательной ситуацией.
В современных условиях   особое значение приобретает использование технологий
  Одной   из   таких   технологий   выступает индивидуальный
сопровождения   педагогов.
образовательный маршрут, который может занять важное место в портфолио педагога,
являясь средством самообразования, стержнем и вектором образовательной траектории.
На сегодняшний день в педагогической науке уже сделаны шаги в исследовании возможных
типов   индивидуальных   образовательных   траекторий   педагогов,   основанных   на
мотивационной сфере и образовательных потребностях.
ИОМ   педагога   представляет   собой   целенаправленно   проектируемую
дифференцированную образовательную программу, обеспечивающую педагогу разработку
и   реализацию   личной   программы   развития   профессиональной   компетентности   при
осуществлении методического сопровождения его профессионального развития.
Целью   и   соответственно   результатом   реализации   ИОМ   любого   типа   является
развитие профессиональной компетентности педагога.
За   основание   для   классификации   ИОМ   педагога   может   быть   принят   характер
деятельности   педагога,
  в   процессе   которой   развивается   профессиональная
компетентность. Соответственно могут быть такие типы маршрутов: "Исследовательская
деятельность", "Проектная деятельность", "Вхождение в профессиональную деятельность",
"Профессиональные достижения" и др.
Сроки реализации  маршрута могут варьироваться от одного года до пяти лет в
зависимости   от   выявленных   затруднений,   конкретной   ситуации   в   образовательном
учреждении   и   локальных   задач   (например,   подготовки   к   аттестации   или   реализации
конкретной образовательных линий).
При   проектировании   ИОМ   педагогам   оказывается   консультативная   помощь   и
предоставляется информация о возможностях методической работы в ОУ и возможностях
обучения и развития профессиональной компетентности вне ОУ (курсовая подготовка в
системе   повышения   квалификации,   городские   методические   сообщества,   открытые
мероприятия, форумы, фестивали и т. п.). Характерными чертами ИОМ является то, что в
нем   полнее   отражаются   личные   образовательные   потребности   педагога,   большее   место
отводится самообразованию и развитию профессиональной компетентности.
В ИОМ отражаются три основных направления деятельности:
1. Самообразование педагога.
2. Деятельность педагога в профессиональном сообществе.
3. Участие педагога в методической работе ОУ.
Согласно  обозначенным   направлениям   деятельности   и  типу  ИОМ,  определяются
содержание,   формы,   методы   работы   педагога   по   развитию   профессиональной
компетентности на текущий учебный год. В маршруте педагог  может сформулировать:
   цели   и   задачи   своего   профессионального   развития,   которые   соотносятся   с   планом
образовательного   учреждения   и   его   основной   образовательной   программой;   развитием
воспитанников.
 профессиональные умения, которые необходимо развить или сформировать;
 средства (модели, механизмы) решения поставленных целей и задач.
Практическая   значимость   индивидуального   образовательного   маршрута
заключается   в   систематизации   деятельности   педагога,   профессиональном   росте   «на
рабочем месте», использовании внешних (существующих в педагогическом коллективе) и
внутренних стимулирующих факторов.
Алгоритм разработки индивидуального образовательного маршрута педагога
предусматривает:
 диагностику профессионального мастерства, самоопределение педагога;
   составление   на   основе   полученных   результатов   индивидуального   образовательного
маршрута;
 реализацию маршрута;
 рефлексивный анализ эффективности индивидуального образовательного маршрута.
Алгоритм   разработки   индивидуального   образовательного   маршрута   отличается
универсальностью, поэтому начать работу по его составлению  можно с любого этапа.
1   этап.   Диагностика,   оценка   и   самооценка   своего   профессионализма,   мастерства
(личностные   качества;   профессиональная   компетентность:   умение   ставить   цели,
определять   задачи   педагогической   деятельности,   осуществлять   отбор   адекватного
содержания   образования   и   средств   его   реализации,   осуществлять   контроль   и   оценку
полученных результатов). На этом этапе происходит самоопределение педагога на основе
данных диагностического исследования.
2.   Составление   маршрута   профессионального   развития,   включающего   в   себя
образовательные   линии.   Педагог   прописывает   возможности   курсовой   подготовки,
собственные приоритеты и ценности, затруднения в образовательной деятельности и пути
их решения.
3.   Для   реализации   индивидуального   образовательного   маршрута   создается   открытое
образовательное   пространство,   где   осуществляется   профессиональное   взаимодействие,
рефлексия и коррекция собственной деятельности.
Показателями открытого образовательного пространства являются:
   многообразие   и   вариативность   образовательных   предложений   (форм   методической
поддержки, содержания образования, педагогических технологий и т.д.);
   возможности   реализации   образовательных   предложений   в   качестве   ресурсов   для
построения индивидуального образовательного маршрута.
4.   Рефлексивный   анализ   реализации   индивидуального   образовательного   маршрута,
представление   результатов:   как   разработанных   материалов,   так   и   сформированных
личностнопрофессиональных   компетентностей.   Рефлексивный   анализ   целесообразно
проводить   два   раза   в   год,   предусматривая   своевременную   коррекцию.   Предметом
рефлексии   становится   деятельность   педагога   по   реализации   индивидуального
образовательного маршрута.
Продвижение   по   ИОМ   фиксируется   в   карте   ИОМ   (таблица)   по   кварталам   с
указанием   того,   что   конкретно   сделано   по   реализации   каждого   из   направлений
деятельности.
Карта   индивидуального   образовательного   маршрута   педагога   по   развитию
профессиональной компетентности Направления
деятельности
(уровень
методической
работы ОУ)
Содержание деятельности
1
квартал
2
квартал
3
квартал
4
квартал
Результат как
педагогический
продукт
Субъективные
достижения
(отношение
к результату)
Формы
презентации
достижений

Самообразование
(персональный
уровень)
Участие
в
методической   работе
ОУ
(организационный
уровень)
Работа
профессиональном
сообществе
(командный уровень)

в

В графах, отражающих результативность реализации ИОМ за текущий год, фиксируются:
•   достижения   педагога   по   каждому   из   направлений   деятельности   в   виде   конкретного
педагогического   продукта   (сценария   праздника,   пакета   педагогических   диагностик,
методических рекомендаций, консультаций, статей, разработок занятий и т. д.);
• субъективное отношение к достигнутым результатам (рефлексия процесса достижения и
достигнутого   результата   по   каждому   из   направлений   деятельности   в   виде   эссе   или
самоанализа, творческого отчета, самопрезентации);
• формы презентации полученных достижений, в т. ч. планируемые, с указанием места и
времени презентации.
В   современных   условиях   компетентность   педагога   в   сфере   профессионального
самообразования   основана   на  умениях   определять  сферу   профессиональных   интересов;
выявлять   проблемы   и   затруднения   в   профессиональной   деятельности   и   определять
способы их решения, т.е. проектировать свой ИОМ.
В   завершении,   хотелось   бы   напомнить   вам   слова   А.С.   Макаренко,   о   том,   что
овладение   педагогическим   мастерством   доступно   каждому   педагогу   при   условии
целенаправленной работы над собой. "Мастерство  это то, чего можно добиться, и как
может быть известный мастертокарь, прекрасный мастерврач, так должен и может быть
известным мастером педагог...  И каждый из педагогов, будет обязательно мастером, если
не бросит нашего дела, а насколько он овладеет мастерством, — зависит от собственного
напора"'.

file_name: ИОМ педагога.docx

intro:
«Каждый человек обладает потенциалом двигаться в естественном положительном направлении. Каждому педагогу присуще чувство собственной ценности и достоинства и способность направлять свою жизнь и двигаться в направлении личностного и профессионального роста».
Концепция модернизации российского образования ставит задачу достижения нового, современного качества дошкольного образования, связанного с созданием условий для развития личности ребенка, способной реализовать себя как часть социума. В связи с этим, предполагается новое содержание профессионально - педагогической деятельности педагогов ДОУ, их готовность осваивать и внедрять инновации, которые востребованы новой образовательной ситуацией.
В современных условиях  особое значение приобретает использование технологий сопровождения педагогов.  Одной из таких технологий выступает индивидуальный образовательный маршрут, который может занять важное место в портфолио педагога, являясь средством самообразования, стержнем и вектором образовательной траектории. На сегодняшний день в педагогической науке уже сделаны шаги в исследовании возможных типов индивидуальных образовательных траекторий педагогов, основанных на мотивационной сфере и образовательных потребностях.
ИОМ педагога представляет собой целенаправленно проектируемую дифференцированную образовательную программу, обеспечивающую педагогу разработку и реализацию личной программы развития профессиональной компетентности при осуществлении методического сопровождения его профессионального развития.
Целью и соответственно результатом реализации ИОМ любого типа является развитие профессиональной компетентности педагога.